Çerkeslerin Anasayfası

Wikileaks: Türkiye Çerkesleri Abhazya'ya seyahat serbestisi talep ediyor



Türkiyeli Kafkasyalılar hakkında kaleme alınan bazı belgeler, geçtiğimiz ayın sonunda Wikileaks’da yayınlanmaya başladı. Bu belgelerde Amerikan dışişlerinin Türkiyeli Kafkasyalıların genel durumu, organizasyonları ve öne çıkan bazı isimleri hakkındaki değerlendirmeleri yer alıyor.

Büyükelçilik müsteşarı Daniel O’ Grady tarafından yazılan bir rapor Çerkes Araştırmaları sitesinde Türkçeye çevrilerek yayınlandı

“Türkiye Çerkesleri Abhazya’ya seyahat serbestisi talep ediyor” Başlıklı raporda O’ Grady, Çerkeslerin Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinden Abhazya’ya yönelik seyahat ambargosunun kaldırılması beklentisi içinde olduklarını ifade ediyor.

ajanskafkas

Wikileaks: Türkiye Çerkesleri Abhazya’ya seyahat serbestisi talep ediyor!


1. Yaklaşık 6 milyon civarında bir nüfusa sahip olduğu tahmin edilen Türkiye Çerkesleri Abhazya’ya direk seyahat edebilmeyi talep ediyor. Bu talep Türkiye’nin direk seyahati sınırlandırma ve Abhazya’nın de facto yöneticilerini isole etmeye dayalı çabalarını zora sokabilir. (Referans A ve B) Çerkes toplumunun temsilcileri, eğer bu seyahat ambargosu kaldırılmazsa yaklaşan yerel seçimlerde bu konudaki tavırlarını gösterecekleri yönünde hükümeti uyarıyorlar.

Bu seyahat kısitlamaları nedeniyle Türkiye’nin etki ve prestij kaybına uğradığını iddia eden temsilciler bu tavrın Abhazya’yı Rusya’nın kollarına ittiğini de belirtiyorlar. Kontaklarımız, Sohum’dan Trabzon’a feribot, İstanbul’a ise uçak seferlerinin başlamasının büyük etki yaratacağını ve Abhazya’yı batıya yönelme konusunda cesaretlendireceğini bildiriyorlar.
ÖZETİN SONU.

2.(C) Geçtiğimiz günlerde KAFFED Genel Koordinatörü Cumhur Bal ile görüştük. KAFFED, Türkiye’deki 80 Çerkes derneğini temsil eden bir çatı kuruluşu. Bal, Türkiye’de 6 Milyon Çerkes olduğunu söylüyor.(Bknz ref C) Devlet Televizyonu TRT’de Çerkesce yayın yapılması da dahil olmak üzere dilsel ve kültürel haklarını korumak üzere faaliyetlerde bulunmanın yanı sıra, Bal’a göre Çerkeslerin en önemli önceliği Türkiye’den Abhazya’ya direk ulaşım üzerinde uygulanan ambargonun kaldırılması. Abhaz “Devlet Başkanı” Bagapş’ın Türkiye’ye seyahatinin engellenmemesi ise bir diğer öncelik.

3. (C) Bal’a göre, eğer Abhazya’ya direk seyahati engelleyen “ambargo” kaldırılmazsa Çerkes toplumunun temsilcileri yaklaşan yerel seçimlerde Çerkes vatandaşların bu konudaki tavırlarını gösterecekleri yönünde hükümeti uyarıyorlar. Bal, hükümetin kendi vatandaşlarının en temel seyahat özgürlüğünü kısıtladığını söylüylüyor.

Şu andaki uygulamaya göre Türkiye vatandaşları Abhazya’ya gidebilmek için Rusya’dan transit vize almak zorundalar ( Daha önceleri Rusya’ya turist vizesi ile girerek Abhazya’ya geçiyorlardı). Bal, Bağımsız Devletler Topluluğu(BDT) üyesi olmayan Türkiye’nin BDT tarafından 1995’de konulan ambargoyu neden uyguladığını anlamadığını sorguluyor.

