Çerkeslerin Anasayfası

Çerkesler ortak ismi tartışıyor

Ekimde yapılacak Rusya genel nüfus sayımı öncesinde bazı Çerkes milli sivil örgütleri Çerkeslerin tek adlandırma altında toplanarak statülerini sağlamlaştırma çağrısında bulundu.

Sivil örgütler ağırlıklı olarak Kabardey-Balkar’daki Kabardeylere, Adıgey’deki Adıgelere ve Krasnodar Kray’daki Şapsığlara sayım esnasında milliyetlerini ‘Çerkes’ olarak yazdırmayı öneriyor.

Adıge halkı 1920’de Sovyet yönetimi tarafından dayanaksız bir şekilde ‘Adıgey’, ‘Çerkes’ ve ‘Kabardey’ olarak bölünmüştü. Etnik kimliği Çerkes ortak paydasına buluşturma çabasıyla Kabardey-Balkar, Karaçay-Çerkes ve Adıgey’deki Adıgelerin birleşmesiyle Çerkesya’nın kurulması yönündeki fikir jimnastiği de başa baş gidiyor.

Kavkazki-Uzel ortak isimle ilgili tartışmalara dair bir derleme yaptı:

Krasnodar Kray bölge Çerkes sivil örgütü Adıge Khase Başkanı Asker Soht: Ortak ‘Çerkes’ isminin kaydedilmesi siyasi projelere bağlı değil. Bu, anadilde istisnasız herkesin kendisini ‘Adıge’ olarak adlandırdığı halkın birlik gerçeğinin sadece tespitidir.

Federasyonun bir cumhuriyeti olarak ortak Çerkesya’nın oluşturulması fikri sadece sanal bir proje. Bu sonucu, konunun ne Adıgey’de ne Kabardey-Balkar’da hiçbir düzeyde görüşülmüyor olmasına dayanarak çıkarıyorum.

Kabardey-Balkar Adıge Khase Başkanı Muhamed Hafıtse: Sayım esnasında Kabardey, Çerkes ve Adıgeylerin kendilerini Çerkes olarak yazdırması fikrini desteklemiyorum.

Bu, bu isimlerden oluşan halkların yaşadığı Kabardey-Balkar, Adıgey cumhuriyeti isimlerine de uymuyor. Eğer halkları değiştirirsek, mantıki olarak cumhuriyetlerin isimlerini de değiştirmek gerekecek.

Bundan dolayı bizim Ekim nüfus sayımında uzlaşmacı seçeneği seçmemiz, şu şekilde yazılmamız gerektiğini düşünüyorum: Çerkes kelimesi parantez içinde- Adıge olarak netleştirilerek, Kabardey-Çerkes, Adıgey-Çerkes. ‘Sadece’ Çerkes olarak yazılması fikrinin ‘Çerkesya’ adı altında ortak bir cumhuriyetin kurulması mücadelesinin adımlarından biri olduğu yönündeki düşünceyle ilgili olarak, bu fikrin sahipleri için bu adımın bu anlama geldiğini ihtimal dışı görmüyorum. Ama onlar yürürlükteki yasamanın bölgelerin ayrılmasına değil sadece sağlamlaştırılmasına izin verdiğini göz önünde bulundurmuyorlar.

Adıgey Parlamentosu Milletvekili Mugdin Çermit: Kabardey, Çerkes, Adıgey ve Şapsığlar için milliyetlerinin belirlenmesi gerektiğiyle ilgili karar boş yere doğmadı.

Ama fikrin temeli olması için Dünya Çerkes Birliği, Rusya Bilimler Akademisi’ne bu problemin çözülmesi, net etnik grubun belirlemesi için başvurdu. İstişarelerin ardından Rusya Bilimler Akademisi’nden cevap geldi: Etnik olarak hepsinden çok kullanılan en iyi kelime ‘Çerkes’.

Bu genel kabul görmüş bir kelime, sadece Rusya’da değil onun sınırları dışında da bilinen bir kelime. Şahsen ben, Adıgelerin milli aidiyetliklerini bu kelime ile özdeşleştirmeleri taraftarıyım.

