DIYASPOREM CHIPSEW DE ADIGHEXER SIT CHIQHUE DIG'ICHIWICINUR?




ANASAYFA  |   KAYIT OL  |   SOHBET  |   ÇERKES MÜZİKLERİ  |   ÇERKESBUL  |   SÖZLÜK  |   LİNKLER  |   KİRİL KLAVYE  |   BASINDA ÇERKESLER  |   SİTENE EKLE  |   İLETİŞİM

DIYASPOREM CHIPSEW DE ADIGHEXER SIT CHIQHUE DIG'ICHIWICINUR?

DIYASPOREM CHIPSEW DE ADIGHEXER SIT CHIQHUE DIG'ICHIWICINUR?

İleti xuytin » Pts Mar 13, 2017 10:34 pm

.
Dy lhepq txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeedmih’ame, lhepq nesip’exer dy-awe
zerilhepqk’e dizedemilajheme; c’ih’ pej dy-an-am, pejiw ts’ixuifey g’idaplhin-am!.. Y.Y.
.
DIYASPOREM CHIPSEW DE ADIGHEXER, SITIM CHIQHUEW P’ERE DIG'ICHIWICINUR?!.
.
Adighebzer pejiw zif’emi-uexuxem; Adighexer yigyiry g'aaqhapts'enure, Qafqas Zawem
chiqhue dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya binxem-
re kuedk'e ya nexhiber JENOSYDICXUE g’irac'il'exew zeteeziwik'axem, Adighebzem zyk'
yeg'u g'amixhu ya txik'e systemir dy Adighebzem yeg'u g'axhuiwe ja-anure de Adighexer
yigyiry daqhaguivenuxes! Adighexer yilhes bqhuic' lhandere dizeriguivar ze yiryqua xhuin
xueey-a? Adighebzer zichiqhuipchejxer; diyasporem g’ichynemic’awe, dy xekuimy kued
chixhuiwe xueejhas! Lheguim g'ichidqhalheqhua ynternet syte psalhachh'am; har, naxue
didewe g'eeqhalhaqhuir, g'ee-uater:
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxer xuytxe-am!.. Habixem zyk' ya maq g'iraqhak'ifinu-am!..
Diyasporem chipsew de Adighexer sitim chiqhue dig'ichiwicipenur?.. Adighebzer dymi-aj
xhua newijh dig'ichiwicinur?.. Adighexer; habi hatk'e dimiguivewe, psinc'ew dig'awiciwe,
alternatyfince dy txik'e system zaque "Adighe Txik'er" g'aatchtew zeeth'awe dixueejhen
xueey-a? Adighe pejxer zyk' deeguipsisa; ha dy lhepq uexuiqhue kritiky didem dy nexer
xuediwif'its'ime, Halih'im, Adighebzem yi h'eesepir dawe yettijifinu? Dy cexyd lhap'exem
ya ne-uxem dawe deeplhijifinu?.. "C'eble Adighexer g'idebghink'ey xhuins!.." jit-awe zyk'
dygu g'ak'-a?!. Nit'e; deeplhiwre, dy jaqhueqhuxem ji-ac'e daxuexhuiwre, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre dqhal'ejinu?.. Fe dy ts'ixuxem ze nivjizo-ajir: Adighebzer hapxuedew
deeplhiwre dqhaal'eme, de, habi yi veebalim zyk’ yflah' dyqhaxhuin-am! Halih' Lhap'em;
axhretim, habi yi h'eesepir cheettijifin-am!.. Ha dy lhepq uexuiqhuem ze feeguipsisijime,
nexhif’ xhuinuwe g’ischoxhuir!. .
..
T’EG’U NEXH C’EXIWE GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
Cir queciws zerylheqhuar, zyguiry ADIGHE PEJ g'axhu Adighe Cuweeyim! Guik’e psek’e
Adighe ts’ixuim yi quec Adighecir, “Adigher zeriguipsisen xueeyim” xuedew meguipsiser!..
Adighe Cuweeyim chyqhuisem cir, Adighe Guipsisek’ek'e yiqhaguipsisewre g'eeqhaafer,
g'eeqhawigyir dig'aziqhac'a dy Halih' Lhap'em; Adighery zy qhuise cim xuedew “Adighew
yiqhaguipsisejin” chh'ak'e!.. Hawe dy zemanim chipsew Adighexem kuedk’e ya nexhibem;
Adighe Guipsisek’e daxer yaqhag’uediwe Adighe Chenim xame zerixuexhuaxem chh’ak’e,
nobe haxer; daxe – daxewe zeguiri-uejifxe-am, yiryquiw f’iwe zerilhaqhuijifxe-am!.. Haxer
g’itxezilhh’aaxer; dy Adighe Kuiltur daxer yaxuemicekyiwe, dy ts’ixuxer g’aziqhaapts’ewe
ziqhah’awleey dy jaqhueqhu xamexerras!.. Adighexem ha g’axhuiqhar tlhaqhuifiwe Halih’
Lhap’em g’idjy-axery zaxuewe g’idguiri-ueme, xeg’uedejiniqham, nexh mixuymiwe gyawir
xhuijiniqham dig’eelifinus!.. Xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem zag’eedmiqhaqhaapts’ew
zadmiqhaqhah’awleeyiwe, dizedelajhewe dixueejhefime, zerilhepqk’e zig’adiwijhijifinus!..
.
Ya Rabbyy!
Adighexer; sit chiqhuew p'ere zerilhepqk'e dig'awiciw, Adighe Guipsisek'ek'e diguipsisewre
dizedelajhewe dichixueejhenur?!. 14.03.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. Adighexem “Adighe Txik'er” Zerilhepqk'e Zeeth'an C'exueeyir
.
. YEMUZ Yilmez
. Yılmaz Özcan
.
MEESAJ YE-1-NE: (Ts’ixuir, yi xekuim xuytiwe chipsewijifin xueeys!..)
.
. ADIGHE TXIK’ER
. ADIGHE TXIK’ER G’IZERIXHUIR
.
1. Maq de-uxem ya wijhxem g’ytxew habixem g’aaguetxew g’aag’ue maq ui zee-
cexer; ya “ a , aa , e , ee , i , o , u , uu , y ” maq ui h’arf zaquexemk’e dotxir.
2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ a k’ec’ ”
maqir zi “ a ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” maqir “ aa ” h’arfyt’k’e dotxir. Hadireey maq de-
uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ e k’ec’ ” maqir zi “ e ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” ma-
qiry zi “ a ” h’arfk’e, dotxir.
3. “ e psiqhue-k’ih’ ” maqir, sitim chiqhuey “ ee ” h’arfyt’k’e dotxir.
4. Tirkuibzem yi “ ı ” maq ui qhuimir, Adighebzem “ i ” h’arfimk’e chidotxir.
5. “ o ” h’arfim yi maqir, maq ui k’ih’iw g’ok’ir.
6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “u nique”
maqir zi “ u ” h’arfk’e, “ u k’ih’ ” maqir “ uu ” h’arfyt’k’e dotxir. Hadireey maq de-
uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ u k’ih’ ” maqiry zi “ u ” h’arfk’e dotxir.
7. Tirkuibzem yi “ i ” maq ui psiqhuer, Adighebzem “y” h’arfimk’e chidotxir. “g, k”
h’arfxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ y ” harfim yi maqir, maq ui niquew g’ok’ir.
8. Zebqhadetiw g’aag’ue “ yy ” h’arfyt’im yape yit yi “ y ” h’arfim habi yi maq uir,
yawijh g’yt yi “ y ” h’arfimy habi yi maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
9. Maq ui guek’ zaquexer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya “ a , aa , ee,
i , o , uu , y ” maq ui h’arf zaquexemk’e, psalhexem xetxew ye ya k’ewix maqxew
g’ichig’uexem ya h’arfxem ya pexem yequa k’ec’ ( - ) naqhiche pitlhh’awe ya “ -a ,
-aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y ” guipxemk’e dotxir.
10. Maq ui guek’ zeguetxer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya “ua , ue ,
uee , ui , uy” maq ui h’arf zeguetxemk’e, psalhexem xetxew ye ya k’ewix maqxew
g’ichig’uexem ya h’arf zeguetxem ya pexem yequa k’ec’ ( - ) naqhiche pitlhh’awe
ya “ -ua , -ue , -uee , -ui , -uy ” guipxemk’e dotxir.
11. Maq de-u xuytxem ya zi ah’ar ya maq de-u h’arf zaquexemk’e, ya zi ah’ary ya
maq de-u h’arf zeguetxemk’e dotxir.
12. “ e , ee , y ” h’arfxem ya pexem yitxew g’aag’ue “ g , k ” h’arfxem, Adighebzem
cha-a ya maq de-u psiqhuexemk’e doger. Hawe “ gegu ” psalhemre habi g’iteexhui-
k’a psalhexemre ya maq ui psiqhuexem ya pexem yitiw g’aag’ue “ g ” h’arfim, Iara-
pibzem yi “DJUM” harfim yi “ dj ” maq de-uimk’e doger.
13. Maq de-uiw g’aag’ue “ h ” harfim, zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’eeqhaxhuir.
14. Maq ui psoxem ya pexem ye ya wijhxem yitiw g’aag’ue “ i ” h’arfim, Iarapib-
zem yi AYIN h’arfim yi maq de-uimk’e doger.
15. “ g , k , u ” h’arfxem ya wijhxem g’ymitiwe maq ui h’arfxem ya pexem ye ya
wijhxem yitiw g’aag’ue “ y ” h’arfim, Tirkuibzem chy-a yi maq de-uimk’e doger.
16. Maq de-u xuizaxer, ya maq de-u h’arfxem ya wijhxem apostrof ( ’ ) naqhicher
g’iguetlhh’awe dotxir. “ g’ ” guipim yi apostrof naqhichem, “ g ” h’arfim yi maq de-
u qhuimir yeexuizir. “ k’ ” guipim yi apostrof naqhichem, “ k ” h’arfim yi maq de-u
psiqhuer yeexuizir.
17. H’arf zeguetxem ya h’arfxer zek’elhipitiw maq chh’axuexew g’ichig’uexem, ha-
bixem ya h’arfxem ya zexuakuxem yequa k’ec’ ( - ) naqhiche detlhh’awe dotxir.
18. Adighebzem yi “zerixhu-c’ik’e” psalhexer, chapxhaxem yaxet “zerixhu-c’ik’e”
g’axhu psalhexer zeritxaxem xuedexew ttxin xueeys. 2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
. ADIGHEBZEM YI MAQXEM YA TXIK’EXER
.
MAQ CHAPXHA PSALHEXER
..a (maq ui zeece k’ec’ ye maq ui zeece k’ih’)
g’ah’, h’a , qab, qha (maq ui k’ec’iw), dame (maq ui k’ih’iw), maxue
..aa (maq ui zeece k’ih’)
g’aah’, g’aag’ue, yih’aas, qaame, qhaatxe, lhexhaa
a (maq ui guek’ k’ec’)
ane, ade, aze, ache, ase, abe;
yi-a-am, jit-at, wive-at, yi-ar, jy-ar, yiry-at
aa (maq ui guek’ k’ih’)
aax , aaxir, aaxt, aaxhce, aaxh, aaw;
yi-aa-am, jit-aat, wive-aat, yi-aar, jy-aar, yiry-aat
b
bac, bide, nibe, ziwibidir, qab, c’ib
c
cate, ce, cent, yeece, nisace, quec, guec
ch
chabe, chen, ache, guache, g’ach, wech
c’
c’ale, c’e, mac’e, qhaac’e, xuec’, nec’
d
danew, de, made, xede, yeed, wered
dz
dze, dzin, teedzen, badze, yeedz, g’adz
..e (maq ui zeece k’ec’)
mel, yege, ne, pe, jhe, se
..ee (maq ui zeece k’ih’)
teep’e, f’eey, teedzen, jee-a
ee (maq ui guek’ k’ih’)
eex, eeyin, eeyt, eeyir, eeys, eeyiwe;
g’i-eex, s-eex, f-eexir, zi-eex, xue-eeyin, t-eexir
f
fe, falhe, yefe, g’aafe, nef, nibef
f ’
f’eey, f’i, maf’e, l’if’ijh, af’, k’if’
g
gaz, gazete, gok’, goh’a, gen, gerc, degeey, gegu
gy
gyane, yigyi, yagy, tegy, yeegy, digy, dogy, habgy (y nique)
gu
guape, guek’in, gueex, gui, guu, zeguyxir, degu (u nique)
g’
g’ag'uen, g’eege, g’izet, g’yx, g’oplhe, g’oh’a
g’u
g’uar, g’uen, g’ueet, tg’uin, g’uytar yeg’u, t’eg’u (u nique)
gh
ghizin, lhaghe, jighiw, ghin, bghiripx, bghi
h
hane, hade, haa-a, hee, hi, hy, ho, hu
h’
h’alhe, h’i, xeh’a, deh’an, xueh’, soh’
..i (maq ui zeece k’ec’iw)
bin, blin, xi, zi, yi, bqhui
i (maq ui guek’ k’ec’)
iqhin, iqh, ih’, ix, ipxir. ipxiw;
yi-iqhir, t-ix, s-iqhs, ye-i, acri-is, acri-ik’e
i (maq de-uiw)
ialemet, iam-yl, maine, duia, Ysmeiyl, Seiydj
jan, jen, bajew, bje, yoj, yij
jh
jhi, jhe, majhe, yajhe, l’ijh, yijh
k
karton, kart, kontrol, konser, ket, keey
ky
kyar, kyits’, yaky, ceky, yeeky, g’yky (y nique)
ku
dekuas, kued, dekueey, kuirit, kuyt’, xeku( u nique)
k’
k’ape, k’apse, nek’eguugu, yik’in, pik’, guek’
l
li, lejhen, pilelin, g’eelin, mel, mil
lh
lhap’e, lheped, lhelhen, malhe, xelh, delh
l’
l’i, l’en, mal’e, pl’i, melypl’, zil’
m
maze, mag’ue, xame, qaame, me, maq
n
naxue, ne, xenen, c’enen, den, ven
..o (maq ui zeece k’ih’)
nobe, dog’ue, wizot, fo, yox, bo
o (maq ui guek’ k’ih’)
one, oh’a, owe, ot, o, or;
ze-one, ze-oh’a, di-ot, zi-ok’, t-oxu, s-ok’
p
pase, pe, nape, yape, ziguep, dep
p’
p’alhe, p’e, yip’-a?, lhap’e, p’it’in, yap’
q
qab, qaabze, g’aqeeyin, qyyin, qoplhe, qoh’a, widiqin
qu
quaje, que, queedze, quiten, quyx, mequ
q’
q’a, q’aachh’a, q’axhuime, q’adek’, q’a-a, beq’
q’u
q’uafe, c’aq’ue, q’ueey, q’uih’, q’uyt’, q’uechin
qh
qha, qhaatxe, qheeyin, qhin, qhogu, qhyt’, maqh
qhu
qhuas, qhue, qhueeyin, qhuin, qhuyt’, meqhu
r
weram, dera?, mir, har, ziry, g’uer
s
se, sabe, nisac’e, xesin, wes, wines
t
tane, teetir, pitin, yitin, xet, yet
t’
t’u, t’eten, nat’e, g’yt’-am, g’aat’, g’izot’
ts
tseey, tsi, batse, xetsiwen, chh’ats, nebjhits
ts’
ts’e, ts’ixu, sots’ixu, h’ap’ats’e, ts’ine, ts’uwin
..u (maq ui zeece k’ih’ ye maq ui zeece nique)
t’uwe, duneey, g’uenur, gedu, nanu, bzu
..uu (maq ui zeece k’ih’)
kuu, guu, nek’eguugu, diqhuirqhuu, cindirxhuu
-u (maq ui guek’ nique)
xe-u, xee-u, c’i-uxer, f’ep-u, yi-u, cxe-u
uu (maq ui guek’ k’ih’)
uu, uuwin, uuwt, uuw, uuwinut, uuwinur;
de-uuwir, g’a-uuw, g’a-uuwir, de-uuwe, g’a-uuwe
ua (dyftongu guek’ k’ih’)
uaxiw, uadze, uachh’a, uac, uac’e, uade;
so-uate, t-uac, t-uax, bo-uater, g’i-uaxir, zi-uaxir
ue (dyftongu guek’ k’ec’)
ueten, uen, uetin, uexu, uexuicxue, uent’en;
p-ueten?, zi-uetir, yee-uet, t-uen, p-uetin, so-uer
uee (dyftongu guek’ k’ih’)
ueexu, ueec, ueec’e, ueek’e, ueedze, ueede;
s-ueex, zi-ueex, g’i-ueedz, t-ueec, s-ueexu, zi-ueec
ui (dyftongu guek’ k’ec’)
uix, uine, uich, uip’en, uic’en, uidze;
g’i-uik’, zi-uik’, s-uik’ir, s-uit-s, ze-uil’en, g’i-uix
uy (dyftongu guek’ k’ih’)
uyxir, uyxt, uycir, uyc’et, uyder, uydzar;
s-uyxir, t-uyxt, ze-uyxir, p-uycir, g’i-uycar, si-uyct
v
nive, guiven, ven, mave, vag’ue, vaqa
w
wade, wase, zewen, g’awen, wigy, aw
x
xade, xeku, xoh’a, xoxhue, xex, g’ax
xu
xuabe, xueg’uen, xueeyin, xuyt, xuoze, nexu
xh
pxha, xheeyin, maxhce, baxha, pxhoqhu, yipxh
xhu
xhuas, melixhue, g’axhueeyir, txhui, pxhuyt’, mexhu
..y (maq ui zeece k’ih’iw ye maq ui zeece niquew)
g’yk’, k’yyin, sy, dy , wy, cyt’, yaky (y nique)
y (maq ui guek’ k’ih’)
yt’, yt’iw, ychir, yxir, yxiwe, yxt;
g’i-yxar, s-yxt, p-yxir, g’i-yxt, ze-yxir, t-yxinur
y (maq de-uiw)
yatx, yege, yeegy, k’yyin, yoge, Adigheey
z
ze, ziguer, aze, xuezen, nez, yiz
.
2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-2-NE: (Sy xekuir sygu yik’-am!..)
.
. ADIGHEBZEM YI TXIK’E, YI YEGEK’E WINEEYXER (YI TEJWYDXER)
.
1. TS’E TXIK’ER, G’AXHUIQHA TXIK’ER:
. Ts’exem ts’e g’aziqhaxhu k’epih’axer g’ichachtem, ts’yt’ ye zi ts’ere zi xueda-
qhare ye zi ts’ere zi g’axhuiqhare zegueh’aw psalhe zeguetxer g’ichuixhuxem,
psalhe zepic’axer g’ichuixhuxem; ya ts’e psalhepqxem ya pe maqilhxem zi “ a ”
h’arf xetiw g’aag’uew chitime ha h’arfim “ e ” maqk’e doger, ya ts’e psalhepq-
xem ya pe maqilhxem “ aa ” h’arfyt’ xetiw g’aag’uew chitime ha h’arfyt’im “ a
k’ec’ ” maqk’e doger. Ha psalhexer ye psalhe zepic’axer g’ichixhuxem; ya ts’e
psalhepqxem ya pe maqilhxem ha ya maq uixer zeg’uek’xemy, habixem ya
h’arfxer zedmixhuek’iw dotxir. Hapxuedew txinim chh’ak’e “ts’e txik’e” ja-ar.
Haxer Adighebzem yi txik’e, yi yegek'e wineeyxers. Ts’e wineeyxer, g’axhuiqha
psalhepqxem k’epih’a ye ts’e g’aagueh’aw g’axhu ts’exer; ya maqxer g’izeryk’-
xem xuedexew dotxir. Hapxuedew txinim chh’ak’ey, “g’axhuiqha txik’e” ja-ar.
Chapxhaxer: xabzecxue, guawecxue, bajafe, zawejh, tanachh’a, pselhenibze,
pselhek’e, bzagyaqha, pxhuantec’e, g’aafe lhap’e, malhxhaqhu, maxue k’ec’,
pasereey, g’aafejh, c’alef’, xadexek’, tanexhu, tanalhxue, xade k’ih’, Abezexe.
.
2. YEGEK’E GUEREXER:
. “ - i ” guipir; “ k’ , t , s , x ” h’arfxem ya pexem chytim ye psalhexem ya k’ewix
h’arf g’ichixhuim, yi pem yit maqim guek’iw g’yk’ zi maq ui nique g’oxhuir. Chap-
xhaxer: acri-ik’e, acri-is, acri-it, acri-ixer. ye-i.
. Diyalekyt guerexem “ g psiqhue ” maq chizeramih’awe habi yi p’ek’e Iarapib-
zem yi “ dj ” maq de-uir chizerah’ar. Ha diyalekytxem, maq ui psiqhuexem yape-
xem yitiw g’aag’ue ya “ dj ” maq de-uir “ g ” h’arfimk’e dotxir. Maq de-uxem, maq
ui qhuimxem ya pexem yitiw ye psalhexem ya k’e maqiw g’aag’ue ya “ dj ” maq
de-uiry “ gy ” guipimk’e dotxir. Ha diyalekytxem “ k psiqhue ” maq chizeramih’a-
we habi yi p’ek’e Tirkuibzem yi “ ç “ maq de-uir chizerah’ar. Ha diyalekytxem ya
“ ç “ h’arfım, habi Tirkuibzem chy-a yi maq de-uimk’e doger.
. K’epih’aw g’aag’ue “ s ” h’arfim, “ ch ” maq de-u qhuimimk’ey deegefinus.
. “ k’ ” h’arf xuizam; “ k ” h’arfim Tirkuibzem, Almanibzem chy-a yi maq de-u
psiqhuem yi maq de-u xuizawe doger. Hawe “ k’igu, nek’eguugu ” psalhexemre
habixem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ” h’arf xuizam, “ ç’ ” maq de-u xui-
zamk’e doger. Ha yegek’ery, Adighebzem yi tejwydxem chichs.
. GUI LHITENIQHA: Qaberdeey Diyalekytim h’arf wineey chizeeth’a-am. (“ ç ”
h’arf wineeyiry chizeeth’a-am.)
.
3. XAME MAQ GUEREXER ADIGHEBZEM CHIZERIZEG’UEK’XER:
. Iarapibze psalhexem ya “ dj ” maq de-uir, Adighebzem “ j ” maq choxhuiry “ j ”
h’arfk’e chidotxir. Xame psalhexem ya “ ç ” maq de-uir, Adighebzem “ c ” maq
choxhuiry har “ c ” h’arfk’e chidotxir. Xame psalhe guerexer Adighebzem chit-
txim chiqhue, habixem chabew g’yk’ ya “ h ” maq de-uir, Adighebzem “ x ” h’ar-
fimk’e chidotxir. Ha maq zeg’uek’iniqhaxery Adighebzem yi txik’e, yi yegek’e
wineeyxers. Chapxhaxer: jenet, jemiat, jewap, Cyn, Ceky, Cerkes, Ybrexym,
xiyerogulyf, mixuym, cexyd.
.
.
. ADIGHEBZEM YI MAQ TABLOXER
.
. MAQXEM YA GUIPXEM YELHITAWE YA TABLOR
.
A. Maq uixer:
. 1. Maq ui zeecexer:
. ..a , ..aa , ..e , ..ee , ..i , ..o , ..u , ..uu , ..y .
. 2. Maq ui guek’xer:
. (a). Maq ui guek’ zaquexer:
. (I). Psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. a , aa , ee , i , o , uu , y .
. (II). K’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y .
. (b). Maq ui guek’ zeguetxer (dyftonguxer):
. (I). Psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. ua , ue , uee , ui , uy .
. (II). K’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. -ua , -ue , -uee , -ui , -uy .
B. Maq de-uxer:
. 1. Maq de-u xuytxer:
. b , c , ch , d , dz , f , g , gy , gu , gh ,
. h , i , j , jh , k , ky , ku , l , lh , m ,
. n , p , q , qu , qh , qhu , r , s , t , ts ,
. v , w , x , xu , xh , xhu , y , z .
. 2. Maq de-u xuizaxer:
. c’ , f’ , g’ , g’u , h’ , k’ , l’ , p’ , q’ , q’u ,
. t’ , ts’ .
.
. MAQXEM YA KEZUXEM YELHITAWE YA TABLOR
.
. ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , c’ , d , dz , ..e , ..ee ,
. ee , f , f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
. i , i , j , jh , k , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
. n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r ,
. s , t , t’ , ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee ,
. ui , uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y , z .
.
. GUI LHITENIQHAXER:
. Yawijhireey “ i ” , “ y ” h’arfxer, habixem ya maq de-uxers.
. Ya pexem noqutyt’ zyt h’arfxem maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
.
GUI LHIFTE:
Adighebze psalhexer, “Adighe Txik’er” zeeth’aw habik’e zaxuew ttxin xueeys.
Adighebzem c’exiwe zig’ywijhijifin, har xexhuewre psewifin chh’ak’e; “Adighe
Txik’er” zaxuew zeeth’anir kuediw mixuyms!.. 05.06.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-3-NE: (Dy Halih’ Lhap’e! Dy xekuimre dy xuytiniqhamre g’idetij!)
.
. ADIGE YAZISI
. ADIGE YAZISI’NIN OLUŞUMU
.
1. Ünsüz seslerin arkalarında onlara bitişik olarak gelen bağımlı ünlü sesler; “ a ,
aa , e ,ee , i , o , u , uu , y ” sade ünlü harfleri ile yazılırlar.
2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” ünsüz seslerinin arkalarında gelen “kısa a” sesi bir “a”
harfi ile ve “uzun a” sesi iki “aa” harfi ile yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin arkaların-
da gelen “ kısa e” sesi bir “e” harfi ile ve “uzun a” sesi ise bir “a” harfi ile yazılırlar.
3. “ İnce-uzun e ” sesi, her zaman iki “ ee ” harfi ile yazılır.
4. Türkçe’deki “kalın ı” ünlü sesi, Adıgece’de “ i ” harfi ile yazılır. Ancak “ y ” har-
finin arkasında gelen “ i ” harfinin sesi, daha ince olarak okunur.
5. “ o ” harfinin sesi uzun olarak çıkar.
6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” ünsüz seslerinin arkalarında gelen “ yarım u ” sesi
bir “ u ” harfi ile ve “ uzun u ” sesi iki “ uu ” harfi ile yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin
arkalarında gelen “ uzun u ” sesi ise bir “ u ” harfi ile yazılır.
7. Türkçe’deki “ ince i ” ünlü sesi, Çerkesçe’de “ y ” harfi ile yazılır. Ancak “g , k”
harflerinin arkalarında gelen “ y ” harfinin sesi yarım ünlü olarak çıkar.
8. Yan yana gelen iki “ yy ” harfinden önde olan “ y ” harfi onun ünlü sesini ve ar-
kada olan “ y ” harfi ise onun ünsüz sesini gösterir.
9. Sade ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak geldiklerinde “a , aa , ee ,
i , o , uu , y ” sade ünlü harfleri ile ve kelimelerin içlerinde ya da sonlarında geldik-
lerinde harflerinin önlerine kısa çizgi ( - ) işareti konarak “ -a , -aa , -ee , -i , -o , -u ,
-uu , -y ”grupları ile yazılırlar.
10. Birleşik ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak geldiklerinde “ ua ,
ue , uee , ui , uy ” birleşik ünlü harfleri ile ve kelimelerin içlerinde ya da sonlarında
geldiklerinde birleşik harflerinin önlerine kısa çizgi ( - ) işareti konarak “ -ua , -ue ,
-uee , -ui , -uy ” grupları ile yazılırlar.
11. Serbest ünüz seslerin bir kısmı sade ünsüz harfleri ile ve bir kısmı ise birleşik
ünsüz harfleri ile yazılırlar.
12. “ c ” harfi “ ince ş ” sesini ve “ ch ” grubu ise “ kalın ş ” sesini gösterir.
13. “ g , k ” harflerinin arkalarında gelen ince ünlü harfler; onları, ince ünsüz sesleri
ile okutur. Ancak “ gegu ” kelimesi ile ondan türeyen kelimelerin ince ünlü harfleri-
nin önlerinde gelen “ g ” harfi, Arapça’nın DJUM harfinin “ dj ” sesiyle okunur.
14. Ünsüz ses olarak gelen “h” harfi, kesintisiz olarak çıkan ses gruplarını oluşturur.
15. Arapça’nın “AYIN” harfinin ünsüz sesi, “ i ” harfi ile yazılır.
16. “x” harfi, normal olarak “ince k” sesi ile “ h ” sesinin birleşimi bir sesle okunur.
Ancak çoğul eki olarak gelen “ xe ” grubu, Türkçe’nin “ ha ” sesiyle de okunabilir.
17. “ g , k , u ” harflerinin arkalarında olmadan tam ünlü harflerin önlerinde veya
arkalarında gelen “ y ” harfi, Türkçedeki ünsüz sesi ile okunur.
18. Sıkılmış ünsüz sesler, ünsüz harflerinin arkalarına apostrof ( ’ ) işareti konarak
yazılırlar. “ g’ ” grubunun apostrof işareti “ g ” harfinin kalın ünsüz sesini ve “ k’ ”
grubunun apostrof işareti ise “ k ” harfinin ince ünsüz sesini sıkar.
19. Birleşik ünsüz harflerin birleşen harfleri; biribirleri arkasında ama birleşmeden
ayrı sesler olarak geldiklerinde, aralarına kısa çizgi ( - ) işareti konarak yazılırlar.
20. Adıgece’nin “zarf-fiil” kelimeleri, örnek olarak verilen kelimelerden “zarf-fiil”
olanların yazıldıkları gibi yazılmalıdırlar. 2014 Yılı. Yılmaz Özcan
.
. ADIGECE’NİN SESLERİNİN YAZILIŞLARI
.
“ a = kısa a ” sesi olarak: “ aa = uzun a ” sesi olarak:
( g’ ) g’ah’ : getir . . g’aah’ : getiriyorlar
( h ) ha : o (zamir) . . haa-a : değil, hayır
( h’ ) xeh’at : giriyordu . . xeh’aat : girmişti
( q ) qab : kabak . . qaabze : temiz
( q’ ) q’a : mezar . . q’aachh’a : mezar başı
( qh ) qha : yıl, sene . . qhaatxe : ilkbahar
( xh ) yitxha : çizgi çiz . . yitxhaat : çizilmişti
.
“ kısa e ” sesi: “ a = uzun a ” sesi olarak
mel : koyun maze : ay
.
..ee
f’eey : kirli teep’e : üstünü ört, kapat
.
..i
yiz : içi dolu bide : sert
.
..o
nobe : bugün xoh’a : giriyor (suya vb.)
bo : ahır txuog’ue : bizim için gidiyor.
.
. “ u = uzun u ” sesi olarak
. bzu : kuş
.
..y
sy : benim sych : üç bıçak
.
..yy
byy : düşman fyyin : ıslık çalmak
.
a , aa , ee , i , o , uu , y
ane : yemek masası ot : kenarında duruyor
aax : ondan alıyorlar uuwin : ulumak
eex : o ondan alıyor yxir : elinden aldığı şey
iqhin : elinde bulundurmak
.
-a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y
jis-at : söylüyordum t-ok’ : önümüzden çekiliyor
jis-aat : söylemiştim ne-u : insan yüzü, sima
s-eex : elimden alıyor g’a-uuwt : uluyordu
t-ix : elimizden al g’if-yxt : elinizden alıyordu
ye-i : “inat” ünlemi
acri-i : aşure
.
ua , ue , uee , ui , uy
uax : açıyorlar uixin : açmak
ueten : açıklamak uyxir : açmakta olduğu şey
ueex : açıyor
.
-ua , -ue , -uee , -ui , -uy
so-uate : açıklıyorum g’i-uik’ : bu yana çekil
p-ueten? : açıklar mısın? f-uyxt : önünüzden alıyordu
t-ueex : önümüzden alıyor
.
b nibe : karın
c cate : kaymak
ch chabe : yumuşak
d danew : ipek olarak
dz dzeliw : söğüt olarak
f fe : siz; deri
g gaz : gaz
. gerc : fasulye
. gegu : oyun; düğün
gy gyane : gömlek
. yigyi : şimdi
. yeegy : eğiriyor
gu degu : sağır
gh jighiw : ağaç olarak
h hane : anne
. hade : baba
i ialemet : acayip
. maine : mânâ, anlam
j bajew : tilki olarak
jh jhi : eski; rüzgâr
k karton : karton
kontrol : kontrol
. kezuwe : sırayla
ky kyar : çatlamış olan
. yakyiw : onlar adım atarak
. yeeky : adım atıyor
ku h’akuiw : fırın olarak
l li : et
lh lhi : kan
m maze : ay
n ne : göz
p pe : burun
q qab : kabak
. qaabze : temiz
. g’aqeeyin : genirmek
. qoplhe : zulaya bakıyor
. qoh’a : ardına geçiyor
qu mequiw : kuru ot olarak
qh qha : yıl
qhaatxe : ilk bahar
qheeyin : ağıtla ağlamak
qhu meqhu : kuru hale geliyor
r weram : cadde
s se : bıçak
. wines : evdir
t mate : sepet
ts tsi : yün
v guiven : gecikmek
w wade : çekiç
x xade : bahçe
. xoh’a : katılıyor
xu nexu : ışık
. txuog’u e : bizim için gidiyor
xh pxha : odun, ahşap
. xheeyin : kımıldamak
xhu g’axhuiw : oluşarak
y yatx : yazıyorlar
. yege : oku; çağır
. yoge : okuyor; çağırıyor
z ze : bir defa, bir kez
.
c’ c’ale : genç
f’ maf’e : ateş
g’ g’ag’uen : gelmek
. g’aag’ue : gel
. g’eege : oku; çağır
. g’oplhe : bu yana bakıyor
. g’oh’a : ortaya çıkıyor
g’u yeg’u : uygun
h’ h’alhe : yük
k’ k’apse : halat, ip
. nek’eguugu : göz arpacığı
l’ l’i : erkek, er, adam
p’ p’e : yatak; yer
. yip’-a? : beslemiyor mu?
q’ q’a : mezar
q’u q’uih’ : gemi
t’ nat’e : alın
. g’yt’-am : kazmıyor
ts’ ts’e : isim, ad
.
zin : Cer d-zas : Sütü süzdük yisen : Pqor yit-sas : Direği diktik
g’uenu : gidecek (gelecek zamanda). g’ueniw : gitmek için (zarf-fiil).
.
2014 Yılı. Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-4-NE: (Th’am, zerijilew Adighebzek’ey deelhe-uiniw nasip txuyc’!)
.
. ADIGECE’NİN ÖZEL YAZIŞ VE OKUYUŞ KURALLARI (TECVİDLERİ)
.
1. BAZI İSİMLERİN YAZILIŞI:
.
. İsimler isim oluşturan ekler alırlarken, iki isim veya bir isimle bir sıfat ya da
bir isimle bir fiil birleşerek birleşik kelime oluştururlarken ya da tamlamalar olu-
şurken; isim gövdelerinin ilk hecelerinde bir “ a ” harfi geliyorsa o harf “ e ” se-
si ile okunur, eğer isim gövdesinin ilk hecesinde çift “ aa ” harfi geliyorsa o çift
harf “ kısa a ” sesi ile okunur. Bu birleşik isim oluşumu veya tamlama oluşumu
esnasında; isim gövdesinin ilk hecesinin ünlü sesi değişikliğe uğrasa da, harfi
ya da çift harfleri değiştirilmeden yazılırlar. Özel isimler, fiil gövdesine ek ya da
isim eklenerek oluşan isimler, sesleri nasıl çıkıyorsa öyle yazılırlar. Örnekler:
bajafe, xabzecxue, guawecxue, tanalhxue, pselhenibze, malhxhaqhu, g’aafejh,
tanachh’a, bzagyaqha, pxhuantec’e, xadexek’, tanexhu, xade k’ih’, pasereey,
g’aafe lhap’e, pselhek’e, c’alef’, maxue k’ec’, zawejh, Abezexe, Adighebze.
.
2. BAZI OKUNUŞLAR:
.
. “ - i ” grubu; “ k’ , s , t, x ” harflerinin önlerinde ve kelimelerin sonlarında gel-
diğinde, önündeki sesten ayrılarak çıkan yarım ünlü bir sesle okunur. Örnekler:
acri-ik’e, acri-is, acri-it, acri-ixer, ye-i.
. Bazı diyalektlerde “ ince g ” sesi kullanılmaz. O sesin yerine Arapçanın “ dj ”
sesi kullanılır. Adıge Yazısı’nda; ince ünlü seslerin önlerinde gelen “ dj ” sesi,
“ g “ harfi ile yazılır. Batı yazı normlarına da uygun olan bu yazış şekli, KUBE
Şaban tarafından belirlenmiştir. Adıge Yazısı’nda; ünsüz seslerin, kalın ünlü
seslerin önlerinde ve kelime sonlarında gelen “ dj ” sesi ise, “ gy “ grubu ile
yazılır. Aynı diyalektlerde, “ ince k ” sesi kullanılmaz. O sesin yerine Türkçe’-
nin “ ç ” sesi kullanılır. Adıgece’de de “ ç ” harfi, Türkçe’deki sesi ile okunur.
. “..dır ” anlamında arka ek olarak gelen “ s ” harfi, “ kalın ş ” sesi ile de oku-
nabilir.
. “ k’ ” sıkılmış harfi; “ k ” harfinin Türkçe’deki ve Almanca’daki ince ünsüz se-
sinin sıkılmış bir sesi ile okunur. Ancak “ k’igu, nek’eguugu ” kelimeleri ile on-
lardan türeyen kelimelerin “ k’ ” sıkılmış harfi, “ ç’ ” sıkılmış ünsüz sesi ile oku-
nur. Bu okunuş şekilleri de, Adıgece’nin tecvidlerindendir.
. UYARI: Kabartay Diyalektinde özel harf kullanılmaz. (Örneğin, “ ç ” harfi
kullanılmaz.)
.
3. BAZI YABANCI KELİME SESLERİNİN ADIGECE’DE DEĞİŞMESİ:
.
. Arapça kelimeler Adıgece’de kullanılırken onların “ dj ” sesleri, Adıgece’de
“ j ” sesine dönüşür ve “ j ” harfi ile yazılır. Türkçe kelimeler Adıgece’de kulla-
nılırken onların “ ç ” sesi, Adıgece’de “ ş ” sesine dönüşür ve “ ş ” sesinin Adı-
gece’deki harfi olan “ c ” harfi ile yazılır. Bazı yabancı kelimelerin yumuşak ola-
rak çıkan “ h ” ünsüz sesleri, Adıgece’de “ x ” harfi ile yazılır. Örnekler: jenet,
jemiat, jewap, Cyn, Ceky, Cerkes, xiyerogulyf, mixuym, cexyd, Ybrexym.
.
.
. ADIGECE’NİN SES TABLOLARI
.
. SESLERİN GRUPLARINA GÖRE ADIGECE’NİN SES TABLOSU
.
A. Ünlüler:
. 1. Bağımlı sade ünlüler:
. ..a , ..aa , ..e , ..ee , ..i , ..o , ..u , ..uu , ..y .
. 2. Ayrılan ünlüler:
. (a). Ayrılan sade ünlüler:
. (I). Ayrılan sade ünlülerin kelime başında yazılışları:
. a , aa , ee , i , o , uu , y .
. (II). Ayrılan sade ünlülerin kelime içinde ve sonunda yazılışları:
. -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y .
. (b). Ayrılan birleşik ünlüler (diftonglar):
. (I). Ayrılan birleşik ünlülerin kelime başında yazılışları:
. ua , ue , uee , ui , uy .
. (II). Ayrılan birleşik ünlülerin kelime içinde ve sonunda yazılışları:
. -ua , -ue , -uee , -ui , -uy .