Bu uygulama sonucunda Türkiye, Abhazya’ya direk seyahat edebilme özgürlüğü anlamına gelen Trabzon-Sohum arasında daha önce yapılan feribot seferlerini durduruken, bir BDT üyesi olarak hukuken ambargoyu uygulamakla mükellef olan Rusya’nın Türklere vize vererek Abhazya’ya gitmelerini sağladıklarını söyledi. Bu ambargonun küçük düşürücü olduğunu ve Türkiye’nin Abhazya’daki etki ve prestijini düşürdüğünü söyleyen Bal, eğer Sohum’dan Trabzon’a feribot seferleri yeniden başlarsa ve/veya Sohum-İstanbul uçak seferleri başlarsa bunun büyük etki yaratacağını ve Abhazya’yı batıya yönelme konusunda cesaretlendireceğini de ekledi.

4. (C) Bal, bu aşamada Türkiye hükümetinden Abhazya’nın bağımsızlığını tanıması beklemenin gerçekçi olmayacağını bildiğini ancak Türkiye Çerkeslerinin uzun vadede bu konuda kararlı olduğunu söyledi. Ona göre, tanımlanmış toplum yapısıy, tarihsel sınırları, çalışan kurumları ve temsil yeteneğine haiz hükümetiyle Abhazya devlet olma kriterlerine sahip.

Savaş yoluyla kazanılmış olan Abhazya’nın bağımsızlık talebine dair trajik tarihsel süreci bize anlatan Bal, Gürcistan ile birlik ihtimalinin ‘öldürülmesinden’ Saakaşvili ve onun iki selefini sorumlu tutuyor. Fakat Gürcistan ile bir tür “Modus Vivendi” nin bulunmasına fikrine de karşı değil. Abhazların Gürcistan ile partnerlik yapabilmelerine dair bir karar ancak bağımsızlık üzerinden gerçekleşebilir ve bunun için de Gürcistan’ın güvenilir bir ülke haline gelmesi gerekiyor. Ancak Saakaşvili iktidarında bunun gerçekleşmesinin imkansız olduğunu söylüyor.

5. (C) Türkiyeli Çerkeslerin Rusya’nın Abhazya üzerindeki hegemonyasını azaltmak için Türkiye’nin Abhazya’ya olan ilgisini arttırmasını önerirken aynı zamanda Rusya’nın da bölgedeki siyasetini de desteklemek gibi iki farklı pozisyonu nasıl birarada kurgulayabildikleri sorusuna Bal, “Rusya’nın amaçları konusunda bir ilüzyonu olmadığını” ve Rusya’nın Abhazya’da “oyunu kurallarına göre oynayacağını” bildiğini ancak Abhaz halkının seçeneksiz bırakıldığını da ekledi. Güney Osetya ile karşılastırılınca Abhazya’nın bağımsızlığının sürdürülebilir olduğunu, Güney Osetya’nın Rusya’ya katılacağını tahmin ettiğini ve buna da karşı olmadığını söyleyen Bal, Abhazya’nın Gürcistan’a bağlanma kararında olduğu gibi Osetya’nın Kuzey ve Güney olarak Stalinist politikalar sonucunda ikiye bölündüğünü de ekledi.

YORUM:

6. (C) Bu sıralar çatlamaya başlamışsa da on yıllardır Türk ulusal kimliğini, dil ve kültürünü yaymak amacıyla sürdürülen politikalar sonucunda nüfusunun büyüklüğüne rağmen Türkiye’de Çerkes kimliği sınırlı kalmakta. 500.000’i Abhaz olmak üzere Türkiye’deki 6 milyon Çerkesin Türkiye hükümetinin Kafkaslarda Gürcistan’ın istikrarı ve bütünlüğü gibi hassas bir konuda fikrini değiştirmeye yetecek şekilde seçimlerde bir blok olarak hareket edebileceğine dair bir görüntü yok.

Açıkçası daha geniş kültürel ve dilsel hakların ötesinde yurtsever, genel olarak seküler ve gelir düzeyi yüksek bir toplum olarak tanınan Çerkesler iktidardaki AKP hükümetini desteklemiyorlar. Ancak yine de Türkiye’nin Abhazya’nın de facto liderlerine seyahat sınırlaması getirmesi türü uygulamalarını sınırlandıracak şekilde Çerkeslerin sesi gittikçe daha cok duyulmaya başlandı.

cerkesarastirmalari

şimndiki hükümet orta doğuyu kazanma çabasında..biz zaten elindeyiz desteklesekte desteklemesekte..