Gerçi bazı dalların kesinlikle kendilerini ‘Çerkes’ olarak adlandırmak istemedikleriyle ilgili net düşünceler var, örneğin Hakuçiler, Şapsığların dallarından biri. Açıkçası bu herkesin kendi şahsi meselesi, ancak DÇB bu kişilere kendilerin sadece ait oldukları halkın ismiyle değil ‘Çerkes’ ile de kaydettirmeleri talebiyle başvurdu, örneğin; ‘Şapsığ-Çerkes’ veya ‘Bjedug-Çerkes’.

Adıgeysk bölgesi Adıge (Çerkes) halkının milli geleneklerini canlandırma sivil örgütü Adıge Khase Başkanı İlyas Soobtsokov: Yapılacak sayımlarda milliyet bölümüne ‘Çerkes’ yazacağım.

Çerkesya’nın ortak bir bölge olarak kurulmasına gelince, bu konu uzun süre tartışılabilir, ancak cevap bir tane olmalı- bu konuda Rusya’nın tavrı açık olmalı. Objektif olmak gerekirse, yüzyıllar boyunca Çerkesler Kafkasya’nın diğer halklarından farklı olarak Rusya ile ilişkilerinde her zaman onun tarafında oldu.

Maalesef Rusya Kafkasya savaşları döneminde Çerkeslerin iyi münasebetlerine ihanet etti ve tarihin şu aşamasında hatayı tekrarlamamak lazım. Çerkesler Rusya için- Kafkasya’da istikrar sağlayıcı faktör ve Orta Doğu, Türkiye’ye karşı dış politikada kesinlikle güçlü etkili lobi.

Çerkes meselesinde Rusya’nın olumlu pozisyonu, hiç şüphesiz Çerkes toplumundaki ekstremist düşüncelerin kesilmesi ve Rusya yanlısı düşüncelerin gelişmesi konusunda Çerkes milli hareketleri için temel bir argüman olabilirdi.

Karaçay-Çerkes sivil hareketi Adıge Khase gençlik kolu başkanı Timur Jujuyev: Söz konusu olan şey, tüm dünyanın Çerkesler olarak bildiği halkın tarihi mirası bu isimle tarihe geçti.

Halkın kimliği için, kültürünü, dilini, yaşadıkları dine bağlı olmadan (örneğin, Mozdok Kabardeyleri-Hıristiyan) manevi birliklerini koruma konusunda ortak adlandırmanın önemi büyük. Ve Rusya halkı bizim kesilmiş küçük etnik gruplar değil, Rusya’da sayıları 1 milyona yaklaşan tek bir halk olduğumuzu anlayacak.

Diasporada böyle bir problem yok, orada tüm Adıgey etnik grupları kendilerini Çerkes olarak adlandırıyor. SSCB’de bizi suni olarak ayırdılar, şimdi biz bu hatayı düzeltmek istiyoruz. Dünyanın bir çok halkları- Ruslar, Almanlar, Fransızlar, İtalyanlar vs. tarihlerinde bu tür etapları geçtiler ve aynı adda birleştiler.

Adıgey Adıge Khase sivil örgütünden bir temsilcisi: Belki bazıları ‘milliyet’ bölümüne ‘Çerkes’ yazmayı istemeyecek, ancak 2002 sayımında Adıgelerin birçoğunun bu bölüme ‘Bjedug’, ‘Şapsığ’ vs. yazarak yaptıkları hatayı tekrarlamamalıyız, üstelik onlar kendilerine daha çok etnik olarak değil coğrafi prensibine göre milliyet ‘oluşturdular’.

Özellikle bu tür düşünülmeyen adımlar bir çok açıdan Adıge halkının istatistiksel bütünlüğünün öğrenilme imkanına negatif etki etti. Etnik ve soy aidiyetliği konusunda farklılıklar olabilir. Bundan dolayı biz sayımda bu konuda ortak bir pozisyon takınmalıyız.

ajanskafkas

"Bize Ezelden Çerkes Derler"

Ekim ayında yapılacak olan Rusya geneli nüfus sayımı öncesinde Çerkes Ulusal Organizasyonları Çerkeslerin statülerini bir ulus olarak perçinleme çağrısında bulundular. Bu organizasyonlar Kabardey, Adıgey ve Krasnodar Krayında yaşayan Şapsığlara sayım esnasında kendilerini ‘Çerkes’ olarak yazdırmaları çağrısında bulundular.