B. Ünsüzler:
. 1. Serbest ünsüzler:
. b , c , ch , d , dz , f , g , gy , gu , gh ,
. h , i , j , jh , k , ky , ku , l , lh , m ,
. n , p , q , qu , qh , qhu , r , s , t , ts ,
. v , w , x , xu , xh , xhu , y , z .
. 2. Sıkılmış ünsüzler:
. c’ , f’ , g’ , g’u , h’ , k’ , l’ , p’ , q’ , q’u ,
. t’ , ts’ .
.
. SESLERİN SIRALANIŞLARINA GÖRE ADIGECE’NİN SES TABLOSU
. (Kabartay Diyalekti’nin Ses Alfabesi)
.
. ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , c’ , d , dz , ..e , ..ee ,
. ee , f , f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
. i , i , j , jh , k , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
. n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r ,
. s , t , t’ , ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee ,
. ui , uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y , z .
.
. AÇIKLAMALAR:
. Sonraki “ i ” ve “ y ” harfleri, onların ünsüz seslerini gösterir.
. Tablolarda önlerinde iki nokta olan harfler, bağımlı ünlü sesleri gösterir.
.
ADIGECE’NİN HARF ALFABESİ: Harf alfabesi, 26 harf ile 2 işaretten oluşur.
Harfler şunlardır:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
İşaretler şunlardır:
( - ) : Önünde bulunduğu harfin sesini ayıran işarettir.
( ‘ ) : Arkasında bulunduğu ünsüz harfin sesini sıkan işarettir.
“ h ” harfi; “ c , g , j , q , x ” harflerinin arkalarında iken onların seslerini değiş-
tirerek “ ch , gh , jh , qh , xh ” ünsüz seslerini oluşturan bir işaret olarak kulla-
lır. “ h ” harfi; tek ünsüz harf olarak ünlü harflerin önlerinde geldiğinde, kesin-
tisiz olarak çıkan ses gruplarını oluşturur.
.
. 2014 Yılı. Yılmaz Özcan
.
NOT:
Adıgece kelimeleri, “Adıge Yazısı” ile doğru olarak yazmalıyız. Adıgece’nin
toparlanabilmesi ve gelişerek yaşayabilmesi için, buna özen göstermeliyiz!
15.06.2016 Yılmaz Özcan
.
.
Ya Rabbyy! Adighexem dy qhogu zaxuer deqhaqhuety habi diteeqhat! YEMUZ Y.
.
GUIMQAALE WEREDIR
.
WEZI Muratk’e zeger marje!
C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
Ci qhuirim teesiry woy marje!
Qhuise pxuexhuin-a woy?!.
.
Wy ci pexuijhiry woy marje!
Zeripxec’ibqhue woy!
Guimqaale guibqhamy woy marje!
Murat chozawe woy!
.
We wy nibjheqhuxery woy marje!
G’izeroqhaachte woy!
C’ilher g’amichtewre woy marje!
Murat g’achten-am woy!
.
Teet prystafiry woy marje!
Murat k’elhopxhue woy!
Bghi pxhuante bidemy woy marje!
Murat doh’ajir woy!
.
We mequmecic’exem woy marje!
Vi c’oqhac’ejire woy?!.
“We wy jaqhueqhuxery woy marje!
Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”
.
.
MEESAJ YE-5-NE:
.
. WEREDXER – 1
.
. SE SY DUNEEY
.
. (SOQUIR Olga yi g’eegek’ek’e)
.
Se we wizerislhaqhuire wy maf’em se seesir,
Soqhiry sowik’ite, simiqhsy sizegowid!
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, we sy duneey,
Yeey miqhue siwinexhuija miqhuey se!
.
Wy ci qhuejh ts’ig’uiry k’ebdzk’ere woqhatxhuer,
Wy lhaqhuiniqham syqhatxhua miqhuey se!
Jaqhueqhu zy mac’em sitiw yi nasip, we sy duneey,
Sy guichh’ar g’iteebegha miqhuey se!
.
Mi dy uachh’amaxuemy diqhar k’ereedzery,
Sygu g’ichirydzek’e maf’er g’isc’one miqhue se!
Lhaqhuiniqha maf’er sitiw qaaruwif’et, we sy duneey,
Yajhe sixhuiry silhelheja miqhuey se!
.
Qhaatxem yi daxaqham ts’ixuipser deeh’axir,
Se sy pser dezih’axar, jaqhueqhuxem sf’aqhag’ueday!
Sizeguemiwdipew ze sinip-uiplhejtem, sy daxek’eey,
Duneey k’if’ir nexu g’ischixhuinu miqhuet se!
.
Se we wizerislhaqhuire wy maf’em se seesir,
Soqhiry sowik’ite, simiqhsy sizegowid!
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, we sy duneey,
Yeey miqhue siwinexhuija miqhuey se!
.
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, se sy duneey,
Sy guichh’ar g’iteebegha miqhuey se!
.
.
. MAZAQHUE JEC
.
Qhamaxue jeciwre mi jec mazaqhuer,
Mazaqhue nexute-a yeey!
Quaje ci xhuicew se siziperitiry,
Zerisxhuimeniry se sy pcherilhte-a yeey!
.
Mazaqhue jecimy yi jec wesepsir,
Vaqhuem pezoc’iry yeey!
Ciw siziperitim sichiguif’ik’iwre,
Mazaqhue jeciry sery soqhaag’uery yeey!
.
Quaje ci guartem cic’ew yaxetxer,
Zeroqhageguiry yeey!
Dzape werediry chexuiw g’ichixezdzek’e,
Mi jec bzu ts’ig’uxery g’izdojhuwxery yeey!
.
Sy ciqhue ts’ig’uiwy blanachh’am xueder,
Cxue-uim dogeguiry yeey!
Cixer chigeguk’e sy c’asew naqhuery,
Sy ciqhue ts’ig’uimy syguim g’eeqhak’iry yeey!
.
Pchi-am si-uik’ime sy c’ag’ue f’its’er,
Se zitizopxhuery yeey!
Wecxiw tirypxhaxem sic’ede-uik’iwre,
Sy c’asew naqhuery sy negu g’ic’oh’ary yeey!
.
Sy c’ase daxew zy nexer naqhuer,
Syguim g’ylhademe yeey!
“C’ibk’e sixelhiw sy ner zeteelhiwre,
Guik’e sig’eeplhiwre p’alher yizoxiry yeey! ( 2 )”
.
.
. SIXUEMEEY
.
Fader bidew c’idociry, kef dixhuawe dog’ue gegu. ( 2 )
Xhigebz xuijhir g’ixizoc, zeezqhac’awe sowigex.
Sipilhiniw g’icheezqhaajhem, k’ec’iw jewap g’izeetir.
.
Sixuemeey sixuemeey, se wer xuede sixuemeey,
Harqa yefe sixuemeey, caqhir yefe sixuemeey.
.
Xhigebz xuijhir sowit’ipchiry, qaamilifem zizopchit. ( 2 )
Sy pac’ek’er xuic’es-uant’ew, zizqhac’aqhuew sibqhadoh’a.
Xhuiribzexer cheeziwt’ipchim, yi jher bzagew zec’eexir.
.
Sixuemeey sixuemeey, se wer xuede sixuemeey,
Pac’e teetiw sixuemeey, jhak’e teetiw sixuemeey.
.
Qaamilifer chimixhuim, sirixu ts’ig’uim sog’ual’e. ( 2 )
Nebqhuizk’ere g’isxuoplhek’, yi g’aplhek’er guirimih’s!
Seewibzeniw g’icheezqhaajhem, g’istirybjew g’owivir.
.
Sixuemeey sixuemeey, yefag’uejhim sixuemeey,
Tutinafem sixuemeey, jhak’etsejhim sixuemeey.
.
Pchache ts’ig’uxer ya apeqhuiw c’ale janxer yowigex. ( 2 )
Yefag’uejhxer dizeplhijiw, dy chh’ar f’exuaw dig’anas.
Mys habdeejim dywvik’iry, bidew psalhe zettijas.
.
Dixuemeey dixuemeey, dery harqa dixuemeey,
Dery caqhir dixuemeey, dery tutin dixuemeey.
Dixuemeey dixuemeey, dery pac’e dixuemeey,
Dery jhak’e dixuemeey, dery fade sixuemeey.
.
.
. NE QUELEN
.
De h’aqhuel’iqhuem dichizexuezas.
Wy psalhe af’xer syguim g’ynas.
Wy ne daxyt’im sidyh’axas.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Sidyh’axasy yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Wis-ac’axink’e se saqhacine.
Wy pcine maqim se sic’ode-u
Seeda-ue petimy zichizmiqhanc’.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Zichizqhanc’a-am yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Fy weramicxuer g’uap’e sxuexhuas.
Wizmilhaqhuifiwre nexu g’isteechh’aas.
Mo nexuich vaqhuem wy fe yesplhas.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Sy nexuich vaqhue yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Mi sy nibjheqhuxem hawan sig’aac’.
Sc’enur simic’ew sig’abqhanas.
Wy ne quelenxer sy guim g’ak’as.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Sygu wig’ak’asy yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Ts’ixuir yerichime sit ac’ek’in?!.
Lhaqhuiniqhar pejime xet pelhechin?!.
Guixelh pxuesc’asy sy daxek’eeyim,
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
“Guixelh pxuesc’asy yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey! ( 2 )”
.
Yeey sy ne queleniw a g’uets’ir zybgh,
Danaqhue uipew chh’atsipe diquaque,
Chh’antem teesim th’ariquew zywquedyyame aslhen,
Aslhen sokuir zy chh’atsiw Qirim bjhexuitsir zy c’ife,
Me-arisafer zy neg’uiw zy neg’uichh’yt’ir sexuseplh,
Wizezmiqhaplhir zi c’ik’ew, daxachew f’im xueqhasa!
Sig’omiqhac’echxhu!
G’izdeg’ue!
.
.
. QAYSERIJHIM YI YSTASYONIR
.
Dicheplhir denlheky g’ichisc’k’ere ser miqhue,
Bzuwichh’aw xizoqhazaqhar.
P’echh’aaqhk’e zygu mizeqhaaxery ser miqhue,
Duneeyk’e sit yalheqhua?
.
Qayserijhim yi ystasyonimy ser miqhue,
Maf’eguir chizerizocer.
Zepilhiw zerimicaxery ser miqhue,
Duneeyk’e jih’anemey!
.
Jijewre wig’isxuewiviwre ser maxue,
Termeck’e wig’izopsalher.
Qhuineqhuiw dizebqhapsalheteme ser maxue,
Dy uexuxer g’izef’ek’inut.
.
Qayserijhim yi fabryqajhxemy ser maxue,
Chek’icxuer g’ichic’aqhak’ir.
Dy uexuir txuizef’eziqhak’imy ser maxue,
Axhretim jenetir yeeyty!
.
Danewre sy chh’atsicxuyt’iry ser miqhue,
P’e lhapem chizoqhalhalher.
Nepsiwre g’eezqhalhelhexxery ser miqhue,
Sy blaqham fy guenih’ c’ager!
.
Danewre sy chh’atsiqhuecxuery ser miqhue,
Majhe dzem g’izeguymixty.
Pxhaxk’ere sizeguefxinumy ser miqhue,
Ha c’aler sygu yimik’in!..
.
Qayserijhim yi wezdiqhacxuexer ser maxue,
Nexu daxew g’izek’elhic’oner.
Ha c’aler sygu g’ichirydzek’e ser miqhue,
Alf’its’ew sig’izec’oner!
.
Bzepsiwre sy pcine f’its’ery ser maxue,
Diqhapsim xizoqhapsalher.
Ha c’alem ze seeziqhapsalemy ser maxue,
Axhretim jenetir yeeyty!
.
Maracim yi dane uiviry ser maxue,
Yeryeey se solajher.
Sy nibjhim g’aslheqhua lajhery ser maxue,
Ha c’alem schyqhaqhuipchejay!
.
Ape chac’ew sy pcine f’its’ery ser maxue,
Yeey har Halih’ pxhuantem chochiqhuer!
Midek’e jecych maxuychk’ere ser maxue,
Sy leqhuinem sichichiqhuay!..
.
Yipchek’e Quinaceey qhoguir ser miqhue,
Pts’eqhueplhim g’izexeewider.
“Yeey miqhue sizeguemiwdiwre ser miqhue,
Ha c’alem si-uivqhaplhejit! ( 2 )”
.
.
Adighexer; xamexem chh’ak’e mixhuiwe, habi hatk'e dy chh'am dig'ixuefejin
xueeys!.. Habi yi p'alher tc'ejime, ADIGHE PEJ dixhuijifins!.. YEMUZ Yilmez
.
. SIG’AFENIW SIG’AG’UAS
.
Qafqas mezijhim ha marje miqhue,
Wesicxuer k’erosery weey!
“Ha xhigebz daxer ha marje miqhue,
Sy guic’em g’inosiry weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sig’afeniw sig’ag’uas ah’ayre h’ayre h’ayre,
Sigeguiniw sig’ag’uas ah’ayre h’ayre h’ayre,
Sipselhixhuiw sig’ag’uas ah’ayre weyra,
G’asceniw sig’ag’uas weey!
.
Sy dijhin qaamer ha marje miqhue,
Zipolidik’iry weey!
“Zipelidij guicher ha marje miqhue,
Sy daxe ts’ig’uiras weey! ( 2 )”
.
(YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
Wy nejhqhuits f’its’er ha marje miqhue,
Wy neg’uichh’am g’itoh’ar weey!
“Wy neg’uichh’a me-ariser ha marje miqhue,
Sy pc’eh’ap’em g’ixoh’ar weey! ( 2 )”
.
(YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
Sy pcine f’its’er ha marje miqhue,
Agu, jee-ary melha-uery weey!
“Mo sy nibjheqhuxer ha marje miqhue,
Gegu, ja-ary melha-uexer weey! ( 2 )”
.
(YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
.
. DYNERE MI-UMYNIRE
.
DYNE:
Mi Iazeey qhoguim ciguxer chizerizocery,
Mi-umyn se sycenuty wase yimiqhuet.
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR:
Fideey dig’amide miqhuem,
Dideey damidej miqhuem,
Guibqhar dy leqhuinem,
Dawire dixhuijinu?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
MI-UMYN:
Sy bjen quyy ts’ig’uir zeriqhacif’ety.
“C’alef’-am” ja-ary Dyne sixuawib.
.
MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yi chh’atsir c’ag’ueme,
Yi g’uek’er daxeme,
Yi nexer naqhueme,
Har se sy g’acen-a?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE:
Tseeyichxhuejh ts’ig’uir zerik’elhefs jy.
We zyplhefih’iwre dy qhaac’er mag’ue!
.
(DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
MI-UMYN
Dyne yi daxaqhim se sidymih’ax jy.
Se sidezih’axir yi c’ik’e daxers.
.
(MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
DYNE:
Gemidejhyt’im k’e quatse yami-a.
“Vyt’ yi-a-am” ja-ary Mi-umyn siramit!
.
(DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
MI-UMYN:
Sy nibjheqhu c’alexer se g’izemiguiqhu jy.
Sy hade g’izeguiqhuteme se g’ascefinut!
.
(MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
DYNE:
Mixhuir alhinxer quaqhk’ere g’izibotir.
Sy waser g’aptteme sih’azirixet!
.
(DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
MI-UMYN:
Keseey xuijh gyaner zeri-aqhue pague jy.
Pchache xuijh paguem sinogueg’ua-a?!.
.
(MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
DYNE:
Keseey xuijh gyaner zeric’erac’ety,
C’ale c’erac’em sinogueg’ua-a?!.
.
(DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR)
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJ C’YQHUIR:
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
ZEC’IQHUIW YA G’ITEEQHAZEJIR: chewe
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
.
. QARS ZAWEM YI QHIBZER
.
Wiriseey topimy weeyrew, fy ker g’eequitery woy! (2)
Mi qhareey bjheh’amy fig’amig’uejime dineguiqhaj-amy de! (2)
.
. Ci chxhuant’ejh ts’ig’uiry weeyrew, zerik’emac’ety woy! (2)
. Adighe C’alewe zy qhaac’er mac’exer, Qars faqhag’ua miqhuey fe! (2)
.
H’apts’yy h’antxhuipsimy weeyrew, fig’iraqhaafery fe! (2)
De dizichiguiqhuxemy Qarsim yi guibqhaxer lhim yevqhafa miqhuey fe! (2).
.
. Sariqamicimy weeyrew, cer g’idolhalhery woy! (2)
. Adighe cuxery Sariqamicimy cheelhelhexa miqhuey fe! (2)
.
Uizneeyle cibzxery weeyrew, Coquire yoxiry woy! (2)
H’adirixe qhogu hane fiteetiw zexezixxem yagu g’ifc’owiz miqhue fe! (2)
.
. Iazeey qiclejhimy weeyrew, dzer chiziracery woy! (2)
. C’ale quidanxewe dizichiguiqhuxery topicem yih’aa miqhuey de! (2)
.
Eerzurum guibqhamy weeyrew, wesir chizireeh’ary woy! (2)
Fy h’ade daxewe guibqham g’ynaxery xet ziryh’anu miqhue fe! (2)
.
. Mo quale bzuxemy weeyrew, g’izdaqhazejiry woy! (2)
. G’avqhazejink’ere dinifchiguiqhuirty, guiqhar diwixa miqhuey de! (2)
.
.
. WEREDXER – 2
.
Nerilhaqhuiwe Adighe xuedew zic'inir, yiryquiwe daxe xhuif-am!.. "G'afek'er" daxe
xhuifin chh'ak'e, "TS'IXUIM YIGUIRY ADIGHE PEJ" xhuifin xueeys!.. YEMUZ Y.
.
MI SY GUIC’EM MAF’ER G’YBDZAY!
.
“Lhaqhuiniqham widemigegu
Wig’ysinus sy daxe! (2)”
“Geguir g’ixexy g’izdeg’ue,
G’izdeg’ue sy daxe!
Mi sy guic’em maf’er g’ybdzay! (2)”
.
“Mi syguir p’eeyteeywe
We noge sy daxe! (2)”
“We wizegem nexhire
We g’oger nexhif’-a?
Mi sy guic’em maf’er g’ybdzay! (2)”
.
“Pcine aper th’awsixew
Wered g’ireecir! (2)”
“Wig’asceniw sinolhe-u
G’izdeg’ue sy daxe!
Mi sy guic’em maf’er g’ybdzay! (2)”
.
“Wered pxuizowise
Zexepxire sy daxe! (2)”
“Zexexy g’izdeg’ue!
G’izdeg’ue sy daxe!
Mi sy guic’em maf’er g’ybdzay! (2)”
.
“Zexuemide g’izdemife
Zemifeqhu zerimice! (2)”
“Dizexuedes sy daxe
Dizefeqhus se sy pse!
Mi sy guic’em maf’er g’ybdzay! (2)”
“Mi sy guic’em maf’er g’ybdzay! (2)”
.
. QUICHH’A Doqhan
.
.
. ALHIN TS’IG’UIR
.
Alhin ts’ig’uiry mic’e zaques.
Zaqueniqhar se g’izoh’alhek’!
“Se slhek’ateme “Sy pse!” bjes-awre
Qhaac’e sy-ar werk’e nezqhag’uent! (2)”
.
Nobey mag’uery nijebey mag’uer!
Sy c’aleqhue sf’og’uer dawe sc’in?
“Dy zeriziwre g’ua yilhesxery
Qhaac’em chichiw se g’isxuemibjin! (2)”
.
Wig’izoplhiry woplhixijiry,
Wy ne f’its’exemk’e wig’izoplh!
“We wizeplhiry sermiraw hara?
Neqhuec’ gueriw chitime siwinexhua! (2)”
.
Lerips ts’ig’uiry zepochachery
Lhaqhuiniqha nepsxer g’ochechex!
“Ziteechachery pxirysik’iwre
Sitiw f’iche eeyiwe wislheqhua! (2)”
.
Alhin ts’ig’uiry mic’e zaques.
Zaqueniqhar se g’izoh’alhek’!
“Se slhek’ateme “Sy pse!” bjes-awre
Qhaac’e sy-ar werk’e nezqhag’uent! (2)”
.
.
MAXUEXER MEG’UATE!
.
Yiy!
Maxuexer meg’uate
Dy nibjhir xog’uate
Sy qhaac’er tog’uader
Sy daxek’eey!
.
“Psalhe af’ zac’ek’e
Se qhaac’er sxuemih’in
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (2)”
.
Yiy!
Diqham yi queh’aqhuem
Mi sygu bamp’exer
Pceplhim tizoquitery
Sy daxek’eey!
.
“Nepsir g’isxuypg’uitiwre
Jip-aaxer pejime,
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (2)”
.
Yiy!
Diqhar quylhefejire
Mazaqhuer g’iquek’im
Jip-aaxer sygu g’ok’ir
Sy daxek’eey!
.
“Se sygu wig’izerik’iw
We wygu sig’ak’ijime,
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (2)”
.
Yiy!
Dizepac’ew dipsewiniw,
Wizmilhaqhuiw sxuemicekyiniw
Qaaru symi-aj
Sy daxek’eey!
.
“Guic’eqhu wy-ajime
Wyguir g’isc’eqhuy
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (4)”
.
. QUICHH’A Doqhan,
.
.
DY WEREDXER ADIGHE TXIK’ER DAXEMK’E TTXIW DIG’EEGEN ZERIXUEEYIR
.
Adıgece’mizi en okunuşlu ve en kullanışlı duruma getiren, onun güzelliğini en
net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı
(Adighe Txik'er) ile ŞARKILARIMIZI yazarak güzel makamlarıyla okumadıkça;
uluslararası arenada kimse bizi sahiden ciddiye almaz ve kolayca kandırılarak
kullanılan basit insanlar olarak görülmekten öte bir değerimiz olamaz!..
Dy weredxer “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiw dig’eemigewe c’ih’ pej dy-an-am!..
2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
PSI-ARICEM YI WEREDIR
.
“Psi-aricem wig’ymik’ weey xeey,
Yi k’e miqhuem wyg’uedenus! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
“Psi-aricem wig’ymik’ weey xeey,
Wawik’imy wispimik’ we! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
“Qayserijhim yi qhuemiler,
H’akuk’ere yaqhaajhe. (2)”
.
“Mi weredir g’icheezqhaajhem, ser miqhue sy daxe,
Back’ere sawik’as se! (2)”
.
“Mo daqhijhir wes quelensy weey xeey,
Wy qacenir ne quelensy! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
“Chh’aqhuimjexer g’i-uizoxir weey xeey,
F’iwe slhaqhuim a xuizoc’ se! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
Winem c'esxem dig’aamic’ew, ser miqhue sy daxe,
Guibqham yisxem dig’aac’ay de!
.
“Winem c'esxem dig’aamic’ew, ser miqhue sy daxe,
Guibqham yisxem dig’aac’ay de! (2)”
.
(Mi Adighe weredir daxes! MEMXAQH Yngyila habi kuediw daxewe g'oger!
Adighe C’aleqhualexer; “Adighe Txik’er” zirah’awe habi zeey xuexhuijxeme,
Adighe Kuilturim c’exiw zeey xuexhuijifinuxes!.. Har yaqhazac’eme, Adighe
Kuilturim c’exiw zig’ywjhijinure dy Adighem yi nasipim zig’yqhaza xhuinus!..
2016 Qha. YEMUZ Y.)
.
GUI ZILHITEN XUEEYIR:
Adighe pcinalhe c’eniqhalejhxem; zyk’ miguivexew, Adighe pcinalhexem ya
meqaamexem ya notexer yatxiwe witikuim g’iralhh’ame kuediw f’i xhuins!..
2016 Qha. YEMUZ Y.
.
.
. ZENIBJHEQHUYCH
.
Zenibjheqhuychiry geguim dizdog’ue
Dizdeg’ue geguir Adighe gegusy
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Haxhcek’e wacheme wig’aschexuinty!
L’iqhak’e watime sy pser xesxinty!
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Qhaatxempe bzuxem wy ts’er g’izja-a,
Wy ts’er g’izja-ame sy pser melhate
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Daxem yi nabdzexem syguir deeh’axir,
Syguir deeh’axiry dawire bjes-an t’e?
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Dizdeg’ue geguir Adighe geguty,
Dyguir dqhat’ilhiry dy ner dqhaplhay
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
Sibqhawnexhua miqhue, sy daxek’eey!
.
Wy guim yilh c’aler zeguer g’asc’etem
Mi sygu qaabzery lhemij pxuesc’int se!
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Zenibjheqhuychiry geguim dizdog’ue
Dizdeg’ue geguir Adighe gegusy
.
“Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey! (3)”
“G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey! (2)”
.
.
C’ALER GYANE F’ITS’EW P’ERE YEEY?!.
.
XHIGEBZIR:
C’aler gyane f’its’ew p’ere yeey?!.
C’aler f’its’e qhuiriw p’ere yeey?!.
“C’aler gyane f’its’ew p’ere?
C’aler f’its’e qhuiriw p’ere?
Sery syqhaqhuinu p’ere yeey?!. (2)”
.
C’ALER:
G’aascem fiz sxuexhuinu p’ere yeey?!.
Sig’yqhapejinu p’ere yeey?!.
“G’aascem fiz sxuexhuinu?
Sig’yqhapejinu p’ere?
Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
.
XHIGEBZIR:
C’aler guac’e mac’ew p’ere yeey?!.
Haxhcer g’eemac’ek’iw p’ere yeey?!.
“C’aler guac’e mac’ew p’ere?
Haxhcer g’eemac’ek’iw p’ere?
Sxuemiqhaxhuinu p’ere yeey?!. (2)”
.
C’ALER:
Sy hadem yezeqhinu p’ere yeey?!.
Sy haner yiqhaqhinu p’ere yeey?!.
“Sy hadem yezeqhinu p’ere?
Sy haner yiqhaqhinu p’ere?
Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
.
XHIGEBZIR:
Pxhaaces, g’isxuija-anu p’ere yeey?!.
Chabes, ja-ajinu p’ere yeey?!.
“Pxhaaces, g’isxuija-anu p’ere?
Chabes, ja-ajinu p’ere?
Sirawdek’inu p’ere yeey?!. (2)”
.
C’ALER:
Har xhigebz aguaxhuew p’ere yeey?!.
Symiqhawnexhuinu p’ere yeey?!.
“Har xhigebz aguaxhuew p’ere?
Symiqhawnexhuinu p’ere p’ere?
Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
.
.
Ts’ixuim, yi xekuir yi hanem xuedew l’o f’iwe c’ylhaqhuir?!. 2016 Qha. YEMUZ Y.
.
. SY NANE DAXE!
.
Dy psixhuem sic’ede-uik’ime
Wy maqir chizexizoxir!
Biribime jighxem ya pc’acher
Wer papc’e g’izo-uichache!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
Vaqhuexem wixizolhaqhue
Dy guibqham we wizolhaqhue!
Wy jhawe sic’et zepitiw
Wy ner g’isteeboqhaaplhe
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
Guic’e qhuineqhu we wy-am
Ts’ixuibem zicheewizenc’ir!
Daxaqhaw we wyguim yilhim
Duneeyiry g’isxueeqhadaxe
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
De dy-ar sit chiqhuey chiplhaqhuk’e
Ser papc’e sxuiboqhafache!
Mac’ere syguir wizame
Woc’e wy psem wo-ajir!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
“Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche! (2)”
.
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
.
. NARTIGU YI TH’AWSIXE
.
. Yeey jy, yigyireey pchachexery,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Chawe quidanxem k’elhoplhxery!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, dik’elhiplhime,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Hade c’eyinince daxec’ery!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, sc’e psor jis-ajime,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yeey, jhi chh’achitxhuij g’isf’achy!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, simic’achh’a,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Pchi chawetiqiry xezqhac’iry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, sy gyate k’ec’iry,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Pchim yi guic’i-uim chizqhabzery!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, yi bze digyijhiry,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yi h’ade lhapeme c’est’ejiry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
NARTIGUY; L’IJH XHUAWE, YI C’ALEQHUEM CHIQHUE ZIRYH’AA
L’IQHAM YEGUIPSISIWRE, YI CIK’EPCINER G’YCHTERY ADIGHE
C’EBLEM CHH’AK’E WERED YIWISIJAS!.. (L’o hapxuedew c’yc’ar?..)
.
. Yeey jy, yi afe gyanery,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Pxhuante f’its’ejhime deezqhaxiry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, yi pac’eqhuint’ury,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Sy bqhaguichtateme yoquih’iry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, yi pc’eqhuelejhiry,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yiy, h’asepir yiquire f’ezqhaadiry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, se sy c’aleqhueme,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yiy pchi chawetiqiry xezqhac’iry!..
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary.
.
. Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary.
.
. QARDENQHUİC’ Ziramiku
.
.
. WEREDXER – 3
.
JENOSYDICXUE g'idac'il'ery dy lhepqim kued didek'e yi nexhiber zetirawik'as!.. Har de
g’idezic’il’axem, duneeyit’imy dy h’aqxer yachixuedqhaqhuinu-am! 2016 Qha. YEMUZ Y.
.
XEKUIJHIM DIRAXU MIQHUER ALLAH’!
.
“Nijebereey jecimy rewy!
Vaqhuexer sobjiry Allah’! (2)”
“Chh’atsipem yi bjiqhawre ser miqhue dide!
Yeey duneey! De ts’ixu tf’eg’ueda miqhuer Allah’! (2)”
.
“Mi dy h’ajret pchijhxery rewy!
Ya pse yamiblej miqhues Allah’! (2)”
“We dy c’ale blanexer ser miqhue dide!
Yeey duneey! H’adew g’itxuacej miqhuer Allah’! (2)”
.
“Nijebereey jecimy rewy!
Topijhxer meqhuaqhue miqhuer Allah’! (2)”
“Dizec’eqhueeyajiwre ser miqhue dide!
Yeey duneey! Xekuijhim diraxu miqhuer Allah’! (2)”
.
“Jiler g’izeridegery rewy!
Wer Yistambilag’ue miqhues Allah’! (2)”
“Dizideg’uer dimic’ewre ser miqhue dide!
Yeey duneey! De qhogu diteewiva miqhuey Allah’! (2)”
.
“Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
Jhibqham g’izereedze miqhuer Allah’! (2)”
“Wer zexezidzeniwre ser miqhue dide!
Yeey duneey! Witiku dig’yna miqhuey Allah’! (2)”
.
“De dy h’able ts’ig’uxery rewy!
G’izec’ok’yye miqhuer Allah’! (2)”
“De dy k’yy maqiry ser miqhue dide!
Yeey duneey! Zimy zexymix miqhue Allah’! (2)”
.
“Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
Xi uifem g’og’ual’e miqhuer Allah’! (2)”
“Wer yeg’ual’e parcewy ser miqhue dide!
Yeey duneey! Guibqham dig’yna miqhuey Allah’! (4)”
.
. QUICHH'A Doqhan
.
.
Adighexem; dy weredxer, “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiwre ya meqaame daxexemk’e
habixem dag’eegeme, xamexem dy ADIGHEBZE DAXER yaqhal’efin-am!.. YEMUZ Y.
.
. ADIGHE NISE
.
Adighe pcinem c’iguir g’ipegeme
Woyre, nise yidoce!
Bje-uipe geguim quajer zexyceme
Xhuexhuibjhe wiser psem zexydzijime
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
H’azir uipexuiw dy chawe wardexem
Woyre, nise yidoce!
Dy lhepq guiric’er ya weredademe
Diqhar zexhuapser ya dicheyideme
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
Qhaatxem yi daxer weram g’idyh’ame
Woyre, nise yidoce!
Bjhih’am yi bevir jheguim g’idylhh’ame
G’aalhxua mazec’er yi nemis chipqame
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
Yi fowijh mater dade yiquiteme
Woyre, nise yidoce!
Pceplhife uipem xuah’ir fowichh’ame
F’iqhue g’eepxhixir wecxiw g’itteecxeme
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
.
. DY H’ABLE XHIGEBZ
.
Mi dy h’able weramicxuem geguxer g’ichawible guiche
Syguir teeziwixuawre wydeejk’e sinoplhery
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
Danemre dichemre daxew zexizodze guiche
Wered zexedzak’ere fy winemk’e sogery
“Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
Mi wy ache – fache daxer diqhamy polid guiche
Syguir g’alidawere maf’em g’izec’eesh’ary
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery g’aafem g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
Ha wy dane alhec’ ts’ig’uir awijhiw g’izot guiche
Syguir westipawere sy chh’a sixuymitij miqhue
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhueW ze dizxueqhazej!
.
Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
. Ziwisar: QUICHH’A Doqhan
.
.
G’IREEPLHE DY HADEXER NOBE!
.
Chi-aas zi zemanim Nartijhxer,
Teetas duneeyijhim l’ixhuijhxer,
Qhaqhan yaguiqhaa-am dy xekuir,
Nexhijh guawe kued zilheqhuam!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
G’ireeplhe dy hadexer nobe!
Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
Psexuip’exer yaqhuetijawe,
Wafeguir g’ixuaqhanexu!
.
Byy kuedimy yaguiqhaty zanc’ew
Dy xekuir g’ittiraxiniw,
Qaberdeey c’ilher zic’achtew
Dy xabzer yaqhag’uediniw!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
G’ireeplhe dy hadexer nobe!
Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
Psexuip’exer yaqhuetijawe,
Wafeguir g’ixuaqhanexu!
.
Teengyizxemy zawchexuawe,
Guipsise yinim xycawe,
G’itchh’achit vaqhue g’itxoplhe,
C’inalher zec’awibqhuas!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
G’ireeplhe dy hadexer nobe!
Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
Psexuip’exer yaqhuetijawe,
Wafeguir g’ixuaqhanexu!
.
. Ziwisar: H’AXHUPAC’E Amirxhaan
.
.
NEQHUEC’ C’ALEXEMK’E WISF’OPLHEK’!
(Nexuich wigy = Wigy xec = Wigy pixu = Wigy xhuireey)
.
Nexuich wigyir yiraqhaajhe,
Ze-apeqhuxery yowigek’.
We zim sy ner pteedyyamy,
Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
.
Dizdewigyiw dizditeetim,
Sobzerabzewre wizocek’.
Sy xhueribzexem weemida-uewre,
Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
.
Sy guim g’eewew lhaqhuiniqham
Sic’ewipc’ewre sipxuoplhek’.
Jewapincew sig’oqhaanery,
Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
.
We wipagheme, siyerich-a?
Yerichaqhiry g’izobek’.
“Lhaqhuiniqham weezqhac’in-a?
Neqhuec’ c’alexemk’e weemiplhek’! (2)”
.
“F’iche eeyiwre wislheqhuas! (3)”
.
. Ziwisar: DICHEK’ Zalimxhaan
.
.
. DADE
.
DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (6)”
.
Adighem dy xabze daxers,
Dade, nobem g’itxuenar!
Jhak’achxhue dy Uachh’amaxues,
Dade, lhepqim feyeplh g’itxuexhuar!
.
Werydade, wo sy dade, f’ir zixuewisa
Xabze xuardew nobe dyqhasa
.
DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (2)”
.
Quircibqha txuexhuime lhepqir,
Dade, cu pacew g’itxuena!
Xue-atir wy l’iqham xhuexhuir,
Dade yem pxhuymig’ueta!
.
Werydade, wo sy dade, Nartxem yaqhasa
Adighel’ yi fachew jir psih’aa
.
DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
.
Mees nobe dy qhaac’e qhoguir,
Dade, we pxuizec’enas!
Pcinebzer pxuewipse, we sy dade,
Naney g’iteepcas
.
“Werydade, wo sy dade, wy lhir zebleqhak’
Nane yi pcinalhem deewigek’! (2)”
.
DEJHUW:
“Weribze zy dade, weribze zy dade,
Wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
.
K’EWIX DEJHUW:
“Werydade, wo sy dade,
wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
.
Ziwisar: NEXUICH Kerym
.
.
SYGUIM WIG’ICHOPS ADIGHEEY!
.
Xame c’ip’e jijem se sichi-aw,
Soguipsis sy qhaac’em yi pchedeeyim.
“Se mibi chizy-a qhaac’er c’i-as,
Sizexex, sy xekuiw Adigheey! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey!
.
Se mi c’ip’em qhaac’er chish’iniw,
G’aane g’izja-aawe chitiqhaam
“Sig’anenk’ey xhuint sinasipif’ew,
Adigheeyir sy qhuisew wizy-aam! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey!
.
Sy haner, sy hader we zirra-a?
Syguim yi weredir we zirras!
“Wered daxer se we pxuizowisir,
Lhaqhuiniqha miwixijir wers! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey!
.
Sy guic’ap’ew bghijhxem psi g’eelhem,
Ya ge maqir g’osir sy deej!
“Sinixuog’ue se wy hane apl’em,
Pxuesc’a lhaqhuiniqhar bidew mej! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
“Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey! (3)”
.
Ziwisar: XHUIRAN Aze
.
.
WY TS’ER MADYNE?!.
.
Sy nibjheqhu pejir sf’eg’uedawe,
Se quajey qaaley g’izoch!
Maxuel symi-aw wig’izolhixhue,
Sichipxuezenur dapchech?
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
Ne-uk’e zeg’uijire chenk’e guichik’iw
Teet-s xhigebz age duneey.
Haxem wachichiw wig’ic’ek’iniw
Sy t’ase, se sixuemeey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
We wig’azqhuetime qhamaxue rozew
Mi syguim zize-uyxins!
Yiqhaac’e psok’e siharaziwe
Guim yi uink’ibzer westins!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
Wyguim ser papc’e yilhiw zi xhuask’e
We zig’azqhaac’e quideey,
Dy h’aqhuel’iqhuer zexediwiblenk’e
Siharazis se pchedeey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (che)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
.
. WEREDXER – 4
.
. RAYE
.
Yeey sy nibjheqhuif’xe, se nobe sojhe
Quiliqu qiraliqhuem xuesc’enu!
Slujber qaziwixiw g’azqhazejixuk’e
Raye sxuefxhuime weey!
.
Mi celonijhime mi celonijhime
Diniraguace, Raye!
Apqlhepqiw sy-ar wy lhaqhuiniqham
Zerygueca-a, weey?
.
Wy alhin ts’ig’uiry wy alhin daxery
Wy mic’e zaques, Raye!
We zi ts’ig’u zaquers f’iwe slheqhuary
Sig’aqhapejit se!
.
Wy pcine f’its’ery wy pcine daxery
Woqhacerace, Raye!
Slujbem sizdacem xhigebz slhaqhuixuk’e
Weras sf’ec’inus se!
.
Feyeplh beltokuiw we g’izeptary
Jipim g’izox, Raye!
Seeplhixuk’e slhaqhuir weras sf’ec’iwre
Zemanir mag’ue, weey!
.
Slujbew sizdeg’uem txiqhawe nag’uer
Weras sf’ec’inus nezitxir!
Txilhimp’e napem wichimish’inu
Raye sinolhe-uir se!
.
Wy alhin ts’ig’uiry wy alhin daxery
Apem arok’, Raye!
Nekyih’ir wy-aw l’i wideg’uexuk’e
Sippimik’inus se!
.
Wig’ispeplhenu sibqhaguiqhasy
Syguir zqhaf’inus, Raye!
Qhuinapqam sy ner teemiplheqhuik’iw
Zaf’esxhuimenus se!
.
Syguir bqhaf’ixuk’e slujber psinc’aqhaw
Se yesh’ak’inus, Raye!
Qiraliqhue qhuinapqar yaxuesxhuimenu
Wizoqhaguiqhar se!
.
. Ziwisar: QARDENQHUIC’ Ziramiku
.
.
DY CHAWEM G’YCAWE
.
Dy chawem g’ycawe,
Dy guif’eqhuer cec’awe,
Aguir yiniw melhalhe weey!.