Wikileaks:Türkiye'deki Kafkasyalıların Bölgesel Siyasete Etkileri -1


C O N F I D E N T I A L
SECTION 01 OF 05 ANKARA 001635 
SIPDIS,
DEPT FOR EUR/SE, EUR/CARC 
E.O. 12958: DECL: 09/08/2018
TAGS: PGOV PREL GG RU TU

KONU: Türkiye’deki Kafkasyalıların Bölgesel Siyasete Etkileri

REF: ANKARA 1062 

Tanımlayan: POL Counselor Daniel O'Grady, reasons 1.4 (b,d)

ÖZET ve YORUM:

1.(C) Gürcistan’da yaşanan savaş, Rusya gibi Ankara hükümetinin de Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlıklarını tanıması yönünde lobi faaliyetlerinde bulunması için Türkiye’deki Kafkas toplumunu mobilize etti. 1990’lı yıllarda Çeçenistan’da yaşanan savaşlarda olduğu gibi Türk Hükümeti, birçok Türkün kültürel ve tarihsel bağlara sahip olduğu ayrılıkçı bölgelerle ilgilenme ile bir komşu ülkenin (bu kez Gürcistan) toprak bütünlüğünün korunması arasındaki ince çizgide yürümek zorunda kalacak. Türkiye’deki Kafkasyalılar, Kuzey (Abhaz, Çeçen ve Osetler) ve Güney Kafkasyalılar (Gürcüler) olmak üzere ikiye ayrılıyorlar. Her iki grup daha önceleri anti-Sovyet ve anti-Rus tutumlarıyla birlik halindeydiler.

2.(C) Organize ve politik olarak aktif olmasına rağmen Çerkes lobisi, Rusya’nın uzun dönemdeki amacının Abhazya ve G Osetya’yı ilhak etmek olduğunu düşünenlerle özellikle ticari nedenlerle Rusya ile daha geniş bir işbirliğini savunanlar arasındaki bölünme nedeniyle zayıflamış durumda. Türkiye’nin etnik Gürcüleri ise güçlü bir lobi oluşturmakta zorlanıyorlar. Çoğunlukla Acaristan kökenli ve Çerkeslere göre daha az sayıda olan Türkiye Gürcüleri etnik kimliklerinden ziyade kendilerini Müslüman kimlği ile tanımlıyorlar. Gürcistan Devlet Başkanı Saakaşvili’nin Acaristan’ın otonomisini ortadan kaldırmaya çalıştığından şikayet eden Gürcülerin büyük kısmı Gürcü halkıyla dayanışma içinde olduklarını söylemelerine rağmen Saakaşvili’ye sempati duymuyor.

Türkiye Çerkeslerinin baskılarına rağmen Türk Hükümeti, Batılı müttefiklerinden ayrı hareket ederek Abhazya ve G. Osetya’nın bağımsızlığını tanımayacak. Türk Hükümetinin Gürcistan’ın toprak bütünlüğüne olan güçlü desteği kendi çıkarlarından kaynaklanıyor. ‘Toprak bütünlüğü’ kavramına yapılan vurgu, aynı zamanda Türkiye’nin kendi siyasal bütünlüğünü de vurgulamak anlamına geliyor. Ayrıca eğer Türkiye bir gün Rusya ile sınırdaş olmak istemiyorsa (ki bu daha önce yüzyıllarca yaşanmış ve tekrar yaşanması hiç de istenmeyen bir tecrübe), kendi çıkarı için Gürcistan’ın birliğini ve güçlenmesini desteklemek zorunda. Çerkeslerinin baskısını hisseden ve aynı zamanda Rusya’nın Abhazya’yı formel olarak ilhak etmesini önlemek için (ki bu Rusya’nın Karadeniz kıyılarını iki katına çıkarması demek olur), Türk Hükümeti ticaret, yatırım, ulaşım bağlantıları ve resmi olmayan kontaklar vasıtasıyla de facto Abhazya hükümeti ile daha çok ilgilenmeye çalışabilir. Ankara büyük ihtimalle Tiflis’i bu yaklaşımın doğruluğuna ikna etmeye çalışacaktır. Ancak Tiflis aynı 2008 savaşından önce yaptığı gibi, bu tip yaklaşıma olumlu bakmazsa, Türkiye yine de kendi politikasını uygulamaya devam edebilir.(ÖZET ve YORUMUN SONU)

