Çerkeslerin Anasayfası

ÇERKES(ADIGE), GARİP BİR TANIM

Site ismi, adres veya kaynak vererek yanlışları irdelemek gerekir ancak yapmamayı daha doğru buluyorum. Biz gelin bu mantık hatalarına, dikkatsizliklere işaret etmekle yetinelim.

“Çerkes(Adıge)” şeklinde yazılan son dönemlerin moda adlandırması herkesin dikkatini çekmiştir.Bende birkaç senedir yazılarımda bu şekilde bir ifade kullanmak zorunda kalıyorum.

Oysa buna hiç gerek olmadığı ortadadır.Fakat, okuduğunu yanlış anlayan yada hiçbir kurala uyma derdi olmayan ve istediği gibi algılama huyuna sahip halkımızın ve kendilerine doğru anlatılmayan şekliyle diğer halkların şimdilik bunu sindirmesi biraz zaman alacak.

Kolay değil, 150 yıldır büyük oranda sahipsiz bırakılan, doğru anlatılmayan, temsil edilmeyen bir kimlik oldu “Çerkes” kimliği. Dolayısıyla Çerkes(Adıge) şeklinde yazılmak zorunda kalınan bu tanım biliyorum ki yazanları da rahatsız eden bir durum.

Herkesin bildiği veya hemfikir olduğu iki temel tanım var.Çünkü her tarafsız ve bilimsel veride, yerli ve yabancı kaynaklarda, hatta tarihi tüm haritalarda sınırları belli bir şekilde bu ibareler vardır.

Çerkes tanımı “öncelik sırasına göre” iki şekilde açıklanan ve kabul gören tanımlara sahip.

1. Birinci anlamı ile Çerkes; kendilerine Adıge diyen, Adıge milletine mensup, Adıgabze(Çerkesce) konuşan boyları kapsayan, tarihi vatanları Cherkessia(Çerkesya) olan Adıgeleri tanımlar.

2. Diğer ve ikincil anlam olarak Çerkes; tarihi ve dilsel köken bakımından ortak geçmişe sahip Adıge,Abaza ve Ubıh halklarını kapsayan bir isimdir.(Bunda dönemin Çerkesya örgütlenmesinin etkisi olduğunun altını çizelim.Bu tanım öznel değil siyasi/politik bir temsiliyet adlandırmasıydı)

Şimdi, bu bilgileri yorumlama konusunda düşülen hataya veya nasıl yorumlanması gerektiğine değinelim.

Bu bilgiler ışığında nasıl bir tanım yapmalıyız ki, her açıklamaya uygun bir yazım olsun. Çerkes(Adıge) gibi sizlere ve bana da saçma gelen bir yazım böylece ortadan kalkmış olacak.

Sadece Çerkes ismini kullanarak bir yorum yapmaya kalksak kimleri kastettiği anlaşılmayacak diye düşünüyoruz.Oysa gerek mantık gerekse edebi kurallara uyarak yazdığımızda pek sorun olmaması gerekiyordu.

Yukarda öncelik sırasına göre belirlenen tanımlar bize gerekli açıklamayı verse de, kısaca izah etmekte fayda var.

Sadece Çerkes şeklinde bir tanım yaptığımız da , buradan anlaşılması gereken Çerkes adının ilk, birincil anlamıdır.

Türkçe, İngilizce ya da başka bir yabancı dil bilenlere cümle içinde kullanmadan bir kelimenin anlamını sorduğunuzda size birden fazla anlamını değil, ilk kullanılan anlamını söylerler veya neyi kastettiğinizi sorarlar.

Örneğin; İngilizce “Shop” kelimesinin anlamına bakalım.
1.anlamı: Dükkan,Bakkal
2.anlamı: Alışveriş yapmak
3.anlamı: Araştırmak,araştırma yapmak
4.anlamı: Hapse atmak
5.anlamı: Ele vermek

Bu bilgiler ışığında anlamamız gereken şudur.

Çerkes tanımı tek başına kullanılıyor ise, buradan ilk anlamı olan Adıge milletini kastettiği sonucu çıkartılır.Eğer anlatılan konuya; mesela zamanın Çerkesya örgütlenmesine atıfta bulunarak bir açıklama yapılacak,ikinci anlamı kastedilecek ise Çerkes(Adıge,Abaza,Ubıh) şeklinde bir izahat yapılır.

Herhangi bir konudan bahsediliyor ve hiçbir açıklama getirilmiyorsa kullanılan Çerkes tanımı “Adıge” olarak kabul edilmelidir.