Nekyih’itxir g’asawe,
Nexhijhif’xer tegyawe,
Nasipyt’ir zepac’e weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
Diqhar weguim yik’awe,
C’aleqhualer g’eejhawe,
Niser wine yirace weey!
Lhape maxue g’yh’aawe,
Lhabjhe bide c’yc’awe,
Txuemaxuenu soxhuaxhuer weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
H’abley jiley dogeguir,
Ze-uixasy dy jheguir,
Zeevqha-atit pcinebzem weey!
G’idacawe guachecxuer,
Feewet aguim jilecxuer,
Th’am g’ipyche mexuecxuem weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
Dy chawem g’ycawe,
Dy guif’eqhuer cec’awe,
Aguir yiniw melhalhe weey!.
Nekyih’itxir g’asawe,
Nexhijhif’xer tegyawe,
Nasipyt’ir zepac’e weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
Nexhijhxer vqhalhap’ew,
Lhepqqhabaqhue txuexhuinu
C’eble daxe fy-anu weey!
.
Ziwisar: MEREEMIQUE Reezwan
.
.
. MEQUIP’E MAXUERY
. (Mequawe Wered)
.
. Xeey xeey we! Woy! Mequip’e maxuery…
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo wo woy! Dowible!
DEJHUW : Wo wo wo wo!

. Woyra wo woy! Th’amade maxuery…
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo woy! Dy paces!
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo woy! Arqhine k’ih’iry..
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
Woyra wo wo woy! De, dy jaqhue!
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo woy! Cinaq k’iqhuanery..
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo wo woy! Dy c’ase!
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo wo woy! K’aper mac’es

. Ziwisar: QARDENQHUİC’ Ziramiku

.
. SY LHAXE
.
Guichequir yi-iqhiw sy hane daxeme
Sy sabyyiqhuer yiqhaaf’ew uichachewe
Sicheeguipsisk’ere sy negu g’ic’oh’are!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Woyre, sy lhaxe, sy pser zixelhiwre,
Sy ner teeplhizewre sizeguipsisiry
Wy kuec’ xuebaqharras!
.
C’i qhaac’em we wiryf’iqhuere jenetiw
Sy lhaqhuiqham yi kuipc’ery zixelhiw
Psom wiraleeyiwe c’ip’e daxachewe!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Woyre, sy lhaxe, sy pser zixelhiwre,
Sy ner teeplhizewre sizeguipsisiry
Wy kuec’ xuebaqharras!
.
Guichequir yi-iqhiw sy hane daxeme
Sy sabyyiqhuer yiqhaaf’ew uichachewe
Sicheeguipsisk’ere sy negu g’ic’oh’are!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Woyre, sy lhaxe, sy pser zixelhiwre,
Sy ner teeplhizewre sizeguipsisiry
Wy kuec’ xuebaqharras!
.
. Ziwisar: BESLENEEY Rynate
.
.
. CAQHDYY
.
Sy ci qaarapts’ew pts’achxhuew c’elhetim
Dy guibqha kuec’ir wy ze wykyiqhuew.
We wy lhemaqir bem yi meqaames
Adighe txidem har yi quidames.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Yeey cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Oryra
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
.
L’ixhuir werincem achence qaabzet,
Wy bzem chiqhuazem wirybqha damet.
Lhepqim yi guawey we debgueca-a?
Lhepqim yi guapey we wixeta-a?
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Yeey cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Oryra
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
.
Yeey aguir jy
.
Sy ci qaarapts’ew pts’achxhuew c’elhetim
Dy guibqha kuec’ir wy ze wykyiqhuew.
Ciqhaaje xhuame, zi g’ipc’emih’a Oryra
Caqhdyy lherih’im c’ih’ir woxhuime.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Yeey cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Oryra
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
.
.
NISE G'IDOCE!
.
DEJHUW:
Woyra, wo wo rara, wo rara!
.
Mazer yi neg’uir,
Zeeg’uek’e daxew,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Th’amade maxuew,
Jhak’e th’amixuexuim,
Nise xuidoce, wo rada!
.
Jir masteridew,
Yidar mit’ep’iw,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Yi aper dichew,
Yeezir uichabew,
Fig’itxuexhuaxhue, wo rada!
.
DEJHUW
Ha we rarara ra, wo rarara,
Woyra, ha we rarara, woyra!
.
Fig’itxueeblaqha,
Fig’itxuexhuaxhue,
Nise g’idoce, wo rada!
.
DEJHUW:
Woyra, wo wo rara, wo rara!
.
Deqhuer yi c’asew,
Jiler g’eexhuapsew,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Caqhdyy g’aaqhafew,
“G’aag’ue!” ji-a zim
Daxer g’idoce, wo rada!
.
Nasipir yi bew,
Ze-abir nesiw,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Warde achh’axuiw,
Chawexhuirilhxuk’e,
Fig’itxuexhuaxhue, wo rada!
.
DEJHUW:
Ha we rarara ra, wo rarara,
Woyra, ha we rarara, woyra!
.
Fig’itxuexhuaxhue,
Fig’idexhuapse,
Nise g’idoce, wo rada!
.
.
. AMALINCE SY DUNEEY
.
Lhaqhuiniqhar se g’izo-af’ek’iry
Sipxuezqhapegheniw sxuilhemik’!
Wy deej chexuiw sy ner nisf’oplhek’iry
We wizerizypser g’izee-uik’!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Syguir agem sf’ojer wizmilhaqhuime
Wisf’oc’ir qhaac’er we nexh leey!
Wy suretim bamp’e dex g’isxuexhuimy
Se yit’aney sig’oxhuir nechxheey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Weechh’irqaabzew lhaqhuiniqham daxewre
Se daqyqa g’asir g’isxuireey!
H’ac’ew xhua xhigebzxem sexedexewre
Wy weredir pcinem g’isxuireec!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
H’ac’ew xhua xhigebzxem sexedexewre
Wy weredir pcinem g’isxuireec!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Sit xuede hary wy psem sxuixemih’ame
G’isxuepc’enu neqhuec’ sixuemeey!
Lhaqhuiniqhaw wyt’ish’asy syguim we
Wichih’ac’e wymik’ij quideey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Lhaqhuiniqhaw wyt’ish’asy syguim we
Wichih’ac’e wymik’ij quideey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJ C’YQHUIR:
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Lhaqhuiniqhaw wyt’ish’asy syguim we
Wichih’ac’e wymik’ij quideey!
.
. Ziwisar: NEXUICH Kerym
.
.
. SY DAXACHE!
.
Syguir nipxuozec
Psem zig’ibdeeqhac
Zi jec zaque sygu wig’ynejas
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Sitiw f’ichew sy psem wylheqhua! (2)”
.
Quajer jeeyim xycame
Guim wered pxueewis
Syguir ph’axuiry zisf’ebqhapchg’uijas!
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Jec mazexem wis-ac’yxijas! (2)”
.
Mazer sy delel
Sxuexhuiry zi maxuel
Blezmiqhak’iw we sinippeplhas!
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Jecir we jereqhu g’isxuepc’ijas! (2)”
.
Geguy simig’uej
Pciner miwisej
Feyeplh vaqhuer wafegu yimitij
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Sygu l’ejam we qhaac’ew g’ixih’aj! (3)”
.
. Ziwisar: NEXUICH Kerym
.
.
. WEREDXER – 5
.
SYGUIM WERS YIXHUIMER
.
Nexuichim diqhar wy wene-uiw,
Mazer vqhageguiw, jecxer xhuame,
Xevqhapchiw vaqhue wic’et-s neguim!
Xechtik’iw syguim wers yixhuimer!
.
Sideh’aw ja-a guimy psemy,
Har pejime wyguim yi-ant lhaqhue!
Sic’ale daxew ja-a psomy,
Har pejime we chh’a wimilhaqhuire?
.
Widziper g’ynew bzur xelhetime,
Fy chilheperapew hara sif’oc’ir!
Ci qhuisew syguim f’iqhuer xetimy,
We zeromic’em syguir xoc’ir!
.
Guir miplheme, nery plhe-am!
Wyguir dewicire sy weredim?!.
G’ic’eplhem sy nem wy nyt’ir,
G’apc’ent habixem we g’ibja-ar!..
.
Nexuichim diqhar wy wene-uiw,
Mazer vqhageguiw, jecxer xhuame,
Xevqhapchiw vaqhue wic’et-s neguim!
Xechtik’iw syguim wers yixhuimer!

.
YI HADER PEGUINIC’IW P’ERE YEEY?
.
Yi hader peguinic’iw p’ere yeey?
Peguinicxue yic’iw p’ere yeey?
Yi hader peguinic’iw p’ere?
Peguinicxue yic’iw p’ere?
G’isxuemi-atiniw p’ere Yeey?
.
Ya psih’ip’er jijew p’ere yeey?
Ya psih’ip’er zadew p’ere yeey?
Ya psih’ip’er jijew p’ere?
Ya psih’ip’er zadew p’ere?
G’isxuedemiciniw p’ere yeey?
.
Yi haner zi chh’matew p’ere yeey?
Maste g’izytiniw p’ere yeey?
Yi haner zi chh’matew p’ere?
Maste g’izytiniw p’ere?
Chh’al ts’ig’u syqhaweniw p’ere yeey?
.
Yi cipxhuir bzagejhiw p’ere yeey?
Xhigebz bzagejh eeyiw p’ere yeey?
Yi cipxhuir bzagejhiw p’ere?
Xhigebz bzagejh eeyiw p’ere?
G’izebzegek’iniw p’ere yeey?
.
C’aler gyanec’ixuiw p’ere yeey?
C’ixue g’ychtereeyiw p’ere yeey?
C’aler gyanec’ixuiw p’ere?
C’ixue g’ychtereeyiw p’ere?
Qhuise sxuexhuifiniw p’ere yeey?
.
Yi qacenir g’aafew p’ere yeey?
Yi g’afek’er daxew p’ere yeey?
Yi qacenir g’aafew p’ere?
Yi g’afek’er daxew p’ere?
G’izdemifeniw p’ere yeey?
.
Yi hadem teecxih’iniw p’ere yeey?
Yi haner xuyqhaqhiniw p’ere yeey?
Yi hadem teecxih’iniw p’ere?
Yi haner xuyqhaqhiniw p’ere?
Dizeryqhacxiniw p’ere yeey?
.
Yi hadem teecxih’iniw p’ere?
Yi haner xuyqhaqhiniw p’ere?
Dizeryqhacxiniw p’ere yeey?
.
.
. XEXES PCHACHE
.
Wifafew xicxuer pcih’ dexaches
Pc’ih’ap’em g’ichip-uichachar
Xeqhagu xuepabqhaw we wy qhaac’er
Hade xekuijh yi jenet c’igu,
“Wig’yscejinu we nisac’ew,
Sinipxuop’ac’er sy qacen! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adighe pciner chibzerabzem
Adighe facher chowferaze.
“Chawe quidanxer chh’awinaze
Zic’ th’a-uixuidir sy qacen! (2)”
.
Qhamaxue pcih’im seec’ gui maxe
Wes pe-ac’e quircxem sa-uiplham
Wegu dih’arenir pcheplh dichafew
Diqha quih’aam chitxuiry-am
“Nasip sxuexhuint wy hadejh lhaxe
Wig’yscejawe chislheqhuam! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adighe pciner chibzerabzem
Adighe facher chowferaze.
“Chawe quidanxer chh’awinaze
Zic’ th’a-uixuidir sy qacen! (2)”
.
Sy negu wic’et-s sy diqha maze
Sy guixelh qaabzer wizoqhaz
Jec xhuare jeeyir nem yemizeqhiw
We daxerras sizidexhuar
“Sy nasip zaquer zidislhaqhuiw
Sy pchache naqhuew sy qacen! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJ CHH’ACHYXIR:
Adighe pciner chibzerabzem
Adighe facher chowferaze.
“Xexes duneeyir pxuezqhafache
Pser zih’axuawe sy qacen! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJ C’IQHUAR:
Chawe quidanxer chh’awinaze
Zic’ th’a-uixuidir sy qacen!
“Xexes duneeyir pxuezqhafache
Pser zih’axuawe sy qacen!
.
. Zitxar : ABROQUE Belle
. Maqir : Ts’ixuibem yeeys.
. G’eeger : NEXUICH Kerym
.
.
. SY DAXE!
.
Dy kuebjepem qhaatxe diqhaw wig’iblok’.
Ne daxyt’im sic’eplheniw sxuilhemik’.
Sygu wig’ak’ime sig’omic’ew syt-s wy wijh.
Diqha – mazew se sy neguim wic’emik’.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Diqhary qoh’aj, mazery yoh’aj,
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
.
Wig’izoplhiry syguir vaqhuew g’alindas.
Wig’izoplhiry syguir qhaatxew g’at’ep’as.
Psalhe jip-am se quircibqhaw silhetens.
Quircips wery wy nasipir g’azqhajens.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Diqhary qoh’aj, mazery yoh’aj,
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
.
Dy kuebjepem qhaatxe diqhaw wig’iblok’.
Ne daxyt’im sic’eplheniw sxuilhemik’.
Vaqhue yizxer diche pe-aw g’ipxuesh’ins.
Diqha bzyyxer diqha fachew pchist’eqhans.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (pl’e)
Diqhary qoh’aj, mazery yoh’aj,
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
.
YI G’ITEEQHAZEJ C’YQHUIR:
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
Syguim wymik’ij!
.
. Zitxar: TH’ABISIM Wimar
.
.
. NEXHIJHXE
.
Yeey, nexhijhxem, l’iqha fache daxer
Qaxhu c’eblem de g’itchift’aqhaar
Yidmixin apqlhepqim dig’asixu
Dy quircijhxer byyim yedqhac’iw qhar!
.
Yeey, nexhijhxem, g’itxuefc’am winafe
Guipim psalher xabzes pedmidzijiw
Zeedmih’ajimy, dy pqim yilhiw afer
Deevqhacas de c’ih’im dixuepejiw!
.
Yeey, nexhijhxer guipim fig’itxih’a
Xabzef’ daxer dy-a neguim yeeys.
Sawir waner l’iqham xuizec’eflhh’am
De zy naper txhuimer Qaberdeeys!
.
Yeey, nexhijhxem, zeefh’a c’ag’ue f’its’em
L’iqhar yipsih’aawe g’avqhanas.
Zi l’ixhuijhy teemitxawe fy ts’er
Dy quircijhxer sin feyeplh txuefc’as.
.
. Ziwisar: QACIRQHA Muh’amed
.
NOT:
Adighe c'aleqhualem, "Adighe Txik'er" sit chiqhue g'aafchtew zeefh'anu?..
Fy wered, fy wise daxexer "Adighe Txik'er" zeefh’awe habik’e ftxinu-a?..
Mi txiqhaxem ya kopyexer Adighe pejxem yalhevqha-asime f’i xhuins.
Mi txiqhaxem yegya Adighexem; haxer, yats’ixu Adighexemy lhamiqha-
asxeme, habixem, Adighe Cexydxem ya h'aqxer g'aateenens!..
20.09.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-6-NE:
.
. ADIGHEXER DIZIQHABYYAXEM G’IDAXA LEEYICXUEXER
.
. Adighexer diziqhabyyaxem g’idaxa leeyicxuexer mixers:
1. Qha 101 pc’onde zawe g’idac’il’as.
2. Ha zawejhim chiqhue diziqhabyyxem ya dzexer jecxem dy Adighe quaje-
xem g’aateewexewre sabyy bin jami-axew Adighe ts’ixu kuedir zetirawik’a-
xes. Adighe quaje kuedy yaqhasaxes. Maxuexem chiqhue qhaave zyt h’ase
kuedire xade kuedire yaqhasaxes.
3. Diziqhabyyaxer, 1864 qham yepl’ane yi mazem de g’itteeg’uexery ha ma-
zem t’oc’ire zire yi maxuem zawer yawixas. Ha zawer yawixiw dy ts’ixuxem
zewenir chaqhata petire, habi chiqhuey dy quaje kuedir yaqhasaxes. Ya xe-
kuimre ya c’inalhemre ya binxemre ya chh’axemre yaxhuimejin chh’ak’e ze-
waxe g’ynemic’awe neqhuec’ lajhe zami-aa dy ts’ixuxem zi jenosydicxue yi-
rac’il’exery l’ijh, fizijh, ts’ixu-ts’ig’u, sabyy, ts’ixuibz jami-axew Adighe ts’ixu-
xem ya nexhiber zetirawik’axes!..
4. Ha jenosydicxuem, lhepq zeteewik’enim g’idexua dy ts’ixuxem ya ah’y-
chem ya bqhuic’ xuedyzir ya c’inalhexem yiraxuiry Xi F’its’e uifem yaxuaxes.
Xi uifem mejal’exew uita ha ts’ixuxer maxue kued q’uih’xem peplhaxes. Habi
chiqhue Adighe kuedir mejal’exewe xi uifem chil’axes. Ts’ixu 20 yi nexhibe
zimicefin q’uih’xem detxene zim ts’ixu 40 xuedyz yiraxuewre ha dy ts’ixuxer,
yamic’e xeqhoguxem yaqha-apxhuenuxew Xi F’its’e c’i-uim tirawit’ipchh’aa-
xes. Xi tolhquinxem q’uih’ ts’ig’u kued yaqhawiblerek’iwe Adighe ts’ixu kuedir
xim yith’alas. Xekuim yik’axem chich xim yimith’alexew zideg’ua c’ip’exem ya
xi uifexem nesaxer zyk’ zi c’p’e yamiqhaag’uexewe xi uifexem maxue kued
chipaqhaplhaxes. Habi chiqhuey Adighe dy ts’ixu kuedir mejal’exewe ye si-
magexewe xi uifexem chil’axes. Ts’ixu zichexem, Adighe xhigebz kuedir ya-
chaxes. Hapxuedew xekuim yiraxuiw yiraqhak’a Adighe ts’ixuxem ya bjiqhar,
c’eniqhalejh kuedim ya h’eesepxemk’e meelwan zire niquere xuedyz mexhuir.
5. Jenosydicxuem g’eela dy ts’ixuxem chich zi qomiry zeriwinaqhuexewe Sibi-
rim yaxuaxes.
6. Xekuim g’yna dy ts’ixuxem, ya c’inalhexem ya nexhibexer habixem g’aatira-
xaxes. Zeblaqha winaqhuexer zir zim pe-ac’e zexuaqhaxhuin chh’ak’e ha wi-
naqhuxer quaje chh’axuexem xaguecaxes.
7. Xekuim yiraxua winaqhuexem chich ya xekuim g’aziqhazejaxer zyk’ xekuim
yiramiqhah’axewe haxer psory Sibirim yaxuaxes.
8. Kominyzmir 1917 qham yawijhk’e xekuim g’izeryh’aw mylytan kuedir Adi-
ghe quajexem g’uexery, quajexem desiw chipsew lajhe zami-aa Adighexer
pts’i chh’awsiqhuexer ja-axewre zetirawik’axes! Ha rejimim chiqhue dy Adi-
ghe kuedim ya psewip’exer, ya c’inalhexer habixem g’aatiraxaxes. Winaqhue
kuedir zichipsew quajexem daqhak’iwre neqhuec’ quajexem yaqhag’uaxes.
9. Kominyzm rejimim chiqhue t’eg’u – t’eg’uiwre dy Adighe ts’ixuixhuxem ya
zi qomir, zeri-Adighexem chh’ak’e yawik’axes.
10. Adighe Bzec’eniqhalejhxer dy Adighe Txik’er witikuim g’iraqhah’aniw ze-
lejhxew, zerah’aw chita ya zi latyn txik’e systemir, 1936 qham ya-atiry (habi-
xem g’aatiraxiry), dy Adighebzem zyk’ g’eemig’u, habi yi txiqhaxer “yege-
qhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’azimiqhaxhuif Slav Txik’er Adighe txik’ewe lhe-
chiqhak’e yaqhuivas. Ha txik’em; yilhes 80 lhandere Adighe ts’ixuxer dee-
qhah’awleeyir, hapxuedyz yilhes lhandere Adighebzer zyk’ yimiqhabawew
yeeth’aler. Har yigyi dy Adighebzer yiqhal’enim nesas!.. Slav Txik’er, Adi-
ghebzem zyk’ yeg’u zerimixhuim, habi Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw ye-
geqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’izerymiqhaxhuifim chh’ak’e, Adighexem, Adi-
ghebzer yachiqhuipchejxew xueejhas!..
11. Yet’ane Duneey Zawem chiqhue Stalyngrad cheh’arim nes g’ag’uaw chita
Alman dzexem “Adighe ts’ixuixhu kuedir yadec’axew” ja-axery ha pts’i chh’aw-
siqhuemk’e ha ts’ixuxer xekuim yiraxuxery Sibirim yaxuaxes. Ha dy ts’ixuxer,
l’ejixu haps lejhap’exem lhechiqhak’e chaqhalejhaxes!..
12. Yet’ane Duneey Zawem Almanir chyg’uetijim chiqhue dzem xetxew Al-
manyem nesixu chizewa Adighe dy ts’ixuixhu kuedir, zawer zerawixiw haxer
ya xekuim g’aamiqhag’uejxew Sibirim yaxuxery, haxery l’ejixu haps lejhap’e-
xem chaqhalejhaxes!..
13. Yet’ane Duneey Zawer chawixam chiqhue, dzem xetxew zewa dy ts’ixu-
xem, yeezixer Sibirim zeraxuinur zerizexaxiwe Awripe cheh’arxem zicha-
qhapchg’uaxes. Yngyilyz dzexem ha ts’ixuxem kuedk’e ya nexhiber yawibi-
diwre zec’aquexery (habixem ya zi qomir quircxem c’epxhuexewe habixem
zichaqhapchg’uas) Ysvicrem Drau zy ts’e yi psixhuem haxer zexeta dzexem
chiratijaxes. Ha dzexemy; yeezixem yaqhuisexew zawem xetxew zewaxew
chita mynybl xuedyz xhui ha dy ts’ixuxer, 1945 qham yetxuane yi mazem
t’oc’ire yire yi maxuem Drau psixhuem chizetirawik’axes!..
14. Dy zemanim dig’aag’ueme; g’ittiraxa dy xeku c’inalhem winecxuexer, aca-
ne g’icheejexip’exer chiraqhac’xery yeezixem ya ts’ixuxemre xame xeqhogu
g’yk’a ts’ixuxemre, dy cexydxem ya q’a c’i-uxem Halih’im zyk’ chimiwik’itexew
acane g’ichiraqhajexaxes!
15. Ya xekuir g’aatiraxawe Suriyem chipsew dy Adighexer ha xeqhoguim g’i-
chixhua zawem g’ixenaxe petire haxer ya xekuim yiraqhah’aja-am! Ha g’a-
xhuiqhar, de Adighexem deejk’e zi ybreticxue xhuin xueeys!.
. Yigyi newijh g’idaxinu leeyicxuexer zerixhuinu c’ik’exer zic’er Halih’irs! Ha-
lih’im muslimenxem yaqhuisewe de Adighexery dig’yxhuime! Hawe de Adi-
ghexem g’itteexue wazyfe lhap’exer chi-axes!..
. Adighexer; dit’isiw dy g’ag’uenum f’iwe deeguipsisin, g’itc’exhuenu dy bin-
xem ya g’ag’uenur nexhif’ dqhaxhuin chh’ak’e dizeteetin xueey qhogu zaxuer
g’adqhuetin, ha dy lhepq qhogu zaxuem diteeh’aw, habi diteetiwe dipsewin,
ha dy qhoguim dqhazec’en xueey g’yqhaxhu dy uexuiqhuexer zyk’ dimiguive-
we c’exiwe dqhazec’en xuuey g’oxhuir! Neqhuec’iw jit-ame; Adighexer, Halih’
Lhap’er zerixueeyim xuede “ts’ixuif’xer” dixhuiw, pejiw dihapxuedexew dipse-
win xueey g’oxhuir!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
XEKUIM DICHIRAXUIM CHIQHUE ADIGHEXER ZETIRIZAWIK’A
C’IK’EXER ZILHEQHUA ZI ADIGHEL’IM HAXER G’IZERY-UATER:
.
FIG’ADA-UE TS’IXUXE!
.
Fig’ada-ue ts’ixuxe!
Fig’ada-ue psory!
Psalher Qafqas quircijhxers:
Yamic’ejim xeh’aa uexhuiqhues,
Zeman pcaqhuem c’yxhuima guawes,
Nobe fyguim g’adqhak’ijinur!..
.
Se ha maxuem q’uih’ teedzap’em
Sig’i-uik’iry sig’eejhas!
Que yechanem sig’asawe
Zi cu g’aag’uew g’isxuezas!
.
Jhak’em nepsir g’ichipitg’uim
Selam tiqhuer yiroh’alhe,
Sig’oguibjhiry “l’i yi lhepqim”
Jis-aw c’alem sixuoxhuic’e.
.
“Zi lhebaques we wy nepsir,
Plhaqhuijinum g’ipxuenejir.”
Jy-aw cumy sy lhewijhir
Yi qhogu hanew c’epxhuejas.
.
Se g’izokyir ha lhebaquer,
Bqhuenc’aqh guerim siroh’al’e!
L’awe chilhir c’eeqhu cheniquem!
L’ewe chilhir habi xiwibjem
Zi chytxu xhuiniw g’ic’ek’ins!
.
Zy gyanebqhar fic’a hanem
Yi ner g’aaplhew pser chynas!
Zy psem yege yi sabyyiry,
Zeca bqhaafem c’eqhuelhh’aas!
.
Nasipincew g’aalhxua ts’ig’uir
Cxeniw xueeysy xok’yyik’!
Zy pse pitxem har zexaxiry
Plhaqhuiw yaguir g’owizik’!
.
T’eg’u che-uijiry awa diqham
Yi ne ts’ig’uxer c’ylhefas!
Sery c’ag’uer zihanezequem
H’adeteepxhue yaxuesc’as!
.
Cum jy-aawe se sy nepsir,
C’ag’uem teetiw slhaqhuijas!
Mys habdeejim sywvik’iry
Se th’alhane bidew sc’as:
.
G’izeda-uer, aqil zy-ar,
Mi uexu bzagem g’eezqhaliniw
Yngyilyzimy Tirku pachtih’imy
Sy xeku daxer chisxhuimeniw!
.
Yemine wizir zixeh’apawe
Ziteeg’uedejir Tirkuim nesaxers!
Ya nexhibyt’ir xir g’awquibeeyiry
H’ap’ats’e uisiw xeg’uedejaxes!
.
G’aneja t’eg’uir mi quak’e – bghik’em
Deviwbidawe divoqhal’ih’ir!
Fe yit’aney fy th’alhanes,
De dy ts’ixuxer f’iwe flhaqhuiw,
Bghiris lhepqiw chi-a psomy
F’i g’eexhuil’em fe fy guapew!
Har hapxuedew chitir pejim
Zilhemik’xer chixeg’uadem,
Dy ts’ixuibzxer cipl’ejhaqhaw
Xhaan beeyguelxem chizerapxhuem
Xet yi h’ade fe vqheeyar?
.
Leey g’itteeh’aw sit c’evdar?
H’apechipxe byyim yaxuexhuiw
Sit fe diwe c’evmitxar?
Zem Chamylim, zem Halih’im,
Zem pachtih’im firyl’ig’ues!
.
Denew p’ere fe ts’ixuqhaapts’ew
Yeminejhxem fy g’eejhap’er?
Xet yi xabzem teediwixuenu
Fe fy h’adem yi c’elhh’ak’er?
.
Sin fxuetc’inut blachh’a f’etiw
C’im har xept’em c’ir ghizinus!
Maf’e tc’ire fixeedqhaash’am,
Wiz xek’inus fy jherimem!
.
Har psom nexhire nexh fxuefaches,
Uis faxuexhuim psipts’eblejhxem!
Ts’ixu nailetir ziteexuawe
Chxhuih’ir chxhuih’im xireeg’uade!
Zy guibamp’e mit’isaxem
Fe fy wijhir yaxuixhu maxue!
.
Adighe beyraq guichery,
Weey jhibqham zereeh’a!
.
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
.
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
.
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
.
G’eeger: PCHIZEBYY Misosticxue
.
GUI LHIFTE:
Mibdeejim tettxeja ha pselhek’er; de Adighexem deejk’e zi ybreticxue
xhuin xueeys! Adighe Lhepqim dy chh’am ha g’iryg’uaxem, habi hatk’e
dig’aaqhawicin xueeys! Adighexem g’idac’il’a jenosydicxuem yi zi ah’a
t’eg’uir yilhaqhuiwe zipsewa zi Adighel’im haxer g’ic’y-uetar; g’axhuinu
c’eble Adighexer dig’yqhawicin chh’ak’es!.. Ha zemanim dy Adighexer
g’aziqhapts’axem ya binijxem; nobey jeey de Adighexer, “Slav Txik’er
Adighebzem yog’uir” ja-ary tinciwe dig’aaqhaapts’er! Adighebzem zyk’
g’eemig’u Slav Txik’er lhechiqhak’e zeridaqhah’ak’e g’aminexewe, ya
bzequitexem dy Adighebzer yiraqhaquiter!.. Hary, de tlhaqhuif-am!..
Adighexer sit chiqhue dig’ichiwicinur? Habi hatk’e dig’awicin xueey-a?!.
Adighebzemre Adighe Kuilturimre l’ejxewe haxer t-ac’ek’a xhua newijh
dig’ichiwicinur?!. Adighebzemre Adighe Kuilturimre dymi-aj xhua newijh
dig’awicime, habi zyk’ zi maine yi-ajinu-am! Dipchil’xewe dipsewijinus!
Harasy g’itc’exhuenu dy binxem, c’eble Adighexem ya g’ag’uenuxer f’i
zerixhuinim pejiw dixueeyiwe chitime; zyk’ zeman nec’ bledmiqhak’iwe,
zi maxue yape gyic’e dig’awiciw, dy Adighe Txibze Cexydxem yalhxery
xepchaw g’axhuiw witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw
yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar naxuew
g’aziqhalhaqhu, alternatyfince Adighe Txik’er; yape gyic’e dy winexem,
k’elhig’uewe dy yeqhagyap’exem chizeeth’awe dixueejhen xueeys!..
17.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. 1864 BÜYÜK ÇERKES SOYKIRIMI VE SÜRGÜNÜ
.
Savaşın bittiği ilân edilince silahlarını bırakmış olan insanları, suçlu ve suçsuz
ayırımı yapmadan ve çocuk, kadın, yaşlı, hasta ayırımı yapmadan (çocukları
biribirlerine bağlayıp topçu hedeflerine koyup top atışları ile öldürerek) ülkenin
nüfusunun yarısından çoğunu JENOSİD uygulayarak öldürmek, askerler insan
öldürmekten yorulunca kalan insanların yarısından fazla olan bir buçuk milyon
insanı iki ay içerisinde ülkeden kazıyarak sürgüne göndermek, arta kalanların
çoğunu da Sibirya’ya esaret kamplarına sürerek onların büyük çoğunu orada
yok etmek, vatanlarında bırakılan insanların her türlü varlıklarını gasbetmek,
onları akrabaları birbirlerinden kopararak farklı köylere sürmek, çeşitli işkence
uygulamak, günümüze kadar ve halen devam eden arada bir failleri meçhul
cinayetler uygulatmak ve halklara 80 yıl boyunca Kültürel Jenosid uygulamak;
bunların tamamı uygulanan BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ’nün
unsurlarıdır! Devlet gücünü, halklara JENOSİD uygulatmak için kullanmaktan
daha büyük bir insanlık suçu olabilir mi?!. Bu JENOSİD VE SÜRGÜN, insanlık
tarihinin kaydettiği en büyük suçsuz insan katliamları ve sürgünüdür! Bu olay;
tüm Kuzey Kafkasya Halkları’na ve özellikle büyük çoğunlukla Adıge Ulusu’na
uygulanmıştır! Adıge Ulusu’nun nüfusunun yüzde doksanı, vatanlarından tam
kazınarak dünyanın çeşitli ülkelerine, 40’tan fazla ülkesine sürülmüşlerdir! Bu
olay; katliamlardan da daha öte olan, dünyada uygulanan en büyük toplumsal
zulümlerden bir tanesidir! Bu katliamları, uygulanan zulümleri ve büyük sügünü
unutabilmek mümkün değildir! Olay bir kin sorunu hiç değildir! Olay; insanların
kalplerine ve doğacak olan çocuklarının genlerine kazınmış olan büyük bir acı
sorunudur! Bundan dolayı gelecek nesil insanların da JENOSİD VE SÜRGÜNÜ
unutabilmeleri mümkün değildir! Unutabilmek için anmalar, gençlere sloganlar
bağırttırmalar yeterli olamaz! Acılar sonradan mutlaka depreşir! Anmalar ancak
acıları biraz dindirebilir o kadar! Susmak, hiçbir zaman ve hiçbir şekilde çözüm
getirmeyecektir! O halde; olay, iyi niyetle yeterli bir sürede iyi değerlendirilerek
çözümler aranmalıdır…
.
Bazı büyük Batı Avrupa Devletleri; Rusya'ya ekonomik destekler vererek bu
büyük insanlık suçuna ortak olmuşlardır! Buna ilâve olarak BÜYÜK ÇERKES
JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ’nü perdeleyerek dünyadan gizli tutmuşlar, olayları,
âsilere karşı Rusya’nın uyguladığı küçük operasyonlar olarak bütün dünyaya
açıklamışlar ve bütün olayları “Rusya’nın iç sorunu” olarak ifade etmişlerdir!
Suça ortak olduklarından dolayı BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ
her gündeme getirildiğinde, bu ülkelerin temsilcileri, olayın tamamını sıradan
küçük bir olaymış gibi değerlendirerek “Bu olayı Rusya’nın iç sorunu olarak
gördüklerini” ifade etmektedirler! Başka olaylarda dillerinden düşürmedikleri
“Adalet, İnsan Hakları,..” kavramlarını bu olayda tamamen unutmaktadırlar!
.
Vatanlarını ellerinden almak için halkları katledenler ve katledenlere destek
vererek yardım edenler, Yüce Yaratıcı’ya çok zor hesap vereceklerdir!..
.
15.06.2016 Yılmaz Özcan
.
.
. KENDİLERİNİ YARATAN ALLAH’TAN HİÇ UTANMIYORLAR MI?!.
.
Bir asır boyunca yaptığı savaştan sonra 1864 yılında savaşı kazanmasını
müteakip uyguladığı BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ’nün en
büyük katliamanın gerçekleştirildiği günün yıldönümlerini bayram olarak
kutlamak, zerre kadar insani duygular taşıyan insanların yapabileceği bir
iş değildir! Şunu merak ediyorum: Bu insanlar kendilerini yaratan Allah'tan
hiç utanmıyorlar mı?!. Bir şeyi daha merak ediyor ve o soruyu da uçakları
kutsayanlara sormak istiyorum:
.
ACEBA İNCİL’DE, JENOSİD UYGULANMASI HAKKINDA MESAJ VAR MI?!.
.
Aceba İncil'de; "farklı inançta olan halklara soykırım uygulanarak o insanların
vatanlarının gasbedilmesinin" haklı ve meşru operasyonlar olduğunu belirten
herhangi bir mesaj var mıdır? Rusya ve 1864 BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE
SÜRGÜNÜ’nü meşru olarak gören Ruslar; nefesler tükenerek hesap gününe
ulaşıldığı zaman, orada, kendilerini Kafkasyalılar'a değil de, Yüce Yaratıcı'ya
affettirebilecekler mi?!. 30.05.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
1864 Qham yi Naqiqha Mazem yi 21 Maxue!..
.
G’idac’il’a Jenosydicxuemre dy Xekuim Diziraxuamre ya “Chiqhue Maxue!”
.
Adighexem dy “Chiqhue Maxue!”
.
HA G’IDAC’AXER ADIGHEXEM;
.
. Tchiqhuipchenu-am!..
.
. G’itc’exhuenuxemy yachidqhaqhuipchenu-am!...
.
. Dy h'aqxer yaxuedqhaqhuinu-am!..
.
.
“Dy xekuimre dy xuytiniqhamre” g’idezitijinur, haxer t-eeziqhaxa Halih’irras! De haxem
yaxuefache dixhuime, Halih’ Lhap’em haxer g’aadiryqhatijins!.. 2016 Qha. YEMUZ Y.
.
. YISTAMBILAG’UE
.
Wo sy hadejh pc’ant’e guichem
Ciguir chizec’ac’e,
Sy guic’er g’ichytxhiwre
Xekuir saqhabghine,
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
Wo Yistambil qhogu guichery
Weey wineceg’aacey,
Sy qaceniw daxery
Jilem g’ideznawe,
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
Wo sy cipxhu nexhic’e guicher
Zerichh’ats baryney,
Dy deey zeribiniwre
Se g’isk’eric’awe,
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
Adighe beyraq guichery,
Weey jhibqham zereeh’a!
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
.
MEESAJ YE-7-NE:
.
. ADIGHE XHIGEBZ TH’AMADEM YI XHUAXHUER
.
. Qafqas Zawejhim; Adighe Lhepqim nat’e g’ixhuyc’as muh’ajir qhogu haner.
Adigher chizebghiridza xhuas, mi duneeyijhim. Yit’aney lepqir yi wijh yitas, yi-
xhuimejiniw yilhes myn bjiqhak’e g’ideqhoguirig’ua yi xabzer, yi bzer, yi psem
g’yqhaxhua xhuask’er. Adighe Lhepqim yi psem yi detxene zexec’ery, guawey
guif’eqhuey; zexypchewre g’eeg’uek’a yi pcinalhexerras, nobereey Adighe de-
nek’e chixetiry Pasereey Adighe Guipsisem yezicel’ejir. Adigherra-am jizi-aar:
“Psalhem g’ymik’ar, Adighe Pcinem g’ipxhuy-uetens!..” Mi qhibze g’aafejhxer
xuedes h’alhe-uibzem! Dy blek’ar gui-aqhuemy, xuedes g’ibja-a guixem!
Th’am; dy g’ag’uenir, zi lhepqicxue zeriwbidijinum yeey yic’!..
. Harasy yigyi nobereey konserim fig’idoqhablaqha! Yigyipstu fizede-uenu
g’aafem yi ts’er, “H’apts’eey G’aafejh” jy-aw haras.
.
.
G’IVOGE UACHH’AMAXUE
.
Sy kuec’im yisa sy binxer
Fic’epxhuew dene fig’uat?!.
Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer
Bidzice fxuesc’iw fisp’at!
.
Sy zaque guibqham sig’yvnew
Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?
“Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”
Hapxuede xabze fxelhat?!.
.
Yigyi psi werxer sy nepsiw
Fe binxem chh’ak’e g’ojex!
Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw
Fe fig’aslhixhuew soplhix!
.
Zem yiniw sy pcher xizociry
Xim hadiric’k’e siflhoxhu!
Fizmilhaqhuijiw sizeciw
Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.
.
Fe fizdyk’awe xeku daxer
Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.
Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer
F’iqhuem har xesiw beqhuaw.
.
Adighe lhepqiw sy binxer
Dene lhenique apxhua?!.
Fig’ixueg’uejit sy apl’em,
Zew t’isijins sygu beghar!..
.
. BALHQAR Fowset
.
.
. XASE

Zek’e qaaruxer ya mac’es,
Zek’e mig’uate ya uexu... (!?.)
Haras ya nepsxer yalhec’iw
Guimac’e c’exhuxer pselhexu.
.
Yit’aney xax-am ya guiqha
Muradimy, har guape pchoxhu.
Teezicefiny ya lhaqhue
Habixem yadibolhaqhu:
.
Har, zerachap’irs habixem
Ya guic’em hanedelhxuibzer.
Har, zeraxetirs habixem
Yigyiry ya Adighepser...
.
. BYTSU Anatole
.
.
ZEMAN KUED NEC’IW BLEDQHAK’INU G’IC’EK’INS!..