TÜRKİYE’DEKİ KAFKASYALILAR

3.(SBU) Türkiye’deki Kafkasyalıların sayısı hakkında en yükseği 7 milyon olmak üzere farklı tahminler var. Resmi olarak tanınmış Ermeni, Yahudi ve Rum azınlıkları dışında Türkiye nüfus sayımlarında etnisite sorusu sorulmadığı için gerçek rakamı bilmek zor. Bununla birlikte, ‘Göçmenlikten Diaspora’ya: Kuzey Kafkas Diasporası’nın Gücü ve Etkisi’ adlı makalesinde TOBB Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Kafkasya uzmanı Prof. Mithat Çelikpala,1965 nüfus sayımında toplam nüfusun %4’ünü oluşturan 119.000 kişinin anadil yada ikinci dilinin Abhazca ya da akraba dillerden olduğunu ifade ettiğini söylüyor ki Kafkasya’dan Türkiye’ye göçlerin 19. Yüzyılın ortasında gerçekleştiğini düşününce bu çok etkileyici bir rakam. Daha az sayıda kişi ise Gürcüce konuştuğunu bildirmiş. Bu rakamlara dayanarak ve 1965’den beri Türkiye Çerkeslerinin çoğunluğunun anadillerini konuşma yetisini kaybetmiş olacağını göz önünde bulundurulurarak, Çelikpala bugün Kafkasyalı nüfusun 3.5 Milyon civarında olduğunu tahmin ediyor. Ancak bu insanların kendilerini ne ölçüye kadar Kafkasyalı (Abhaz, Oset ya da Gürcü) olarak tanımladığı bilinmiyor. Amerika’daki Ermeni diasporası ile karşılaştırıldıklarında Türkiye Çerkes diasporası çok daha dağınık durumda.

4.(SBU)Türkiye’deki Kafkasyalılar Kuzey ve Güney Kafkasyalı olarak ikiye ayrılıyorlar. Kuzey Kafkasyalıların kökenleri günümüz Rusya’sının Çeçenistan, Dağıstan ve İnguşetya bölgeleriyle Abhazya ve Osetya bölgelerine dayanıyor. Türkiye’de genel olarak ‘Çerkes’ olarak adlandırılan bu grup içindeki en büyük alt grup Abhazlar. (Sayıca daha az olan Osetler Türkiye’de ‘Kuşha’ olarak biliniyorlar)

Türkiye’de ‘Güney Kafkasyalı’ terimi genellikle Gürcüler ve onlara akraba etnik gruplar olan Laz ve Migreller için kullanılıyor (Diğer Güney Kafkasyalılar farklı algılanıyorlar: Ermeniler hukuken tanınan bir azınlık topluluğu, Azeriler ise etnik olarak Türk).

ÇERKESLER

5.(SBU) Türkiye’li Çerkeslerin ataları 19. Yüzyılın ikinci yarısında Rusya’nın Kuzey Kafkasya’yı ilhakının tamamlanmasıyla anavatanlarını terk etmek zorunda kaldılar. Çelikpala’nın tahminlerine gore 1.5 Milyon kişi göç etti ki bu K. Kafkasya’nın o zamanki nüfusunun %90’ına denk geliyordu. Çoğunluğu Anadolu’ya olmak üzere bugünkü İsrail, Ürdün, Lübnan ve Balkanlara yani Osmanlı İmparatorluğu topraklarına yerleştiler.Daha küçük ikinci bir göç dalgası Bolşeviklerin Kafkasya’da güç kazanmasından sonra 1918’de gerçekleşti. Son olarak Türk hükümeti 2. Dünya Savaşı’ndan sonra 600 Kuzey Kafkasyalı lejyonerin ülkeye yerleşmesine izin verdi. Çoğunlukla Marmara bölgesindeki Adapazarı ve çevresine yerleşen Çerkesler, kendi Abhaz ve Oset vs. gibi alt kimliklerine gore köyler kurdular. Bununla birlikte Gürcüler de dahil olmak üzere bu alt gruplar kendi aralarında evlilikler yaparak iletişim halinde oldular. Anadolu kırsalının izole yaşantısı Çerkes dil ve kültürünün 20. Yüzyıla taşınmasına yardımcı oldu.

