Çerkeslerin Anasayfası

XIV-XVII. YÜZYILLARDA KARAÇAY


14.-17. yüzyıllar arası Karaçay tarihinin en az incelenen dönemlerinden biridir. Karaçay halkının bu dönemler arasında Kafkasya'nın hangi bölgesinde yaşadıkları henüz kesin olarak aydınlatılamayan sorunlardan birini teşkil etmektedir. O dönemin tarihi, kültürü, yaşantısı hakkında bilim adamları çeşitli görüşler ileri sürmektedir. Bunun en büyük sebebi, bu döneme ait yazılı belgelerin azlığı ve arkeolojik buluntuların yeterince incelenememesidir. Ancak son yıllarda ortaya çıkarılan yeni arkeolojik kalıntılar bu problemin çözümünü kolaylaştırmıştır.

Bilindiği gibi Rus yazılı kaynaklarında Karaçay adı, ilk olarak 1649 yılında görülmektedir. O yıl Moskovalı elçiler - F. Elçin ve P. Zaharev - GürcistanGürcüstan'a giderlerken yolda 15 gün Karaçaylılara misafir olmuşlar, fakat yazdıkları notlarda, GürcistanGürcüstan'a hangi yoldan gittiklerini belirtmemişlerdir. Gürcüstan'a Elbrus Dağının doğusundaki Bashan vadisi Tonguzorun geçidinden ya da Elbrus'un batısındaki Kuban vadisi Mahar geçidinden gitmek mümkündür. Fakat Moskovalı elçilerin notlarında bunlar belirtilmediği için Karaçay halkının 1649 yılında Bakhsan vadisinde mi, yoksa Kuban vadisinde mi yaşadıkları sorusunun cevabı karanlıkta kalmaktadır.

Bilim adamları bu konuda değişik görüşler ileri sürmektedirler. Kafkasya tarihi ve etnolojisi uzmanı olan L.İ.Lavrov'a göre, 1649 yılında Karaçaylar henüz Elbrus'un doğusundaki Bahsan vadisinde yaşamaktaydılar. (Biciyev, 1978; 226)
Tarihçi H.Laypanov ve Arkeolog E.P.Alekseyeva, Karaçaylıların 14.-15. yüzyıllarda Bakhsan'da ve Kuban Irmağı'nın kaynak bölgesinde yaşadıklarını belirtmektedirler. Tarihçi E.N. Kuşeva, Moskovalı elçilerin 1649 yılında GürcistanGürcüstan'a Kuban vadisinden gittiklerini, onların misafir oldukları Karaçaylıların Kuban Irmağı'nın kaynak bölgesindeki Ullu Karaçay'da yaşadıklarını ileri sürmektedir. (Biciyev, 1978; 227)

Karaçaylıların Elbrus Dağı'nın batısındaki Kuban vadisine göçmeden önce Bakhsan'da yaşadıklarına eski Karaçay halk destanlarından Batır Karça ve Kanşavbiy gibi destanlar da şahitlik etmektedir. Bu destanlarda, Bakhsan vadisinde geçen olaylar anlatılmaktadır. Karaçaylarla Kabardey Çerkesleri arasındaki savaş ve mücadeleleri anlatan bu destanlarda Kabardey Prensleri Aslanbek, Kaziy ve Kurgok'un adları anılmaktadır. Bu prenslerin hepsi 17. yüzyıldan önce yaşamışlardır. Bütün bunların Karaçaylıların 17. yüzyıldan önce Bakhsan vadisinde yaşadıklarını belgelemektedir.

Karaçayların 16. yüzyıl sonlarında Kabardey Çerkeslerinin baskısı sonucunda Bakhsan'dan Elbrus dağının batısındaki Kuban vadisine göç ettikleri anlaşılmaktadır.

Karaçay folklorunda bu konuyla ilgili olarak anlatılan ve günümüze kadar gelen destan parçaları da bu görüşü doğrulamaktadır.

17. yüzyılda Karaçaylıların Bakhsan'dan Kuban vadisine göç edip yerleştiklerini o dönemden kalan yazılı kaynaklar da belgelemektedir. İtalyan Misyoner A.Lamberti'nin 1654 yılında çizdiği bir haritada Karaçaylılar Elbrus Dağı'nın batısında, şimdi yaşadıkları Ullu Karaçay bölgesinde gösterilmişlerdir.

1743'te Kabardey ve Kumuk prenslerinin yabancı devlet heyetlerine verdikleri bilgilere göre de Karaçaylar, o yıllarda Kuban vadisinde yaşamaktadırlar.

Eldeki bilgilere göre Karaçaylıların 14.-17. yüzyıllar arasındaki dönemi Bakhsan vadisinde geçirdikleri ve daha sonra şimdiki yerlerine geldikleri anlaşılmaktadır

http://www.kafkasfederasyonu.org/kafkas ... aracay.htm