.
Maxue kued blek’inu g’ic’ek’ins
Guelhiw dy ar dybqhuim,
Yi-aw zi nec’iqha dyguim, yinicxuew!..
.
Qha kued yih’inu g’ic’ek’ins
Dy chik’aqhamre dy g’uedijin c’echiqhuemre,
G’ymik’iw zi wisag’ue wisere sy jilem yi zi maqire!..
.
G’iddeeg’u tf’aqhac’iw lhaxha tf’elhir,
Dimilhaqhuiw dizerymiqhabaquer habi,
Zeman kued nec’iw bledqhak’inu g’ic’ek’ins!..
.
. H’APAGHE Eerh’an
. G’izezidzek’ar: YEMUZ Yilmez
.
.
. DIXEMIG’UEDEJIN CHH’AK’E ZIGUEREXER TC’EFIN XUEEYS!..
.
. Adighe Kuilturir ziqhabeqhuenu uexuiqhuexer dimiqhazac’ewe dig’aafe qui-
deeyk’e dig’aanewe g'axhug'aac'exem deeplhiw dichitk'e, Adighebze, Adighe
Kuiltur uexuiqhuek’e xamexem zazipxaxem ji-ac'e daxuexhuk'e; Adighexer di-
xeg’uedejin f’ek’a dizidinesin zi c'ip'e chi-a-am. Dy kuimbxer g'izerat' c'ik'exem
ya zaxuedexer tlhaqhuifiwe, Adighexer dixemig'uedejiwe dipsewifin chh'ak'e
sebep xhuinu ziguerexer tc'efiwe, tc’a ha dy c’iqhaxer zerijilek’e witikuim g’yt-
lhh’an xueeys!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
SY BZEW SY ADIGHEBZE
.
Chi-as, ja-aw dy bzer mainences.
Chi-as, ja-aw dy bzer quileeyinces.
Bezer uexuk’e mixhuiwe neqhuec’ guerxem
Ya chh’am wy-abenir g’eemizeqhs.
.
Har jizi-am, haxer zy jhe yeziqhag’uim,
Yi hane bidzicer yeec’ h’arem!
Zy bzer neqhuec’ bzek’e zixhuejim,
Sit yimixhuejinu g’ixuenen?!.
.
Txidem; yi g’eejheqhuem, dy Adigher
Psih’aalhaxuew guibqham yirypxhaas.
Kuedir zeripsalher Iarapibzes.
Nexhibejs Tirkuibzem yilhexhaar.
.
Chi-as Yngyilyzimy Fransiziwy f’ek’a
Har zimic’ej sixuezas.
Ye Tirkuibzer yi hanedelhxuibzew zilhitej
Adighey seepselhas.
.
Saf’ena-am haxem, saghyya-am.
Sygu yac’eqhuiw ya ar squizijas.
Xexes lhepq zy xeku zif’eg’uedaxem,
Sinechxheeyiw ya c’ib syplhejas!..
.
Sit yac’en habixem, sit ya maxue!?.
Sitiry ya pchedeeyiwe nexu g’ak’in!
Qhaac’e zef’emih’am yi qharybxem,
Txibzey, bzey sitk’e yagu g’ak’in...
.
Txibzer yi teep’enime bzer mexuabe,
Bzem zeecec’, xuytiw zeewquedyy.
Txibzer pe-ac’ame, bzer mel’ejir!
Guir bqhademih’ajiw har medyyir...
.
Se sixueey-am l’eniw, sy bzer nobe.
Se sixueey-am l’eniw, har pchedeey.
Sy bze daxers, syguir ziqhaxuaber.
Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
.
Bzewe chi-am pc’ecxue yaxuefaches.
Bzewe kued yic’eniw xety xueeys.
Hawe zi bzes, syguim g’idewibzer.
Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
.
. YELHMES Awladyn
.
.
. DY BZER ZYXUEDER DIMIC’EJINIR H’ADIQHUEDAXES!..
.
. Dy bzer zyxueder dimic’ejinir h’adiqhuedaxes! Adighexem dy bzer zyxueder
dimic’ejinir yemig’u dides! Habi chh’ak’e Adighebzem yi maqxem ya zyxuede-
xer, haxer zerizegueh’a, zerizek’elhig’ue c’ik’exer, c’exiw zedqhac’en xueey
g’oxhuir. Adighe Txik’er zedqhaac’eme; Adighebzem yi maqxem ya zyxuede-
ry, haxer zerizegueh’a, zerizek’elhig’ue c’ik’exery zedqhac’a xhuinus. Adighe-
xem psomy Adighe Txik’er c’exiw zedqhac’en xueey g’oxhuir…
06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. DY BZER DIF’EMI-UEXUIJIME, ZIMY DAF’E-UEXUIJIN-AM!..
.
. Dy bzem yi p’alher dimic’ejiw har dif'emi-uexuijime, neqhuec’ lhepqxem
Adighexer zyk’ pejiwe daf'e-uexuin-am! Neqhuec’ lhepqxem; ya bzem yi txi-
qhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere g’aziqhaxhu, habi yi daxa-
qhar nerilhaqhu didew g’aziqhalhaqhuif txik’e system zami-a, neqhuec’iw jit-
ame, ya weredxemre ya xhuaxhuexemre ya pselhek’exemre tinc didexew
yemigefij ts’ixuxem, pejiw pc’e xuac’inxe-am, c’aqhue ts’ixuifey yiraplhinxe-
am!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. YI BZEM ZEEY XUEMIXHUIJ LHEPQIR TH’AMICHK’E DIDES!..
.
. Yi bzem zeey xuemixhuij lhepqir th’amichk’e dides! Adighexem; Adigheb-
zem yi zyxuedexer f’iwe zeridmic’ejir, habi, ts’ıxu zeriziwey zerilhepqiwey yiry-
quiwe zeey dizerixuemixhuijir, dy th’amichk’aqha didexes! Dy zemanim Adi-
ghexer dizixueeyim xuede dizerimixhuifim yi sebep pejxem ya g’ixek’ip’er; xa-
mexem tinc didew dig’izeraqhapts’efirs, zerilhepqk’e de Adighexer kuediw
g’aqhapts’eqhuaf’e dizerixhuxers!
. Adighexer psory g’amipts’ej dizerimixhuifinum chh’ak’e, neqhuec’ amalxer
g’adqhuetin, dy jile uexu ko-ordynec’xemre ya de-apiqueqhuxemre ha amal-
xer xuesaqxew zareedqhah’an xueey g’oxhuir. Har tc’efin chh’ak’e, yape gyi-
c’e zerijilek’e mixhu dy chitik’exer dqhawizexuijin, dy ze-ah’aqhu winem jhi
g’izdypche yi qhuanexemre yi c’ip’exemre yiryquxew dqhabidejin xueey g’o-
xhuir!.. Dqhawizexuijin xueey dy mixhu chitik’exemre c’ik’exemre mixers:
1. Adighexem dy sitiry naxue didexes. Mif’ ha chitik’em, Adighexem yi zeran
kued g’ok’ir. Har hapxuedew zerixhuir, kuedim tlhaqhuif-am. Dy sitiry qhapch-
g’ua xhuin xueey-am. Hawe Adighe pejxem dy sitiry naxuey xhuin xueey-am.
Ts’ixuxem yac’exew chitimy, Adighe pejxem dy sitiry g’atpselhin xueey-am.
. Yaguxer pejiwe Adighaqham yemipxa dy ts’ixuxem, dy sitiry yajeet-an
xueey-am. Zic’en xueeyxem, nexhibe mixhuiwe yiryquin xuedyz yajeet-an, ha-
bixem yajeet-aaxer zerizah’aa c’ik’exemy dak’elhiplhijin xueey g’oxhuir.
2. Kued didew g’itxueguapexemy, xamexemre habixem ya piceqhu dy ts’ixu-
xemre, sit chiqhuey dy winexem g’eedqhableqhan xueey-am.
3. Adighebzer, Adighe Kuilturir, Adighe Taryxhir, haxem teelejhih’aa dy ts’ixu-
xer pejiwe zif’emi-uexuij dy ts’ixuxer; dy kuiltur lejheniqhaxem zyk’ g’eedgen,
habixem ziguere yajeet-an xueey-am.
4. Adighebze, Adighe Kuiltur, Adighe Taryxh uexuiqhuexemk’e; sitim yi wina-
fec’y yireexhu xamexem yaji-ac’exew, habixem yaxuelajhexew chit dy ts’ixu-
xemre yaguxer xamexem yeba Adighexemre zyk’ zatpxin xueey-am. Adigheb-
ze, Adighe Kuiltur uexuiqhuexemk’e zaxuew sitxer tlhaqhuxew chitimy, zimy
deemiwipc’ijiw, der – deriwe haxer dqhazec’en xueeys. Adighebzem zeey di-
xuemixhuijiniwe zyk’ amal dy-a-am. Habi chh’ak’e zi maxue yape gyic’e dy
Adighe Txik’er zedqhaac’ew zeeth’aw dixueejhen, har tts’ixu Adighexem pso-
my yadqhats’ixuin, ha dy txik’er zeeth’awe, Adighebzer zimic’e dy binxemre dy
c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre, dy Adighebzer yadqhaagew yadqha-
c’en xueey g’oxhuir. Ha dy jile uexuiqhue lhap’em chh’ak’e zi c’ip’em, ziguerim
“xhuin” g’ee-ytxin xueey g’axhu-am! Di-Adighewe ha dy uexuiqhue lhap’emk’e
dizerixuytir, Halih’ Lhap’em g’idytawe har dy zi h’aq lhap’es! Ha dy h’aqir g’itti-
ryxinu zyk' zimy h’aq yi-a-am. Ha dy uexuiqhue lhap’em zerijilek’e hapxuedew
deemiplhawe, ha dy qhogu zaxuem diteeh’awe dirymig’uawe; yilhes myn ble-
k’amy “lhepq xuyt” dixhuijifin-am. Har; zyk’ zichidmiqhaqhuipcheme, dy bin-
xemy f’iwe yadqhaac’ewe habixemy zyk’ yachidmiqhaqhuipcheme, zaxue di-
dew tc’a xhuins!..
. Adighexer, Adighebzem zy xuedaqhaxer dimic’ejiwe, dijeeyiwe dizerichitim
chh'ak’e; Slav Txik’er Adighebzem zerideemig’uimre bzequitexem Adighebzer
zeraquitemre tlhaqhuif-am! Bzequitexem Adighebzem mixhumic’aqha kued
g’irac’il’as! Yigyiry g’irac’il’er! Haxer zeridmilhaqhuifir, dy zi th’amichk’aqhas!..
. Yeey Adighexe! Habi hatk’e dig’avqhawic! G’ittirap’awe nobey g’itteelh, Adi-
ghexem zyk’ g’idemig’u ha th’amichk’aqhar; ts’ixu zeriziwey zerijilewey zitee-
divqhadzy, dy Adighebze daxemre dy Adighe Kuiltur daxemre c'exiw zeey di-
xuevqhaxhuijy haxer l’ejiniqham g’eedivqhaqhal!.. Hapxuedew Adighe Lhepqi-
ry xeg’uedejiniqham zig’eedivqhaqhal!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-8-NE:
.
. TH’ABZEMRE TXIBZEMRE
.
. “Th’am ts’ixuxem g’aaxuy-uexuaxer” txibzek’ey g’aa-uetaqhanty, yilhes mynych
yiqhuineqhu yape psewa Pasereey Adighexem; txibzer, “Th’abzew” ya-uas. Ha lhe-
xhanem k’elhig’ue zemanxem Adighexer “Th’abzem, c’eniqhaxem, txibzem” pe-ac’e
xuaqhaxhuiw daqhaxuexaxe newijh, “Th’abzem” yi mainery zeg’uek’iry “damiqha”
xhuas. Yilhesyche zi-t’uch lhandere Adighe winaqhue damiqhaxew zirah’a Pasereey
Adighe Xiyerogulyfxem chh’ak’e nobey Th’abze ja-ar.
. Xiyerogulyfxem, arke-olojyyk’e qiymet ya-as. Lhepq guerexem, pasereey zeman-
xem xiyerogulyf txiqha chh’axuexer chizirah’aas. Xiyerogulyf txiqha guerexery; yilhe-
syche kued g’axhu zeman g’uets’im chizeg’uek’iwre ya g’axhuiniqhaxer yiryquiry dy
zemanim chizirah’a h’arf systemxer g’axhuas.
. Chizirah’a bzem yi txiqhaxer yiryquiwe “ yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere ” g’azi-
miqhaxhu txik’e systemim; ha bzer, dy lhexhanem chyqhapsewijifinu-am. Neqhuec’iw
ji-an xueeyime; yi txiqhaxer yiryquiwe “ yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere ” g’aziqhaxhuif
txik’e system zymi-a ye yi-aw chitimy zeeyxem bzem yeg’u g’axhu ha yi txik’e syste-
mir ziramih’a ha bzer, dy lhexhanem kuedire chipsewijifinu-am!..
. Dy lhexhanem, hapxuedew zi g’uedijiniqha Adighebzemy chh’achit-s!.. Adigheb-
zem yi txiqhaxer yiryquiwe “ yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere ” g’azimiqhaxhuif, dy bzer
yiryttxiniwe, habi chizeeth’aniwe zeeyim lhechiqhak’e Adighexem g’idywixil’a, Adi-
ghebzem zyk’ yeg’u g’amixhu “Slav Txik’er” systemimk’e, dy Adighebzer habi hatk’e
kuedire psewijifinu-am!..
. Hawe mi kyitapimre txiqha k’ec’xemre g’ichit-ueta “Adighe Txik’er,” Adighexem
yeg’uire-yech-h’iw, yiryquiw zeeth’ame; Adighebze daxer, dy lhexhanemy g’ag’uenu
zemanxemy xexhuewre chipsewifinus! “Adighe Txik’er;” dy zemanimy g’ag’uenu ze-
manxemy Adighebzer chizih’ifinu, har chiziqhapsewifinu, Adighebzem alternatyfince
yi txik’e system zaques. “Adighe Txik’er;” Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem
c’yqhu zi zeman k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zeqhuisew (anonymiw)
witikuim g’iraqhah’aawe, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, Adi-
ghebzem alternatyfince yi txik’e system zaques. “Adighe Txik’er” zeeth’awe Adigheb-
zek’e tinciw ditxefinus, dilejhefinus. “Adighe Txik’er” zeeth’awe Adighebzek’e c’eni-
qhaxem dateelejhih’ime; Adighexem c’exiw zig’adiwjhijifinus, Adighebzery xexhuewre
psewifinus.
. Adighexem, Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre dy lhexhanemy g’ag’ue-
nu zemanxemy xexhuewre zerichipsewinim pejiwe dixueeyiwe chitime, zy guipsisen
xuytiniqhar zimita, ziguerxem yezimipxa Adighe Pejxem; zimy zeedmiqhaqhaguivewe,
zimy deemiwipc’ijiwe, Adighebze daxem alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu
“Adighe Txik’er” c’exiw g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, ha dy txik’e system daxem-
k’e dy winexem, dy sabyyxemre dy c’aleqhualexemre Adighebze daxer chadqhaagewe,
chadqhaac’ewe dixueejhen xueey g’oxhuir!.. Ha dy lhepq uexuiqhue lhap’e dider c’e-
xiw dimiqhazac’eme; dy Adighebze daxery dy Adighe Kuiltur daxery, dy ts’ixuxem
c’exiwe yachiqhuipchejinure gyawirxem daxetg’uih’ijinus!.. Adighebzer f’iwe zic’e de
Adighexer duneeyim deexija newijh axhretim, mys ha dy lhepq uexuiqhue lhap’e didem
yi h’eesepir, Halih’ Lhap’em zyk’ chettijifinu-am!.. 2017 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGHEBZEMRE ADIGHAQHAMRE ADIGHEXEMRE ZAXUENIQUER
.
. G’adlejh c’eniqhaxer “Adighe Txik’er” zeeth’awe Adighebzek’ey ttxijiwe chitime,
habi chiqhue di-Adighe pej dides! Adighexem dizixuenique dider mys haras! Neqhue-
c’iw jit-ame; Adighebzemre Adighaqhamre Adighexemre zaxuenique dider, dy Adighe
c’eniqhalejhxem g’aaqhuet, g’aalejh c’eniqhaxer, “Adighe Txik’er” zirah’awe habik’e
Adighebzek’ey yatxijiwe, yatxa ha c’eniqhaxer dy Adighe nibjhic’e c’eniqhalejhxemy
yaraqhac’en zerixueeyirras!.. 2017 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
. L’O C’EELEJHAXER?..
.
. Ya bzem yi psalhexem ya mainexemk’e, ya ji-ak’exemk’e zeguiri-uejif ts’ixuxer;
yigyiry zi JILEs, habixem ya bzery zi BZEs. Ha ts’ixuxer; ya bzem yi txiqhaxer “yege-
qhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar “nerilhaqhu dide-
we” g’aziqhalhaqhu, habi alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu Adighe Txik’er
systemimk’e ya bzem yi maqxemre yi psalhexemre yi psalhafexemre ya txik’exemk’e
zeguiri-uejifxew chitime, habixem ya bzem TXIBZE yi-a g’oxhuir. (Bzem yi txiqhaxer
yiryquiwe “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’azimiqhaxhu txik’e systemir, ha bzem
txibze xuexhuif-am). Txibze zy-a bzer, zeeyxem c’eniqhaxem ya bze g’aaqhaxhuime;
ha bzemre ha bzem g’yqhaxhu kuilturimre xexhuewre psewifinuxes.
. Harasy Adighebzer psewifin chh’ak’e; yape dide gyic’e habi yi txiqhaxer “yegeqhua-
f’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhaqhu di-
dewe” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er”
witikuim g’yqhah’an, k’elhig’uewe ha txik’e systemimk’e Adighebzer “zeeh’aqhuaf’e”
g’aqhaxhuin, habi k’elhig’uewey Adighebzer c’eniqhabze g’aqhaxhuin xueey g’oxhuir.
Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym didexer zef’edqhak’iw ya qhogu xhuinim teedmiqhui-
vawe; hadireey dy kuiltur, dy lhepq uexuiqhuexery yik’y dy uexuiqhue wineeyxery zyk’
wizenc’inuxe-am. Adighexem dy problemxer, g’uexu nexhibere nexh zef’eqhak’iqhuee-
yire g’axhuinuxes. Hawe Adighe Txibzemre Adighe Kuilturimre yi lhabjhe dider g’azi-
qhaxhuinu ha dy lhepq uexuiqhue mixuym didexer zef’edqhak’iw haxer ya qhogu za-
xuem teedqhuiveme; hadireey dy kuiltur, dy lhepq uexuiqhuexery yik’y dy uexuiqhue
wineeyxery tinciwe zef’edqhak’if g’axhuinuxes. Habi chh’ak’es, Adighe Bzec’eniqha-
lejhxer yilhesychem c’yqhu zeman k’ih’ pc’onde, Adighebzem alternatyfince yi txik’e
system zaque dy “Adighe Txik’er” witikuim g’iraqhah’aniwe c’eelejhaxer!..
. Adighe Txibzem teelejhih’aa Adighe Bzec’eniqhalejhxem psomy; “Adighe Txik’er”
witikuim g’yqhaxh’an uexuiqhuem ziguerexer xalhh’aas. Habixem, ha txik’e systemir
zec’iqhuiwe (anonymiwe) witikuim g’iraqhah’aas. Adighe Bzec’eniqhalejh-xem, ha ya
lejheniqhaxem chh’ak’e kuediw f’ic’e yaxuidoc’ir! Ha dy ts’ixu lhap’exem, Halih’ Lha-
p’err harazi g’aaxuixhu!.. Habixem, sitim chiqhuey c’ih’icxue yaxuidy-anus!..
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem chich ts’ixuyx lhap’em ya ts’exer, mibdeejim chit-uin
xueey g’oxhuir: NEGUIME Core, TXHARXET Ah’med Jawyd, TS’AQHUE Nuryy si-
me; “Adighe Txik’er” witikuim g’yqhah’an uexuiqhuem cexyd teexhuih’aaxes. TOBYL
Talhusten, BLENAW Bateque H’arun, G’UIBE Caban simey; ha dy lhepq uexuiqhue
lhap’e didem ya qhaac’exer tiralhh’aaxes. Th’a Lhap’em; ha dy c’eniqhalejh lhap’e di-
dexem jeneticxuexer nasip yaxuyc’, ya wive-ap’exer daxe dide yic’!..
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zec’iqhuxew witikuim
g’iraqhah’aa “Adighe Txik’er” daxer; duneey bzecxuexem ya zexuede “txik’e, yegek’e
normxemre” Adighebzem “yi maq, yi maqilh, yi psalhe karakterxemre” yeg’u g’oxhuir.
“Adighe Txik’er;” Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchaw, hapxuedew g’axhuiw
witikuim g’izeryh’aam chh’ak’e; habi, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere
zeeh’aqhuaf’e didere” g’eeqhaxhuifiir, Adighebzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe”
g’eeqhalhaqhuifir. Har, txik’e system lhap’e didexem chichs!.. Alternatyfince dy lhepq
txik’e system zaquem yi p’alher, zerilhepqk’e f’iwe tc’en xueeys!.. 2017 Qha.
.
. YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-9-NE:
.
. ADIGHEBZER ZERIPSEWIFINIM YI QHOGU ZAXUER
.
. Adighebzer psewifin chh'ak'e, har dizepsalhewre zeeth’an quideeyir yiryquinu-
am. Adighebzer psewifin chh'ak'e, lheguim chijit-aaxer psory zerilhepqk’e dqhaze-
c’en xueey g’oxhuir.
.
1. ADIGHE BZEC’ENIQHALEJHXEM G’AACHTA WINAFER:
.
Kuiltur Winafe Nr.: 1
.
. Adighe Lhap’exe,
.
. “Adighe Txibzer” uexuiqhuem dirywinafec’xew de NEGUIME Core, TXHARXET
Ah’med Jawyd, TS’AQHUE Nuryy, TOBYL Talhusten, BLENAW Bateque H’arun,
G’UIBE Caban sime; der g’ynemic’awe ha dy lhepq uexuiqhuem teelejhih’aa dy Adighe
Bzec’eniqhalejh 57ry g’itxetiwe, mynyt’ire pchig’uitxuire qham yezane yi mazem yeza-
ne yi maxuem yi zi waq’itim, zi c’ip’e dichizexuesiry, dizekengechijiry, psory dizeguiri-
uawe lheguim chijit-aaxer, “Adighebzer Zeripsewifinim yi Qhogu Winafew” g’atchtas.
Ha winafer Adighexem yaxuinyqhasiniwe; de Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem
c’yqhu zi zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw dizedelajhexew zec’iqhuiw witikuim g’yd-
qhah’aa, dy txag’ue YEMUZ Yilmez yedqhatxa, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e
didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar nerilhaqhu didewe
g’aziqhalhaqhu “Adighe Txik’er,” Adighexem psomy c’exiw yaxuinyqhasiw, yaryqha-
ts’ixuiw, yaryqhac’eniwe, YEMUZ Yilmez wazyfexew yettas. Ha winafer Adighexem
tinciwe vqhazec’efin chh’ak’e, fc’en xueey g’axhuinu uexuiqhuexer psory YEMUZ Yil-
mez g’ivjy-anus. Ha dy lhepq uexuiqhuecxue lhap’e dider zerilhepqk’e vqhazac’ewe fi-
xueejheme, Adighebze daxem c’exiwe zig’ywjhijinus!.. Halih’ Lhap’em; ha dy lhepq
uexuiqhuecxue lhap’e dider, Adighexem zerilhepqk’e vqhazec’efiniwe nasip fxuyc’!..
.
. “Adighebzer Zeripsewifinim yi Qhogu Zaxuer” miras:
.
. “Adighebzer” psewifin chh'ak'e, har fizepsalhewre zeefh’an quideeyir yiryquinu-am.
“Adighebzer” psewifin chh'ak'e; habi yi txiqhaxer “yegeqhuaf'e didere zeeh'aqhuaf'e di-
dere” g'aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu “Adighe
Txik'er” g’aafchtew zeefh’awe, g'uexu nexhibe g'axhu zi zeeh'ak'ek'e, zerilhepqk’e Adi-
ghebzer ftxiwrey zeefh'an, Adighebzemy firylejhen xueey g'oxhuir. Ha uexuiqhuer zeri-
lhepqk'e fimiqhazac'ewe, Adighebzery Adighe Kuilturiry kuedire psewijifinu-am!..
. “Adighebzer Zeripsewifinim yi Winafer,” yichh’am chijit-aaxerras.
. “Adighebzer” psewifin chh'ak'e; xamexem fxuac’inu ye fxuiraqhac’inu neqhuec’ wi-
nafexem fapemiplhewe, habixem zyk’ zavmiqhaqhaguivewe, Adighexem, yichh’am
chijit-aa ha dy "Adighe Txik'er" c’exiw g’aafchtew zeefh’aw fixueejheme, habik’e Adi-
ghebzer dy c’eblem yavqhaagewe fixueejheme yiqhue xhuinu dolhiter. 01.01.2015
.
NEGUIME Core TXHARXET Ah’med Jawyd TOBYL Talhustan
Adighe Txibze Winafec’ Adighe Txibze Winafec’ Adighe Txibze Winafec’
Atachh’a
.
TS’AQHUE Nuryy BLENAW Bateque H’arun G’UIBE Caban
Adighe Txibze Winafec’ Adighe Txibze Winafec’ Adighe Txibze Winafec’
.
2. DY TS’IXUXEM DARE ZAXUEXHUXER TC’EN ZERIXUEEYIR:
. Mi ttxa txiqhaxem yegya zi Adighem; lheguim chijit-aa lheniquychim yazi-
xezir xyxiw, xyxa lheniquem yi darewe psewijin xueey g’oxhuir. Ha lhenique-
xemre haxer zyxuedexemre mixers:
. a. Yezane lheniquer: Mi lheniquer xezixxem; ya duneeyiry ya axhretiry zi-
chamiqhaqhuipchewe, ttxa txiqhaxem ze g’eegejxew yeguipsisijaxe newijh,
qhogu zaxuer yalhaqhuiwe “Adighebzer ziqhapsewinu lheniquer” xaxiw, ha
lheniquem chi-a Adighe pejxem ya dare xhuixew, habixem yac’iqhuxew, ya-
zerixuizf’ek’k’e Adighaqhar yi pek’e yah’iniwe yelejhinxe xueey xhuinus.
. b. Yet’uane lheniquer: Mi lheniquer xezixxem; Adighaqhak’ey xamexem
zazipxa Adighexem ya dare xhuixew habixem ja-axer ya f’ech xhuixew ye
ya f’ech mixhuxemy yeezixem ya duneey menfa-atir habixem yadeej cha-
lhaqhuiw, “Adighebzer ziqhal’ejinu lheniquer” xaxiw, ha lheniquer zeeyxem
ji-ac’e yaxuexhuxew psewijinxe xueey xhuinus.
. c. Yechane lheniquer: Yichh’am chijit-aa lheniquyt’im yazixezir xamixiw,
Adighaqhar yaf’emi-uexuijiw habi pik’ijaxew ya psewip’exem mi-Adighexew
chipsewij Adighexem, yechane lheniquer g’aaqhaxhuir. Chh’azif’ef’xew, zyk’
guipsise yami-axew psew Adighexery yechane lheniquem chichxes.
. Dy uexuiqhue lhap’er dimiguivew yi pek’e th’ifin chh’ak’e, dizepsalhe zi
Adighem yape gyic’e zy dare yi lheniquer tc’en xueey g’oxhuir.
.
3. ADIGHE PEJXER DIZEDE-APIQUIW DILEJHEN ZERIXUEEYIR:
. Yezane psewik’er xezixaxer, nequec’iw jit-ame, “Adighebzer psewin xuee-
yiw” pejiw zilhitexer; yape gyic’e dizeric’ew dizeguiri-uen, k’elheg’uewe plan-
xer, programxer tc’iwe, uexuiqhuexer, lejheniqhaxer ko-ordyne zidetc’iw, dy
zemanim xueey g’yqhaxhu lejhek’exemk’e dizedelejhen xueey g’oxhuir…
.
. Yichh’am chijit-aaxem, Adighebzer zeripsewifinim yi qhogu zaxue dider
g’aaqhalhaqhuir. Adighe Bzec’eniqhalejhxem g’aachta ha winafer, zerijilek'e
c’exiw dqhazec’en xueey g’oxhuir… 05.06.2016
.
. YEMUZ Yilmez
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem
. ya Uexuth’abzac’e
.
.
MEESAJ YE-10-NE:
.
. Diteevqhaguipsisih'ij!..
.
. Adighe Bzec'eniqhalejhxem (haxer 60im yi nexhibes); yilhesychem c'yqhu
zi zeman k’ih’ pc'onde zek'elhh'awijhiw zedelajhexery zec’iqhuiw (anonymiw)
“Adighe Txik’er” witikuim g'iraqhah'aas. “Adighe Txik'er;” Adighebzem yi txi-
qhaxer “yegeqhuaf'e didere zeh'aqhuaf'e didere” g'aziqhaxhu, Adighebzem yi
daxaqhar naxue didew g’aziqhalhaqhuif, Adighebzem alternatyfince yi txik'e
system zaques. “Adighe Txik'er;” Adighebzem qatiqhancew yiroquir.
. “Adighe Txik'er” zyc'isir, zyxueder zerijilek’e dimilhaqhuifime, har c’exiwe
dy binxem, dy c’aleqhualem, g’itpic’a dy ts’ixuxem, hadireey Adighexem yad-
qhats’ixuiw, yadqhaagew, yadmiqhaac’eme; dig'eegya dy wered qomir, dy
qhibze qomir, dy xhuaxhue qomir, dy pselhek’e qomir, psory mainence xhui-
xew g’uedijinuxes. Adighebzery habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturiry kued de-
mik'iw l'ejinuxes. Adighebzer yamic'ejiw g'axhu dy binxem; yape yitxew psew
Adighexem zyk' “f'iwe tc'awe” g'itxuija-anu-am! Dil’eja newijhy axhretim, dy
cexyd lhap’exem ya ne-uxem dachyplhejifinu-am! Harasy, dy “txik’e system”
uexuiqhuem f’iwe diteeguipsisih’ijin xueey g’oxhuir. Xamexem yaxuelajhe dy
ts’ixuxem txuac’inu winafexem, “Adighebzer” quirmen yaxuetc’in xueey-am!..
Halih’im; “Fery figuipsise, pejxer flhixhue, g’avqhuet, qarar zaxuexer yeft!” jy-
ary, Adighexemy chh’a kuits’ zerizxer g’idytas! Habi chh’ak’e dery; uexuiqhue-
xem daxeplhew eetudxer tc’in, pejxer, zaxuexer tlhixhuew g’adqhuetin, habi-
xem qhazec’en xueey g’aaqhaxhu dy jile uexuiqhuexer dqhazac’ewe dixuee-
jhen xueey g’oxhuir.
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem; ya ze-ah’aqhu ha ya lejheniqhacxuexemk’e,
“Adighebzer” zeripsewifinim yi winafer yac’iwe habi yi qhogu zaxue dider witi-
kuim g’iraqhah’aa xhuas. Ha dy c’eniqhalejh lhap’exem ha ya lejhek’exemk’e;
de Adighexem, "Adighe Txik'er g’aafchtew zeefh’awe habik’e dy Adighebzer
ftxiwre Adighebzemy firylajhe, Adighe Txik'emk’e fy binxemre fy c’aleqhua-
lemre g’ifpic’a fy ts’ixuxemre Adighebzer yavqhaagew yavqhaac’e!” g’idja-aa
xhuas. Ha dy ts’ixu lhap’exem ha ya lejhek’exemk’e g’itxuac’a ha winafe za-
xue dider g’adqhaanewe, xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem yac’inu winafem
zyk’ zeetpxin xueey-am. Dawerey, sity yirexhu xamexem yaxuelajhe dy ts’ixu
guerxem txuac’inu winafem habi hatk’e deeplhin xueey-am. “Adighe Txik'er”
zeeth’an chh’ak’ey, neqhuec’ winafere qararire daxuenique-am. Dits’ixuxewe
diguisisenk’e, g’adguipsisxer dqhazec’enk’e, hadireey lhepqxem ya ts’ixuxem
xuedew dery xuytiniqha dy-an xueeys. Harasy organyzasyon winafere qarari-
re daxuenique-am.
. Cine qirabqhue ts’ixuxer, habi hatk’e duneeyim chipsewifinuxe-am! Harasy
Adighebze, Adighe Kuiltur uexuiqhuexemk’e xamexem zazipxa dy ts’ixuxem
ya ji-ac’exew dig’aaneme, Adighexer dazidepsew lhepqxem daxeg’uedejin
f’ek’a dizedenesin zi c’ip’e chi-a-am.
. Adighexem ya f’iqha g’idek’in uexuiqhuexer qhazec’enk’e xutiniqha zami-a
organyzasyonxem yelhesychere che niquere lhandere de Adighexer daqha-
h’awleeyir! Habixem; nobem g’as dig’aaqhaapts’ew dizeraqhah’awleeyar, di-
zeraqhaguivar habi hatk’e yiryquins xueeys!..
. “Adighe Txik'er” zidexem, c’exiw tc’en xueey g’axhu uexuiqhuexer mixers:
1. “Adighe Txik'er” zidexer, zir zim e-mail meesaj zexueedqhah’iw, telefonk’e
dizepsalhew dizeguiri-uen, k’elhig’uew dizedelajhewe dixueejhen xueeys.
2. Maxue g’as zi seh’at ye zi seh’atire niquere, dy winexem, Adighe Txik’em-
k’e Adighebzem dichiteelejhih’in xueeys. Tc’ew xhuar psory (wered, qhibze,
psise, txide, c’eniqha,…) ha dy txik’e system zaquemk’e ttxifins. Ha ttxaxer,
e-mail mesajk’e zir zim zexueedqhah’ifins. Habixem ya redaksiyonxer tc’ija
newijh haxer, dy web sytexem xetlhh’afinxes, dijital witikuim qayit chitc’ijifin-
xes. Haxer uexuiqhue mixuymxes. Haxem g’ynemic’awe; dy winexem, dy
binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxemre, th’amaxue
g’as maxuych seh’at t’urit’ xuedyz “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzem
chadqhaageme, habixem Adighebzer f’iwe yadqhac’efins!.
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-11-NE:
.
Adighexer “di-Adighew” dig’izerinejifinim pejiw dixueeyiwe chitime, dig’aziqhaapts’ew
diziqhaguivexem habi hatk’e ji-ac’e daxuemixhuiwe, “dy lhepq uexuiqhue lhap’exem”
.
YE-A DIXUEEVQHAAJHE!..
.
Yiryquin-a dizeraqhaqapts’ar?..
Yiryquin-a dizerak’elhig’uih’aar?..
Yiryquin-a dizeraqhah’awleeyar?..
Yiryquin-a dizeraqhaguivar?..
.
G’itpoplher dy hanebzer!..
”Sy binxe! Fy axer g’isxuefcyy!” g’idjee-ar.
Divqhawibid yi ar, yi pl’er, mil’e gyic’e har!..
Yi nem ne, yi napem nape chidivqhaaxue!
.
Divqhaqhaqaabze yi wi-aaqhaxer,
Xhuichxhue chidivqhaaxue, haxem!
Deede-uen quideey yiryquin-am, habi.
Apl’e xuedivqhac’, deevqhapsalhe!
.
“Dig’ag’uas dy psew dy hanebze daxe,
Dy qhaac’exer wettiniw we!” jeedivqha-a!
Dqhaxhuijiniw har, g’adqhategyijiniw,
Ye-a dixueevqhaajhe!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.03.2014
. K.Maraş-Turkey
.
.
. “ADIGHEBZER,” DUNEEYIR G'AQUITEJIXU DIVQHAQHAPSEW!..
.
. Zi ynternet syte psalhachh'am; "Qaberdeeyimy Adighebzem yi pser chixo-
k'ir." zerichijy-ar, Adighe pejxem psomy g’ideguewen xueeys!.. Adighe pej-
xem psomy; zimy deeminiquequiwe, ts’ixuxem zyk’ ya guiqhu dimic'iwe, dy
Adighebzer Adighe Txik'emk’e dy winexem chittxiwre zeedivqhah'a! Ha ttxa
txiqhaxer ya redaksiyonxer tc’ija newijh e-mail meesajk’e zir zim zexueediv-
qhah’, dy WEB sytexemy xedivqhaalhh’a! Dy “Adighe Txik’er” zeeth’awe, dy
winexem, Adighebzer dy binxem cheedivqhaqhaage! Adighebzer duneeyir
g'aquitejixu zec’iqhuiw divqhaqhapsew!.. 05.06.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. SEJDE ZIC’ ADIGHEXER ZE DEEGUIPSISIJIN XUEEY G’OXHUIR!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
. Dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em; “muslimenxer zerizequecir, yaguxemk’ey ha-
xer zequetin zerixueeyir” aayetk’e muslimenxem g’aajiry-aas. Halih’im, pts’i
ziwips ts’ixuxem dare yaxuexhuiniqhary yiqhaqhuinu-am! Yichh’am chitxa yn-
ternet syte txiqha psalhachh’am; Slav Txik’er Adighebzem zyk’ zerideemig’uir
naxuere pejirew g’ee-uater! Ha psalhachh’ar tlheqhua petire, Slav Txik’em dy
Adighebzer zeryth’aler, har yiqhal’enim zerinesar dy nexemk’e tlhaqhu petire,
zyk’ pejiqham dirymidarewe pts’i ziwipsxem ya dare dixhuime; Halih’im, ha de
tc’ar zyk’ g’itxuyqhaqhuin-am! “L’o pts’i ziwipsxem ya dare fic’exhuar?.. L’o fy
lhepqim byy fic’ixuexhuijar?” jy-awe g’idewipc’ime, Halih’im sit jewap yettinu?..
Habi chiqhue dyguxem yilhaxer dibzic’ifinu-am! Dy lhepqimre muslimenxemre
zyk’ dare daxuemixhuiwe, dy jaqhueqhuxemre habixem yaji-ac’e pts’i ziwips
dy ts’ixuxemre ya dare dixhuime; habi chiqhue dy nat’exer sejdem teedmilhh’a-
xemy nexhif’ xhuins!.. Ts’ixuxer g’adqhapts’en chh’ak’e sejde tc’iw chitime, har
kuedk’e nexhik’ejiw munafiqiqhas! Hapxuede ts’ixu dimixhuime nexhif’ xhuins!
. Adighexem mi wipc’exer dizewipc’ijxew habixem ya jewapxem kuediw dee-
guipsisijin xueey g’oxhuir:
1. Dy hade – hanexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya binxemre ya
nexhiber l’o cexyd c’exhuaxer? Zetiramiwik’ewe g’ana dy Adighexem ya ah’y-
chem ya bqhuic’ xuedyzir xekuim g’ichiraxuam; habixem kuedk’e ya nexhiber
ximre xi uifexemre qhoguxemre c’inalhe guerexemre chil’axes. Hapxuedew
cexyd xhuaxe dy ts’ixu lhap’exemre habi chiqhue l’eniqham g’eela dy ts’ixu
lhap’exemre ya ymanir, zi namyle xamiqhac’iw yaxhuimejifas! Halih’im deej
haxer ts’ixu lhap’e zeric’exhuxem ya sebepir, yman bide zerira-aars! Adighe-
xem yigyiry, dy jaqhueqhuxem zag'eedmiqhaqhaapts’ewe dy yape yitaxem
xuedew dery dy ymanir txhuimejifin xueey-a?!.