6.(SBU) Türkiye Çerkesleri yeni ülkelerine bağlılıklarıyla hızla ün kazandılar ve bugün dahi milliyetçilikleriyle tanınıyorlar (Gürcüler de). Ancak bununla birlikte Çerkes kültürel kimliğini de güçlü bir şekilde muhafaza ettiler. ‘Rusya’nın Kafkasya’yı işgaline karşı yürüttükleri politik aktiviteleri bu kültürel kimlik üzerinden yaptılar. Fakat bağımsızlığının ilk günlerinde Türkiye’nin Bolşeviklerle yakın ilişki kurma zorunluluğu ve Atatürk’ün pan-Türkizm’i Türk ulusal kimliğinin inşasının merkezine alması, Soğuk Savaş’ın başlangıcına yani Türkiye’nin Sovyetler Birliği’ni düşman olarak tanımlamasına kadar olan süreçte Çerkes siyasi aktivizmini sınırladı. Sovyetlerin dağılmasıyla birlikte Ankara’nın da gayriresmi desteğiyle Türkiye Çerkesleri 1990’lardaki Çeçen-Rus Savaşlarında Rusya’nın canını çok sıkacak şekilde Çeçen ayrılıkçıları için önemli bir destek merkezi oldular. Çeçen direnişinin giderek terörizm ile ilintilenmesiyle Türkiye’nin Çeçen savaşçılara olan desteği azaldı. Yine de Çeçenistan hala birçok Türkiyeli Çerkesi heyecanlandıran bir konu.

7.(C) Çerkes lobisi içerisinde aktif olan birçok grup bulunmasına rağmen bunlardan iki tanesi öne çıkmakta: Kafkas Derneği (KAF-DER) ve Kafkas-Abhazya Dayanışma Komitesi (KADK). KAFDER’in başkanı Cihan Candemir Türk inşaat sektörünün devlerinden YÜKSEL İNŞAAT’ın yönetim kurulu üyesi. KADK ve Abhazya’nın Dostları Grubu’nun başında İrfan Argun var. İstanbul merkezli Kafkas Vakfı, Kafkas davası için finansal kaynak bulma konusunda başarılı. Hem Argun hem de Candemir, Türkiye’ye sıkça gelip giden ve bize kendisinin Bagapş’ın diaspora ile ilişkilerini koordine ettiğini söyleyen Türkiye doğumlu bir parlementer Soner Gogua’nın, dahil olduğu Sohum’daki yönetimle yakın ilişkiye sahipler. Buna rağmen KADK Abhazya’nın Türkiye’deki gayrıresmi temsilciliği olarak tanımlanabilir. Hem KADK hem de KAF-DER, yine Candemir’in başında olduğu Çerkes STK’larının çatı örgütü olan Kafkas Dernekleri Federasyonu (KAFFED)‘nun üyesi.

Fakat Argun ve Candemir her konuda aynı fikirde değil. Çelikpala’ya gore KADK, Rusya’nın Güney Osetya ve Abhazya’yı tanımasını sempati ile karşılamakla birlikte Rusya’nın Abhazya’yı ilhak edebileceğine dair endişe taşıyor (Güney Osetya gittikçe artan bir şekilde ‘kayıp bölge’olarak kabul ediliyor). Argun’un destekçileri, Rusya’da hak mücadelesi veren Kafkasyalılara(Çeçenler de dahil) yardım etmeyi sürdürüyor. (KADK daha önce benzer bir rolü Çeçenistan için oynamış olan Kafkas-Çeçen Dayanışma Komitesi ile aynı kökten geliyor). Aynı kaygıları dillendiriyormuş gibi yapmasına rağmen Candemir, Ankara’daki Rus büyükelçiliği ile yakın ilişkiler kurduğu için Rusya’yı eleştirmekte daha temkinli. Yüksel İnşaat’ın tüm eski Sovyet coğrafyasında büyük iş bağlantıları var. Çelikpala’ya gore Candemir KAFFED liderliğini şirketi için kullanıyor. 2014’de Soçi’de yapılacak Kış Olimpiyatları, Yüksel İnşaat ve diğer Türk müteahhitlik firmaları için tanrının bir lütfu gibi (Türkiye Dışişleri Bakanlığı’na gore Türk müteahhitlerinin Rusya’daki iş hacmi, 6 milyar doları geçen yıl eklenmiş olmak üzere, tam 30 milyar dolar). (NOTUN SONU).


Not: Belgenin orijinaline buradan ulaşabilirsiniz.

cerkesarastirmalari

İLGİLİ KAMUOYUNA AÇIKLAMA


20 Eylül 2011 tarihinde “Candemir KAFFED'i Kullanıyor” -WikiLeaks - MİTHAT ÇELİKPALA "CİHAN CANDEMİR, KAFFED LİDERLİĞİNİ ŞİRKETİ İÇİN KULLANIYOR” başlığı altında ve “WikiLeaks Belgeleri'nde ABD'li diplomatların Türkiye'de ki Abhaz - Kuzey Kafkasya Diaspora ile ilgili görüşme ve araştırma sonuçları bir bir açıklanmaya başlandı. Aşağıda TOBB Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Kafkasya uzmanı Prof. Mithat Çelikpala'nın Abhaz - Kuzey Kafkasya diasporası ile ilgili açıklama ve yorumları bulunmaktadır” girizgahıyla, elektronik mesaj şeklinde tüm ağa servis edilen değerlendirmeler gerçeği yansıtmamaktadır.

