Çerkeslerin Anasayfası

Kabardeyler

Soy bakımından Adıgelere bağlı olan Kabardeyler, Büyük ve Küçük Zelençuk havzalarından güneydoğuya doğru Vladikafkas'a kadar uzanan ve Kuma ile Terek'in yukarı kollarının suladıkları geniş bölgede otururlar. Batı komşuları Besleneyler, Abazalar, doğu komşuları Çeçen-İnguşlar, güney komşuları ise Karaçay-Balkarlılardır. Büyük ve Küçük Kabardeyler olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Büyük Kabardeyler Nalçik ve çevresinde, Küçük Kabardeyler ise Mozdok çevresinde otururlar. Kafkasya'nın en hassas noktalarından birini tutan Kabardeyler, aynı zamanda Doğu ve Batı Kafkasya arasında köprü görevini yapıyor. Kafkasya yerli halklarından Ruslarla ilk münasebette bulunan kesim Kabardeyler olmuştur.



Hatta Kabardeylerin prens sülalesi ile Rus çarları arasında akrabalık bağları kurulmuştur. Arazilerinin Rusların saldırılarına açık olması onları Ruslarla iyi geçinmeğe mecbur bırakmıştır. Bu nedenlerle Kabardeyler Ruslarla mücadelelere diğer kabileler kadar ön plana çıkmamıştır. Ancak, soydaşlarının bağımsızlık mücadelesine seyirci kalmamışlardır. Hatta Kabardeylerin 16. yüzyılda diğer Kafkas milletlerinden önce Ruslara karşı direnen kavim olduğu tarihçilerce kaydediliyor. Ancak bu direnişi, diğer Kafkas kavimlerince de anlayışla karşılanan özel coğrafik ve tarihi nedenlerle sürdüremedikleri belirtiliyor.

Mesela 1848-1849'da Şeyh Şamil, Kabardeyleri kendisiyle birleşmeye sevk etmek amacıyla Kabardey mıntıkasına doğru bir hareket düzenlemiş ancak Kabardeylerle mutabakat sağlayamadan geri dönmüştür.

Tarihte Kabardeyler

XIII-XV. yüzyıllarda Batı Kafkasya'dan gelmişlerdir. Tarihte Kuban Irmağı boylarında ve Doğu Karadeniz kıyılarında yaşamışlardır.

IV. Ivan, 1567'de Terek Irmağı'nda Terek adıyla bir kale yaptırdı. Kabardey ülkesinde Rus nüfusunun güçlenmesi Kırım Hanlığı'nı ve Osmanlı Devleti'ni kuşkulandırdı. 17. yüzyılın ilk yıllarında Rusya'ya karşı açılan İsveç-Lehistan savaşından yararlan ve yerlilerin çağrısına uyan Osmanlılar, Kabardey ülkesini nüfuz alanına soktular.

Osmanlı-Rus savaşından (1735-1739) sonra, Kabardeyler Osmanlı Devleti ile Rusya arasında yapılan 1739 Belgrat Anlaşması'yla müstakil bir ülke sayılarak bağımsızlıkları tanındı ve Osmanlı devleti ile Rusya arasında bir engel olması sağlandı.


1768-1774 Osmanlı-Rus savaşından sonra ise Kaynarca Anlaşması'yla Kabardey ülkesi Ruslara bırakıldı. Ruslar, Kuban Irmağı'nın kuzeyinde oturan Kabardeyleri kılıçtan geçirdi. Bir kısmı Kuban'ın sol kıyısına kaçtı. Ruslar buralarda şehirler kurmaya başlayınca (1783) Kabardeyleri Kuban ve Terek-Malka nehirlerinin arasına sıkıştırdılar. Fakat Kabardeylerin Ruslara karşı ayaklanmaları uzun süre devam etti. Ayaklanmaların bastırılmasından sonra Kabardeylerin Türkiye'ye göçleri devam etti. 1922 yılında ise Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyeti kuruldu.

http://www.kafkas.org.tr/bgkafkas/bukaf ... ardey.html