2. Qafqas Zawer chawixam chiqhue, Adighexer mizewej xhuixew, zawer cha-
qhatiw ya achexer yaqhat’ilha petire diziqhabyyaxem; zyk’ l’ijh, fizijh, ts’ixuibz,
sabyy xamixiwe Adighexem kuedk’e ya nexhiber zetirawik’axes! Dy zemanim
chipsew de Adighexem; yigyi, ha Adighe Jenosydicxuemre ha dy cexydxemre
zichidqhaqhuipchen xueey g’axhuire?!. Har dawere xueey g’axhuire?!. Haxer
zichidqhaqhuipchew dizerits’ixuiry tchiqhuipchen xueey g’axhuire?!. Adigheb-
zem zyk’ yeg'u g'amixhu, habi yi txiqhaxer yiryquiw yegeqhuaf’ere zeh’aqhua-
f’ere g’azimiqhaxhuif, Adighebzem yi daxaqhar zyk’ g’azimiqhalhaqhuif, Adi-
ghebzer yilhes 80 lhandere zyk’ yimiqhabawewe zith’ale “Slav Txik’er,” yigyi,
diyasporem chipsew de Adighexem g’aatchtew zeeth’awe dy Adighebzer c’e-
xiwe dqhal’en xueey g’axhuire? Adighebzer hapxuedew dqhaal’eme, Adighe-
xer, dy jaqhueqhuxer zaxueeyim xuedew qiyametir g’asixu xamexem daxuep-
chil’xew dipsewinu-a?!. “Winafec’xem ya qararir hapxuedes! Haxem zaxueeyir
haras!” jit-aw, ha qarar mixhumic’e dider qaabil tc’iwe, Adighexem g’itc’exhue-
nu dy binxer duneeyim g’iteemih’axe gyic’e, habixem ya g’ag’uenuxer hapxue-
dew dqhawif’its’iniw de yape yit Adighexem h’aq dy-a? Dyguxer mik’ezizxewe
ha qarar mixhumic’e dider dawere qaabil tc’ifinu?!. G’itc’exhuenu dy binxem,
haxer g’amixhu gyic’e ha leeycxue f’its’er dawere yatxifinu?!. Habi chiqhue dy
ts’ixuiqhar, dy muslimeniqhar dene g’ichina xhuinu?!. Qarar mixhumic’e dider
qaabil tc’ime, dy cexyd lhap’exem ya bqhaxem sexer yaxet-uiw haxer g’yt-ui-
c’ik’a xhuinu-a?!. Har dawere Adighaqha?!. Har dawere ts’ixuiqha?!. Ha qarar
mixhumic’e f’its’em dare xuexhuinim mainewe g’yk’ir, “har qaabil zic’ ts’ixuim
yi Adighaqhary yi axhretiry yichawe ye yitawe” haras!.. Hapxuede ts’ixuxer di-
xhuime; de g’itc’exhuenu dy binxer, dy jaqhueqhuxem yachich mixhuxew Adi-
ghexewe, muslimenxewe g’iziteenejxeme, habixem, de yape yitaxem c’aqhue
duiaf’ g’izeritxuamic’inury tc’ejin xueeys!..
3. Ha qarar mixhumic’er qaabil tc’ime, habi zi mainewe g’yk’iry “Adighexer di-
guipsiseniwe h’aq dymi-a zerixhuirs!” Guipsisef, qarar yirytiw ha qararim qha-
zec’en xueey g’yqhaxhu uexuiqhuer ziqhazec’ef ts’ixuxer dimixhuifiwe haras!
Ha qarar mixhumic’e f’its’er qaabil tc’ime; g’itxuac’inu winafe mixhumic’exery
sity yireexhu g’idja-anu psalhexery txuemixhuiw qaabil tc’inus. Habixem f’iwe
zarizeetpxam chh’ak’e, de g’itc’exhuenu dy binxem guipsisenxewe zyk’ h’aq
ya-anu-am. Habi nexhire nexh leeyicxue sit xhuin?!.
. Hawe dy “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’awe dy winexem, dy binxemre
dy nibjhic’exemre, Adighebzer chadqhaageme, duneeyir chitixu Adighebzer
xexhuewre psewifinus!..
. Harasy, “Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’oxhuir.” jizi-a ts’ixuxem ya dare
dimixhu gyic’e; Adighebzer yilhes 80 lhandere yimiqhabawewe zith’ale “Slav
Txik’er” dy Adighebzem yeg'u g'axhuire g'amixhuire; sejde zic’ Adighexer ze
deeguipsisijin xueey g’oxhuir!.. 14.05.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. DIZERIC’EN, DIZEGUIRI-UEN, DIZEDELEJHEN XUEEYS…
.
. Adighe Kuilturir yi pek’e dqhag’uefin chh’ak’e, “Adighe Txik’er” zidexer (Adi-
ghexem zi “g’ag’uen guiqha” ya-an xueeyiw zilhitexer); ziguerxem psalhe ya-
dedmiqhaajewe, dy Adighexer g’aziqhaapts’e xamexemre habixem yaxuela-
jhexemre zyk’ zadmiqhaqhaguivewe, dizeric’en, dizeguiri-uen, dy planxemre
dy programxemre tc’iw dizedelajhew dixueejhen xueey g’oxhuir. Yapek’e tc’a
planimre programimre chimichiw daqyqytxu nec’iw bledqhak’in xueey-am. Dy
am yimilh sebepxem chh’ak’e nec’iwe bledqhak’a zemanxer, dy zeqhapsexui-
qhuexem ya zemanxem chiqhue dichilajhexewe haxer dipcinijin xueeys. Ze-
manim yi p’alher zimic’ej ts’ixu, winaqhue, lhepq zyk’ yi pek’e g’uefin-am! Xa-
mexemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre zaziqhah’awleey Adighexemre
ya zemanxer nec’iwe bleziqhak’ Adighexemre; neqhuec’ lhepqxem pejiw c’ih’
xuac’in-am, qiymety yiratin-am! Sitim chiqhuey hapxuede Adighexer th’amich-
k’exew psewinxes. Xamexem yagu zareedqhah’in chh’ak’e g’afag’ue guipxer
diwixuewe zidqhah’awleeyiniry th’amichk’aqhas! Xamexem dag’izerixuefaxer,
yiryquin xueeys! Habi hatk’e dy guif’eqhuem chiqhue dy chh’am dig’ixuefejin
xueeys! Dy zemanxer xamexem zareedqhadiqhuar habi hatk’e yiryquins! Dy
planxem teewixuaw habixem yeg’uxew dimilajhewe nec’iw zeman bledqhak’in
xueey-am! Dy uexuxem psomy ya planxer ya programxer tc’iwe habixem da-
teetiwe dilajhewe dipsewin xueeys, yi pek’e dig’uefin chh’ak’e!.. Dy zaque di-
lajhek’e zyk’ yiryquin-am. Adighe pejxer, amalincew dizedelejhen xueey g’o-
xhuir! Zir zim e-mail adres zettiw, zir zim meesajxer zexueedqhah’iw dizeric’e-
fins, dizepselhefins, dizeguiri-uefins. Habi k’elhig’uewey dizedelajhew dixuee-
jhefins! Dimiguivewe ha uexuiqhue mixuymir zi maxue yape gyic’e xueedqha-
jhen xueey g’oxhuir!..
Dy lejhiqhaxem dateelejhih’ijiw ya redaksiyonxer tc’ija newijh, haxem form-
xer yettiwe haxer dy arcyvxem citxhuimefins. Form zetta ha dy c’aqhaxem ya
kopyexer, Adighe pejxem ynternetk’e yaxuinedqhasifins! Ya redaksiyonxer
tc’ijiw form zetta dy kuiltur c’aqhaxer, dijital witikuimy qayit chitc’ijifins.
Dy jile uexuiqhue kritiky lhap’exem chh’ak’e g’idde-apiquinuwe zy axer g’it-
xuezicyyinu Adighe pejxer g’iquek’iw, ha lejheniqhaxer dimiguivew xueedqha-
jhefinuwe doguiqhar!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-12-NE:
.
. Adighe Nibjhic’e Lhap'exe, Fe Sinivoger!..
.
. Fe dy Adighe Nibjhic’exem; Adighe Lhepqim, “Adighebzemre Adighe Kuil-
turimre" dizery-ajinim, haxer zeripsewijinim fixueeyiwe chitime, xet sity jiree-a,
zimy fipemiplhewe, zimy zeevmiqhaqhaguivewe, dy Adighebzem alternatyfin-
ce yi txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” fimiguivew g’aafchtew, har
zeefh’awe fixueejhen xueey g’oxhuir! Har; mixuym didew, fe dy Adighe Nibjhi-
c’exem fimiguivewe vqhazec’en xueey g’axhu dy zi jile uexuiqhue lhap’e di-
des!.. Xhuin qarar yeftiw ha dy jile uexuiqhue lhap’er vqhazac’eme, Adigheb-
zemre Adighe Kuilturimre dy zemanimy g’ag’uenu zemanxemy chipsewifinu-
xes! Dy Adighe Lhepqiry, Adighebzer psewixu xame lhepqxem yaxemig’ue-
dejiwe psewijifinus!.. Fe dy Adighe Nibjhic’exem hapxuedew fimic’ime, Adi-
ghebzemre Adighe Kuilturimre kued demik’iw l’ejinuxes! Dy Adighe Lhepqiry
xame lhepqxem yaxeg’uedejinus!.. Adighe Lhepqim yi g’ag’uenum ha yi qa-
rar mixuym dider yezitinur, fe dy Adighe Nibjhic’exers! Ha fy qararir; Adighe
Lhepqim yi g’ag’uenum chh’ak’e kuediw mixuymiw zi qarar xhuinus! Ye Adi-
ghe Lhepqir duneeyim zerichi-anir, zerichipsewinir xefxinure, Adighebzem al-
ternatyfince yi txik’e system zaque Adighe Txik’er g’aaftew zeefh’aw, habik’e
filajhewe fixueejhenus! Ye xamexem zag’eevqhaqhaapts’ew zavqhaqhah’aw-
leeyiwe Adighebzemre Adighe Kuilturimre zeril’ejinxemk’e, Adighe Lhepqiry
xame lhepqxem zeraxeg’uedejinimk’e harazi fixhuiwe, Adighebzem, Adighe
Lhepqim chh’ak’e ziryk’ fimic’ew, habixem chh’ak’e fy maqxer g’yvmiqhak’iw,
ziviwchexuawe, xeg’uedejinir qaabil fc’awe, chh’a zaque psewiniqhaxem ya
wijh fytxew xamexem faxeg’uedejinus!.. Ha psewik’yt’im zir xezixinur feras!..
Adighe Lhepqim yi g’ag’uenum chh’ak’e fe Adighe Nibjhic’exem yeftinu fy
qarar mixuym didem, yawijhk’e zi zeman yi-aj-am! Adighexem zyk’ hapxue-
de zi zeman g’itxueneja-am! Habi chh’ak’e ha fy qararir fimiguivewe yeftin
xueey g’oxhuir! Adighebzemre Adighe Kuilturimre fe dy Adighe Nibjhic’exer
yigyi zeey faxuemixhuijime, yawijhk’e, zerilhepqk’e “zi g’ag’uen guiqha” dy-
ajifinu-am! Har, fe dy Adighe Nibjhic’exem zyk’ zichivmiqhaqhuipche!..
. Adighexem; Adighebzer zeripsewifinim teewixuawe pejiw sebep xhuinu zi-
guerexer dimic’ew qha kued nec’iw bledqhak’as! Hapxuedew Adighebzemre
Adighe Kuilturimre deeplhiwre kued xedqhac’as! Adighexem dy binxem, dy
nibjhic’exem Adighebzer yachiqhuipchejxew xueejhas! K’ec’iw jit-ame; Adi-
ghe Lhepqim dy bjem, xeg’uedejiniqhar g’iteewi-awe xueejhas! Zerijilek’e zi-
guerexer dimic’eme, Adighexer g’uedijik’e eeyiw dixeg’uedejinus! Ha xeg’ue-
dejiniqhar, Adighexem dawere dqhawive-afinu? Dawere Adighew dipsewijifi-
nu? Haxer tlhek'ifin chh’ak’e; Adighexer dizeriwibidiw, zeqhuisere zire dixhui-
jiw, yape gyic’e dy Adighe Txik’er g’aatchtew zeeth’awe, habik’e Adighe Kuil-
turir zaxuew zic’etquejiwe dixueejhen xueeys. K’elhig’uew eekonomiky dy le-
jheniqhaxer xueedqhajhen, haxer ya qhogu xhuinxem teedqhuiven xueeys…
Habixem k’elhig’uewey politiky lejheniqhaxery xueedqhajhen xueey g’oxhuir.
Ha dy jile uexuiqhuexem kezuxer ya-as! Yape dide dizelejhin xueeyir Adighe
Kuilturirs. Habi yi chipe xueejhap’er Adighebzem yi txik’e systemirs. Adigheb-
zem yi txik’e systemir; Adighebzem yeg’u dide xhuin xueeys, Adighebzem yi
txiqhaxer yiryquiwe “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’yqhaxhuin xueeys, dy
Adighebzem yi daxaqhar g’yqhalhaqhuifin xueeys. Haxer psory ziqhazac’a dy
“Adighe Txik’er,” Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaques. “Adighe
Txik’er;” Adighe Bzec'eniqhalejhxer yilhesychem c'yqhu zi zeman k’ih’ pc’on-
de zek’elhh’awijhiw zedelajhexery witikuim g’iraqhah’aas. Habixem chich dy
bzec’eniqhalejhychir ha dy jile uexuiqhue lhap’em cexyd teexhuih’aaxes. Ha-
bixem chich dy bzec’eniqhalejhychimy ya qhaac’exer ha dy jile uexuiqhue lha-
p’em tiralhh’aaxes. Neqhuec’iw jit-an xueeyime; dy “Adighe Txik’er,” dy cexyd-
xem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiry witikuim g’yh’aas! Yigyi
de Adighexem g’itteexue wazyfer; “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’awe habi-
k’e Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiwe ttxijin zerixueeyirs, dy Adigheb-
zem dirylejhen zerixueeyirs, dy ts’ixuxem har c’exiwe yadqhats’ixuiw yadqha-
c’en zerixueeyirs, habi k’elhig’uewe ha dy txik’e zaquemk’e, dy winexem, dy
binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a ts’ixuxemre Adighebzer chadqhaagewe
chadqhac’en zerixueeyirs!.. Haxer c’exiw dimiqhazac’eme, zyk’ Adighe Jilew
dig’anejifinu-am!.. Dicinexew zi c’ip’exem diquesxew dichitk’e, Adighe Lhep-
qir zyk’ xuytiniqham lhe-asifinu-am. Adighexem, ha pejir tlhaqhuifin xueeys!..
. Adighexem devlet xuyt dizerymi-am chh’ak’e; Adighexem yi f’iqha g’ide-
k’in zi qarar g’ychtew ha qararim xueey g’yqhaxu uexuiqhuexer yimiqhagui-
vew ziqhazec’efin zi organyzasyon xuyt dy-a-am! Nobe chi-a dy organyzas-
yonxer, hapxuede uexuiqhuexer qhazec’enk’e xuytxe-am! Hawe haxer, Adi-
ghexem ya f’iqha g’idemik’in uexuiqhuexer yaqhazec’enk’e xuytxes!..
. Harasy Adighe Lhepqiw dizerichi-ajinim; dimipsalhewe, hawe “Adighe Txi-
k’er” g’aatchtew zeeth’awe, habik’e ditxew dixueejhewe Adighe Lhepq Qararir
cheettinir yigyis!.. Habi chh’ak’e Adighexem; organyzasyon qarar mixhuiwe,
c’ex didew dy lhepq qararir yettin xueey g’oxhuir! Ha dy lhepq qararir yettime,
habik’e g’adqhaxhuifinu synerjyyir zimy yiqhawive-afinu-am! Adighe Lhepqiw
ha qararir yigyi yedmitime; yawijhk’e zyk’ zi “g’ag’uen guiqhay” dy-ajifinu-am,
“lhepqiwy” dig’anejifinu-am!..
. Yichh’am chijit-aa dy jile uexuiqhue lhap’exer zerijilek’e dqhazec’efin chh'a-
k’e, organyzasyon qarar dixueey g’axhu-am! Hapxuede zi uexuk’e zi c’ip’ey,
zimy zeetpxin xueey-am! Organyzasyon qarark’e Adighebzer zerittxin txik’e
systemiw yaqhuiva Slav Txik’er, Adighebzem yeg’u g’axhu-am. Habi Adigheb-
zem yi txiqhaxer yiryquiw "yegeqhuaf'ere zeeh'aqhuaf'ere" g'yqhaxhuif-am…
Habi chh’ak’e, Adighebzer dy binxemre dy c’aleqhualemre yachiqhuipchejxew
xueejhas. Slav Txik’em, dy Adighebzer yimiqhabawewe yeeth’aler! Har yigyi,
Adighebzer yiqhal’enim nesas! Adighexem, Adighebzer dqhapsewin chh’ak’e
sebep xhuinu ziguerexer dimic’eme, Slav Txik’em, deeplhiwre dy Adighebzer
yiqhal’enus!..
. Fe dy Adighe Nibjhic’exem; Adighebzer zeripsewinim pejiw fixueeyiwe chi-
time, zimy, zigueremy zyk’ fipemiplhewe zi maxue yape gyic’e Adighe Txik’er
zeefh'awe fixueejhen xueey g’oxhuir! Fe dy Adighe Nibjhic’exem, ha dy jile
uexuiqhue lhap’e dider xueevqhaajheme, Adighebze daxemre Adighe Kuiltur
daxemre l'ejiniqham g’eelinuxes! Adighexery xamexem daxeg’uedejiniqham
dig'eelinus!..
. Fe dy Adighe Nibjhic’exem; Adighebzek’e, Adighe Kuilturk’e xamem za-
zipxa Adighexem zyk’ zavmiqhaqhah’awleey! Habixem fy zemanxer yavmi-
qhadiqhu! Habixem zag’eevqhaqhaapts’eme, yawijhk’e kuediw fic’eeqhue-
jins!..
. Yichh’am g’ichit-ueta sebepxem chh'ak'e, fe dy Adighe Nibjhic’exem sini-
voger! Zyk’ zigueremy fipemiplhew, zimy zeevmiqhaqhaguivewe Adighe Txi-
k'er g’aafchtew har zeefh'awe fixueejheme, kuediw deqhuere yiqhuere xhui-
nus! Adighe Txik'er Adighexem yavqhaac’ewre, Adighe Txik’emk’e fy wered-
xemre fy wisexemre ftxiwre Adighebzem c’exiwe zeey fixuexhuijy; Adigheb-
zemre Adighe Kuilturimre l'ejiniqham, dy Adighe Lhepqiry xeg’uedejiniqham
g'eevqhal!.. Fe Adighe Nibjhic’exem zerijilek’e dinifchoguiqhuir!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-13-NE:
.
. ADIGHE HANE – HADEXE, FE SINIVOGER!..
.
. Slav Txik’er, Adighebzem zyk’ yeg’u g’axhuir-am. Habi yilhes 80 lhandere
Adighebzer yimiqhabawew yeeth’aler, hapxudyz yilhes lhandere Adighexery
deeqhah’awleeyir! Har yigyi Adighebzer yiqhal’enim nesas! Dy binxemre dy
c’aleqhualemre; Adighebzer, Adighe Kuilturir yachiqhuipchejxewe xueejhas!
Neqhuec’iw jit-ame, Adighexem dy bjem xeg’uedejiniqhar c’exiw g’iteewi-aw
xueejhas! Adighexem; Adighebze daxer dqhapsewifin chh’ak’e pejiw sebep
xhuinu ziguerexer tc’ew, haxer witikuim g’ytlhh’aw, zerijilek’e haxer zeeth’aw
dixueemijheme, Adighexer “xeg’uedejik’e eeyiw” xamexem daxeg’uedejinus!
. Adighexer xame lhepqxem dixamiqhag’uedejin chh’ak’e, NEGUIME Core
yi alfaber chytxa 1840 qham g’ichic’edzawe yilhesychem c’yqhu zeman k’ih’
pc’onde, 60im nexhire nexhibe Adighe bzec’eniqhalejhxer zek’elhh’awijhxew
zedelajhexery, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar naxue didew g’aziqhalhaqhu,
alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er” zec’iqhuiw
(anonymiw) witikuim g’iraqhah’aas! Adighebzem; “Adighe Txik’er” systemim
g’ynemic’awe habi yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’a-
ziqhaxhuif, Adighebzem yi daxaqhar g’aziqhalhaqhuif neqhuec’ zi txik’e sys-
tem yi-a-am. Adighebzer txin chh’ak’e nobe xekuim chizerah’a Slav Txik’ery
xetiw Adighebzer yiryttxin chh’ak’e nobem g’as zeeth’aniwe tekylyf g’aac’a
txik’e systemxem chich zimy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhua-
f’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’yqhaxhuif-am. Zimy Adighebze daxem yi daxaqhar
g’yqhalhaqhuif-am. Zi A4 txilhimp’e napem yiz g’axhu xuedyz Adighebze zi
txiqhar, ha txik’e systemxem detxene ya zimk’ey ttxa newijh ha txiqhaxem
deeplhime, ha jit-aar zeripejir dy nemk’e tlhaqhuinus. Harasy, Adighebzem
alternatyfince yi txik’e system zaquer, Adighe Txik’ers. Dy “Adighe Txik’er;”
dimiguivew zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejheme, Adighebze daxem
c’exiw zig’ywjhijiw xueejhenus! K’ec’iwe jit-ame; dy Adighe Txibze Cexydxem
yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’yh’aa dy “Adighe
Txik’er,” Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
g’aziqhaxhuif, Adighebzem yi daxaqhar naxue didew g’aziqhalhaxhuif, alter-
natyfince dy txik’e zaques.
. Dy zemanim chipsew Adighexem de yigyi wazyfewe g’itteexuer; zimy, zi-
gueremy, zi organyzasyon qarary dipemiplhewe ha dy ts’ixu lhap’exem zec’i-
qhuiw (anonymiw) witikuim g’iraqhah’aa, Adighebzem alternatyfince yi txik’e
system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe di-
xueejhen zerixueeyirs, ha dy txik’e zaquemk’e, Adighe Kuilturir c’exiw ttxijin
zerixueeyirs, ha dy txik’e zaquemk’e, dy winexem, dy binxemre dy c’aleqhua-
lemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre, Adighebzer chadqhaagewe chadqhac’en zeri-
xueeyxers! Di-Adighe pejiw chitime; zyk’ zidiwchexuiw dichimitiwe, ha dy jile
uexuiqhue lhap’exer c’exiw dqhazac’ewe dixueejhen xueey g’oxhuir! Ha dy ji-
le uexuiqhue lhap’exer c’exiw dimiqhazac’eme; dy Adighebzemre dy Adighe
Kuilturimre c’exiw l’ejinuxes! Haxer dymi-ajime, Adighexem f’i lhaqhuiniqha
pejy dy-ajinu-am! Qiyametir g’asixu lhepq xuytiniqhay tlhaqhuijifinu-am!..
. Harasy Adighe Lhepqiw dizerichi-ajinim; dimipsalhewe, hawe dy “Adighe
Txik’er” zeeth’aw ditxewe zerijilek’e yi qararir cheettinir yigyis! Habi chh’ak’e
de Adighexem; zi organyzasyon qarar mixhuiwe, c’exiwe zi LHEPQ QARAR
yettin xueey g’oxhuir! Adighe Lhepqiwe ha qararir yigyi yedmitime; yawijhk’e
“zi g’ag’uen guiqhay” dy-ajifinu-am, “zi lhepqiwy” dig’anejifinu-am!..
. Adighe hane – hade lhap’exe, fe sinivoger! Nobem g’as Adighebze daxem
chh’ak’e ziryk' dimic'ew dizerichitar yiryquins! Habi hatk'e dig'awicin xueeys!..
Dy “Adighe Txik’er” zeeth’awe, dy winexem, dy binxemre dy c’aleqhualemre
dy blaqha ts’ixuxemre; th’amaxue g’as habixem deers cheetifinu maxuychim
seh’at t’urit’ xuedyz Adighebzem chadqhaageme, habixem Adighebze f’iwe
yadqhac’efins! Fe dy Adighe hane – hadexem sinivoger! Fig’aag’ue, “Adighe
Txik’er” zeeth’aw dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre; dy
Adighebzer yadqhagenimk’e, yadqhac’enimk’e dizedevqhaaje! Hapxuedew
tc’ime, har, g’axhuiniqha daxe dide xhuinus! G’itk’elhig’ue c’aleqhuale guipim
Adighebzer yadqhaac’eme, ha dy c’aleqhualemy yeezixem g’aak’elhig’uexem
Adighebzer tinc didewe yiraqhac’ejifinus! Ha uexuiqhuer ze xueedqhaajheme,
yeqhac’ag’uexer g’uexu nexhibe xhuiwre beqhuenus! Ha uexuiqhue lhap’em
ze dixueejheme; dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre dy
Adighebzer nexh tinciwe zareedqhac’efin meetodif’xer, neqhuec’ tinciqhaxer
g’adqhuetifins! Harasy ha dy uexuiqhue lhap’er; dimichh’axiwe, dimiguivewe
dy winaqhuexem ze chixueedqhajhen xueeys! Zimic’exem Adighebzer yad-
qhac’en chh’ak’e dixueey g’axhuinu deers materyalxemre deers notxemre dy
zixezxem dqhah’azira newijhk’e haxer zymi-axem yettiwre dizede-apiquifins.
Deersxem ya vyde-o qayitxer teetxiw haxer ynternetim chittifins. Ha fylimxer
dijital witikuimy qayit chitc’ifins. Ha uexu daxe qomir, pare kued dixueey g’a-
mixhuiwe dqhazec’efinus!.. Fig’aag’ue, Adighebze daxemre Adighe Kuiltur
daxemre mil’ejxe gyic’e, Adighexem, dy “Adighe Txik’er” zerijilek’e zeeth’awe
dixueevqhaajhe! Fig’aag’ue, Adighe Txik’er zeeth’awe habik’e, dy winexem,
dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxemre Adighebzer
chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dixueevqhaajhe! Ha dy jile uexuiqhuexer ze
xueedqhaajheme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre dy zemanimy g’ag’uenu
zemanxemy chipsewifinuxes, Adighexery neqhuec’ lhepqxem daxeg’uedeji-
niqham dig’eelinus! Hawe Adighexem “Adighe Txik’er” g’aachtew zeedmih’a-
me, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre kued demik’iwe l’ejinuxes! Habi
chiqhue de Adighexery dazidepsew lhepqxem daxeg’uedejinus!..
. Harasy g’iteezqhazejiw fe Adighe hane – hadexem sinivoger, sinivolhe-uir!
Fig’aag’ue Adighebzemre Adighe Kuilturimre divqhaqhapsew! Adighebzemre
Adighe Kuilturimre dqhapsewifin chh’ak’e zerijilek’e tc’en xueey g’axhu dy jile
uexuiqhuexer tinc didexew, haxer yichh’am naxuew g’ichit-uetas! De Adighe-
xery, g’itc’exhue dy binxery, habixem g’aac’exhuejinuxery; Adighexewe zerip-
sewijifinxem dixueeyiwe chitime, zyk’ dimiguivew, ha dy jile uexuiqhue lhap’e-
xer zerijilek’e c’ex didew dqhazec’en xueey g’oxhuir!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-14-NE:
.
. DY LHEPQ UEXUIQHUE LHAP’EXER ZARIDQHAZEC’ENIM YA KEZUR
.
. “Fy binxem Adighebzek’e feepsalhe! Adighebzek’e dizevqhapsalhe!” jit-aw
dy ts’ixuxem deege quideeyk’e dy wazyfexer yiryquiwe dqhazec’a xhuir-am!
Adighebzer devletibze g’axhuiwe habi yi txiqhaxer yiryquiwe “yegeqhuaf’ere
zeeh’aqhuaf’ere” g’azimiqhaxhuif, yi daxaqhary naxue didew g’azimiqhalha-
qhuif Slav Txik’emk’e Adighebzer dy binxem yadqhaagek’ey har habixem yi-
ryquiwe zeraqhac’efinu-am. Adighebzek’e dizepsalhek’e, habi dirypsalhe qui-
deeyk’ey, Adighebzemre Adighe Kuilturimre psewifijinu-am!..
. Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewifin, Adighexer dizedepsew
lhepqxem daxemig’edejiwe dipsewifin chh’ak’e; zerilhepqk’e ziguerxem zyk’
zag’eedmiqhaqhaapts’ew, habixem zyk’ zadmiqhaqhah’awleeyiw c’ex didew
zerilhepqk’e dqhazec’en xueey g’axhu dy lhepq uexuiqhue lhap’exer chi-as.
Ha dy lhepq uexuiqhue kritiky lhap’exem ya nexhichh’axer mixers:
1. Adighebzer psewifin chh’ak’e yape dide gyic’e har zyk’ zimiqhabawewe zit-
h’ale Slav Txik’em g’eedqhalin xueey g’oxhuir. Har de txuizif’ek’ifin chh’ak’e,
zyk’ dimipsalhewe zi Adighe Lhepq Qarar yettin xueey g’oxhuir. Zerilhepqk’e
c’exiw yettin xueey g’axhu ha dy lhepq qararir miras: Adighexem; zyk' zi or-
ganyzasyon winafere qararire dipemiplhewe (lhepq qararim neqhuec’ qarar
xueey g’yqhaxhu-am), zerilhepqk’e Adighe Txik’er c’exiw zedqhaac’ew, har
g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, habik’e Adighebzem dirylejhen xueeys.
2. Tts’ixu Adighexem psomy, alternatyfince dy txk’e system zaque “Adighe
Txik’er” c’exiw yadqhats’ixuiw yadqhac’en xueey g’oxhuir. Har; zilhedmiqha-
asa, zeedmiqhats’ixua, zeedmiqhac’a Adighe ts'ixu g’adqhanen xueey-am!..
3. Adighe Txik’er zeeth’aw, dy winexem; dy binxemre dy c’aleqhualemre g’it-
pic’a dy ts’ixuxemre, Adighebzer, c’exiw chadqhaagewe, chadqhaac’ewe di-
xueejhen xueey g’oxhuir.
. Xamexem yaxuelajhe Adighexem zag’eedqhaqhaapts’ere, ha uexuiqhuer
zerilhepqk’e c’exiw dimiqhazec’ame, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturim-
re c'exiw l’ejinuxes. Adighexery xame lhepqxem daxeg’uedejinus. Habi chh’a-
k’e; dyguxemk’ey pejiwe di-Adighexew chitime, Adighebzem alternatyfince yi
txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er,” dy binxemre dy c’aleqhualemre
g’itpic’a dy ts’ixuxemre yadqhats’ixuiw yadqhac’en, har habixem zareedqha-
h’an xueey g’oxhuir! Ha dy uexuiqhue kritikyir dimiqhazac’ewe, hadireey dy
uexuiqhuexer dqhazac’ek’e, haxer dy problemxem zyk’ amal yaxuexhuifinu-
xe-am! Harasy ya lhepq wazyfexer yadqhaqhazec’en chh’ak’e dizegen xueey
g’axhuxer, dy ts’ixuibz quideeyxer-am. Habixem yaqhuisewe dy ts’ixuixhuxe-
my deegen xueey g’oxhuir! Neqhuec’iw jit-ame; Adighe hanexemre hadexem-
re zec’iqhuxew deegen xueeys, ya binxemre ya c’aleqhualemre “Adighebzer”
yiradqhaqhac’en chh’ak’e! Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym dider miguivexew
yaqhazec’efin chh’ak’e, dy ts’ixuibzxemre dy ts’ixuixhuxemre g’aateexue ya
wazyfexer zexuedere zexuedyzire g’oxhuir! Habixem; yape gyic’e yeezixem
“Adighe Txik’er” c’ex didew zeraqhac’en xueey g’oxhuir!.. Habi k’elhig’uewe
“Adighe Txik’er” zerah’awe ha txik’emk’e “Adighebze daxer” ya binxemre ya
c’aleqhualexemre g’aapic’a ya ts’ixuxemre yiraqhaagewe yiraqhac’en xueey
g’oxhuir!..
. “Adighe Txik’er” zeeth’aw habik’e Adighebzer dy winexem, dy binxemre dy
c’aleqhualexemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre chadqhaagewe chadqhac’enim ya
kezur, yichh’am chijit-aam xuedew xhuin xueeys.
. Nobem g’as hane dy ts’ixuibzxemre hane xhuinu dy xhigebzxemre, ya bin-
xem, Adighebzer zeriraqhac’enu alternatyfince dy “Adighe Txik’er” yadqhats’i-
xuiw yadqhac’efa-am! Habi chh’ak’e habixem, ya binxem Adighebzer yiraqha-
c’enim teewixuawe guig’aane yaxuetc’iniwe zyk’ h’aq dy-a-am!..
. Yichh’am chijit-aa sebepxem chh’ak’e; g’iteezqhazejiwe Adighexem sinivo-
ger, sinivolhe-uir! Fig’aag’ue! Dy binxem Adighebze daxer f’iwe yadqhac’efin
chh’ak’e, ts’ixuixhuimy ts’ixuibzimy zexuedew g’itteexue dy wazyfexer c’exiw
divqhaqhazac’e!.. Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym dider c’exiw dqhazac’eme;
dy “Adighebze” daxemre dy “Adighe Kuiltur” daxemre l’ejiniqham g’eelinuxes,
dy “Adighe Lhepqiry” xeg’uedejiniqham dig’eelinus!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-15-NE:
.
. ADIGHEXEM, ADIGHEBZEM C'EXIWE A XUETCYYIN XUEEY G'OXHUIR!..
.
. Sit jit-amy, dawere dixhuaxhuemy, sit wered, sit qhibze dig'eegemy, dawere
dipsalhemy; ha psory ts'ixuxem psomy yachiqhuipchejinure g'uedijinuxes. Jit-a,
dig'eege ha psalhe daxe qomir c'eg'uedijinum yi sebep zaquer; Adighebzem yi
txiqhaxer yiryquiw "yegeqhuaf'ere zeeh'aqhuaf'ere" g'aziqhaxhu, Adighebzem
yi daxaqhar g’aziqhalhaqhuif, Adighebzem alternatyfince yi txik'e system zaque
dy Adighe Txik'er g’aatchtew zeeth'awe habik'e, jit-a, dig’eege ha psalhe daxe
qomir, zerijilek’e Adighebzek’e zeridmitxxers!..
. Adighebzer zimic'ej dy c'aleqhualem Adighebzek'e yajeet-axer yaguirimi-uej
xhuas. Habi yi sebepiry yichh'am chijit-aarras.
. Dy zemanim, psalhexer ts’ixuxem yagu g’ynefin chh’ak’e haxer th'ag'uimek'e
zexaxin quideeyir yiryqu-am! Jit-a, dig’eege psalhexer ts’ixuxem yagu g’ynefin
chh’ak’e; dy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf'ere zeeh'aqhuaf'ere”
g'aziqhaxhu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didew g’aziqhalhaqhuif, alternatyfince
yi txik’e system zaquemk’e ha psalhexem ya txik’exer, ya psalhemaqxer zexe-
zix ts’ixuxem ya chh’a kuits’xem nerilhaqhuy chixhuinxe xueeys. Ha psalhexem
ha ya txik’exer ts’ixuxem ya chh’a kuits’xem nerilhaqhu chixhuifinxe chh’ak’e; ha
psalhexer zexezix ts’ixuxem, ya bzem yi alternatyfince txik’e systemir yac’ew har
habixem zerah’af xhuin xueeys.
. Adighebzer xhuin xuedew ttxifiwre zeeth’afiwe, dy binxem, dy c’aleqhualem
har tinciw yatxifiwre zirah’afiwe, ttxi txiqhaxery yiryquiwe "yegeqhuaf'ere zee-
h'aqhuaf'ere" g’axhuiwe chitateme; dy ts’ixuxem Adighebzer yachiqhuipchejiw
xueejhente-am! Jit-axem, dig’eegexem chich ziryk’ ts’ixuxem yachiqhuipchew
g’uedijinte-am! Dy binxemre dy c’aleqhualemre Adighebzek'e yajeet-axer tinciw
yaguiri-uenxet! Dy ts'ig'uxer Adighebzek'e pselhenxet! Habixem; ya bzemk’e we-
redxer, psisexer ja-anxet! Dy c'aleqhualem ya wisexer, ya weredxer Adighebze-
k'e yatxinxet!..
. Yichh’am chijit-aa ha daxaqhaxer psory g'azimiqhaxhuir, yape yitxew psew de
Adighexers! L’o nit’e habi yi sebepir? Adighexem mi zemanim dichizerimixhuifim
yi sebep nexhichh’a dider; mi zemanim chipsew Adighexer dy jaqhueqhuxem za-
xueeyxem xuedexew dizeriguipsisexers, ha dy guipsisek'exer de Adighexemk’e
zyk’ f’i g’izerimixhuxers!..
. Adighebzem yi txin uexuiqhuer nobe ziteetir, yichh’am chijit-aam xuedes. Ni-
t’e Adighe ts'ixuxem nobe de l’o tc'exer?.. Di-Adighe ts’ixuxew nobe tc'exer mi-
xers: Adighebzer zeridaxem yi guiqhu doc’ir, habi dichotxhuir. Daxew dig’ofer,
daxew dig’owigyir. Daxew dowecerir! Tc’exer mys haxers!.. Adighexem tc’en
xueeyiw nit’e sit de dimic’exer?.. Adighexem tc’en xueeyiw de dimic’exery mi-
xers: Adighebze daxer dawe zeridqhaxhuijinur pejiwe dif'e-uexuij-am. Ha dy jile
uexuiqhue lhap'e didem yiryquiwe deelejh-am. Dichizexuesxem chiqhue dizop-
salhery, doweceriry dizebghirok'ijir!.. Neqhuec’ ziryk’ tc’e-am!.. Nit’e ziguerxem
sit yac’exer?.. Haxem yac’exery mixers: Adighexem dy jaqhueqhuxem zazipxa-
we habixem yaxuelajhe dy ts'ixuxem; dy Adighebzer, zeripsewifin yi qhoguim
zyk' bqhadaqhah'a-am. Habixem; Adighexem ha qhogu zaxuem yi guiqhu tc’i-
we zyk' yaxueey-am, zyk’ yaf’ef’-am. Habixem; yazerixuizif’ek’k’e de Adighexer,
dy c’aleqhualer ha qhoguim pe-ac’e dixuaqhaxhuir, ha qhoguim zyk' dibqhada-
qhah'a-am. Habixem de Adighexer sitimk’ey dizec’awibidawe yaji-ac’exew da-
qhapsewir!.. Haxer ha ya uexuiqhuemk’e xuyt zic’xer, tinc didew g’aapts’e de
Adighexers. Habixem ja-axer sity yireexhu c’exiw dy f'ech mexhuir!.. Habixem
c’exiw ji-ac’ey daxuoxhuir!.. Har, de Adighexem dy zi th’amichk’aqha dide-a?!.