Bilindiği üzere Wikileaks belgeleri, Amerikalı diplomatlarca, bulundukları ülkelerde, diplomatların ilgilendikleri konular çerçevesinde yapılan görüşmeler ve gözlemler sonucunda kaleme alınan raporlardır. Bu belgelerin, ilgili konularla alakalı genel havaya dair Amerikalı diplomatların kendi kişisel gözlemlerini yansıttıkları ve merkezden puan almak adına spekülasyon niteliğinde yorumları da muhteva eden özel servis dokümanları olduğu bilinmektedir.

Wikileaks’de açıklanan belgelerle ilgili dünya ölçeğinde bir tartışma süregitmektedir. Bu tartışmanın belli sınırlar içerisinde faydalı yanları da olduğu söylenebilir. Ancak bu fayda, nesnel ölçütler içerisinde ve yönlendirmelerden uzak tartışmalar olduğunda söz konusudur. Hal böyleyken, başına eklenen ve maksatlı olduğu açık bir girizgâhla ve belirli bir gündem doğrultusunda servis edilen bu belge, sözünü ettiğim nesnellikten uzak ve hoyrat bir karalama belgesine dönüşmektedir. Belge içinde yer alan uyumsuzluklar, bilgi yanlışlıkları ve taraflı değerlendirmeler bir tarafa, bu belgenin benim adım kullanılarak hoş olmayan bir biçimde, son dönemde Türkiye’deki örgütlenmelere hakim olan güç mücadelesi ve kişisel hesaplara malzeme edilmesi tarafımca kabul edilmesi mümkün olmayan bir durumdur. Belgenin son kısmına eklenmiş bulunan değerlendirmelerin şahsıma ait olmadığının bilinmesi bu bakımdan önemlidir. Tarafıma atfedilerek yapılan değerlendirmeleri kullanarak ismim üzerinden, kişisel kavgaların ve şahsi hırsların ete kemiğe büründürülmesinden son derece üzüntü duyduğumun ve kaygılandığımın tüm kamuoyunca bilinmesini isterim.

2000’li yılların başından itibaren, Abhazya dâhil olmak üzere, Kafkasya, Dernekler ve diyaspora üzerine yaptığım yüzlerce değerlendirme, yayın ile katıldığım toplantı ve konferanslarda gerçekleştirdiğim konuşmaların kimliğimi, çalışma tarzımı ve kişiliğimi Türkiye’deki tüm Abhaz ve Adığelere doğru olarak yansıttığını tahmin ediyorum. Bu çerçevede, Abhazya, diyaspora ve Kafkasya söz konusu olduğunda KAFFED’in dışında, başta Kafkas-Abhaz Dayanışma Komitesi olmak üzere tüm dernek, vakıf, inisiyatif ve örgütlenmelere, kişisel, kurumsal ve dünyaya bakış açısına ilişkin farklılıklarını dikkate almadan, siyasal duruşunu çok önemsemeden elimden geldiğince destek olduğumu düşünüyorum. Bunun akademik dünya dâhil olmak üzere profesyonel hayatımı da doğrudan etkilediği yine birçoklarınca bilinmektedir. Bu çerçevede şimdiye kadar ikincil bir gündemi olmadan kurduğumu düşündüğüm ilişkilere benim bu ilişkilere verdiğim değer ve duyduğum saygı ile tezat oluşturacak biçimde yaklaşıldığını görmek beni derinden üzmüştür. Bu bağlamda, doğru olmadığı ve taraflı biçimde kaleme alındığı bilinen bir belgenin, benimle bu konuda görüşülmeden ve yakışıksız bir biçimde, bulvar gazetesi/gazetecisi tavrıyla yazılan bir girizgâhla bezenerek kullanılması sözünü ettiğim ilişkilere amir kabul ettiğim dürüstlük ve güvenilirlik gibi değerlerin -en azından kimi durum ve kişiler söz konusu olduğunda- aynı biçimde önemsenmediğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle söz konusu belgeyi hazırlayarak tüm iletişim ağlarına servis eden zihniyeti telin ediyor ve yapanları, her kimse, şiddetle kınıyorum.