“Her Adıge Çerkes’tir ama her Çerkes Adıge değildir.” İsmail Berkok

Mesela, bu tanımda Berkok Paşa yaptığı bu Çerkes tanımında sadece birincil anlamında kullanılan Adıge halkını kastetmediğini gösteriyordu. Peki neyi kastetmişti önemli olanda bu değil mi?

Kurala uyarsanız ikinci anlamı olan Adıge,Abaza ve Ubıh halklarını kastettiğini anlarsınız.Çünkü Berkok Paşa asker olmasının yanında değerli bir tarih araştırmacımızdır.Dolayısıyla bu tanımlardan habersiz olmasını ve araştırmalarında da rastlamamış olmasını beklemek çok yanlış olur.

Çoğu kaynakta gelişi güzel olarak adlandırılan ve böyle izah edilen tanımı içerisinde sürgün tüm Kuzey Kafkasyalıları kastedip etmediği de kesin değildir.

Kaldı ki böyle bir izahat yapması böyle bir şahsiyetten beklenemez.Zaten gelişi güzel şeklinde kullanılan, üçüncü anlamı ifade eden tanımın yanlışlığı kimsenin dikkatini çekmiyor.

Çerkes teriminin tüm Kafkasyalıları kapsadığını söylemek için anavatanında buna dahil edilmesi gerekir.Yoksa hiçbir bilimsel ve mantıklı bir değeri olmayacaktır.

Yanlış <<<<<->>>>> Doğru
Çerkes= Kafkasyalı - Çerkes= Göçmen Kafkasyalılar ( Yanlış olsa da )
Çerkes= Kafkasyalı - Çerkes=Adıge veya (Adıge,Abaza,Ubıh)
Çerkes= Adıge,Abhaz-Abaza,Ubıh - Çerkes= Adıge,Abaza,Ubıh

Yani, zaten yanlış kullanılan bir tanım (Çerkes=Göçmen Kafkasyalı) zaman geçtikçe bir kez daha yanlış olarak ifade ediliyor(Çerkes=Kafkasyalılar).

Çünkü bu güne kadar düzeltme yoluna kimse gitmemiştir.Bir 10 yıl sonra kimleri ifade edeceğini tahmin bile edemiyoruz.

186o’lardan başlayarak Osmanlı coğrafyasına sürgün edilen halkların tamamına yakını Adıge,Abaza ve Ubıh halklarıdır ve çok önemlidir ki bu halkların anavatanda kalan nüfusları yok denecek kadar azalmanın yanında , kendilerini temsil edecek durumları da kalmamıştı.Ubıhlar ve birkaç Adıge kabilesi de zaten ya tamamen tükenmiş yada sürgün edilmişlerdi.

Dolayısıyla o dönemler anavatanda yaşayan diğer halklar Çerkes olarak kendilerini zaten tanımlamıyorlardı.1917'ler de kurulduğu söylenen Cumhuriyetin adı da tüm Kafkasyalıları tanımladığı iddia edilen Çerkes adını taşımamıştı zaten.

Birde sağlamasını yapalım ve konuyu kapatalım.

- 19.yy Çerkesya örgütlenmesi ve savaşları Çerkes(Adıge,Abaza,Ubıh) halklarının gurur kaynağı , şimdiki Adıgey Bayrağı da bu örgütlenmenin en kutsal simgesidir.

- 21 mayıs 1864 tarihi Çerkes(Adıge,Abaza,Ubıh)ler tarafından sürgün tarihi olarak kabul edilmiştir.

- Sürgün öncesi Kuzey Kafkasya’nın en kalabalık ve hakimiyet alanı en büyük olan nüfusunu oluşturan Çerkesler, sürgünden sonra dört bir yana dağılarak anavatanları Çerkesya’da azınlık konuma düştüler.(Burada Adıgeler kastediliyor)

- Çerkesler,Abhazlar ve Osetler Abhazya ve Güney Osetya’nın işgalden kurtulmasını diasporada çeşitli etkinliklerle kutladılar,bunun yanında şehitleri anma törenleri de düzenlediler.(kaynak: daur ajans)

Çerkes Adıge demektir.

Abaza ve Ubıh halkları sürgün öncesi faal bir şekilde katıldıkları Çerkesya örgütlenmesine sahip çıkıyor ve bundan gurur duyuyorlar ise onlarda Çerkes’tirler.
Ç
ünkü şimdiki Adıgey Cumhuriyeti bayrağındaki yıldızlardan ikisi onları da temsil etmekte ve bu bayrak atalarımızın topraklarında Adıgeler tarafından özgürce,gururla taşınmakta ve hem Adıgeler'in hem de Abaza ve Ubıh halklarının onurlu geçmişlerine bu örgütlenmenin baş aktörleri Adıgeler tarafından hala sahip çıkılmaktadır.

Saygılarımla

Soner DAUR
Cerkes.Net