Çerkeslerin Anasayfası

Biidğim birkaç atasözü ve hikayesini anlatmaya çalışacağım;

OĞLUN VARSA GELİNİNDE VAR. ( QHO WİİMA NISEY WİİS)

Bua atasözü kırıma komşu ve kırıma her sene öşür veren bir adige köyünde olan bir olay sonucu ortaya çıkmış,

bu köy her sene mahsulün yarısı ve en güzel kızlarından 5 tanesini savaşta mağlup oldukları için kırıma öşür olarak verirlermiş, bu durum thamadelerin çok zoruna gidermiş, karar almışlar kırım beyi ile, birer güreşçi çıkarıp güreştirilecek, kırımın pehlivanı üstün gelirse öşür ikiye katlanacak, adige pehlivan yenerse öşür kalkacak, durum böyle iken yaşlı bir adamın yeni evli oğlu ava gitmiş, gelin ile adam yalnızlarmış.
gelin camızın sütümü sağarken camız süt kovasını devirince gelin sinirlenip camızın arka bacağından tuttuğu gibi çitin dışına fırlatıvermiş, bunu gören ihtiyar adam korku ile "bu gelini kızdırırsak ne ne oğlum ne ben kalırım " diyerek oğlunun geldiği ana denk getirerek "oğlun varsa gelinin de var" demiş, avdan gelen genç, " bu kadın babamı üzmese böyle söylemezdi" diyerek karısını kırbaçlamaya başlar, kadıncağız hiç karşılık vermeden sadece yalvarır, yaşlı adam ise gizlenmiş bir vaziyette ve namluyu geline doğrultmuş durumda beklemektedir, en ufak bir harekette gelini vuracak. fakat adam yorulana kadar hanımını kırbaçladığı halde gelin hiç karşılık vermemiş, sadece kusurum, kabahatim nedir diye yalvarmış..

bu durum yaşlı adamı rahatlatmış ve "oğlumda var gelinimde" diyerek huzura kavuşmuş. fakat bu öşür için güreştirilecek pehlivan hala aranmakta,kimse bu yükün altına girmemekte, yaşlı adam bu gelinin gücünü ve gördüklerini köyün ileri gelenlerine ve thamadelere anlatıp bu gelini güreş arenasına çıkarmalarını teklif eder. Başka aday olmadığı için thamadeler bu teklifi kabul ederek musabaka tarihine kadar bu gelinin güneş altında durdurarak simsiyah karartırlar.
Musabaka günü gelir ve gelin erkek elbiseleri ile giyindirilir, musabakaya çıkarlar; kırım güreşçisini tuttuğu gibi havada bir savurup fırlattığı gibi kırımlı seyircilerin arkasına atar; bunu fırsat bilen bizimkilerden biri sahaya girerek kadının kafasındaki başlığı çıkartır ve “bakın, bizim güreşçimiz bir kadındı, kadınımıza baş gelemediniz; erkeğimizi nasıl yenecektiniz”Kırımlılar yenik bir şekilde ayrılırlar, bizimkilerde de bayram havası, bütün öşürler kalkmış, nasıl bayram etmesinler..
Adige thamadesi gelini ve kayın babasının yanına giderek “dileyin benden ne dilerseniz özgürlüğümüzü kazandırdınız..” Bunun üzerine kadın, “kendim için bişey istemiyorum, sadece istediğim iki şey var, birincisi bu köyün adı sülalemizin (kocasının sülalesi) ismi olsun; ikilcisi, köyümüzün hemen yanına kazma kürek ile büyük bir tepe yapılacak, elle yapıldığı belli olmayacak şekilde, sanki tabii bir tepe gibi görünecek bu tepede aynı köyümüzün yeni ismi ile anılacak”..
(Bu sülale hala kafkasyada varmış ve bu tepe imside, köyün imside sülale ismi ile aynıymış, fakat ben hatırlayamadım şimdi. Bu hikayeleri yıllar önce bir büyüğümden dinlemiştim.)