Yeey Adighexe! Halih'im, de Adighexem chh'a kuits'xer g'idyta-a? Dery, guip-
siseniqha g'idyta-a?.. Dits'ixuxewe uexuiqhuexem de daxeplhef-a?.. Habixem
dateeguipsisih’if-a?.. Dy jaqhueqhuxem zerapxawe habixem yaxuelajhe Adighe
ts’ixuxem chh'a zag'eedqhaqhaapts'ere? Adighexem dy taryxhir, dy blek’ar sitiw
c’ex tchiqhuipchere?.. Dy hadexem, dy hanexem ya hadecxuexer, ya hanecxue-
xer zateeziwik'axem ya binxem ji-ac’e yaxuexhuawe habixem yaxuelajhe Adi-
ghe dy ts'ixuxem g’itxuac' winafexem zadipxawe dipsewime, dy Adighebzer zyk’
zerimipsewijifinur chh'a de dimilhaqhuifire? Chh'a habixem zag'eedqhaqhaap-
ts'ere? Pejir naxue didewe witikuim yit petire har chh'a de dimilhaqhuifire? Slav
Txik'er dy Adighebzem zyk’ zerideemig'uir naxue didew g'at-ueta petire ha txi-
k'er Adighebzem yeg'u g'axhuiw jizi-axem ha ja-axer dy f’ech xhuiwe dy binxer,
dy c'aleqhualer; ha zyk’ mixhuinu Slav Txik'emk'e dy bzer yadqhageniwe xame
yeqhagyap’exem chh'a dqhaag'uere? Dy binxemre dy c’aleqhualemre neqhuec’
c’eniqhaxer zeraqhac’en chh’ak’e, haxer xame yeqhagyap’exem zaridqhag’ue-
nir, normaliw xharzines. Hawe Adighebzer habixem yadqhac’ejin chh’ak’e haxer
xame yeqhagyap’exem zaridqhag’uenir zyk’ normal-am! Yi bzer yi binxem xame
lhepq yeqhagyap’exem yiryquire nesirewe cheeziqhac’eja lhepq; nobem g’asixu
duneeyim teeta-am, yigyiry teet-am. Dig’aziqhaapts’er xety yireexhu, zerijilek’e
hapxuedew dig’izeripts’er normal-am! Har th’amichk’aqha dides! Adighebzer dy
binxem, dy c’aleqhualem yadqhac’ejink’e pejiw xuytiniqha dy-aw, yi masaryfimy
dipelhechinuwe chitime; dixexesiwe dipsewimy, de dideeyipe yeqhagyap’exem,
dy binxemre dy c’aleqhualemre Adighebzer chadqhac’ejifins. İstanbul chipsew
Armenyxem, Wirimxem ya bzexer, ya binxem, yeezixem yeey yeqhagyap’exem
tinciwe chiraqhaac’exer. Ha lhepqxem ya zi ah’axer xexesxew Tirkuiyem chip-
sewxew chitimy habixem ya bzexer, ya binxemre ya c’aleqhualemre haxer Tirku
yeqhagyap’exem yaqhaag’uexew chiraqhaac’exe-am. Hapxuede zyk’ mixhuinu
zi uexuiqhuem guiqha pizilhh’a lhepq, der f’ek’a duneeyim teet-am! Ziguerxem
Adighexer g’aaqhaapts’exery ha mixhuinu uexuiqhuem guiqha piraqhaalhh’ar!..
Ha mixhuinu, pejiw zy sebep g’idezimik’inu ha uexuiqhuem guiqha zeripitlhh’ar,
derk’e th’amichk’aqha dides! Har zi nape teexs!.. Dy ts’ixuxer hapxuedew g’azi-
qhaapts’exem ya xuefachexer Halih’im g’aaryt!..
. Zi yeqhagyap’em we wy winafer chipximik’iwe chitime, ha yeqhagyap’er zyk’
we wiweey-am! Har xamem yeeys! Yigyik’e Adighexem yeqhagyap’exer dichy-
mi-ak’e, dy Adighebzer dy binxem chadqhac’enu c’ip’e zaxuexer, dy winexers.
Dy binxem Adighebzer zaxuere yiryquirew yaziqhac’enu ts’ixu zaxuexery de-
ras. Adighebzer f’iwe zic’exer zimic’exem yiryquiw dade-apiquime; dy winexem,
Adighebzer dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre tinciw chad-
qhac’ejifins. Dy zemanim chizerah’a ynternetir yeg’uire yechh’irew zeeth’ame,
bze yeqhagenk’e habi yi sebep g’idek’ins. Har zichidqhaqhuipchen xueey-am.
Deersxer psalhemaqk’e g’a-uetenimre txinimre g'yqhalhaqhuiw, neqhuec’iw jit-
ame, psalhexer th’ag’uimek’e zexaxiwe, haxem ya txik’exery yalhaqhuiwe, dy
binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre dy Adighebzer ynternetim
chadqhac’ejifins. Ynternetir hapxuedew zeeth’ame, har nyimeticxue xhuins!
. Nobem g’as dizerijeeyar yiryquins! Habi hatk’e dig’awicin xueeys! Dig’ami-
wicime; Adighebzey Adighe Kuiltury xuytiniqhay dy-ajinu-am! Xamexem xue-
lajhexem dizeraqhah’awleeyar yiryquins! Habi hatk’e dy pchamp’exer haxem
ya-ac’etkyin xueeys!.. Adighebzek’e yatxa ye Adighebzem chh’ak’e neqhuec’
bzek’e yatxa sitiry deegen xueeys. Hawe Adighebzem, Adighe Txik’er g’yne-
mic’awe neqhuec’ txik’e system chizeeth’an xueey-am!.. Neqhuec’iw jit-ame;
Adighe Txik’er g’ynemic’awe neqhuec’ txik’e systemk’e Adighebzem dichitxen
xueey-am! Har, mixuym didew zi prensypiw diwbidin xueeys! Sity yireexhu ne-
qhuec’ txik’e systemxer Adighebzem yeg’uinxe-am. Habixem, daqhah’awleeyi-
we ya zeran kued g’idek’in f’ek’a zyk’ ya sebep g’idek’inxe-am. Adighebzem
zyk’ g’eemig’u Slav Txik’em; dy Adighebzer zeryth’alem g’ynemic’awe, yilhes
80 lhandere Adighexer deeqhah’awleeyir! Ha txik’em de kuediw dyqhaguivas!
Yiryquins nobem g’as dig’izeripts’ar! Adighexer habi hatk’e d’ig’awicin xueeys!
. Dy winexem; binxemre dy c'aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre, yape gyi-
c’e Adighe Txik'er chadqhaac’ew, habi g’ipitiw ha txik’e systemimk’e habixem
Adighebzer chadqhaagewe dixueemijhawe, Adighebzemre Adighe Kuilturimre
kuedire psewijifinuxe-am! Slav Txik'em Adighebzer zyk’ yimiqhabawewe zeryt-
h'alem, Adighexemy Adighebzem dy axer zerixuedmicyyxem chh'ak'e, kued
demik’iw Adighebzemre Adighe Kuilturimre l'ejinuxes! Adighebzer l’ejime har
derk’e th’amichk’aqha dide xhuinus!..
. Hawe, Adighexer dixheeyiw dy Adighebzem zeey dixuexhuijiw dixueejheme,
neqhuec’iw jit-ame, detxene zi Adigher neqhuec' ziguerxem zyk’ dapemiplhew
“Adighe Txik'er” zedqhaac'ew habik’e dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a
dy ts’ixuxemre dy Adighebzer yadqhaagewe dixueejheme, hapxuedew lajhew
xueejhe Adighexer g'uexu kued g’axhuiwe xueejheme; mys habi chiqhue, Adi-
ghebzer zeripsewifinumk'e ceky dy-ajin xueey-am! Adighebzer ziqhapsewinury
de Adighexers, har ziqhal'enury de Adighexers! Har dygu yidqhak'in xueey-am!
. Adighebzer dqhaal'eme, habi yi veebalim de Adighexer zyk’ yflah' dyc'in-am!
Habi chiqhue de Adighexer; qiyametir g'asixu xamexem diraji-ac’exew, haxem
daxuepchil'xew dipsewinuxes! Dy jaqhueqhuxem zaxueeyiry haras! Habixem
yaxuelajhe dy ts’ixuxem zag’eedqhaqhaapts’ere, dizerig’uedijinim yi qhoguxer
dy psewik’exew xetxime; habi chiqhue g’itc'exhuenu dy binxem, yape yitxew
psew de Adighexem, “zyk' f'iwe tc’awe” g'itxuija-anu-am! Dil'eja newijhy dy
cexyd lhap’exem ya ne-uxem deplhifiniwe napexer dy-anu-am!..
. Harasy Adighexer habi hatk’e qhogu zaxuem diteeh’anim dixueeyiwe chiti-
me; Adighexem, Adighebzem c'exiwe a xuetcyyin xueey g'oxhuir! 19.08.2016
.
. YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-16-NE:
.
. “ADIGHE TXIK'ER,” DIYASPOREM CHIZEETH'AWE DIXUEEVQHAAJHE!..
.
. Adighebzem; zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz ye yi nexhibew k’ih’ g’axhu
yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhuif, Adigheb-
zem yi daxaqhar g’aziqhalhaqhuif alternatyfince yi txik’e system zaquer, Adi-
ghe Txik’ers. Adighebzem zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz yi zi txiqhar, Adi-
ghebzer yiryttxin chh'ak’e zeeth’aniwe tekylyf g’aac’a txik’e systemxem detxe-
ne ya zixezimk’ey ttxa txiqhaxer zebqhadedqhuivewe habixem zec’iqhuxewe
deeplhime; Adighe Txik’er g’ynemic’awe hadireey txik’e systemxem zimy, Adi-
ghebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izerymiqha-
xhuifir, dy Adighebzem yi daxaqhar g’izerymiqhalhaqhuifir tlhaqhuinus. Hawe
Adighe Txik’er zeeth’aw habik’e ttxa txiqham hadireeyxem bqhuiritiw deeplhi-
me; Adighe Txik’em, dy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zee-
h’aqhuaf’ere” g’izeryqhaxhuir, Adighebzem yi daxaqhary naxue didew g’izery-
qhalhaqhuifir tlhaqhuinus. Mys habi chh’ak’es, “Adighe Txik’er Adighebzem al-
ternatyfince yi txik’e system zaques” c’ijit-ar!
. “Adighebzem yi txin uexuiqhuer” nobe pejiwe ziteetir de Adighexem zeritlha-
qhuifinir, dy jaqhueqhuxemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre yaf’ef’ xhuin-
am! Har de zeritlhaqhuifinir, zyk’ yaxueeyte-am! De Adighexem ha uexuiqhuer
pejiw ziteetir (Adighebzer txin chh’ak’e nobe xekuim chizerah’a txik’e systemim-
re Adighebzer yiryttxin chh’ak’e nobem g’as tekylyf g’aac’e txik’e systemxem-
re chich zimy, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’e-
re” g’izerymiqhaxhuifir, har chh’ak’e dy Adighe Txik’er systemim Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’izeryqhaxhuifir, habi
Adighebzem yi daxaqhary naxue didew g’izeryqhalhaqhuifir, dy Adighe Txik’er
Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaque g’izerixhuir) damiqhalhaqhuin
chh’ak’e, yaxuizf’ek’ateme habixem yamic’en uexu chi-ate-am! Pts’ixer yawips-
xew yigyiry Adighexer daqhajeeyifiw dy zemanxer yah’aateme, yadiqhuifateme,
kuediw yaf’ef’ xhuinuxet! Hapxuede ts’ixuxem sit chiqhuey ji-ac’e daxuexhuime,
Adighexer xamexem daxeg’uedejin f’ek’a dizidinesin zi c’ip’e chi-a-am! Har zyk’
zichidqhaqhuipchen xueey-am!..
. Adighebzer dqhapsewiniw pejiw dixueeyiwe chitime; dy Adighe Txik’er yape
gyic’e zyk’ mixhuimy diyasporem chizeeth’aw dixueejhen xueeys. Zyk’ dimigui-
vew ha dy jile uexuiqhue lhap’er, c’exiwe diyasporem chidmiqhazac’eme, g’afe-
nire yefenire g’ynemic’awe Adighebzemre Adighe Kuilturimre mil’ejxewe g’aneji-
finuxe-am! Adighexer deeplhiwre Adighebzery Adighe Kuilturiry c’ex didew l’eji-
nuxes! Adighebzer g’aziwipselhijire Adighe Kuilturir zeezih’ajire g’anejinuxe-am!
Adighebzer ts’ixu zi mac’e f’ek’a g’aziwipselhif, Adighebzem yi txiqhaxem ts’ixu
zi mac'e f’ek’a yegejif g’anejinuxe-am! Ha g’axhuiniqha eeyir, Adighexem dy zi
th’amichk’aqha dide xhuinu-a? Adighebzer dymi-ajime; Adighexer, pse t-uit pe-
tire q’am dic’alhh’aja xhuinu-a?!. Habi nexhire nexh th’amichk’aqha sit xhuin?!.
. Adighexemk’e zyk’ mif’ ha g’axhuiniqhar g’aziqhaxhuinur, yape yitxew psew
de Adighexers!.. Har zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am! Adighebzer ziqhapse-
winury ziqhal’enury; dy zemanim chipsew, Adighebzer f’iw zic’e de Adighexers!
. Ziryk’ dimic’ew deeplhiwre Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre hap-
xuedew dqhaal’eme; habi yi veebal yinir, dy zemanim chipsewa de Adighexem
g’itteelh xhuinus!.. Har; wendeqhu didew zi veebalicxue xhuinus, Adighexer di-
micinew, mac’ew zi t’eg’u zidqhaxheeyiw, Adighe Txik’er g’aatchtew zeeth’awe
dizerixueemijham chh’ak’e!.. G’itc’exhuenu dy binxem; ha g’axhuiqhar, zyk’ ya-
chiqhuipchejifinu-am!.. Ha g’axhuiqhar, lajher zeey de Adighexemy zyk’ dyguy
yidqhak’ijifinu-am!..
. Adighexem; dy jaqhueqhuxem yaxuelajhe Adighexem zag’eedqhaqhaapts’e-
re, dy cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’y-
h’aa dy Adighe Txik’er zerijilek’e g’aatchtew zeeth’aw dixueemijheme, hapxue-
dew ziryk’ dimic’ew dy nexemk’e deeplhiwre Adighebzemre Adighe Kuilturimre
dqhaal’exeme, habi hatk’e zyk’ “Di-Adighes!” jit-ajin xueey-am!..
. Hawe diyasporem chipsew Adighexer dixheeyiw, Adighe Txik’er g’aatchtew
zeeth’awe dixueejheme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre dy zemanimy g’a-
g’uenu zemanxemy chipsewijifinuxes!.. Adighexery xamexem daxemig’uedeji-
we Adighew dig’aanewe dipsewijifinus!..
. Yichh’am chijit-aaxem g’aqhalhaqhuir harasy, Adighew dig’aanewe dipsewi-
fin chh’ak’e Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewin xueeys! Adigheb-
zemre Adighe Kuilturimre dqhapsewifin chh’ak’ey, Adighebzem alternatyfince
yi txik’e system zaque g’axhu Adighe Txik’er, zyk’ mixhuimy yape gyic’e diyas-
porem chizeeth’awe dixueejhen xueeys! Dimiguivew Adighe Txik’er zeeth’awe,
dy txiqhaxer Adighebzek’e ttxiwre dilajhewe dixueejhen xueey g’oxhuir. Ha dy
lejheniqhaxem g’ynemic’awe, Adighe Txik’er zeeth’aw dy winexem, dy binxem-
re dy c’aleqhualemre g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxemre th’amaxue g’as maxuych
seh’at t’urit’ xuedyz Adighebzem chadqhaageme, habixem dy Adighebzer f’iwe
yadqhac’efins! Ha dy jile uexuiqhue lhap’er, dimiguivewe zi maxue yape gyic’e
dy winexem chixueedqhajhen xueey g’oxhuir, Adighebzemre Adighe Kuilturimre
zeridy-ajinim dixueeyiw chitime! Ha dy jile uexuiqhue lhap’e dider dimiguivewe
dimiqhazac’eme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre kued demik’iwe l’ejinuxes!
Adighexery dazidepsew lhepqxem daxeg’uedejinuxes!.. Adighexer; dy Adighe
Bzec’eniqhalejhxem anonymiw witikuim g’iraqhah’aa, Adighebzem yi txiqhaxer
yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere g’aziqhaxhu, dy Adighebze daxem yi
daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, dy lhepq txik’e system zaque dy
“Adighe Txik’er” g’aatchtewe zeedmih’awe, xamexemre ziguerxemre txuac’inu
winafexem dapeplhewe ziryk’ dimic’ewe dichitk’e ye haxem Adighexem xuac’a
winafexem zatpxaxew, diraji-ac’exew, daxuepchil’xew dichitk’e, Adighe Cexyd
Lhap’exem ya psexem yaguxery xedqhac’iw th’amichk’e didexew dipsewxewe,
g’uedijik’e eey didewe xamexem daxeg’uedejin f’ek’a zyk’ dizedenesin zi c’ip’e
chi-a-am! Halih’im Adighexem g’idyta dy aqilxer zeridmiqhalejham chh’ak’e, dy
qhaac’exem ya h’eesepxer, Halih’ Lhap’em yettijifinu-am!..
.
. Dy Th’a Lhap’e!
. Duneeyir g’aquitejixu Adighebzer dqhapsewifiniw, habi chh’ak’e dimiguivew
zerilhepqk’e dy Adighe Txik’er zeeth’awe dixueejheniw, duneeyim di-Adighere
dimuslimenirew dichipsewifiniwe, de Adighexem nasip txuec’! Aamyn!
.
. YEMUZ Yilmez
. 20.06.2017
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-17-NE:
.
. DY BINXER, DY C’ALEQHUALER G'AADQHAQHAPTS'EN XUEEY-AM!..
.
. Dilajhew ziguerxer g'adlejhiw deeca newijhk’e zerizidqhapsexuijinir normals.
Chizidqhapsexuijim chiqhue yiqhue g’axhuiwe chitime gegu tc'iw dig'izerifeniry,
dig'izeriwgyiniry normaliw xharzines. Peryodiky zemanxem k’elhig’uewe gegu
t’eg’u tc'inimre h'aqhuel'iqhuexem chiqhue dig'izerifenimre dig'izeriwgyinimrey
normaliw xharzines. Hapxuede zexetik’exem chh’ak’e ziryk’ jit-a-am.
. Hawe g'afenimre g'awgyinimre kuedi-ue zerixhuinimre haxer qhak’ih’inimre;
normal-am, xharzine-am. Xamexem ye ziguerxem zag'eedqhaqhaapts'exewe
habixem zadqhaqhah'awleeyinir, de Adighexemk'e kuediw zi th'amichk'aqhas!
. Xamexem, dy jaqhueqhuxem; dy zemanxer, dy lejheniqhaxer zeradiqhuxer,
habixem dy binxer, dy c'aleqhualer g'aaqhaapts'exew habixem ya zemanxery,
ya lejheniqhaxery zeradiqhuxer, Adighexem dimiguivewe tlhaqhuifin xueeys!..
Haxer tlhaqhuiniwe dizereelejhenir, dy zi uexuiqhue mixuym xhuin xueeys! Dy
jaqhueqhuxemre habixem xuelajhe dy ts’ixuxemre, habi hatk'e zag'eedmiqha-
qhaapts'eme nexhif’ xhuins. Habixem; dy binxemre dy c'aleqhualemrey g'aad-
qhaqhapts'en xueey-am!.. Haxery, dy uexuiqhue mixuym xhuin xueeys!..
. Adighexer daxewe dig'ofer, dig'owigyir. Hawe xamexemy f’iwe daxuopchil’ir!
Xamexem tinciw dig’izeraqhapts’efim chh’ak’e, dy zixezxer dy ts’ixuxem c’exiw
byy daxuoxhuijifxer! Qhak’ec’awe jit-ame; de Adighexem nobe tc’efxer, g’afeni-
re yefenires! Haxem g’ynemic’awe, der – deriw neqhuec’ uexuiqhuexer c’aqhue
txuizf’ek’if-am! Har hapxuedew c’exhuim, Adighexer dyqhaguipsisen xueey-a?..
. Ziguerxem g’idac’exemy deeplhime tlhaqhuxer mixers: G’aqhapts’eqhuaf’e
dizerixhuim chh’ak’e, dy binxemre dy c'aleqhualemre tinciw g’aaqhaapts’exery
haxer t-ac’axir! Habixem; c’eniqha zy-a dy Adighe ts’ixuxer, dy binxemre dy c'a-
leqhualemre zyk’ lhaqha-asxe-am. Dy binxemre dy c'aleqhualemre tinciw g’aa-
qhaapts’exery, haxer, c’eniqha zy-a dy Adighe ts’ixuxem bqhadaqhah’axe-am,
ha dy ts’ixuxem pe-ac’e xuaqhaxhuxer! Ha g’axhuiqhary Adighexem zyk’ tlha-
qhuif-am!.. “L’o har hapxuedew c’exhuir?” jit-aw ha g’axhuiniqham dixeplhime,
sebep nexhichh’a didew tlhaqhuir miras: Xamexemre dy jaqhueqhuxemre; c’e-
niqha t’eg’u zy-a ye f’iwe lejha dy c'aleqhualer, yeezixem piwid didexew zixua-
qhalajhexer!.. Habik’ey g’aminexew, dy zemanim uexu g’aqhuetinir guiqhu ze-
rixhuir; dy c’aleqhualer yaquizink’e yik’y dy winaqhuexery yaquizink’e zirah’ar!
K’ec’iwe jit-ajime; tinciwe dig’izeripts’em, zir zim dixuy-awe chita dy f’i lhaqhui-
niqhaxery yaquitaxew haxery dizerymi-ajxem chh’ak’e Adighexer, dizepqiriwda
didere dith’amichk’e diderew dopsewir!..
. “Adighexem dawere zig’adiwijhijinu?” jit-aw dizek’elhiplhijime, tlhaqhuxer mi-
xers: Dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em; aayetk’e, “Zi lhepqim yeezim zymiqhawize-
xuijime, Se ha lhepqir f’iqham xuescen-am!” g’idjee-ar! Pejiwe dimuslimeniwe
chitime, Halih’ Lhap’em zerijy-am xuedew zidqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Ha-
bi chh’ak’ey fiqhueniqhamre nediniqhamre yape dide yitxewe, Halih’im f’iwe
yimilhaqhu ah’laq mixhumic’ew xhuar psory zerizixewe zixednejin, dibghinejin
xueey g’oxhuir!.. Halih’ Lhap’er zerixueeyim xuede ts’ixuif’xer dixhuifime, mys
chiqhue dy uexuiqhuexer wizexuijxew xueejhenuxes! Hawe ts’ixuif’ xhuiniqhar
zerijilek’e dimiqhazac’eme; qiyametir g’asixu xamexemre dy jaqhueqhuxemre
diraji-ac’exew, habixem f’iwe daxuepchil’xew dipsewinus! Adighexem dy dize-
ripsewin c’ik’er xezixinur deras! Ye pejiw dits’ixuif’xew dipsewinus ye pejiw di-
mits’ixuif’xew hawe dits’ixuif’ xuedew zitc’xew dipsewinus! Ha psewik’yt’im ya
zixezir xezixinur de Adighexers!..
. Adighexer habi hatk'e dig'awicin xueeys! Habi hatk'e xamexem yaxuelajhe
dy ts’ixuxem, dy binxemre dy c'aleqhualemre g'aadqhaqhapts'en xueey-am!..
Har mixuymiwe dy zi uexuiqhue xhuin xueeys! Dy binxer, dy zemanxer, dy le-
jhiqhaxer, dy milkuxer; xamexem yadqhadiqhuin xueey-am!.. Dy aqilxemre dy
binxemre dy c’aq’uexemre zeey daxuexhuijin xueeys! Zeritxuizif’ek’k’e Adighe
dy ts’ixuxemy zeey daxuexhuijin xueeys!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-18-NE:
.
. K’ELHIDQHAG’UEN XUEEY LHEBAQUEXER TXUEKYINU P’ERE?!.
.
. Adighe Txik’er txiqha kec’xemy g’ichit-uetas.
. Adighe Txik’er Adighexem yats’ixu, yac’e, zirah’a xhua newijh yape gyic’e
Adighe Txik’e Qhuazer, habi k’elhig’uew Adighebzer G’izerixhuir (Adighebzem
yi Grameerir) witikuim g’ytlhh’an xueey g’axhuinus. Habi chiqhue zi Adighebze
C’eniqhalejh Komisyonimy, Adighe Txik’emk’e Adighebze Psalhalher yiqhah’a-
ziriwe witikuim g’irylhh’an xueey g’axhuinus. Ha txiqhalhxer c’exiw dqhah’azi-
riw, tireedqhaadzew Adighexem c’exiw yalhedqha-asime, haxer habixem yad-
qhats’ixuiw yadqhaac’eme, Adighebzer “zeeh’aqhuaf’e” g’adqhaxhua xhuinus.
. Yape gyic’e Adighe Txik’er Adighexem c’exiw yaxuinedqhasin, har habixem
yadqhats’ixuin, yadqhac’en xueey g’oxhuir. Habi chh’ak’e Adighe Txik’er, ynter-
netk’e, duneeyim deney chipsew Adighexem yalhedqha-asin xueey g’oxhuir.
. Adighe Txik’er dy ts’ixuxem nexh tinciw yadqhac’efin chh’ak’e, psalhexer jizi-
axem ya maqxer zexedyqhaxiwe, ha maqxem ya txik’exery g’yqhalhaqhuiwe
Adighebzek’e, Tirkuibzek’e, Iarapibzek’e, Yngyilyzibzek’e psalhemaqk’ey g’azi-
uate vyde-o fylimxer teetxiw witikuim g’ytlhh’afins. Ha fylimxer dy web sytexem
xetlhh’afins, e-mail mesajke duneeyim deney chipsew dy Adighexem yaxuined-
qhasifins. Ha uexuiqhuexer qhazec’enir kuediw mixuyms.
. Adighe Txik’er dy psewik’exem xetlhh’afin chh’ak’e, Adighebzek’e txawe yn-
ternet gazetexer g’idedqhak’ifins. Adighexem daxere yeg’uire g’axhu ya txiqha-
xer, ha ynternet gazetexem chittifins. Haxery qhazec’enir kuediw mixuyms.
. Adighe Pcinalhexem qiymet wineey yattin xueeys. Pcinalhe c’eniqhalejhxem,
Adighe pcinalhexem ya notexer zaxuew yatxijiw witikuim g’iralhh’anuwe dogui-
qhar. Haxery qhazec’enir kuediw mixuyms.
. Yichh’am chijit-aaxer chidqhazac’em chiqhue zi lheniquek’e Adighe Kuiltur
uinsurxer mig’uedij gyic’e zixueth’asijiwe haxer Adighebzek’e zaxuew ttxijiwe
witikuim g’ytlhh’an xueey g’oxhuir. Yape gyic’e tinc g’axhuxer (weredxer, qhib-
zexer, psalhejhxer, psisexer…) ttxifins. K’elhig’uewe nexh guiqhu g’axhuxer
(Adighe Ueri-uatejxer, Adighe Txider…) ttxiwe dixueejhefins. Haxery uexui-
qhue mixuymxes.
. K’ec’iw g’iteedqhazejin xueeyime; Adighe Txik’er, yi g’axhuiniqhar yiryquiry
witikuim g’yh’aas. Har yigyi zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, dip’a-
c’ewe dy Adighe Kuilturir habik’e ttxijin xueey g’oxhuir!..
. Adighebzer zeeyincew g’adqhanen xueey-am! Habi hatk’e Adighexer dimi-
guiveme yik’y t’eg’u dip’ac’eme nexhif’ xhuinus. Xeg’uedejiniqhar, Adighexem
dy bjem g’iteewi-awe xueejhas. “Ziguerexer fimic’eme, xeg’uedejik’e eeyiwe
fixeg’uedejinus!..” g’idjee-ar!
. Harasy; yichh’am g’ichit-ueta dy lhepq uexuiqhue lhap’exer chidqhazec’enu
maxuexer xueejhenu diguiqhawe, “K’elhidqhag’uen xueey lhebaquexer txuekyi-
nu p’ere?!.” jido-ar!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-19-NE:
.
. ADIGHEBZER XEDQHAAXHUEWRE DQHAPSEWIN XUEEYS!..
.
. Adighe Lhap’exe,
.
1. “Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’axhuiw” jizi-axem, zyk’ pejiw ja-ar-am! Ha
psalher, habi hatk’e dy f’ech xhuin xueey-am!.. Ha txik’er Adighebzem zeridee-
mig’uir, mi txiqhamk’e mibdeejim g'ichit-uatew mys g’idoqhalhaqhuir:
. Adighebzem, neqhuec’ bzexem xuemidew maq de-u kued yi-as. Slav bzexe-
my xuemidewe, maq de-u h’arf kued zixet maqilh zy-a psalhexemre hapxuede
psalhexem ya zeeh’aniqhaxemre yikueds. Zadew yitxhaa form zy-a h’arfxer zy-
kued Slav Txik’em; maq de-u h’arf kued zixet maqilh zy-a psalhexemre hapxue-
de psalhexem ya zeeh’aniqhaxemre zykued Adighebzem yi txiqhaxer, yiryquiw
yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’yqhaxhuif-am. Adighebzem yi txiqhaxer yiry-
quiw yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’azimiqhaxhu txik’e systemimk’e txa txik’e
qhuazemre grameerimre psalhalhemre; dy Adighebzer, yiryquiw zeeh’aqhuaf’e
g’aaqhaxhuif-am. Yiryquiw zeeh’aqhuaf’e g’amixhua Adighebzer; zeeh’anir, xe-
qhaxhuenir, qhapsewinir guiqhu mexhuir. Habi chh’ak’e Slav Txik’er; Slav bze-
xem zareeg’uxem xuedew Adighebzem yeg’u g’axhu-am. Slav Txik’em, qha 80
lhandere Adighebzer yimiqhabawewe yeeth’aler. Har yigyi Adighebzer yiqhal’e-
nim nesas. Naxuew witikuim yit ha g'axhug’aac’er; Adighexem, dimiguiguivewe
tlhaqhuifin xueeys.
2. Adighebzer l’eme, habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturiry l’ejinus. Adighe Kuilturir,
duneeyim daxaqha g'ixezilhh'a zi kuilturs. Adighe Kuiltur daxer g’aziqhaxhua dy
Adighebze daxer mil'ejime, nexhif' xhuinuwe solhiter.
3. Adighebzer psewifin chh’ak’e zerijilek’e zeeth’an xueey g’axhu dy Adighe Txi-
k’er; habi yi txiqhalhim g’ynemic’awe mibdeejim, txiqha k’ec’xemy g’ichit-uetas!..
4. Adighe Txik’er; dy Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem c’yqhu zi zeman
pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zeqhuisew witikuim g’iraqhah’aawe, Adi-
ghebzem yi txiqhaxer yiryquiw yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’aziqhaxhu, Adi-
ghebzem yi daxaqhar naxue didew g’aziqhalhaqhu, Adighebzem alternatyfince
yi txik’e system zaques.
5. Adighebzer psewifin chh’ak’e; Adighexem, xamexemre ziguerxemre g’aak’e-
lhidmig’uih’iw, haxem zadmiqhaqhaguivew, zerijilek’e Adighe Txik’er zeeth’awe
dixueejhen xueey g’oxhuir. Dy Adighe Txik’er Adighexem c’exiw yadqhats’ixuiw
yadqhac’efin chh’ak’e, zyk’ parere pulire xueey g’azimiqhaxhu zi uexuiqhue tin-
cir zerijilek’e dqhazec’en xueey g’oxhuir. Adighexem tekylyf nifxuesc’ ha dy jile
uexuiqhue tincir miras:
. Txiqha k’ec’xemy g’ichit-ueta dy Adighe Txik’er; tts’ixu, dimits’ixu Adighexem
psomy yalhedqha-asiw yadivqhaqhaac’e! Adighe c’aleqhualem; ya wisexer, ya
weredxer, ya ci-yrxer, Adighe Txik’emk’e yatxin zerixueeyir habixem tekylyf ya-
xuidevqhac’! Adighe Txik’er, zyk’ dimiguivew dy ts’ig’uxemy yadivqhaqhaac’e!..
6. Ha uexuiqhue lhap’er, zerijilek’e dizeri-iqhuiw c’exiw dqhazec’en zerixueeyim-
k’e Adighexem psomy sinivolhe-uir!..
7. Adighebzer zeripsewinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha dy uexuiqhuer zerijile-
k’e c’exiw tc’en xueey g’oxhuir. Habi k’elhig’uewe dip’ac’ewe dy Adighe Kuilturir
Adighe Txik’emk’e Adighebzew ttxijiwe haxery c’exiw Adighexem yaxuinedqha-
sin xueey g’oxhuir.
8. Adighe Txik’em, yi c’i-uim zimy polemiky tireedmiqhac’ih’iwe, zi maxue yape
gyic’e c’eddzew zeeth’awe dixueejhen, zaxuew, yeg’uire – yechh’iw, yi c’i-uim
ditee-azezih’iw zeeth’an xueey g'oxhuir…
9. Lhaxha tf’elhir yi uink’ibzery yiqhuisew zif’eddziw, dy Adighe Txik’er zeeth’aw
Adighebzer xedqhaaxhuewre dqhapsewiniw deelejhiwe dixueemijheme, qiyame-
tir g'asixu pchil’iniqhar diwixinu-am! Amalincew Adighe Txik’er zeeth’aw habik’e
Adighebze daxer xedqhaaxhuewre dqhapsewiniw deelejhiwe dixueejhen xueey
g’oxhir!..
. Adighepse pej zy-aj Adighexe! Fe sinivoger!
.
. ADIGHEBZER YIREEMIL'E!..
. FIG’AAG’UE!
. ADIGHEBZER XEDQHAAXHUEWRE DIVQHAQHAPSEW!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
. GUI LHITENIQHA:
. Adighebzer xedqhaaxhuewre dqhapsewifin chh’ak’e, Adighe Txik’er Adigheb-
zem alternatyfince yi txik’e system zaquew zilhite, neqhuec’ jit-ame, Adighexem
zi “g’ag’uen guiqha” dy-an xueeyiwe zilhite Adighe pejxem chich ha dy guiqham
teewixuawe dqhazec’en xueey g’axhu dy jile uexuiqhuexem chh’ak’e lejheniqha
ye eekonomiky de-apiquiniqha g’ixezilhh’afinu Adighexer; yape gyic’e dizeric’en,
dizerits’ixuin, ha uexuiqhuexem ya c’i-uxemk’e dizeguiri-uen, lejheniqha guipxer
diwixuen, uexuiqhuexemre lejheniqhaxemre ko-ordyne zidetc’iw, zi maxue yape
gyic’e c’eddzew dizedelajhewe dixueejhen xueey g’oxhuir. Xase diwixuen chh’a-
k’e yiryqu bjiqham dizerinesiw, der – deriw nexh tinciw dizexuesiw dizedelejhefin
chh’ak’e Adighe Txibze Xaser diwixuen xueey g’oxhuir. Diwixuenu ha dy xasem;
txilhimp’e gegu ye neqhuec’ gegu, wecer .. xuede h’awleeyiniqhaxer chimi-axew,
Adighe Txibzemre hadireey Adighe Kuiltur uexuiqhuexemre dachiteelejhih’iw, ha
dy uexuiqhuexer ko-ordyne chitc’iw zi xase xhuin xueeys. Adighe Txibze Xasem,
yape gyic’e chidqhazec’en xueey g’axhu dy jile uexuiqhue nexhichh’axer mixers:
. a. “Adighe Txik’er” Adighexem c’exiw yalhedqha-asiw yadqhats’ixuin, har zee-
h’anir habixem yadqhac’en xueeys.
. b. Adighe Txik’emk’e Adighebzek’e ttxawe; yape gyic’e Adighe Txik’e Qhuazer,
habi k’elhig’uew Adighebzem yi G’izerixhuir (Adighebzem yi Grameerir), habiy k’e-
lhig’uew Adighebze Psalhalher dqhah’aziriw haxem ya redaksiyonxer tc’ija newijh
ha txiqhalhxer dijital witikuim qayit chitc’in, har dy Adighexem xhabar yettiw, haxer
zeeh’anir habixem yadqhac’en xueey g’oxhuir.
. c. Adighe Txibzem teewixuawe Adighe Eedebiyatir, Adighe Txider qhah’azirin
xuede uexuiqhuexer xueedqhajhen xueey g’oxhuir. Ha jile uexuiqhuexem yelejh
Adighexem dade-apiquiw, ha txiqhalhxer yadqhaqhah’azirin xueey g’oxhuir.
. Yichh’am chijit-aa uexuiqhuexem chh’ak’e lejheniqha ye eekonomiky de-apiqui-
niqha g’ixezilhh’afinu Adighexer; e-mail meesajk’e dizeric’efins, telefonk’e dizepse-
lhefins, k’elhig’uewe dizerilhaqhuxew dy uexuiqhuexem dateepselhih’xew, haxem
ya c’i-uxemk’e dizeguiri-uew, kritiky dy kuiltur lejheniqhaxer c’exiwe xueedqhajhen
xueey g’oxhuir. Ha lejheniqhaxem teewixuawe g’iddelejhenu Adighexem, dawere
g’iddelejhenuxemy, sitxem teelejhih’inuxemy haxer daqhaac’ew ko-ordyne g’idda-
c’ime f’i xhuins. Adighe Kuilturim teewixua lejhiqha za-a Adighexem, “Adighe Kuil-
tur Lejhiqha Zixueh’asam” sit lejhiqhaxer dawere g’ixalhh’anuxemy haxer daqhaa-
c’eme f’i xhuins. Zy zemanir mac’ew dy ze-ah’aqhu lejheniqham, lejheniqha g’ixe-
zimilhh’afinu, hawe habi yi p’ek’e eekonomiky de-apiquiniqha g’ixezilhh’afinu Adi-
ghexem; sitxer dawere g’ixalhh’anuxemy haxer daqhaac’eme f’i xhuins. Habixem;
dqhazec’enu uexuiqhuexem chh’ak’e dakengechijinus. Dy am yilhir, g’it-arih’anur
yapek’e tc’eme, lejhek’e planire programire tc’ifins.
. Adighe Txik’er zidexer; xase wixuen bjiqham dizerinesiw, dimiguivew Adighe
Txibze Xaser diwixuenus.
. Dqhazec’enu uexuiqhuexem chh’ak’e, yape gyic’e zir zim dich
iguiqhuin xueey
g’oxhuir. Uexuxem ya lejheniqhaxer xueedqhajha newijhk’e zir zim dizek’elhiplhi-
jiw uexuiw xhuar psoguery zerizixew kontrol tc’in xueeys. Hapxuedew kontrol di-
mic’awe, zi c’ip’e dinesifinu-am. Kontrol c’inim zyk’ yemig’uiqha xelh-am, habi f’i-
qha kued xelhs.
. Adighexer; neqhuec’ lhepqxem daxemig’uedejiwe duneeyim dichichi-aw ditee-
tinuwe chitime, zyk’ dipsalhe quideeyk’e dig’aminewe, zi maxue yape gyic’e zi c’i-
p’e deej chic’eddzewe, dizelejh uexuir zic’isimre zidinesamre har chidiwixinumre
tc’ejiwe, zerijilek’e dizeri-iqhiw, dizedelajhew dixueejhen xueey g’oxhuir. De ziryk’
g’itxezimiqhaxhuenu ziguerexem deelejhxewe zidqhah’awleeyk’e ye hapxuede
lejheniqha tekylyf g’itxuezic’xem ji-ac’e daxuexhuiwe habixem ja-axer tc’ik’e; dy
jaqhueqhuxer dqhaguif’a xhuin f’ek’a Adighexer dizidinesin zi c’ip’e chi-a-am.!..
Zir zim dipeplhew dichitk’ey ziryk’ txuizf’ek’inu-am. Habi chh’ak’e zi uexuiqhuem
guixelh xuetc’awe chitime; ha uexuiqhuer ziqhazec’enu guipim yi ko-ordinec’ir
tlhixhuew, habi deepsalhew diguiri-uew dilajhew dixueejheme f’i xhuins. Adighe-
xer dizemipselhejinu chitime, dy Adighaqhamy dipik’ijin xueeys. Adighaqham di-
pimik’ijifiw chitime; amalincew dizepsalhewe dizeguiri-uen xueeys!.. Yape gyic’e
dizeguiri-uew, lejheniqha guipxer diwixuew, kritiky dide ha kuiltur uexuiqhuexer
dqhazec’eniw dizedelajhew dixueejhen xueeys. Ha uexuiqhue lhap’exem chh’a-
k’e de g’iddelejhenu ADIGHE PEJ ts’ixuxer g’iquek’inu, dimiguivew ha dy kuiltur
lejheniqhaxer xueedqhajhefinu doguiqhar!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-20-NE:
.