Bu vesileyle tüm kamuoyunu saygıyla selamlıyor ve tarafı olmadığım tüm şahsi çekişmelere dair bundan böyle üretilecek bilgi kirliliğinin bir parçası olmayacağımı iletiyorum.

Mitat Çelikpala

kafkasfederasyonu

Wikileaks: Türkiyeli Kafkasyalılar Türk Hükümeti’nin Politikalarını Nasıl Etkileyecekler? - 3

12. (C) Türkiye Batılı müttefiklerinden ayrılarak Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlığını tanımayacak. Çerkes seçmenler milliyetçi seçmen tabanının önemli bir parçası, fakat MHP Genel Başkan Yardımcısı Oktay Vural’ın bize dediği gibi “Türkiye önce gelir”. Kosova konusunda pragmatik olarak yaklaşsa da Türkiye’nin Kürt sorunu göz önünde bulundurulduğunda, “toprak bütünlüğü” ilkesine uymak kendi siyasi bütünlüğünü vurgulamak anlamına geldiği için Türkiye bu konuda dikkatli davranıyor (Türkiye’deki Kosova kökenliler Kosova’nın bağımsızlığı için güçlü büyük çaba gösterdiler ki bu da Türkiye’deki etnik lobilerin gücünü de gösteriyor bir başka örnek). Gürcistan, Rusya ve Türkiye arasında tampon bir ülke ve Türklerin son bir kaç yüzyılda 13 kez savaştıkları Rusya ile yeniden sınırdaş olmak gibi bir arzuları yok.

13. (C) Bununla birlikte Türk hükümeti Çerkes lobisinin baskısı altında. Kendi içinde dağınık ve gruplara bölünmüş olsa da bu lobide önemli konumdaki bazı işadamları ve emekli yüksek düzey bürokratlar var. Ve onlar hükümeti, Abhazya’ya yönelik ‘ilişmeme’ siyasetini değiştimek için ikna etmeye çalışacak. Bu gruplar hükümetin Gürcü yanlısı politikalarının bölge halkının sıkıntılarını göz ardı edip onları yeniden Rus boyunduruğuna mahkum ettiğini söylüyorlar. ASAM’dan (Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi) kıdemli araştırmacı Hasan Kanbolat, Türkiye Çerkeslerinin Abhazya’nın Batı yanlısı yönelimini arzuladığını ve Türkiye’nin Abhazya’yı tanımasa bile onunla ilişkiye geçmesinin Rusya’nın Abhazya’yı ilhakının önüne geçeceğini düşündüklerini vurguluyor. Tiflis’in tavsiyesiyle Ankara Sohum’la doğrudan bağlantı kurmaktan kaçındı ve bunun yerine iletişimi Çerkes STK’larına bıraktı. Bagapş’ın iki ‘gayrıresmi’ ziyaretini engelledi (Ancak Abhazya dışişleri bakanı Şamba Haziran 2008’de Türkiye’ye geldi) ve Sohum-Trabzon feribot seferlerini başlatma girişimini durdurdu. Türkiyeli Çerkes gruplardan öğrendiğimize göre bazı Türk işadamları halihazırda Abhazya’ya seyahat ediyorlar ve yatırım planları yapıyorlar.

14. (SBU) Türkiye’nin Kafkasya’da tek yanlı politikalar uyguladığı eleştirisi Çerkes lobisinin dışında da karşılık buldu. Kamuoyunun Türk-Ermeni yakınlaşmasına gösterdiği pozitif yaklaşımdan da anlaşıldığına göre Türkler sorunların diyalog yoluyla çözülmesinden yana. Türk akademisyenlere göre, Türkiye Kafkas halklarıyla olan tarihsel ve kültürel bağlarını kullanarak son yaşanan savaşı engelleyebilme fırsatını heba etti. Karasar’a göre Türkiye Ermenistan’la ilişkileri normalleştirmenin yanı sıra bölgedeki tüm taraflarla diyalog kurmaya çalışmalı. Gürcistan’ın yeniden imarı için çalışırken aynı zamanda ayrılıkçı bölgelere de insani yardım yapmalı. Gürcistan’da savaşın yıktığı bölgelerdeki mültecileri kabul etmeli ama aynı zamanda Abhazya ve Güney Osetya ile doğrudan ekonomik ilişkiler kurmalı ve Sohum – İstanbul arası uçak seferlerini başlatmalı. Ayrıca bölgenin demokratik geleceğini şekillendirmek amacıyla tüm Kafkasyalı öğrenciler için var olan eğitim ve burs programlarını genişletmeli. Karasar, Türkiye’nin Kafkasya İstikrar ve Dayanışma Platformu önerisini destekliyor, ancak Abhazya, Osetya ve Yukarı Karabağ da dahil olmak üzere çatışmaların tüm taraflarına masada yer verilmeyecekse bu projenin yürümeyeceğini düşünüyor.

