Çerkeslerin Anasayfası

1828 HASAVKA SAVAŞI VE KARAÇAY'IN RUS HAKİMİYETİNE GİRİŞİ

General Emanuel, Rus ordusuna karşı savaşan bir çok savaşçının Karaçay dağlarında gizlendiğini biliyordu. Ayrıca, General Emanuel, Kafkasya'nın en can alıcı noktasında bulunan Karaçay'ın mutlaka ele geçirilmesini Rusya'nın geleceği açısından gerekli görüyordu. Bu yüzden Osmanlı taraftarı, Kırımşavhal oğlu İslam'a düşman olan Duda oğlu Tengizbiy'i kendi tarafına çekmeyi başarmıştı.

Kafkas Dağlarının en yüksek zirvesi olan Elbrus Dağı'nın (Mingi Tav) sarp ve derin vadilerinde yerleşmiş olan Karaçaylılar, kartal yuvasını andıran yurtlarında adeta tabiat tarafından korunuyorlardı. Elbrus Dağı'ndan doğan Kuban Irmağı'nı takip eden yol, Karaçay'a ulaşan en güvenilir ve tek yoldu. Ayrıca bu yoldan başka Karaçay'a ulaşan fakat yalnız Karaçaylılar tarafından bilinen gizli dağ yolları vardı.

Bu yolar:

1. Elbrus Dağı eteklerinden Ullu-Kam ve Hurzuk'a giden yol,
2. Bagatır Tala ve Hudes Vadisinden Kart Curt'a giden yol,
3. Hudes, Hasavka geçidinden Kuban vadisine çıkan ve Karaçay'a giden yol,
4. Calan Kol'dan Kuban vadisine çıkarak Karaçay'a giden yollardı.

General Emauel, Karaçaylıların Rus ordusunu Kuban vadisinde bekleyeceklerinden emindi. Çünkü Karaçay dağlarına giren tek yol bu vadi içindeydi. Karaçay'a giden diğer gizli dağ yolarını ise Karaçaylardan başka hiç kimse bilmiyordu. Ancak bu yolları avucunun içi gibi bilen Duda oğlu Tengizbiy'i Ruslar kendi saflarına çekmeyi başarmışlardı. Tengizbiy, Rus ordusuna rehberlik edecek ve Rusları gizli yollardan Karaçay'a sokarak, Karaçaylıları beklemedikleri bir baskınla yenilgiye uğratacaklardı.
Karaçaylılar da Emanuel'in saldıracağını biliyorlar ve onu kuzeyden, Kuban Irmağı boyunca gelen yolda bekliyorlardı.
17 Ekim 1828'de Emanuel'in elindeki Rus orduları üç koldan Karaçay'a doğru harekete geçtiler.

Antropov komutasındaki ordu, Kuban vadisinden Taşköpür kasabasına doğru ilerleyecekti. Karaçaylılar da düşmanı burada bekliyorlardı.

General Emanuel ise Tengizbiy'in rehberliğinde Üçköken, Gum vadisinden yola çıkacaktı.

Turçaninov komutasındaki diğer ordu da Khaberdey'den yola çıkarak Balk Irmağı ve İshavat vadisi yoluyla Karaçay'a ulaşacaktı. Onlara da, Rusların dostu olan Khaberdey Beyi Atajuk rehberlik edecekti. Böylece Karaçay, arkadan sarılarak baskına uğratılacaktı. Hainlerin gizli yolları Ruslara göstererek, onlara rehberlik yapacaklarından haberleri olmayan Karaçaylılar ise Rus ordusunu Kuban vadisinde bekliyorlardı.

1828 yılı sonbaharlarında Karaçaylılar kış hazırlıkları ile meşguldüler. 14 yıl süren bir veba salgını Karaçay halkını mahvetmiş ve halk henüz kendisini toparlayamamıştı.

1828 yılının 17 Ekim'inde General Emanuel ordusunu üç koldan yola çıkardı. Bir kısım asker Kuban vadisinden ilerleyerek Taşköpür yakınlarındaki Aman Nıhıt geçidinde bekleyen Karaçay savaşçılarını aldatma taktiğini uygularken, General Emanuel ve Khaberdey'den yola çıkan diğer ordu gizli yollardan Karaçay'a ilerliyordu. Bunlara Karaçaylı Tengizbiy ve Khaberdey Atajuk rehberlik ediyordu.

19 Ekim'de doğudan gelen iki ordu birleşerek Hasavka geçidine doğru harekete geçtiler. Emanuel'in ordusu, 30 Ekim 1828 günü Hasavka geçidine ulaştığında onları farkeden gözcüler Karaçay'a haber gönderdiler. Karaçay askerlerinin çoğu Aman Nıhıt geçidinde Rusları bekliyorlardı. Az sayıdaki Karaçay savaşçısı silahlanarak Hasavka'da düşmanın önünü kesti. Asker sayısı ve silah olarak Ruslardan çok zayıf olan Karaçaylılar, Hasavka geçidini boşuna korumaya çalıştılar. Ruslar, güçlü silahları ile direnişi kırdılar ve geçidi aşarak Karaçay'ı arkadan kuşattılar. Hudes Irmağı'nın sağ yamaçlarında düşmanla savaşa giren Karaçaylılar saatlerce süren savaş sonunda yenilerek teslim oldular.

Karaçay Valisi Kırımşavhal oğlu İslam'ın kılıcını General Emanuel'e teslim etmesiyle Karaçay üzerende yıllarca sürecek olan Rus hakimiyeti başladı.

Karaçay halkının Hasavka'da Ruslara karşı gösterdiği cesaret ve kahramanlık destanlara konu oldu. Hasavka Savaşı, Karaçay Halk Edebiyatı'na birbirinden güzel halk şarkıları, kahramanlık türküleri (cırları) kazandırdı.

Hasavka Savaşı sonrasında Karaçay'ı ele geçiren Gene-ral Emanuel'e bazı Karaçay prensleri (biyleri), Rus Çarına bağlılıklarını bildiren bir dilek mektubu verdiler. Çara bağlılık yemini eden bu prenslerin aileleri daha sonraki yıllarda Ruslardan büyük yardımlar görürken, bağlılık yemini içeren bu mektuba imza koymayan ve Ruslara karşı olan bazı prens aileleri de ileriki yıllarda halk üzerindeki hakimiyetlerini ve ekonomik, siyasi güçlerini kaybedeceklerdi.

http://www.kafkasfederasyonu.org/kafkas ... savasi.htm