Bu görüşü savunanlar, bu yönde adım atarken Sovyet Yönetimi tarafından 1920’li yıllarda yapay bir şekilde Adıgeyli, Çerkes ve Kabardeyli olarak bölünen ulusun ortak çıkış noktası kaale alınmadan bu isimlerle adlandırılmıştı. Basında çıkan açıklamalara göre; Adıgeyli, Kabardeyli ve Çerkeslerin ‘Çerkes’ adı altında toplanma istemlerinin yanısıra Rusya Federasyonu sınırları içerisinde bir region, ‘Çerkesya’ kurulması ideali içinde mücadele ettiklerini görüyoruz. (Bu fikir Karaçay-Çerkes Cumhuriyetinde toplanan Çerkes Kongrelerince 2008-2010 yılları arasında defalarca dile getirildi isede bir sonuca ulaşılamadı).

Regnum Haber Ajansı Çerkes Sorunu hakkında konu ile ilgili ulusal STK yöneticileri ile görüştü. Aşağıda onların konu hakkındaki görüşlerine dokunmaksızın, bir yorum yapmaksızın aktaracağız.

Asker Soht; Krasnodar Krayı Çerkes Toplumsal Organizasyonu ‘Adıge Xase’: Ortak ‘Çerkes’ isminin fiksasyonu, bir politik proje ile ilintili değil. Bu sadece kendi dilinde kendisini tamamı ile ‘Adıge’ olarak tanımlayan ulusun, birliğinin tescili. Çerkesya isminde, Federasyon içerisinde bir regionun oluşturulması fikri sanal bir proje. Böyle bir çıkarımı, ben, Adıgey, Karaçay-Çerkes ve Kabardey-Balkar tarafından herhangi bir seviyede bu konunun tartışılmamış olmasından dolayı yapıyorum.

Muhammed Hafıtse; Toplumsal Hareket ‘Adıge Xase’ başkanı: Ben sayımda Kabardey, Çerkes ve Adıgey uluslarının Çerkes olarak kendilerini yazdırmalarını desteklemiyorum. Bu ulusların adları ile kurulan Kabardey-Balkar ve Adıge Cumhuriyetlerinin isimleri buna müsaade etmez. Eğer ulusu yeniden isimlendirecek olursanız, mantık, Cumhuriyetinde yeniden isimlendirilmesini gerektirir. Bu yüzden ben bizim Ekim sayımında uzlaşmacı varyant olan; Adıge parantez içerisinde Çerkes, Kabardey-Çerkes, Adıgey-Çerkes şeklini seçmemizi uygun görüyorum.

Sadece ‘Çerkes’ olarak yazma fikrini savunanların, bunu, ‘Çerkesya’ adında bir region kurma mücadelesinde bir adım atılması anlamına geldiği çıkarımını, bu fikri ortaya atanlarca böyle algılandığını ihtamal dışı görmüyorum. Ama onlar şu an yürürlükte olan kanunların sadece; regionların bölünmesini değil güçlendirilmesini onayladığını gözönüne almıyorlar.

Muğdin Çermit; Adıgey (devlet Sovyeti- Xase) milletvekili: Adıgey, Kabardey, Çerkes ve Şapsığ’ların bir isim altında identifikasyonları kararı boşu boşuna ortaya çıkmış değil. Bu fikir bir dayanağa dayandırılmalıydı, Dünya Çerkes Birliği konu ile alakalı olarak Rusya Bilimler Akademisine bu sorunun, etnik isimlendirmenin netleştirilmesi için çağrıda bulundu. Rusya Bilimler Akademisi yaptığı istişareler ardından, Çerkes etnoniminin nasıl kullanıldığı yönünde cevap yazısı gönderdi. (http://www.cherkessia.net/news_detail.php?id=3768) Bu sadece Rusya’da değil Rusya dışında da genelin kabul ettiği bir terim. Şahsen ben Adıge ulusunun kendisini böyle bir identifikasyon ile tescil etmesini destekliyorum. Şu an için bazı boyların-dalların kendilerini ‘Çerkes’ olarak isimlendirmek istemedikleri yönünde duyumlarda var mesela Şapsığların bir kısmı olan Hakuçu’lar gibi. Tabii ki bu herkesin kendi şahsi bakışı; Ama DÇB bu tipte görüşlere sahip olanlara kendilerini isimlendirirken mesela ‘Şapsığ-Çerkes’, ‘Bjeduğ-Çerkes’ gibi, yanında ‘Çerkes’ etnonimide bulunarak isimlendirmeleri çağrısında bulundu.