Esnemek esnemeyi çağırır. (xuşha lako zetas)

Zamanın birinde çok katı bir adige phışısı kardeşini evlendirmiş, düğünden bir zaman sonra phışı nın yanında küçük kardeş esneyivermiş, bu arada aynı odada olan ev ahalisi içindeki hizmetle uğraşan gelinde farkında olmadan esnemiş; bunu gören phışı “benim yanımda birbirinize işaret etmeye utanmıyormusunuz, ben size esnemeyi gösteririm” diyerek kardeşini öldürtüp kokmaması için mumlatarak her akşam gelinin odasına koydurmuş, bu olayıda kimseye hissetirmemiş. Fakat köyde uyanık yaşlı bir kadın bu gelinin günden güne eridiğini fark ederek derdini sormuş, gelin söylemek istemesede olanları tek tek anlattırmış. “Ben o phışıya gösteririm” diyerek phısıyı sürekli kollamaya başlamış, kalabalık bir yerde phışının fark edeceği şekilde iyi bir esnemiş, bunu gören phışıyı farkında olmadan bi esneme tutmuş ve esnemiş. Kadın: “sen bana bir şey ima etmeyemi çalışıyorsun, niye ben esneyince esnedin” diyerek phışıyı sıkıştırdı Phışı kendini savunmaya çalışmakta, durumu gören yaşlı bir thamade “xuşha lako zetas – esnemek esnemeyi çağırır hiç duymadınızmı” diyerek ikisinede çıkışır. Bunun üzerine phışı yaptığı büyük hatayı anlar ve suçunu itiraf ederek kardeşinin kan bedelini ödeyerek gelinden helallik isteyerek af diler. Öldürdüğü kardeşinede büyük bir cenaze düzenler.

Jıwgade neh’ kamname xase xuns, kıpsenin’ım – sırrını yel bilse yeter bir gün açığa çıkması için.

Eski zamanlarda çok iyi iki arkadaş varmış, fakat bu iki arkadşta köyün en güzel kızına sevdalılarmış birbirlerinden de gizlerler, ikiside diğer arkadaşının bu kızı sevdiğini bilir, bir şey söylemez, çok yakın arkadaş oldukları içinde ikiside istetemezmiş, kız hangisi önce istetirse onunla evlenecekmiş,

arkadaşların biri erken davranıp kızı istetip evlenmiş, diyeride mutluluk dilemiş, fakat içinde bir ukte kalnış. Derken zaman içinde bu iki arkadaş beraber bir savaşa katılır, savaşta bizimkiler yenilir, bu iki arkadaş kaçmayı başarır. Yolda yalnızlığı fırsat bilen bekar arkadaş bir anını denk getirip evlenen arkadşını kaması ile oracıkta öldürmüş, diğer arkadaş “jıwgade neh’ kamname xase xhuns, kıpsenin’ım – sırrını yel bilse yeter, bir gün açığa çıkar” diyerek can vermiş, oracıkta bir mezara defnetmiş, köyüne gelip bütün herkes ve özellikle arkadaşı için ağıtlar yakmış yaslar tutmuş ağlamış sızlamış.. Aradan yıllar geçınce sevdigi ve dul kalan kadına evlenmesi için haber gönderip istetmiş, kadın rahmetli ile evlenmesem seninle evlenirdim zaten diyerek kabul etmiş.

Yıllar sonra çoluk çocuğa karışıp yaşayıp giderken, adam kapı önünde ufak bir yel esintisi görünce bıyık altından gülerek kendi kendine “vay be rahmrtli şu yelemi güvenmiş” demiş. Hanımı bu gülüşten kuşkulanarak mutlu oldukları bir an “o gün niye öyle güldüydün” diyerek sıkıştırmış, adam geçiştirmeye çalışsada kadın adama itiraf ettirmeyi başarmış, Kadın “zaten seni dahe çok severdim, rahmetli önce isteyince onunla evlenmek zorunda kaldım” diyerek bütün detaylarını ve nerede olduğunu falan hepsini süyletmiş, daha sonra kocasını şikayet edip hapse atılmasını sağlamış, ölen eski kocasınıda çıkarttırıp güzel bir cenaze merasimi ile köyüne defnettirmiş.

yaa üç hikayeyide tekrar tekrak okudum çok acıklıymış