Rusya ve Çeçenistan Tecrübesi

15. (C) Türkiye’nin Abhazya ve diğer ayrılıkçı bölgelerle diyaloğunu artırmasını Rusya’nın hangi ölçüye kadar destekleyeceği meçhul. Türk hükümeti Rusya’nın, Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya’ya yönelik yaklaşımlarına karşı tarihsel bir şüpheyle yaklaştığına inanıyor, Batı yanlısı ve NATO üyesi bir ülkeye karşı bu bölgede nüfuz kaybetmek istemeyeceğini düşünüyor. Bununla birlikte Rusya Çerkes kartını oynayarak Türkiye ve Gürcistan arasında ayrılık yaratmaya devam edecek ve birçok Türk’ün Abhazya’ya yönelik duyduğu sempatiyi kullanmaya çalışacak. Rusya Türkiye’deki Çerkes lobisinin etkisini 1990’larda birinci elden tecrübe etti. Türkiye Rusya’ya karşı ayrılıkçı savaşlarında Çeçenleri gizlice destekledi. Çeçen liderlerle ‘gayrıresmi’ temaslar kurarak Çeçenlerin gayrıresmi temsilcilik açmalarına izin verdi. Çeçen savaşçılara Türkiye içerisinde hareket serbestisi tanıyarak onların Çeçenistan’a insani yardım ulaştırmasına (Rusya’nın bu yardımların gerçekte silah yardımı olduğuna dair şikayetlerine rağmen) izin verdi. 1991’de aralarında Şamil Basayev’in de bulunduğu dört Çeçen hava korsanı, davalarına dikkat çekmek için bir Rus uçağını kaçırarak Ankara’ya zorunlu iniş yaptırdı. Türkler, Çeçenlerin basın toplantısı yapmalarına izin vermedi ancak Rusya’nın tutuklanmaları talebine rağmen Çeçenistan’a dönmelerine izin verdi. Çeçen hareketinin giderek terörizmle ilişkilenmesiyle Türklerin Çeçen davasına yönelik desteği de azaldı. Bugün için Türkiye Çerkeslerinin gündemindeki dava Abhazya.

ANKARA 00001635 005 OF 005

Çerkesler ve Kıbrıs

16. (C) Türkiye Çerkesleri, Türkiye’nin KKTC’yi bağımsız bir ülke olarak tanımasını Abhazya ve Güney Osetya’nın da Türkiye tarafından tanınması için makul bir neden olarak olarak gösteriyorlar. Rusya da KKTC’nin tanınmasını emsal olarak göstermiş ve Batı’nın Kosova’nın bağımsızlığını tanıyarak KKTC’nin de çok sayıda ülke tarafından tanınmasının yolunu açtığı argümanını ortaya koymuştu. Daha sonra Rusya’nın Ankara büyükelçisinın her iki tarafın da işine gelecek şekilde Türkiye’nin Abhazya ve Güney Osetya’yı tanıması karşılığında Rusya’nın da KKTC’yi tanıyabileceği şeklinde bir teklifte bulunduğu bilgisi duyuldu. Türkler bu teklifi kabul etmediler ve Kıbrıs konusunda da Rusya’ya güvenmiyorlar. Ankara Moskova’yı Kıbrıslı Rumların destekçisi olarak algılarken Moskova da KKTC’yi Kafkasya’daki ayrılıkçılar için bir üs olarak görüyor. (NOT: O zamanki Çeçenistan ‘devlet başkanı’ Dudayev 1992’de Türkiye’ye ve KKTC’ye yaptığı ilk ‘resmi’ ziyaretinde Denktaş’la görüşmüş ve KKTC’yi Çeçenistan için bir model olarak sunmuştu.) KKTC’yi tanımasına rağmen Türkiye Kıbrıs’ın iki toplumlu bir federasyon olarak yeniden birleşmesini destekliyor. KKTC’nin izolasyonunu sona erdirmek için uluslararası düzeyde çaba sarf etmesine rağmen Türkiye hiçbir zaman KKTC’nin resmen tanınması için uluslararası toplum nezdinde lobi faaliyetlerinde bulunmadı.

Not: Belgenin orijinaline aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

http://www.circassianworld.com/new/headlines/1589