İlyas Soobtsoko; Adıge (Çerkes) halkının milli geleneklerini canlandırma toplumsal organizasyonu Tahtemukuay ‘Adıge Xase’ Başkanı: Yapılacak sayımlarda milliyeti hanesine ‘Çerkes’ yazacağım. Çerkesya isminde bir regionun oluşturulması gerekliliği fikri üzerine uzun tartışmalar yapmak mümkündür, ama gözle görülür cevap bir tane – Bu sorun hakkında Rusya'nın tutumu objektif olmalı. Eğer objektif olunursa, diğer Kafkas halklarının aksine yüzyıldır Çerkesler Rusya yanında yeraldılar. Maalesef Çerkeslerin bu iyi tavırlarını Rusya, Kafkas Savaşları döneminde istismar etti, içinde yaşadığımız dönemde bu yanlış tekrarlanmamalı.

Rusya için Çerkesler – Kafkasyanın stabilesi için önemli bir faktörler, bunun yanısıra Ortadoğu ve Türkiyede’ki lobileri ile yakın doğunun içişlerinde etkili bir yapıdalar. Rusya’nın Çerkes sorununa pozitif yaklaşması, Çerkes ulusal hareketinin içinde aşırılıkçı yaklaşımlara doğru kaymaların önüne geçilmesi Çerkes toplumu içerisinde Rusya yanlısı gelişimin yönlenmesi için temel bir argüman olabilir.

Timur Jujuev; Karaçay-Çerkes Çerkes toplumsal hareketi ‘Adıge Xase’gençlik kolu başkanı: Söz konusu edilen şey Ulusun tarihi mirası, tüm dünyanın bildiği kabul ettiği Çerkes ismi ile biz tarihte yerimizi aldık. Ulusal bilinç için, kendi kültür ve dilini koruması için, bir ulusal isimlendirmenin önemi büyüktür, dini birliktelik bu konuda o kadar, etnosu birleştirici değil mesela Mezdok Kabardeyleri Hıristiyanlar.

Rusya halkları bizim ufak bölünmüş uluslar değilde Rusyada yaklaşık bir milyon nüfusa sahip bir ulus olduğumuzu anlayacaklar. Yurtdışında diasporada böyle bir problem yok; Tüm Adıge Subetnosları kendilerini Çerkes olarak tanımlıyorlar. Sovyetler birliği bizi suni olarak böldü, şimdi biz bu hatayı düzeltmek istiyoruz. Dünyadaki pek çok ulus bugün taşıdıkları Rus, Alman, Fransız, İtalyan isimleri altında benzeri etaplardan geçerek bir isim altında toplandılar.

Kaynak: Natpress
04 Eylül 2010
Cherkessia.net

Çerkes kelimesinin sadece Rusya'da değil dünya genelinde kabul görmüş, bilinen bir isim olmasından olabilir mi?

Bramkhan evet Çerkeslerin bilindiği, dünyanın her yerinde, Adige olarak değil Çerkes Circassian Cherkess olarak bilinirler.

Tek isim altında birleşip gerçek bir nüfus sayısı ortaya çıkarsınlarda isterse Kabardey :) desinler fark etmez

Bramkhan zaten Kabartay demezler, öyle bir şey yok çünkü, Kabardey diyebilirler belki :)

Kabardeyler Kabardey demiyor, herkes kabardey diyor,

Hiç bir şey görmüyorsanız koskoca Kabardey Balkar Cumhuriyeti'ni (Кабардино-Балкарии - Kabardino Balkaria) de mi görmüyorsunuz.

Kabartay diye yumuÅŸatmaya gerek yok :)

ben gittim hadi iyi kandiller iyi geceler