Çerkeslerin Anasayfası

CENAZE TÖRENI
Matem Zamani
Cerkeslerin yasaminda en önemli toplumsal olaylardan biri cenaze töreni. Geleneksel cenaze töreni son yillara kadar uygulaniyordu.
Cerkeslerin cenaze, ölüm haberinin duyurulmasindan bassagligi dileklerine kadar, bastan sona törensel bir havada gecer. Geleneklerinbelirledigi bu törensel hava, daha ölmek üzere olan hastanin yaninda baslar. Hastanin yaninda mutlaka akraba veya komsulardan birileri bekler; erkekse erkekler, kadinsa kadinlar.
Cevre köylere, akraba ve tanidiklara haber verme görevi köyün genclerinden, ölene akraba olmayan kisilere verilir. "Shak´o" diye adlandirilan bu genclerden her biri üc dört köye haber verecek sekilde görevlendirilir. "Shak´o"´nun belli davranis kurallarina uyumasi gerekir. Köy icinde atini sakince sürer, dörtnala veya tiris gitmez, ati kamcilamaz. Haber vermek icin gittigi evin avlusuna girdiginde atinin basi eve bakacak sekilde durur, atini yan cevirmez. Atin solundan iner ve dizgin kayisini sol eliyle atin cenesinin altindan tutar. Sag elinde katlanmis halde kamci bulunur. Kisa ve acik ifadelerle (duneyim yehijas veya si´ejqim) vefat haberini verir, cenazenin ne zaman kaldirilacagini bildirir ve tekrar atina biner va atinin basini saga cevirerek ayrilir. Hicbir sekilde eve girmez, sohbet etmez.
Cenaze, köyün imami veya bu isi bilen kisiler tarafindan evde yikanir (hadagapsk) kefene (cebin) sarilir, evin uygun bir yerinde, üzeri örtülerek seki üzerinde veya yerde bekletilir. Cenazenin basinda mutlaka bir bekler. Görmek isteyen yakinlarina yüzü acilarak gösterilir.
Cenaze töreni ve bassagligi icin disaridan gelenler köylüler tarafindan köy meydanina karsilanir ve erkekler ev sahipleri (bisim) tarafindan evlere götürülür. Kadinlar ise köyün kadinlarinin da bulundugu cenaze evine giderler. Uzak yoldan gelenler disinda genellikle kimseye yemek verilmez. Evde dinlendikten sonra aptes alinir ve mezarliga getirilerek musalla tasina konur. Mezarlikta namazi kilindiktan sonra cenaze acilan mezara yakinlari tarafindan indirilir. Mezarin dibinde leh denilen acikliga, basi batiya, yüzü kibleye bakacak sekilde yerlestirilir. Bu bosluk tahtalarla kapatilarak üzeri toprakla örtülür.
Cenaze defnedildikten sonra toplu halde eve dönülür. Burada, artik uygulanmayan bir bassagligi töreni gerceklesir. BAssagligini kabul edecek olanlar (sadece erkekler), avulda dizilirler. Mezarliktan gelen tpoluluk onlarin karsisinda sira halinde toplanir. En öndeki siradan biri sol ayagiyla bir adim öne cikar. Sol elini yavas yavas kaldirarak alnina götürür ve tekrar ve tekrar yavas yavas indirir. Bu sirada hicbir sey söylenmez, kimse konusmaz, tam bir sessizlik hakimdir. Bu töreni tamamlayan kisi dönmeden, sol ayagini geriye atarak yerine gecer. Bütün topluluk sag tarafa döner ve dagilir. Bu sirada sözlü olarak bassagligi dilenmez. Bu tören Islam´a uygun olmadigi gerekcesiyle ve imamlarin gayretiyle ortadan kalkti.
Akrabalar yakinlik derecelerine göre bir hafta, on gün vaya daha fazla cenaze evinde kalirlar. Bu süre icinde cenazeye yetisemeyip bassagligina gelenler kabul edilir. Bassagligi dilegi evin en yaslisina iletilir. Bassagligi sirasinda sohbet edilmez, baska konulardan konusulmaz, sigara icilmez. Grup halinde gelinirse sadece en büyük (thamade) bassagligi diler. Ayrilirken "allahaismarladik" denmez, cenaze sahipleri de gidenleri gecirmez.
Cenaze evinde bir hafta on gün yemek pismez. Bu süre icinde komsular yemek gönderir. Cenaze defnedildigi günden itibaren 7 gün her aksam cenaze evinin önünde cocuklara yagda kizartilmis lokum (lakum halive) dagitilir. Yedisinde, kirkinda ve elli ikisinde dua okutulur.
Murat Papsu