Çerkeslerin Anasayfası

POLONYA'DAKI BEŞ ÇERKEZ PRENSI
Martin Kruscynski
Ingilizce'den çeviren: Mustafa Naç, Yönetim Kurulu Üyesi

Polonya'ya yerleşen beş Çerkes prensi ülkeleri Kuzey Kafkasya'dan gelmişlerdi. Kuzey Kafkasya, Terek ve Kuban nehirleri arasında batıdan doğuya uzanan topraklardır. Tatarlar buraya Beştan, Ruslar ise Piatyhorje diyorlard. Fakat asıl ismi "Kabarda" idi.

Kabardaylar ve onlara akraba olan Bes(le)neyler yaşıyordu burada. 15-16'ncı yüzyıllarda bağımsýz bir ülke oldular. Bu devlete Ruslar "Cherkassy", Polonya ve Litvanyalılar "Petyhorcy" adını vermiÅŸlerdi. Kırım Tatarlarýıyla iyi iliÅŸki içindeydiler. Kabardey savaşçıları, komÅŸu düşmanlara karşı Kırım Tatarlarına yardım ediyordu.
1555-1560 yılları arasında Kabarda ülkesi Rus egemenligine girdigi sıralarda Ukrayna prensi Dymitro Wisniowiecki Polonya'yı terk edip Kırým Tatarlarına karşı savaÅŸmaya Rusya'ya gitmiÅŸti.

Dymitro Wisniowiecki, aynı zamanda yüz sene sonraki Polonya Kralı Michal-Korybuth Wisniowski'nin dedesidir. O tarihlerde Polonya, Uk! rayna, Beyaz Rusya ve Litvania ülkerleri tek bir devletti.

Dymitro Wisniowiecki bu savaÅŸta kendi Kazak ordusuyla büyük baþarılar elde etmiÅŸti. Kendisi de aslen bir Kazak olup Kazak "Zaporozha" birliginin de kurucusuydu.

Çar Korkunç Ivan onu Kabarda Valililigine atadı. Dymitro ve diğer Kazaklar Kabarda ülkesini yıllarca iyi ve höşgörülü bir şekilde yönetince bir çok Çerkes savaşçısını da yanına kazanmış oldu.
Fakat 1561 yılında Çar Korkunç Ivan Polonya'ya saldırmaya karar verdiginde, Prens Dymitro artık Rusya'da kalamayacagını anlamıştı ve ülkesini Ruslara karşı savunmak için Ukrayna'ya geri döndü.
Bu harekete oldukça öfkelenen Korkunç Ivan'ın şöyle dedigi anlatılır: "Dymitro bize bir köpek olarak geldi ve bir köpek olarak geri döndü".

Ve sonunda Prens Dymitro 1563'de Moldova'da yakalanıp Istanbul'a Türk Devletine teslim edildi. Türkler de onu Tatarlar'a karşı yaptıgı savaşlardan dolayı idam ettiler.

Bir kaç ay sonra ise bir grup Çerkes Prensi-Dymitro ile dostane ilişkilerinden dolayı-kendi Çerkez savaşçılarından bir grubunu Kabarda'daki Rus egemligine karşı işbirligi için Polonya'ya gittiler. Korkunç Çar bu prensleri kendince ölüme mahkum etmişti.

1561 yılının Aðustos ayında Polonya Kralı Çerkesya'dan gelecek olan tüm savaşçılarý kabul edecegini kendisinin özel "Kralın Kitabı"na yazarak ilân etmiÅŸti. Böylece 1562'de beÅŸ Kabardey Prensi yurtlarını terkedip aile ve savaşçılarıyla birlikte Polonya'ya geldiler. Polonyalı tarihçiler bunların 300 kiÅŸi oldugunu yazıyor.
Polonya kralı onları büyük bir şeref ve hediyelerle karşıladı. Bu karşılama şekli Çerkesleri çok memnun etmişti. Polonya'ya gelen Çerkez Prenslerin adları şöyledir:

Kasım Kambulatowicz (Czerkaski), Gawrila Kambulatowicz (Czerkaski), Onyszko/Aleksander Kudadek (Czerkaski- çok ünlü batı Çerkasya Prensi Sibok/Wasyl Konsaukowicz'! in oglu, aynı zamanda da Temruk Szymkowicz, Sibok'la akraba idi), Solgien Szymkowicz (Czerkaski-Szymek Temruk'un oglu), Temruk Szymkowicz (Czerkaski-Szymek Temruk'un oglu).

Korkunç Ivan, Çerkes Prensleri'ni tekrar kazanmak için Aleksiej Klobukov'u temsilci olarak Polonya'ya yolladıysa da, sonuç alamadı. Çerkesler'in çogu Ortodoks, bazıları Pagan dinine mensuptu. Daha sonra bir kısmı Ukrayna Ortodoksları'na katıldı, bunların üst sınıfından olanlarsa Polonya'lı Katolik oldular.

Prens Solgien ve Prens Temruk, Polonya ordusundaki özel Çerkes/Kazak birliginin kumandanlıgına getirildi. Fakat Çerkes komutanlıgında, savaşçılıgını en güzel örneklerini Prens Temruk gösteriyordu. Bir çok yazılı belge onun kahramanlıklarından bahseder. Örnegin, 13 Nisan 1572 de, güçlü bir Türk ordusu Moldova'da Polonya ordusuna saldırdıgında bütün Polonya birlikleri panik halinde savaş meydanını terk ettiklerinde, bir tek Prens Temruk ve yanındaki Çerkes savaşçıları meydanında kalmış ve Polony! a birlikleri geri dönene kadar savaşmıştılar.

Prens Temruk'un cesaret dolu başarıları ödülsüz kalmadı tabii; Polonya kralı onu Polonya aristokrat sınıfına yükselten bir nişan verdi. Ve aynı zamanda ona Polonya, Litvanya ve Ukrayna'nın ortak "Podolie" bölgesinden, büyük malikaneler verildi.

Gün geçtikçe bu beş Çerkes Prensi çok güçlü, zengin ve nüfûz sahibi olup hepsi de Podolie bölgesine yerleştiler. Her yıl yeni Çerkes savaşçıları Polonya'ya gelip bu özel Çerkes/Kazak birligine katılmaya devam ediyordu. Bir kaç yıl sonra bu özel birlikler öyle güçlendiler ki, artık Polonya ordusunun ayrılmaz bir parçası haline gelmişlerdi. Ta ki 1795 yılına kadar.

O yıl Rusya, Prusya ve Avusturya Polonya'yı işgal etti ve burayı parçalara böldü. Dolayısıyla Polonya ordusundaki Çerkeslerin sayısı azaldı ve onların yerlerini artık daha çok Polonyalı, Ukraynalı ve Tatar askerler alıyordu. Fakat bu özel birlikler hiç bir zaman Çerkes görünümünü ve karakterlerini kaybetmediler. şöyle ki; Çerkes adetleri, Çerkes silahları ve Çerkes savaş taktiklerini korudular ve devam ettirdiler.

Bu Çerkes Prensler'in çocukları zamanla Polonya toplumunda asimile oldu. Fakat mizaçlarını ve savaşma isteklerini - özellikle can düşmaları Ruslara karşı - her zaman korudular. Ruslar Ukraynayı işgal ettiklerinde ise, Polonya'daki Çerkesler varlıklarını kaybettiler.

Günümüzün Polonya'lı tarihçileri, bu beş Çerkes Prensi'nin Polonya ordusunun evrimi için sarfettikleri muazzam etkiyi kabul ediyorlar.