. ADIGHE PEJXER DIZEDE-APIQUIWE DIZEDELEJHEN XUEEYS!
.
. Dy byyxer g’itt’eeg’uexew mil’exew g’ana dy ts’ixuxery zyk’ mizewej xhuaxe
petire g’itt’eeg’ua dzexem; zyk’ l’ijh, fizijh, ts’ixuibz, ts’ixu-ts’ig’u, sabyy jami-aw
haxer xamixiwe ts’ixu zeteewik’enk’e zaqhanc’ixu dy ts’ixuxer zefezechiw zetira-
wik’axes! Ts’ig’ufeg’uiw zi jenosydte-am har! Har, yin didew zi jenosydicxuet!..
. Dy hade – hanexem ya hadecxue – hanecxuexer zeteeziwik’axem; ts’ixu ze-
teewik’enk’e yecxew yamiwik’ijxew g’ana Adighe ts’ixuxer xekuim yiraqhak’iwe
yaqha-apxhuen chh’ak’e, habixem p’alhewe g’aarata zemanir mazyt’ xhuit! Habi
chiqhue mil’exew g’ana dy ts’ixuxer zeri-apxhuenim ya wijh zerytaxem chh’ak’e,
dy cexydxer daxe – daxew yaqheeyijifa-am! Dy zemanim chipsew de Adighe-
xem; zawejhim k’elhig’uewe zetirawik’a dy cexydxer, yigyi Chiqhue Maxuexem
chidoqheeyijir! Ha jenosydicxuem g’idyda dy guawecxuer yilhesyche kuedim
chidiwixifinu-am! Hawe psew de Adighexem; zi lheniquek’e dy cexyd lhap’exer
dqheeyijimy, neqhuec’ zi lheniquek’e dy binxer f’iwe tp’in, dqhapsewin, haxem
zeripsewifin c’ik’exer yadqhac’en xueey g’oxhuir!.. Zi lheniquek’ey di-Adighew
dig’aanewe dipsewifin chh’ak’e, lheguim chijit-aaxem gui lhittew haxem xueey
g’aaqhaxhu dy lejheniqhaxery zerijilek’e dqhazec’en xueey g’oxhuir!..
. Chiqhue Maxuexem chiqhue dy cexyd lhap’exer zeridqheeyijinir yiqhues!..
Hawe Adighe pejxer, zyk’ dimiguivew dizede-apiquiw dizedelejhen xueey g’o-
xhuir! Adighexer; ziryk’ dimic’ew dichimitiwe, Adighe Txik’er zeeth’aw dy Adi-
ghebzer habik’e ttxijin xueey g’oxhuir! Adighe pejxer dy Adighebzer ttxijinim
teewixuawe fig’aag’ue dizedevqhalajhe! Ttxa txiqhaxer zir zim e-mail meesaj-
k’e zexueedqhah’iw, habixem ya redaksiyonxer, ya format yetinxer ko-ordyne
zidetc’iw dizedelejhefins. Weramxem sloganxer g'ichitk'yyxew didetinir zyk’ di-
ryquiwe tlhaqhuin xueey-am. Adighexer dizede-apiquiw dizedemilejheniwe zyk’
amal dy-a-am! Harasy Adighe pejxer dizedevqhalajhey; Adighebzemre Adighe
Kuilturimre l'ejiniqham, Adighe Lhepqiry xeg’uedejiniqham g'eedivqhaqhal!..
06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-21-NE:
.
. ADIGHE LHEPQ GUIPSISEN XUYTINIQHAR TXHUIMEJIN XUEEYS!..
.
. Organyzasyonxem, Adighe Lhepqim yi guipsisen xuytiniqhar tink’e ye zi c’i-
p’e yepxink’e zyk’ h’aq ya-a-am. Hapxuede zeguiri-ueniqhamre winafemre qa-
rarimre h’uquuquk’e zyk’ mecru-yyet ya-a-am. Halih’im; ts’ixuxer, lhepqxer,
guipsiseniqhare guipsisen xuytiniqhare ya-aw, ha xuytiniqhar zeeyxem yat,
habixem g’aa-ypx, g’aateepx ye ha h’aqir zeeyxem g’ynemic’aw neqhuec’ zi-
guerxem yapt mixhuiwe g’yqhac’axes!..
. G’itc’exhuenu dy binxem, yape yitxew psew de Adighexem g’idegexew dy
wazyfe lhap’er dygu g’aaqhak’ijir! Mixers, habixem g’idja-axer:
.
. G’ITC’EXHUENU DY BINXER
. “DY XUYTINIQHAR FIMIT”
. JA-AWE G’IDOGEXER.
.
. Yape yitxew psew Adighexem, g’itc’exhuenu dy binxem chh’ak’e g’itteexue
wazyfer, habixem ya guipsisen xuytiniqhar txhuimejin zerixueeyirs. Ha wazyfe
lhap’er; Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaque Adighe Txik’er zeriji-
lek’e g’aatchtew zeeth’awe, alternatyfince ha dy txik’e zaquemk’e dy winexem,
dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre Adighebzer chadqhaa-
gewe, chadqhaac’ewe dqhazec’efins!
.
. YEMUZ Yilmez
. 06.07.2016
. K.Maraş-Turkey
.
.
. FE FI-ADIGHE PEJ?!.
.
. Adighe Bzec'eniqhalejhxem yilhesychem c'yqhu zi zeman pc'onde zek'elh-
h'awijhiw zedelajhexew zec'iqhuiw (anonymiw) witikuim g'iraqhah'aa, Awripe
txik'e normxemy yeg'uiwe Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zee-
h’aqhuaf’e didere g’aziqhaxu, Adighebzem yi daxaqhar naxue didew g’aziqha-
lhaqhu, Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy "Adighe
Txik'er” fe pejiwe fif'emi-uexuiwe chitime, har, th’amichk’aqha dides!..
. "Adighe Txik'er" systemim yi g'izerixhu c’ik'emre yi xuedaqhaxemre yi mi-
xuymaqhimre naxue didew g'azi-uate dy txiqhaxem feegya newijhk’e; Adighe
Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g'ichixhuiwe witikuim
g'yh'aa "Adighe Txik'er" pejiwe fif'e-uexu mixhuiwe chitime, fe fi-Adighe pej-
am! Neqhuec' fiziguers!.. Hawe fe; ts’ixuxem, fi-Adighew zag’eevqhats’ixuiw
haxer g'izerivqhaapts'em chh'ak'e, ha fy zic’ik’em yi h'eesepir, Halih' Lhap’em,
kuediw guiqhuiw yeftijinus! Hapxuede fits’ixuiwe chitime, ha h’eesep guiqhuir
zyk’ zichivqhaqhuipchen xueey-am!.. Hawe fe; "Adighe Txik'er" Adighebzem
alternatyfince yi txik'e system zaque g’izerixhuir vdewe har g’aafchtewe zeef-
h’anuwe chitime, habi chiqhue fe Adighe pejs! Fizeri-Adighe pejim chh’ak’ey,
fe fits'ixu lhap'es!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-22-NE:
.
. HALIH’IM DAWERE H’EESEP YETTIJIFINU?!.
.
. Dizyt qham yi Chiqhue Maxuem, weramxem sloganxer g’ichidmik’yyxewe,
Adighe Chiqhuek’ek’e dichichiqhuen xueeys! Ha dy chiqhuenim g’ipitiwe bled-
qhak’a zi qham yi h’eesepir tc’ijiwe tc’efa, dimicef’a dy uexuiqhuexem daxep-
lhejin, haxer ze-iziqhah’aa sebepxer g’adqhuetiw dy lejhek’e, dy uexu c’ik’e
meetodxer revyzyon tc’ijin xueey g’oxhuir. Qha g’as dy nesip’exem dinesifin
zerixueeyxer zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am! Yape gyic’e mi wipc’exer de
dizewipc’ijin xueeys: Adighebzer yiryquiwe f’iwe tc’ere? Har, dy binxemre dy
c’aleqhualemre f’iwe yadqhac’efa? Adighe Txik’er tts’ixu Adighexem yadqha-
ts’ixua?.. Habixem ya detxenexem, Adighe Txik’er Adighebzem alternatyfince
yi txik’e system zaque g’izerixhuir yalhaqhuiwe qaabil yac’ire? Adighebzer f’i-
we zimic’ej dy binxem, dy c’aleqhualem, g’itpic’a dy ts’ixuxem; dy winexem,
th’amaxue g’as deers yacheettifinu maxuychim seh’at t’urit’ xuedyz habixem
Adighebzer chaqhaagew chaqhaac’ere? Ha wipc’exer dizewipc’ijxew habixem
f’iwe dateeguipsisih’ijin xueey g’oxhuir! Neqhuec’iw jit-ame; “Th’a Lhap’em de
g’idyta dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre xedqhaaxhuewe dqhapsewin
chh’ak’e txuizif’ek’inuwe wazyfexew g’itteexue, ha bledqhak’a qham chidqha-
zec’en xueeya dy jile uexuiqhue lhap’exem chich detxenexer yiryquxew dqha-
zec’efa, habixem detxenexer yiryquxew dimiqhazec’efiw g’anaxe? Zeric’edmi-
qhazec’efaxem ya sebepxer sitxe?” jit-aw dizewipc’ijiwe, habixem ya h’eesep-
xer Halih’ Lhap’em dawere yettijifinumy haxem f’iwe dateeguipsisih’ijin xueey
g’oxhuir, pejiw di-Adighew chitime, Halih’im yi H’eesep Maxuer dy f’ech xhuiw
ha dy jile uexuiqhue lhap’exem ya h’eesepir Halih’ Lhap’em zereettijinur pejiw
dy f’ech xhuiwe chitime!.. 05.06.2016
.
. YEMUZ Yilmez
.
. GUI ZILHITENIQHA:
. Devlet xuyt dizerymi-am chh’ak’e, xuytiwe qararxer yiratxew ha qararxem
qhazec’en xueey g’aaqhaxu uexuiqhuexer ziqhazec’efin organyzasyonxer dy-
a-am! Hapxuede organyzasyonxer daqhawixuen-am. Hawe habixem; ya wina-
fe c’aqhim c’etinu, Adighexer damiqhap’et’awewe Adighebzemre Adighe Kuil-
turimre diramiqhalejhxew, dy binxemre dy c’aleqhualemre g’aaqhafenire g’aa-
qhawgyinire, hapxuedew yaqhah’awleeyinire g’ynemic’awe ya bzemre ya kuil-
turimre tiramiqhalejhih’xewe, haxer kued didewe zeraqhah’awleeyinu xasexer,
zeman k’ih’ g’uets’xem yeezixer zaxueeyxem xuedexew daqhawixuenxes! Ze-
man k’ih’ g’uets’xem guiqhu kued deeh’xew xase winexer daqhac’inxesy k’e-
lhig’uewe ha xase winexer g’it-ac’axijxew, yeezixer g’aag’uexew, de winafexer
g’itxuac’xew g’itteet’ish’ajinxes! Habi yawijhk’ey, habixem bide didew zarizeet-
pxaxem chh’ak’e, de Adighexer zyk’ damiqhap’et’awewe bilimxem xuedexew
daqhaxhuinxes! Adighexem dy psewik’exer nobek’e zerichitxer hapxuedexes!
Nobe ya ts’e quideeyxer chi-a Adighe xasexer, Adighe konfederasyonxer, Adi-
ghe vaqifxer, hadireey Adighe organyzasyonxer psory hapxuedexes. Quaqh-
xem quetxewe Adighexer diziqhaxhuxem; habixem yaxuelajhe, ya ji-ac’e Adi-
ghexem yeezixer zaxueeyxem xuedexew de Adighexem winafexer g’itxuiraqha-
c’inxes!.. Quaqhxem quetxewe diziqhaxhuxemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixu-
xemre; Adighebzer zyk’ pejiw zeraf’emi-uexuir, Adighexer dig’izeraqhaqapts’e-
nim ya wijh yitinxe f’ek’a Adighexer zyk’ dizeraf’emi-uexuir de Adighexem habi
hatk’e tlhaqhuifin xueeys!..
. Adighe organyzasyonxemre uinyversytexem yepxaw “Adighebzer eetud ya-
c’iwe” jizi-a ynstytuxemre fakuiltexemre; yilhes myn blek’amy Adighebzem, ya
yaqha f’ek’a zyk’ pejiw ya sebep g’aazereemik’inum chh’ak’e, habi hatk’e habi-
xem dy lhepq guiqhaxer yapitlhh’ajifin-am! Habixem, dy Adighebzem, yilhes 80
lhandere ya yaqha f’ek’a zyk’ ya sebep g’eek’axe-am!.. Harasy; “Adighebzer
dqhapsewifin chh’ak’e organyzasyon qarar mixhuiwe, Adighe Lhepq Qarar yet-
tin xueey g’oxhuir!” jido-ar. Ha dy lhepq qararir; zyk’ dimipsalhew, winafe dimi-
c’iw, zimy deeminiquequiw, ha dy uexuiqhue lhap’em yi c’i-uim, xame ji-ac’e-
xem zyk’ polemiky tiradmiqhac’ih’iwe, habi chh’ak’e de zimy yi guiqhu dimic’iw,
zeriz-zeriziwe zerijilek’e “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’aw dixueejhewe, al-
ternatyfince ha dy txik’e zaquemk’e, dy winexem, Adighebzer zimic’ej dy bin-
xemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre dy Adighebzer chadqhaagew,
chadqhaac’ew dixueejhewe ha dy lhepq qarar lhap’er dimiguivew c’exiw yettin
xueey g’oxhuir, Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewiniw, de Adighexer
dazidepsew xame lhepqxem daxemig’uedejiw, di-Adighewe dipsewijinu dixuee-
iwe chitime!..
. “Adighebzer eetud yac’iw” jizi-a ha ynstytuxemre fakuiltexemre deeplhxeme
tlhaqhuxer mixers: Pejs, habixem Adighebzer eetud yac’ir. Hawe habixem, Adi-
ghebzem zig’iraqhawjhijin chh’ak’e mixhuiw, har zyk’ yamiqhap’et’ewen chh’a-
k’e yaqhazec’enu yemine uexuiqhuexer f’iwe eetud yac’ir. Habixem, yilhes 80
lhandere dy Adighebzer g’izidenaqhasar witikuim yit-s! Adighexem ya nexhiber;
Adighebxer g’aamiwipselhij, har zyk’ ziramih’aj yaqhaxhuas!.. “Adighebzem yi
pser ze xek’ip’ateme!..” ja-axery poplhexer!.. Habi nexhire nexh leeyicxue ne-
qhuec’ sit xhuin?!. Yigyiry zyk’ miwik’itexew Adighebzem topselhih’ifxer!.. Psa-
lher dimiqhak’ih’in chh'ak’e habixem dy Adighebzem yiraxa leeyxem ya guiqhu
yigyik’e tc’inu-am. Habixem; dy Adighebzer pejiwe eetud zic’xer psalhexew zyk’
yaxueey-am, yaxueceky-am. C’exiwe yaqhal’enu zelejhxe Adighebzer ya milku
wineeyiwe yabjir. Yeezixem g’ynemic’awe Adighebzem teelejhih’aa neqhuec’ zi
Adighe, Adighebzem teepselhih’iniwe yaxueey-am, yaf’ef’- am! “De yedqhagya-
xem nemic’ Adighebzem zyk’ ziry teepselhih’in xueey-am!” ja-ar… Habixem ya
chh’awsiqhuery, Adighebzem teelejhih’aa ts’ixuxer bzec’eniqha ya fakuiltexem
zereemigyaxers. Habixem yadeejk’e yeezixem yade fakuiltexem yemigyaxer,
Adighebzem zyk’ teepselhih’in xueeyxe-am… Hawe habixem yade, jixua-a fa-
kuiltexer; Adighebzer yaqhal’enim f’ek’a har yaqhapsewiniwe zyk’ yelejhxe-am.
Ha akadeemisyenxem Adighebzer pejiwe yaf’e-uexuiwe chitateme, yilhes 80
lhandere Adighebzer yiratxinu zerah’aa Slav Txik’em, Adighebzem yi txiqhaxer
yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izerymiqhaxhuifir ja-ant!.. Habixem
har yac’e petire ja-a-am!.. Har yabzic’ir!.. Yeey Adighexe! Habi hatk’e dig’avqha-
wic!.. Haxer psory; dy jaqhueqhuxem yapqiritxew Adighebzer yaqhaal’ewe, de
Adighexer qiyametir g’asixu daqhapchil’iniwe yolejhxer!.. De Adighexer sit chi-
qhue dig’ichiwcinur?!.
. Derk’e, c’eniqhaxer ts’ixuxem ye organyzasyonxem ya milku wineeyxe-am.
Yi kryterxem teetiwe zi c’eniqhar psory ye habi yi zi ah’ar yiryquiw eetud zic’a
zi ts’ixuir, ha c’eniqham teepselhih’ifiniwe h’aq yi-as. Habi yic’exer yiryquiw chi-
time, ha c’eniqham c’en xueey g’yqhaxhu uexuxem chich xuefache xuexhuir
yic’efink’ey ha ts’ixuim h’aq yi-as. Habi chh’ak’e, Adighebzem teelejhih’aa det-
xene zi Adighemy, Adighebzem teepselhih’ifiniwe h’aq yi-as. Har; teepselhih’in
h’aq quideeyiw g’aminewe, ha ts’ixu lhap’em yi guipsisek’emre yi lejhiqhamre
yitxiwe witikuim g’izerylhh’afiniry, habi yi h’aqs yik’y yi zi wazyfe lhap’es!..
. Adighebzer pejiw f’iwe zilhaqhuxer; zyk’ xase ye neqhuec’ organyzasyon
diwixuenim dipemiplhew, h’uquuqu uexu dixemih’aw, zedelejheniqha guipxer
diwixuewe, Adighebzem zec’iqhuxew diteelejhih’ifins. “Adighe Txik’er” c’exiw
zedqhaac’ew, har g’aatchtew zeeth’aw, ha dy txik’emk’e dy binxemre dy c’ale-
qhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre; dy winexem, Adighebzer tinciw chadqhaa-
gewe chadqhac’efins. Haxer tc’efin chh’ak’e, zyk’ organyzasyon qarar dixueey
g’axhu-am. Tc’en xueey uexuiqhuexer qhazec’enxer tincxes. Haxer mixers:
1. Zimy, zigueremy, zi organyzasyon qarary dipemiplhewe dy “Adighe Txik’er”
c’exiw zedqhaac’ew, har g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen xueeys.
2. Tts’ixu Adighexem “Adighe Txik’er” f’iwe yadqhats’ixuin xueeys. Habixem
chich, “Adighe Txik’er,” dy Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaque
g’izerixhuir pejiw zidexer (qaabil zic’xer), Adighebzem teelejhih’inu guipxem
g’aaxeh’anxew g’eedgexewe, “zedelejheniqha guipxer” diwixuen xueeys.
3. “Adighe Txik’er” zeeth’aw habik’e dy binxemre dy c’aleqhualemre g’itpic’a
dy ts’ixuxemre; dy winexem, th’amaxue g’as deers cheettifinu maxuychim se-
h’at t’urit’ xuedyz habixem Adighebzer chaqhaagewe chaqhac’en xueeys.
. Xamexem yaxuelajhe Adighexem, de Adighexer zag’eedqhaqhapts’ere
tekylyfiwe ye winafewe g’idja-a, Adighebzem zyk’ yeg’u g’amixhuifinu txik’e
systemir, qaabil tc’iw g’aatchtew zeeth’aw dixueejheme, Adighebzemre Adighe
Kuilturimre c’exiw l’ejinuxes! Adighexery neqhuec’ lhepqxem daxeg’uedejinus!
“Adighexer dipsewinu?!. H’amere dixeg’uedejinu?!. Ha dy lhepq qararir pche-
deey mixhuiwe nobe yettin xueey g’oxhuir! Adighexem; dy jaqhueqhuxem ya-
xuelajhe dy ts’ixuxem, yigyiry zag’eedqhaqhaapts’eme, habi hatk’e di-Adighe-
xew duneeyim dichichi-ajifinu-am! Ha qararim yi veebalim; dy zemanim chip-
sewa de Adighexer, zyk’ yflah’ dyqhaxhuinu-am!.. Dy zemanim chipsewa Adi-
ghexer dil’eja newijhy, dy lhepq qarar eeyim yi h’eesepir, Halih’ Lap’em, de
zyk’ yettijifinuxe-am!.. Dy cexyd lhap’exem ya ne-uxemy deeplhijifinuxe-am!..
Halih’im aayetk’e g’idjy-axer dygu g’adqhak’ijiw, Adighexer dit’isiw dy lhepq
uexuiqhue lhap’e didem f’iw deeguipsisijin xueey g’oxhuir, dy hade – hane-
xem ya hadecxue – hanecxuexemre habixem ya sabyy – binxemre kuedk’e
ya nexhiber zefezechiw cexyd c’exhuaxem ya sebepxem!.. Ha sebepxem
f’iwe deemiguipsisijiwe, dy jaqhueqhuxem yaxuelajhe dy ts’ixuxem, yigyiry
zag’eedqhaqhaapts’ew ye dachicinew habixem pchil’ daxuexhuime, Halih’im,
har de zyk’ g’itxuyqhaqhuin-am! “L’o fy cexyd lhap’exem yaxuefache fixhuini-
we fic’eemilejhar?!.” jy-aw, Halih’ Lhap’er g’idewipc’ime sit jewap yettijifinu?!.
05.06.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-23-NE:
.
. “SLAV YAZISI” İLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLİMSEL TESPİTLER
.
April 29, 2015 Eagle
.....
“İkincisi, Kiril alfabesinin sadece Rusya Federasyonu halklarının dilleri için de-
ğil, hatta Rus dili için bile uygun olmadığıdır ve buna inanmak için yeteri kadar
sebep vardır. Belki de Kiril, Sovyetler Birliğinin birkaç yüzyıl olmasa da en azın-
dan bir yüzyıllık geri kalmışlığının sebebidir. Şimdi aynı şey Rusya Federasyo-
nu için de geçerlidir. Kiril’in verdiği en temel zararlardan biri; bu alfabe temelin-
de hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesidir."
.....
Yukarıdaki paragrafta belirtilen bilimsel tespitler; Rusya'da yayınlanan “Na-
tsionalniy Aktsent” isimli web sitesindeki bir yazıdan alınmış olup, objektif olan
dilbilimcilerin Slav Yazısı ile ilgili olarak tespit ettikleri net olarak görülen yeter-
sizlikleri ifade etmektedirler.
.
. “SLAV YAZISI” OKUYUCUNUN ZİHNİNİ FAZLADAN YORMAKTADIR.
.
. Slav Yazısı’nın; bu yazı temelinde hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesin-
den çok daha önemli olan sorunu, bu yazı sisteminin okuyucunun zihnini fazla-
dan yormasıdır. Bazı Slav Harfleri’nin çizgilerinin uzunlukları ile biçim detayla-
rının fazla oluşu, insan zihnini fazladan yormakta, bu durum hızlı okumada en-
gel faktörü oluşturmaktadır. Dik çizgileri olan harflerin fazla oluşu ise, bu harfle-
rin biçimlerinin bir kısımlarında "ortak şekil özelliği" oluşturmakta ve bu durum
ise, bu harflerin metin (tekst) içerisinde seçilmelerini, biçimlerinin kavranmaları
ile seslerinin anlaşılmalarını ve bu harfleri bulunduran kelimelerin anlamlarının
okuma süresince zihinde tutulmalarını zorlaştırmaktadır. Bu olumsuz orfografik
özellikleri bulunan Slav Yazısı, okuma esnasında okuyucunun zihnini fazladan
yormaktadır. Okuyucuların beyinlerine fazladan yüklenen yükler ya da onların
beyinlerini fazladan yormalar; uzun vadede, ekonominin cesameti ile de orantılı
olarak önemli emek ve zaman kayıplarına ve insanların konulara olan ilgilerinin
azalmalarına sebep olmaktadır. Konunun Adıgece’yi ilgilendiren tarafı ise; sözü
edilen olumsuz orfografik özellikleri bulunan Slav Yazısı’nın, Adıgece’nin yazıla-
rını hiçbir şekilde yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiremeyecek
olmasıdır. 19.03.2016 Yılmaz Özcan
.
.
. “SLAV YAZISI” ADIGECE’Yİ BOĞMAKTADIR.
.
. Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olduğundan, Slav Yazısı’nın Adıgece’ye verdiği
zarar çok fazladır. Adıgece’yi nefes aldırmadan boğmaktadır. Artık onu öldürmek
üzeredir. Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi
yazı başlığı çok açık anlatmaktadır! Adıgeler başlarımızı kuma gömmüş durmakla
yok oluştan hiç kurtulamayız!.. Adighexem dy chh’axer pcaxhuem c’etxhuimawe
dichitk’e xeg’uedejiniqham zyk’ dig’eelifin-am!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
. Yukarıdaki internet sitesi yazı başlığı; “Slav Yazısı Adıgece’ye uygun gelmektedir”
söyleminin hiç doğru olmadığını, onun kocaman bir yalan olduğunu, Slav Yazısı’nın
Adıgece’yi hiç nefes aldırmadan boğmakta olduğunu çok net olarak göstermektedir!
Adıge Toplumu, artık kanarak zaman kaybetmemelidir!.. 14.03.2017 Yılmaz Özcan
.
.
. DAYATMA YAZISI
.
. Türkiye'de resmi alfabe Türk Alfabesi'dir. Onun dışında kalan yazı sistemleri;
kullanılmasına devlet tarafından izin verilmişse, Yerel Yazılar'dır. Devlet tarafın-
dan izin verilmemişse, bunlar, resmi yazı olmayan, öneri niteliğinde olan yazılar-
dır. Bundan dolayı Türkiye'de, Slav Yazısı resmi alfabe değildir. Kuzey Kafkas-
ya'da ise Slav Yazısı; normal yerel yazı değil, bir "Dayatma Yazısı"dır.
19.03.2016 Yılmaz Özcan
.
.
. Çocuklarımıza Eziyet Etmemeliyiz!..
.
. “LATİN HARFLERİYLE RUSÇA ÖĞRENMEK İSTİYORUM!”
.
. “ЛAТИН ХЬЭРФЛEРИЙЛЭ РYСЧA OГЪРЭНМЭК ИСТИЙOРYМ!”
.
. Yukarıdaki iki başlık cümlesinden;
1. Hangisi, yazı estetiği bakımından daha güzeldir?
2. Hangisi, insan gözünü ve zihnini yormuyor?
3. Hangisi, daha çabuk ve daha kolay anlaşılıyor?
4. Hangisinin yazılması daha kolay olur?
.
. Yukarıdaki iki başlık cümlesini çocuklarımıza gösterip alttaki sorulardan her
birisini ayrı ayrı sorarak cevaplar istediğimizde, bütün sorularda, % 90’ dan da-
ha fazla bir oranda ilk cümleyi seçeceklerdir. O halde, çocuklarımıza eziyet et-
memeliyiz!.. 19.03.2016 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-24-NE:
.
. ADIGE YAZISI’NIN YERİ VE ÖZELLİKLERİ
.
. Günümüzde toplumların kullandıkları yazı sistemleri; sadece standart latin
harflerini kullanan yazı sistemleri ve özel harf de bulunduran yazı sistemleri
olmak üzere hız kriteri esasına göre oluşmuş olan iki kategoriden hangisinde
yer aldığına göre değerlendirilirler.
. Bunlardan ilk gruba giren yazı sistemleri; birinci lig yazıları olup, bu yazılar
teknik gelişmelerin bütün olanaklarından yararlanırlar. Çünkü bu yazılar, tüm
programlara, yeni gelişmelere uyumludurlar ve işlemlerde hızı azaltmazlar.
. İkinci gruba giren yazı sistemleri; alt liglerde yer alırlar ve bu yazılar, kulla-
nılan özel harfleri destekleyen programlardan yararlanırlar. Ama bu yazılar
yeni teknik gelişmelere aynı anda uyumlu olamazlar, bunun için aracı prog-
ramlara gereksinim duyarlar. Bu durum; donanımın ve personelin birim za-
mandaki verimini ve hızını azaltır. Ayrıca her font özel harfleri desteklemez.
. Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir yüzyıldan
daha çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, başka bir ifade ile tarih-
sel derinliği olan, dilbilimin tüm bilimsel kriterlerine uyan, Adıgece’nin yazıları-
nı “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getirebilen, Adıgece’nin güzelliğini
“en net” olarak gösterebilen ve birinci lig koşullarına tam uygun olan bir yazı
sistemidir.
. Adıge Yazısı’nın kuruluş biçimi; onun, yukarıda sözü edilen özellikleri nok-
sansız olarak taşıdığını göstermektedir. Bunu kanıtlamak için, Adıge Yazısı’-
nın kuruluşunu kısaca özetleyelim:
. 1. Adıge Yazısı’nda “ c ” harfi, Türkçe’nin “ ş ” harfinin sesi değerindedir.
“ c ” harfinin Türkçe’deki ses değeri, yalnız Türçe’ye özgüdür. Dillerin yazı
sistemlerinde birkaç harf; kullanıldığı dile uygun olarak o dile özgü olan ses
değerleri taşıyabilmektedirler. “ c ” harfinin Adıgece’deki ses değeri; bu dile
uygun düşmekte ve “ ş ” sesinin Adıgece’deki farklı türevlerinin Adıgeceye
uygun olarak okunuşlu biçimlerde yazılmalarına olanak sağlamaktadır.
. 2. Adıge Yazısı’nda “ i “ harfi, Türkçe’nin “kalın ı” harfinin sesi değerinde-
dir. Adıge Dilbilimci KUBE Şaban, çok doğru bir kararla “ i “ harfini, “kalın ı”
sesi değerinde kullanmıştır. Batılılar da, Türkçe’nin ve Doğu Avrupa dilleri-
nin “ kalın ı ” seslerini aynı şekilde olmak üzere “ i ” harfi ile yazmaktadırlar.
Sözü edilen “ kalın ı ” sesleri, İnternette de “ i “ harfi ile yazılmaktadır. Bunlar
da Adıgece’deki yazış şekli ile örtüşmektedir.
. 3. Adıge Yazısı’nda “ x ” harfi; Grekçe’de olduğu gibi “ ince k ” sesi ile “ h ”
sesinin birleşimi olan bir ses değerindedir.
. 4. Yukarıda ses değerleri belirtilen “ c, i, x ” harflerinin dışında kalan 23 latin
harfinin Adıgece’deki ses değerleri, Latince’de ve Türkçe’de olduğu gibidir.
. 5. Adıge Yazısı’nda birleşik harflerin oluşum kombinasyonları, hem Batı yazı
normlarına ve hem de Adıgece’nin tüm özelliklerine uygundurlar.
. Yukarıdaki açıklamalardan da görüldüğü üzere Adıge Yazısı (Adighe Txik’er),
aşağıdaki genel özellikleri taşımaktadır:
. a. Oluşumunun tarihsel derinliği ve doğallığı vardır.
. b. Kuruluşu Batı yazı normlarına tam uygundur.
. c. Türkçe’nin ve latin yazısı kullanan bütün dillerin yazıları ile barışıktır.
. d. Adıgece’nin özelliklerinin bütün gereklerini sağlamaktadır.
. e. Adıgece’nin yazılarını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getirmektedir.
. f. Adıgece’nin güzelliğini “en net” olarak gösterebilmektedir.
. g. Birinci kategori yazı sistemlerinin bütün özelliklerini taşımaktadır.
. Yukarıdaki özellikleri ve daha başka özellikleri taşıyan Kutsal Adıge Yazısı
(Adighe Txik’er), Adıgece için alternatifsiz ve milli olan tek yazı sistemimizdir.
Adıge Toplumu’nca bir an önce harekete geçilerek yoğun bir şekilde ve doğru
olarak kullanılması gerekmektedir.
.
. Yılmaz Özcan
. 15.05.2017
. K.Maraş-Turkey
.
.
. ADIGHEXEM SINIVOLHE-UIR!..
.
. "Adighebzer" dymi-ajime, habi kuuwe g'yqhaxu F'I LHAQHUINIQHARY dy-
ajinu-am!.. Har, de Adighexem dy zi th'amichk'aqha dide xhuinu-a?!.
. Adighexe!
. Nobem g'as dig'izeraqhapts'ar, dig'izeripts'ar yiryquins! Habi hatk'e pts'i
ziwipsxer, de dig'aziqhaapts'exer tlhaqhuifin xueeys! Adighexem zawer cha-
qhatiw ya achexer yaqhat’ilha petire; dy hade – hanexem ya hadecxue – ha-
necxuexer, habixem ya sabyy – binxer zefezechiw zeteeziwik'axem ya txik'e
systemir, Adighexer daqhatg'uin chh'ak'e, dy txik'ew zeeth'aniw lhechiqhak'e
g'idawxil'as! Slav Txik'er, Adighebzem zyk' g'eemig'uiwe habi har yeeth'aler!
Har tlhaqhuifin xueeys! Yegyag’uem yi chh’ar qhaleeyawe yeziqhac Slav Txi-
k’er; Adighebzem txik'e system zerixuemixhuifinur, habi Adighebzer zeryth’a-
lenur, zeryqhal'enur tlhaqhuifin xueeys!.. Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxem
yigyik’e ya maq g'iraqhak'ifinu-am!.. Habixem hapxuede xuytiniqha ya-a-am!..
Hawe xuytiniqha zy-ar, diyasporem chipsew de Adighexers. Habi chh’ak’e wa-
zyfer, diyasporem chipsew de Adighexem dy pchem delhs!.. "Adighe Txik'er"
diyasporem yiryquiwe chizeeth'ame, habik'e dy winexem, dy binxemre dy c'a-
leqhualemre Adighebzer chadqhaageme, Adighebze daxer, dy zemanimy g'a-
g'uenu zemanxemy chipsewifinus!.. Dixemig'uedejiwe, di-Adighew dig'aanewe
dipsewifinus!.. Ziryk' dimic'ew dizerichitar yiryquins!.. Sinivolhe-uir!.. Habi hat-
k'e fig'awic!.. Xic’im yi nexhibe dy Adighe Bzec’eniqhalejhxem (Habixem chich
dy ts’ixu lhap’ychir ha dy jile uexuiqhue lhap’em cexyd teexhuih’aaxes! Habi-
xem chich dy ts’ixu lhap’ychimy ya qhaac’exer ha dy jile uexuiqhue lhap’em ti-
ralhh’aaxes), yilhesychem c’yqhu zi zeman k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw ze-
delajhexew zec’iqhuiw witikuim g’iraqhah’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yege-
qhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar naxue di-
dew g’aziqhalhaqhu, Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu
“Adighe Txik’er;” dy Adighebze daxer mil'e gyic'e, diyasporem chizeeth'awe di-
xueevqhaajhe! Adighexer di-Adighew dig’anejiniw dixueeyiw chitime; habi hat-
k’e ziguerxem zag’eedmiqhaqhaapts’ewe, nediniqham dichh’apiriplhifiw, men-
fa-at ts’ig’uxem dipik’ifiw, zerijilek’e dizepqiric’awe, Adighe Txik’emk’e “Adi-
ghe Kuilturim” diteelejhih’iwe dixueevqhaajhe!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. QEEYMET MAXUER G’ASIXU UILAFE ZADQHAPLHXEW DIPSEWINU?!.
.
. Adighebzer psewifin chh’ak’e; har devletibze zerixhuir yiryqu-am, yiryquinu-
am! Slav Txik’em Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’y-
qhaxhuif-am! Habi chh’ak’e Adighexem Adighebzer c’exiw yachiqhuipchejxew
xueejhas! Adighe Txik’er c’exiw g’aatchtew zeedmih’ame, Adighebzemre Adi-
ghe Kuilturimre c'ex didew l’ejinuxes! Haxer dymi-ajime zi lhepqiwy dig’anejifi-
nu-am! Xame lhepqxem c’exiw daxeg’uedejinus! Qeeymet Maxuer g’asixu xa-
mexem diraji-ac’exew, habixem uilafe g’idaplhxew dipsewijinus!..
. Yichh’am chijit-aa “xeg’uedejiniqham” dig’eelifin chh’ak’e zyk’ zimy zeedmi-
qhaqhaguivew Adighe Txik’er g’aatchtew dy winexem chizeeth’aw dixueejhen,
habik’e Adighebzer ttxiwre Adighebzem dirylejhen, dy winexem, dy binxemre
dy c’aleqhualemre Adighebzer chadqhaagewe chadqhac’en xueeys!.. Adighe-
xer zerijilek’e dizepqiric’awe, Adighe Txik’er zeeth’awe Adighebzek’e Adighe
Kuilturimre c’eniqhaxemre dateelejhih’xew dixueejhen xueeys!.. Habixem g’y-
nemic’awe Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewifin chh’ak’e neqhuec’
zyk’ zi amal, zi qhogu dy-a-am!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-25-NE:
.
. ADIGECE YAŞAMAMALI MI?..
.
. Adıgece Öğrenim’e ilginin azalmasının nedenleri çoktur. Ancak en başta ge-
len nedeni; Slav Yazısı prangasının ona vurulmuş olması ve bu durumun, üni-
versitelerin dilbilimle ilgili akademik çevreleri ile Adıge Sivil Toplum Kuruluşları
yöneticileri tarafından Adıge Toplumu'nun arzularına aykırı olarak ısrarla savu-
nulmasıdır.
. Dünyanın en mükemmel kitapları, en iyi öğretim materyalleri, en iyi öğretici-
leri sağlansa da; Adıgece’ye hiç uymayan, onun yazılarını yeterince okunuşlu
ve kullanışlı duruma getiremeyen, insanın algılama ve ruhsal yapısına uygun
bir yazı oluşturamayan Slav Yazısı ile Adıgece’nin yeni nesillere yaygın olarak
öğretilebilmesi mümkün değildir. Çünkü Slav Yazısı, teknik olarak Adıgece’ye
uygun olamamaktadır. Slav Yazısı’nın imlâsı bu dile ağır gelmektedir. Bu du-
rum; iki nedenden, Adıgece’nin ses özellikleri ile Slav Harfleri’nin orfografik
özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Bu hususu biraz açacak olursak; Adıgece’-
nin ünsüz sesleri çok olup, çok ünsüzlü hecesi olan kelimelerinin miktarı ile bu
kelimelerin kullanım yoğunlukları fazladır. Slav Yazısı’nın ise, dik çizgisi olan
harflerinin miktarı çoktur. Benzer dik çizgilere sahip olan bu harflerin şekilleri-
nin bir kısımlarında “ortak şekil özelliği” oluştuğundan, Slav yazısı ile yazılan
Adıgece yazı okunurken metin (tekst) içerisinde çok ünsüz harfli hecesi olan
kelimelerin harflerinin seçilmeleri, biçimlerinin kavranmaları, seslerinin anlaşıl-
maları ve o kelimelerin anlamlarının okuma süresince zihinde tutulmaları zor
olmaktadır. Bu nedenle, Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece bir yazıyı okumak ve
okuduğunu anlayabilmek çok zor olmakta ve okuyucuyu fazladan yormaktadır.
Bundan dolayı Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların okunmaları zevkli de-
ğil, tam aksine olarak çok sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu durum ise insanı, kendi
ana dili olan Adıgece ile yazılmış yazıyı okumaktan, Adıgece yazı yazmaktan
ve Adıgece’yi kullanarak çalışmaktan soğutmakta ve Adıgece’den uzaklaştır-
maktadır. Bu nedenlerden dolayı tüm dünyada Adıgece bilenler gittikçe hızlı
bir şekilde azalmaktadır.
. Yukarıda anlatılan durum gözle çok net olarak görüldüğü ve çok iyi bilindiği
halde, Adıgece’nin yaşatılabilmesi için herhangi bir ciddi girişimde bulunulma-
maktadır. Ancak o dilin ve kültürün sahipleri olan Adıgeler çeşitli şekillerde oya-
lanmaya devam edilmektedir. Başka bir ifade ile söylemek gerekirse, bu konu-
ya hiçbir şekilde iyi niyetli olarak yaklaşılmamaktadır. Bu duruma ilâve olarak,
Rus Yönetimi’nce, Adıgece’de herhangi bir yazı sistemi değişikliği yapılamaya-
cağı hakkında kararname ile yasak getirilmiştir! Bu müdaahale etme ve yasak
getirme, çok haksız bir durumdur! Kararname veya kanun ile bir halkın diline
müdahale edilmesi ve herhangi bir kısıtlama getirilmesi; o halkın nefes alma,
yaşayabilme ve var olabilme hakkının kısıtlanması anlamında olup, insan hak-
larının ayaklar altına alınmasıdır!..
. Yukarıda belirtilen durumlara ilâve olarak; Adıgeler, diyasporada kültürel ba-
kımdan tam da nefes alabilecekleri bir sırada, devletler arası yapılan bir takım
gizli temaslarla Slav Yazısı prangasının diyasporada yaşayan Adıgeler’e de vu-
rulması sağlanmıştır! Şimdi ise bu pranga sayesinde Adıgece’nin ve Adıge Kül-
türü’nün ihyâ olacağı söylenerek, Adıge Toplumu ile alay edilmektedir!..
. Bu kültürel jenosidi âcil olarak durdurması gereken UNESCO ise; yayınladı-
ğı bir liste ile Adıgece’nin kısa bir zaman içinde öleceğini ilân etmekten ve kül-
türel jenoside seyirci olarak kalmaktan başka herhangi bir şey yapmamaktadır.
Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği organizasyonları da; bağımsız devletleri ol-
mayan halkların nefes alabilme, yaşayabilme ve var olabilme haklarını korumak
için hiçbir girişimde bulunmamaktadırlar. Açıklanan bu olumsuz tutumlar; dünya
ve insanlık için üzücü olan ve kültürel bakımdan dünyayı çölleştiren olaylardır!..
. Konunun çok üzücü olan bir tarafı da; Avrupa ve dünyanın diğer ülkelerinde-
ki dilbilim insanlarının, akademisyenlerin bu kültürel jenoside ses çıkarmamala-
rı ve Türkiye’deki akademisyenlerin ise bu kültürel jenoside katkıda bulunmala-
rıdır. Kanaatime göre Adıgece ve Adıge Kültürü; dünya ülkelerine ve insanlığa
zararlı değildir. Tam tersine olarak Adıge Dili ve Adıge Kültürü; dünyaya güzel-
likler, moral değerleri, insani değerler, güzel duygular ve sanatlar katmaktadır!
Bu güzel özellikleri olan Adıge Kültürü’nün ve onun dili olan Adıgece’nin yaşa-
maması mı gerekiyor?!...
. Söz konusu kültürel jenosidi âcil olarak durdurabilmenin, dünyanın en güzel
saygı kültürü olan Adıge Kültürü’nün ve onun dili Adıgece’nin yaşatılabilmesinin
tek çaresi; Adıgece’nin kendi doğal, kullanışlı, alternatifsiz ve milli yazı sistemi
olan, dilbilimin bütün kriterlerine ve Batı yazı normlarına tam uygun olan “Adıge
Yazısı”nın, Adıge Dili’nin yeni nesillere öğretilmesinde kullanılmasıdır. Söz ko-
nusu Adıge Kültürü’nü yaşatabilmenin bundan başka hiç bir çaresi yoktur! Çün-
kü; kullanıldığı dile yeterli olamayan ve onun yazılarını yeterli olarak okunuşlu
ve kullanışlı duruma getiremeyen ve Batı yazı normlarına uygun olmayan yazı
sistemleri ile o dilin ve kültürün yaşatılabilmesi kesinlikle mümkün değildir.
. Adıge Toplumu; Adıgece’ye ve Adıge Kültürü’ne sahip çıkamaz ise, kısa bir
zaman içerisinde Adıgece ve Adıge Kültürü dünyadan tamamen silinecektir. Bu
zamandaki kısıtlı ortamlarda, Adıgeler’in, dillerini ve kültürlerini yaşatmak üzere
önlem alabilmeleri için, uluslararası kuruluşlar tarafından desteklenmeye ihtiyaç-
ları vardır! Çünkü Adıgece’ye sadece kararname ile yasak konulmakla kalınma-
mış, devletlerarası bir takım gizli temaslarla Slav Yazısı prangasının diyaspora-
da yaşayan Adıgeler’e de vurulması sağlanmıştır. Oysa Slav Yazısı, Adıgece’ye
uygun olan ve Adıgeler tarafından tercih edilen bir yazı değildir! Komünist rejim
dönemi başlangıcında Kafkasya’daki Adıge Toplumu’na dayatılan ve ona zorla
kabul ettirilen ve Adıgece’ye hiç uygun olmayan bir yazıdır. Şimdi ise aynı yazı
sistemi; diyasporada yaşayan Adıge Toplumu’na dayatılmakta ve ona kabul et-
tirilmeye çalışılmaktadır. Başka bir ifade ile söylemek gerekirse; Slav Yazısı tek-
nik olarak Adıgece’ye uymadığı halde, Adıgeler bu yazıyı kullanmaya mecbur
bırakılmaktadır. Bu kısıtlamaların anlamı şudur: Adıgeler; her durumda, Adıge
Dili’nin ve Adıge Kültürü’nün ölümlerini, elleri bağlı seyretmek zorundadırlar!..
“Anadil özgürlüğü” bu mu?!. Buna “anadil özgürlüğü” denebilir mi?!. Bu ne biçim
bir adalet?!. Ne kadar haksız ve hazin bir durum!.. Nerede kaldı insan hakları?!.
. Adıge Dili’nin ve Adıge Kültürü’nün yaşayabilmesi için ilk önce, Adıgece’nin,
teknik olarak kendisine hiç uymayan Slav Yazısı prangasından muhakkak kurta-
rılması gerekmektedir. Kafkasya'da yaşayan bazı Adıgeler de, “Slav Yazısı'nın
Adıgece’ye hiç uymadığını" açıkça ifade etmektedirler. Slav Yazısı; Adıgece’ye
uygun gelen bir yazı olsaydı, Kafkasya’da da Adıgece bilenler her geçen gün
azalmaya ve Adıgece Kafkasya’da da can çekişmeye başlamazdı! Ama her ne
hikmetse, Slav Yazısı'nın Adıgece’de kullanılmasına devam edilmesi için, Türk
Akademisyenleri de dahil olmak üzere çok ısrar edilmektedir. Âdeta Slav Yazı-
sı'nın Adıgece'yi boğmasına seyirci kalınması ve hatta marifetli kişi ve kuruluş-
larca bu kültürel jenoside katkıda bulunulması için bütün dünya anlaşmış gibi-
dir!.. Ne diyelim, dünyaya hayırlı olsun… Eğer olursa!..
. Görüldüğü üzere akademisyenlerin etkin olan büyük bir bölümü ile onların
destekçileri olan bazı insanlarımız; “Adıgece’nin yaşaması” konusunda hiç iyi
niyetli olmayıp onlar Adıgeler’in oyalanmaya devam edilmesinden yanadırlar!..
. Ancak, kanaatime göre çok yanlış yapılmaktadır! Dünya kültürel yönden çöl-
leştirilmektedir! Adıgece’nin dünyadan silindiğini, onun oluşturduğu Adıge Kültü-
rü’nün yok olduğunu ve Adıgeler’in de birlikte yaşadıkları ulusların içlerinde eri-
diklerini bir düşünelim! Kişilikleri ellerinden alınmış ve özelliksizleştirilmiş olan bu
insanların beraber yaşadıkları uluslara kültürel yönden ne gibi katkıları olabilir?..
Hiçbir şey!.. Tam tersine olarak beraber yaşadıkları ulusların kültürlerine bir çok
zararları olabilir! Hangi devlet şövence politika izliyorsa, o devlet ülkesine, olum-
suz etkileri uzun vadede görülecek zehir enjekte etmektedir!.. Doğru olan politika;
halkların kişiliklerini ellerinden almadan onların birbirleriyle uyumlulaştırılması ve
bunun için âdil yönetimler oluşturulmasıdır. Yüce Yaratıcı adaleti emretmektedir!
. Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı Adıge Toplumu üzerinde uygulanmak-
ta devam edilen acımasız kültürel jenosidin ve desinformasyonun, fazla zaman
kaybedilmeden durdurulmasını ve Adıge Toplumu’nun, özgün kültürü yönünden
tekrar rehabilite edilmesini temenni ediyoruz! Bunları sağlamak için gerekiyorsa
uluslararası organizasyonlar da harekete geçmelidirler. Çünkü bu sorunlar; uzun
vadede tüm insanları etkileyen ve bu nedenle onları da ilgilendiren sorunlardır!..
. Adıge Toplumu'ndan bir kişi olarak bütün ilgililere şunu söylemek istiyorum:
.
. ADIGECE’NİN ÖLMESİ; SİZLER İÇİN, HERKES İÇİN VE DÜNYA İÇİN HİÇ DE İYİ
OLMAYACAKTIR!..
.
. Yılmaz Özcan
. 28.02.2016
. K.Maraş-Turkey
.
NOT:
Birleşmiş Milletler’ce uluslararası bir yasa çıkarılarak; devletlerin, egemenlikleri
altındaki azınlık halkların dillerine, kültürlerine ve kullandıkları yazı sistemlerine,
müdahale etmeleri ve kısıtlama getirmeleri, diğer bir ifade ile "Kültürel Jenosid"
uygulamaları, insanlık suçu sayılarak yasaklanmalıdır. 30.03.2017 Y. Özcan
.
.
MEESAJ YE-26-NE:
.
. ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATMALIYIZ!..
.
. Değerli Adıgeler,
.
1. “Slav Yazısı’nın Adıgece’ye uygun yazı olduğu” söyleminin artık inandırıcılı-
ğı kalmamıştır. O söylemin doğru olmadığını; politik ve ideolojik mülâhazala-
rın dışında tam bilimsel olarak kanıtlayalım:
. Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olup, Slav dillerinden farklı olarak, ünsüz har-
fi çok olan heceyle oluşan kelimeleri ve onların kullanım yoğunlukları fazladır.
Slav Yazısı’nın ise, dik çizgisi olan harflerinin miktarı çoktur. Bu harflerin bir
kısımlarında “ortak şekil özelliği” oluştuğundan, çok ünsüz harfli hecesi olan
kelimelerin yazılarını metin (tekst) içerisinde yeterli olarak “okunuşlu ve kulla-
nışlı” duruma getirememektedirler. Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece metin
(tekst) içerisinde; çok ünsüz harfli hecesi olan kelimelerin harflerinin seçilme-
leri, seslerinin anlaşılmaları ve bu kelimelerin anlamlarının okuma süresince
zihinde tutulmaları çok zor olmaktadır. Başka bir ifade ile söylemek gerekirse,
bu yazının imlâsı Adıgece’ye ağır gelmektedir. Slav Yazısı; Adıgece’de, insa-
nın algılama ve ruhsal yapısına uygun bir yazı oluşturamadığı için, Slav Yazı-
sı ile yazılmış Adıgece yazıların okunmaları zevkli değil, tam aksine sıkıcı ve
sıkıntılı olmakta, insanı Adıgece ile yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak
çalışmaktan soğutmakta ve uzaklaştırmaktadır. Bundan dolayı Kafkasya’da
ve tüm dünyada Adıgece’yi bilenler gittikçe azalmaktadır.
. Yeterinden çok daha uzun bir zaman olan 80 yıllık uyguluma, Slav Yazısı’-
nın Adıgece’ye uymadığını göstermiştir. Bu duruma rağmen Slav Yazısı’nın
Adıgece’de kullanılmasına devam edilmesi için ısrar edilmektedir. Rus Yöne-
timi tarafından Adıgece’de yazı sistemi değişikliği yapılamayacağı hakkında
kararname ile yasak getirilmiştir. Adıgece’ye müdahale edilmesi ve yasak ge-
tirilmesi, çok haksız bir durumdur. İnsan haklarının ayaklar altına alınmasıdır!
. Slav Yazısı; teknik olarak Adıgece’ye uygun olamadığından, 80 yıldır Adı-
gece’yi nefes aldırmadan boğmaktadır. Artık Adıgece’yi öldürmek üzeredir.
Çok aleni olan bu durumu, Adıgeler gecikmeden muhakkak görebilmeliyiz.
2. Adıgece’nin ölmesi ile Adıge Kültürü de ölecektir.
3. Adıge Kültürü, dünya'ya güzellikler katan bir saygı kültürüdür. Adıge Kültü-
rü’nü oluşturan Adıgece ölmese daha iyi olur, diye düşünüyorum. Bu nedenle
size, Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik’er’i) açıklayan yazıları ilişikte sunuyorum.
4. Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir yüzyıldan
çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, dilbilimin bütün bilimsel kriter-
lerine ve Batı yazı normları’na tam uygun olan, Adıgece’nin yazılarını yeterli
olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiren, Adıgece’nin güzelliğini net ola-
rak gösterebilen ve Adıgece için alternatifsiz olan tek yazı sistemidir.
5. Adıgece’nin yaşayabilmesi için; Adıgeler, toplumca Adıge Yazısı’nı kullan-
maya başlamamız gerekmektedir. Onu çabuk bir şekilde Adıgelere öğretebil-
memiz için, para ve pul gerektirmeyen çok kolay bir işi toplumca yapmamız
gerekmektedir. Önerim olan o kolay iş şudur:
. İlişikteki yazılarda açıklanmış olan “Adıge Yazısı”nı; bütün Adıgeler’e ulaş-
tırıp tanıtalım ve öğretelim. Gençlerimize, şarkı ve şiirlerini “Adıge Yazısı” ile
yazmalarını önerelim. “Adıge Yazısı”nı çocuklarımıza hemen öğretelim.
6. O kutsal işimizi, beraberce en çabuk şekilde gerçekleştirmemiz gerektiği
hususunda, bütün Adıgeler’e ricada bulunuyorum!
7. Adıgece’nin yaşamasını sahiden istiyorsak; o kolay işimizi bir an evvel
toplumca yapmamız gerekmektedir. Onu müteakiben çok çabuk bir şekilde
Adıge Kültürü’nü, “Adıge Yazısı” ile Adıgece yazarak onları da Adıgeler’e
ulaştırmamız gerekmektedir.
8. Adıge Yazısı üzerinde kimseyle hiçbir polemiğe girmeden onu hemen kul-
lanmaya başlamamız; güzel biçimlerde, doğru olarak ve üzerinde özenerek
kullanmamız gerekmektedir…
9. Artık Adıgece’nin alternatifsiz yazı sistemi olan “Adıge Yazısı”na (“Adighe
Txik’er”e) sahip olduğumuza göre, Adıgece’yi geliştirerek yaşatmaya çalışma-
lıyız. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmazsak toplumsal işlerimiz hiçbir zaman dü-
zelmeyecektir. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmak ve onu “bilim dili” seviyesine
ulaştırmak zorundayız!..
. Gerçek Adıge Ruhu olan Adıgeler! Sizi çağırıyorum!
.
. ADIGECE ÖLMESİN!..
. GELİNİZ!
. ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATALIM!..
.
. Yılmaz Özcan
. 12.02.2015
. K.Maraş-Turkey
.
. NOT:
. Adıgece’yi geliştirerek yaşatabilmemiz için “Adıge Yazısı”nı benimseyen-
ler, başka bir ifade ile Adıgeler’in bir “gelecek umudu” olması gerektiğini sahi-
den isteyenler; çabuk bir şekilde organize olup çalışma grupları kurarak çalış-
malara başlamamız gerekmektedir. Bu çalışma grupları ile bir taraftan “Adıge
Yazısı”nı tüm Adıgelere ulaştırıp tanıtarak onlara bu yazıyı kullanmalarını öğ-
retirken diğer bir taraftan Adıgece’yi “kullanışlı” duruma getirecek, başka bir
ifade ile Adige Yazı Dili’ini geliştirecek çalışmaları hemen başlatmalıyız. Önce
“Adıgece Yazım Kılavuzu,” müteakiben “Adıgece’nin Grameri” ve onu mütea-
kiben de “Adıgece Sözlük” kitaplarını hazırlayıp bunların redaksiyonlarını ta-
mamladıktan sonra dijital platformda kaydederek tüm Adıgeler’in istifadeleri-
ne sunmalıyız. Daha sonra bu kitapları bastırarak insanlarımızın kullanımları-
na sunmalıyız. Bir taraftan da gerekli hazırlıkları yaparak “internet ortamında
öğretim” faaliyetlerini başlatmalıyız. Adıge Edebiyatı, Adıge Tarihi,… yazmak
gibi kültürel işlerimiz üzerinde gerekli çalışmaları başlatmalı ve bu gibi konu-
larda çalışmalar yapan insanlarımızı her bakımdan desteklemeliyiz. Kültürel
konular gönül koymayı gerektirir. Bu işlere gönül koymadan Adıge olamayız.
İşlerimizin başkaları tarafından yapılmasını beklemek, çok yanlıştır. Bize hep
bu yanlış umudu pompalamaya çalışıyorlar. Maalesef biz de bu boş umutlara
kanıyoruz. Bizim kültürel işlerimizi, gönlü ile beraber Adıge olandan başkası
uygun olarak yapamaz. Yapsa da muhakkak Adıge Kültürü’ne aykırı olan bi-
çimlerde yapmış olmak için veya Adıge Kültürü’ne zarar vermek için yapar.
. Yukarıda açıklanan durumları da göz önünde bulundurarak, Adıge Kültürü
bakımından günümüzde mevcut koşulları şöyle değerlendirebiliriz: Günümüz-
de devlet okullarında ve üniversitelerde verilmekte olan sözde Adıgece Öğre-
tim ile Adıgece’nin çocuklarımıza yeterli ve yaygın olarak öğretilebilmesi ke-
sinlikle mümkün değildir. Adıgeler; toplumca Adıgece’ye sahip çıkmazsak,
Adıgece asla yaşayamaz! Adıgece’ye sahip çıkmanın ne şekilde ve nasıl ya-
pılabileceğini burada net bir biçimde açıklıyoruz. Adıge Toplumu; Adıge Dili’-
ne sahip çıkıp çıkmayacağına, hiçbir şey tartışmadan, konuşmadan, hiçbir
şeyden çekinmeden ve korkmadan toplumca doğru olanı seçip onu kullan-
maya başlayarak karar verecektir. Ya yok oluşu kabullenip tepkisiz ve ses-
siz kalacaktır ya da var olmayı seçip dilinin ve kültürünün yaşaması için ya-
sal ve meşru yöntemleri kullanarak toplumca organizeli şekilde kültürel ça-
lışmaları başlatacaktır. Adıge Toplumu; var olarak yaşamak ve tarihten si-
linmemek istiyorsa, ikinci seçeneği seçerek burada net olarak açıklanan kri-
tik kültürel çalışmaları, toplumca organizeli olarak başlatmak ve yapmak zo-
rundadır. Adıge Dili’nin ve Adıge Kültürü’nün yaşayabilmesi için bundan
başka herhangi bir yol ve çare yoktur. Söz konusu kritik kültürel çalışma-
ları, ancak Adıge olmaktan vazgeçemeyenler başlatabileceklerdir. Bu ne-
denle Adıge olmaktan vazgeçemeyenler; hayatın ve ortamların bütün güç-
lüklerine rağmen birbirleriyle irtibat kurmak, konuşmak, görüşmek, anlaş-
mak ve harekete geçerek kritik kültürel çalışmaları planlı ve koordineli şe-
kilde başlatmak zorundadırlar. “Etüd ederek veya derleme yaparak bilgi
edinen, edindiği bilgileri ortak birikime sunan, formatlanmış ortak kültürel
bilgileri insanlarımıza ileterek yayan ve onlara açıklayarak öğreten” olarak
bu kültürel harekete katılacak kişiler; güçlerinin yettiği ölçüde ama kesin-
likle koordineli olarak azimle çalışırlarsa, başarıya kesinlikle ulaşılır. Bu or-
tak kültürel hareket; planlı ve koordineli çalışmalar organizasyonu olaca-
ğından, “düğün, parti, oyun, eğlence, buluşup sohpet etmek,..” gibi uğra-
raşıları bu hareketten uzak tutmak zorundayız. Adıge olan ve Adıge Kül-
türü’ne sempati duyan her kişinin; Adıge Kültürü’nün önemli sorunlarının
çözümünde, olanakları ölçüsünde ve elinden geldiğince katkılarda bulun-
ma sorumluluğu vardır. Her kişi bu sorumluluğun hesabını Yüce Allah’a
muhakkak verecektir. Bu toplumsal sorumluluğun sağlık durumu hariç
başka hiçbir haklı mazereti olamaz. Çok kritik bu kültürel çalışmalarımızı
başlatabilmemiz için, “ADIGHE PEJ” olan kişilere ihtiyacımız vardır. Böy-
le kişilerin çıkarak söz konusu çalışmaları başlatmamızın fazla gecikme-
yeceğini umuyoruz!.. 06.02.2016 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-27-NE:
.
. TANRI DİLİ VE YAZI DİLİ
.
. “Tanrı’nın insanlara bildirdiği hususlar”ın yazıyla anlatılmasından ileri gelmiş
olsa gerek, yaklaşık olarak üç bin yıl kadar önce yaşamış olan Eski Adıgeler;
“yazı”yı, “Tanrı Dili” olarak adlandırmışlar ve yaymışlardır. O devri takip eden
asırlar içinde Adıgeler’in; “Tanrı Dili’nden, bilimden ve yazı dilinden” uzaklaştı-
rılması sonucu güçten düşmelerinden sonra, “Tanrı Dili”nin anlamı da değişe-
rek “damga” olmuştur. Son birkaç asırda Adıge aile armaları ve damgaları ola-
rak kullanılan Adıge Hiyeroglifleri, bu gün de Th’abze adı ile anılmaktadırlar.
. Hiyeroglifler ilkel yazılardır. Arkeolojik değer ifade etmektedirler. Çeşitli top-
lumların farklı hiyeroglifleri olmuştur. Bu yazılardan bazıları, asırlar boyu süren
bir zaman içerisinde peyderpey değişime uğrayarak gelişim göstermişler ve ge-
lişimlerini tamamlayarak günümüzde kullanılan harf sistemleri oluşmuştur.
. Kullanıldığı dilin yazısını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getire-
meyen yazı sistemi; çağımızda, o dili artık fazla yaşatamıyacaktır. Başka türlü
ifade etmek gerekirse; yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma
getiren yazı sistemi olmayan veya olsa da sahipleri o yazı sistemini kullanma-
yan bir dil, artık çok yaşayamayacaktır…
. Böyle bir vahim durum; bu zamanda, Adıgece için de söz konusudur!.. Adı-
ce’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiremeyen bir
yazı sistemi ile Adıgece de, artık daha fazla yaşayamayacaktır!..
. Ancak burada kısa yazılarda açıkladığımız “Adıge Yazısı”nı, toplumca etkin
bir şekilde kullandığımız takdirde, Adıgece, çağımızda ve gelecek zamanlarda
yaşayabilecektir. “Adıge Yazısı,” Adıgece’yi taşıyabilecek ve onu yaşatabilecek
olan bir yazı sistemidir. “Adıge Yazısı;” Adıge Dilbilimcileri'nin yüz yıldan fazla
bir zaman içerisinde peyderpey çalışarak beraberce (anonim olarak) ortaya çı-
kardıkları ve Adıgece’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duru-
ma getiren, Adıgece’nin güzelliğini gösterebilen ve alternatifsiz olan tek yazı
sistemidir.
. Adıgeler; hiç gecikmeden, tüm kültürel işlerimizi ve çalışmalarımızı koordine
ederek, “Adıge Yazısı”nı kullanarak Adıgece ile çalışmalara başlamamız gerek-
mektedir...
.
. Yılmaz Özcan
. 2014 Yılı
. K.Maraş-Turkey
.
.
MEESAJ YE-28-NE:
.
. CIRCASSIAN WRITING
. THE FORMATION OF THE WRITING OF CIRCASSIAN
.
1. The dependent vowels are written with “a, aa, e, ee, i, o, u, uu, y” letters.
2. The short “a” which comes after the “g’, h, h’, q, q’, qh, xh” consonants is
written with “a” letter and the long “a” is written with “aa” letter. The short
“e” which comes after the other consonants is written with “e” letter and the
long “a” which comes after the other consonants is written with “a” letter.
3. The front and long “ e ” sound is always written with “ ee ” letter.
4. The “ i ” letter which comes before or after the consonants or comes after
semi-vowels as the only vowel is read like back “ı” vowel in Turkish. But the
vowel “ i ” which comes after he consonant “ y ” is pronounced thinner.
5. The “ o ” letter is pronounced long.
6. The semi-vowel “u” which comes after the “g, g’, k, q, q’, qh, x, xh” conso-
nants is written with “u” letter and the long “u” is written with “uu” letter.
The long “u” which comes after the other consonants is written with “u” letter.
7. The front “ i ” sound which comes after “g, k, u” letters or comes before
or after the other consonants as the only vowel is written with “y” letter.
8. In “yy”; the front “y” shows the vowel, the next “y” shows the consonant.
9. The separated vowels which is at the beginning of the word are written
with “a, aa, ee, i, o, uu, y” letters. The separated vowels which are uttered
separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
The “-aa, -ee, -o, -uu, -y” are long, “-a, -i” are short. “-u” is pronounced like
semi-vowel.
10. The separated diphtongs which is at the beginning of the word are written
with “ ua , ue , uee , ui , uy ” united letters. The diphtongs which are uttered
separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
The “ –ua, -uee, uy ” are long, “ -ue, -ui ” are short.
11. Some of the free consonants are written with as the letters of simple
consonants. Some of them are written as the letters of united consonants.
12. The “ g ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters is read like “ g ”
consonant in Turkish. The “ k ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters
is read like “ k ” consonant in Turkish. The vowel sound of “ y ” letter which
comes as abone is not uttered.
13. The “ h ” letter which comes before the vowels as single forms the voice
groups in a trice.
14. The “ i ” letter which comes before or after the vowels is read like the
consonant of “AYIN” letter in Arabic.
15. The “ y ” consonant which doesn’t comes after “ g, k, u ” but before or
after the vowels is written with “ y ” letter.
16. Pressed consonants are written by putting “ ’ ” apostrophie behind then.
Apostrophie on “ g’ ” presses the back consonant of “ g ” letter, apostrophie
on “ k’ ” presses the front consonant of “ k ” letter.
17. When the united consonants come separately, a dash (-) is put between
the letters while writing.
18. The gerunds in Circassian are written as the given sample gerunds.
. 06.03.2014 Yılmaz Özcan
.
THE WRITING OF CIRCASSIAN SOUNDS (KABARDIAN DIALECT)
.
SOUND /
WORD MEANING
..a (dependent short-vowel or dependent long-vowel)
g’ah’ bring (short a)
dame wing (long a)
..aa (dependent long-vowel)
g’aah’ they’re bringing
g’aag’ue come
a (separated short-vowel)
ane variety of table
ade pliers
yi-a-am s/he hasn’t get
jit-at we were saying
aa (separated long-vowel)
aax they’re taking from him
yi-aa-am s/he never had
jit-aat we’d told
b
nibe obdomen
c
cate sour cream
ch
chabe soft
c’
c’e new
d
dane silk
dz
dzin to throw
..e (dependent short-vowel)
mel sheep
yege read; call
..ee (dependent long-vowel)
teepcheky plate
yeegy she’s spinning wool
ee (separated long-vowel)
eey bad
eex he’s taking from him
g’i-eex he’s taking from him
s-eex he’s taking from me
f
fe you; skin, leather
f ’
f ’i good
g
gaz gas
gok’ s/he’s leaving from him
gerc bean
gegu play (semi-vowel u)
gy
gyane shirt
gyide axe
yagy they’re spinning wool (semi-vowel y)
gu
guawe mourning
guiven to be late
degu deal (semi-vowel u)
g’
g’achten to take
g’aag’ue come
g’eege read; call
g’oplhe s/he’s looking at here
g’oh’a s/he’s appearing
g’u
yeg’u suitable (semi-vowel u)
gh
jigh tree
h
hane mother
hade father
h’
h’a dog
..i (as dependent short-vowel)
ci horse
zi one
i (separated short-vowel)
iqhin to hold (as vowel)
yi-iqhir the thing s/he holds
t-ix take it from us
acri-i Noah’s pudding
i (as consonant)
ialemet strange
maine meaning
j
baje fox
jh
jhi old
k
karton cardboard
kontrol control
ket sheep-fold
kezuwe in turns
ky
kyar the thing cracked
kyits’ kid
yaky they’re stepping
yeeky he’s stepping (semi-vowel y)
ku
maxueku thursday (semi-vowel u)
k’
k’ape tail
nek’eguugu stye
l
li meat
lh
lhec’in to wipe
l’
pl’i four
m
maze moon
n
ne eye
..o (dependent long-vowel)
bo stable
nobe today
o (separated long-vowel)
o sheepfold
one it’s hanging
ze-one they're hanging each other
ze-oh’a things are going bad
p
pe nose
p’
p’e place; bed
yip-’a? isn’t he feeding
q
qaabze clean
g’aqeeyin to burp
qoplhe he’s looking back
qoh’a he’s going behin
qu
mequ hay (semi-vowel u)
q
q’a graveyard
q’u
q’ueey cheese
q’uih’ ship
qh
qha year
qhaatxe spring
qheeyin to cry
qhogu road (semi-vowel u)
qhu
meqhu is drying (semi-vowel u)
r
weram street
s
se I; knife
wines house
t
tane heifer
t’
nat’e forehead
g’yt’-am he isn’t digging
ts
tsi wool
ts’
ts’e name; louse
..u (dependent long-vowel or dependent semi-vowel)
bzu bird (long u)
duneey world (long u)
..uu (dependent long-vowel)
kuu deep
guu bull
-u (separated semi-vowel)
xee-u he’s dipping it
c’i-uxer buttons
uu (separated long-vowel)
uuwin howl
g’a-uuwin howl
ua (separated long-diphtong)
uax they’re opening
so-uate I’m explaining
ue (separated short-diphtong)
ueten to explain
p-ueten? will you explain?
uee (separated long-diphtong)
ueexu he’s driving away
s-ueex s/he is taking in front of me
ui (separated short-diphtong)
uix open; take it away
g’i-uik’ go away this side
uy (separated long-diphtong)
uyxir taken away
s-uyxir the thing taken from me
v
nive stone
w
wade hammer
x
xade garden
xu
txuog’ue he’s going for us
nexu daylight
xh
pxha wood; wooden
xheeyin to move
xhu
pxhui daughter
..y (as dependent long-vowel or as dependent semi-vowel)
sy my
g’yk’ get out of this
y (separated long-vowel)
yt' two hands
yxar the thing he’s taken from him
g’i-yxar the thing he’s taken from him
s-yxt he was taking from me
y (as consonant)
yatx they’re writing
yege read; call
yeegy s/he’s spinning wool
yin big
k’yyin to shout
yoge s/he is reading
z
ze once
nez coast
.
06.03.2014 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-29-NE:
.
. NANE
.
We pc’ere wy c’ale ts’ig’uir
Xi uifem cheepezezexiw?
C’ip’e xamem hane-hadencew
Quircijhxem har g’ixuebanew?
.
Chi-a-am mibi zi maxuey
Uachh’amaxue syqhalhaqhuifiw,
Chi-a-am mibi zi haney,
Nane, wechh’iw a g’izdylhefiw.
.
Cheh’ars, yi lhabjher teengyiziw,
Ghizijiw q’uih’xer g’eepchil’ew,
H’apcipxer pl’ek’e g’iraxiw,
Feers f’eeyk’e naper chalhec’iw.
.
Sy nane, ha h’alhezeeh’axers
Nobek’e g’izdexac’er,
“Zeeyinces mi Iarap ts’ig’uir,”
Ja-awre a g’izdezilher.
.
Hapxuedexem ya aguxer pxhacemy,
Sy chh’afem chabe g’oxhuek’ir,
Hanebqham sy ar pejijemy,
Guijheeyiqhuem habi sixacir.
.
Nane, f’ity sig’omilhxuame,
Belih’xemy wixezmidzame,
Zeedzeniw wy c’ale ts’ig’uir
G’amixhuiw ye l’ejiqhaame.
.
Sit quancaqhaw, Th’a, wezlejhawe
Duneeyim pts’anew sic’iteebdzar?
Dzi yimi-aw nane th’amichk’emy
Neps c’yqhajiw g’ic’ebqhanar?
.
Hara We wizerizaxuer,
Sabyy qhibzer zexomic’ik’iw,
Pxhank’yyxem har chixejayek’e
Nibe yizxer chibqhadeh’acxiw?
.
Wimidzixe, sy nane diche,
L’i yic’ins wy quer actimim,
Zeman k’ec’k’e har neg’uejinsy
Chiplhejins Baxhsen hawzim!
.
. CHOGENTS’IG’U Alyy
.
.
BIDEW APL’E ZEDQHACEK’!
.
Har seras, wy c’alers!
Guif’e nepsxer g’isf’ic’ok’!
Sig’apc’ej-a sy c’inalhe?
Bidew apl’e zedqhacek’!
.
Pc’ejire sabyyiqhuem quircim,
Bjen yiqhaxhuiw k’eritar?
Teesiw g’ydiqhua wanecim,
Ner teemiplhew blelhetar?!.
.
Ynstytum Mezkuu qaale,
We ze guerim yebqhajhar,
Har seras, wy c’alers!
Yegen siwixiry sig’ag’uejas.
.
Sy c’eniqha, we wy binxem,
Se yastins, g’aminew xen.
Wy txilh napew mees mo bghixem,
Weredic’ey se pxuystxens.
.
Pxuixessenus jighy qhaatxem.
Nartixu h’asexer pxuespc’ens.
Pxuezqhaxhuinus wy ci guarter.
Sit g’islhisimy zqhazec’ens.
.
Sy c’inalhe, zisxhueja-am.
Se yigyiry si-Quirmens.
Sipxuepejsy “Marje!” ja-am,
Zipxuesc’inus se quirmen!
.
. DIQHUIJH Quirmen
.
.
MEESAJ YE-30-NE:
.
. KUEDIWE DIZEDELEJHEN XUEEYS!..
.
. Adighe pejxem; zimy deeminiquequiw, psalhe dedmiqhaajew, zimy yi
guiqhu dimic'iw, ziguerxem ya yjazetim dipemiplhew, der – deriw xuytiw
qarar yettiw, ha qararim dqhazec’en xueey g’yqhaxhu dy jile uexuiqhue
lhap’exer, planire programire teewixuaxew. zimy zeedmiqhaqhaguivew
dqhazac’exewe dixueejheme; mys habi chiqhue neqhuec’ lhepqxer, de
Adighexer “dilhepq pejiw” dalhaqhuiwe xueejhenuxes! Habi chiqhue dy
Halih’ Lhap’em; Adighexem, xuefache dizerixhuifam chh’ak’e nexhibew
merh’amet g’itxuyc’inus! Dy Adighe Lhepqim yi guif’eqhuecxuexer habi
yawijhk’e tlhaqhuifinus!..
. Harasy Adighexem, habi hatk’e ziguerxem dy daqyqytxuir neqhuine
yadqhadiqhuin xueey-am!.. Dy cexyd lhap’exem yaxuefache dixhuifin
chh’ak’e sitim chiqhuey habixem yaguxer zyk’ dqhak’ezizin xueey-am!
Adighexer kuediwe dizedelejhen xueeys!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
DUIAXER:
.
. Dy Halih' Lhap'e!
.
. Adighexer diziqhah’awleey xamexemre haxem yadarexew yaxuelajhe
dy ts’ixuxemre, Adighexem habi hatk’e zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ewe,
zerilhepqk’e dizepqiric'aw, alternatyfince dy txik’e system zaque g’axhu
Adighe Txik'er zerilhepqk'e zeeth'aw, Adighebzemre Adighe Kuilturimre
Qeeymet Maxuer g'asixu xedqhaaxhuewre dqhapsewifiniwe, Adighexer
di-Adighere dimuslimenirew dipsewijifiniwe nasip txuec'! Aamyn!
06.07.2016 Wy Quil YEMUZ Yilmez
.
.
. Dy Halih' Lhap'ew We Th'acxue Zaque! Dinolhe-uir!..
.
Neqhuec' lhepqxem dizexax-am, dalhaqhu-am! L'o mi Adighexer zaxueeyir
ja-aw g'idewipc'xe-am! Hapxuedyziw adaletincaqhar chipsew mi duneeyim,
dawere di-Adighere dimuslimenirew dichipsewifinu? Dqhapsewiniwe lhepq
wazyfewe Adighexem g'idepta "FAZYLETIR," dawere dqhapsewifinu?!. De
Adighexem zi qhogu, zi xek'ip'e diqhalhaqhu!.. Halih' Lhap'ew We Th'acxue
Zaque! Habi chh’ak’e dinolhe-uir!.. 06.07.2016 Wy Quil YEMUZ Yilmez
.
.
Dy Halih’ Lhap’e! Adighexer, duneeyir g’aquitejixu di-Adighere dimuslimenirew
diqhapsew! Dy xeku daxemre dy xuytiniqhamre g’idetij!.. 2016 Qha. YEMUZ Y.
.
HADEJH LHAXEW QABERDEEY!
.
Uachh’amaxue wesiw teelhim,
Jecy maxuey nepsxer c’oj!
C’im yi binxer g’yquih’aasy
Maqh haxer yamic’ew yec!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sit dy lajhe, dy xekuijhir
Dimilhaqhuiwre dol’ej!
Dinecej wy deej nexh psinc’ew
Hadejh lhaxew Qaberdeey!
.
Uachh’amaxue dimilhaqhuimy
Ya nexh daxew dy negu c’et-s!
C’ip’e jijem dichipsewimy,
Diroguicxue, har dy xekus!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sit dy lajhe, dy xekuijhir
Dimilhaqhuiwre dol’ej!
Dinecej wy deej nexh psinc’ew
Hadejh lhaxew Qaberdeey!
.
Dy hane – hadew dy xekuijhir,
Dy nexhijhxer dymi-aj!
C’ip’e jijem dig’aminew
Diwirybin-a dinecej!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t'o)
Sit dy lajhe, dy xekuijhir
Dimilhaqhuiwre dol’ej!
Dinecej wy deej nexh psinc’ew
Hadejh lhaxew Qaberdeey!
.
G’eeger: H’AXHUPAC’E Amirxhaan
. “Muh’ajirxem ya Wered”
.
.
HALIH' LHAP'EM, "DY XEKUIMRE DY XUYTINIQHAMRE" G'AADIRYQHATIJINS!..
.
“Dy xekuimre dy xuytiniqhamre” g’idezitijinur, haxer t-eeziqhaxa Halih’ Lhap’erras!..
Adighexer haxem yaxuefache dixhuime, Halih’ Lhap’em haxer g’aadiryqhatijins!..
02.12.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHE LHEPQIMRE ADIGHE XEKUIMRE ZEQHUISE DQHAXHUIJIN XUEEYS!
.
Ts’ixuimre ts’ixuiqhamre pc’e xuyc’iwe duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe
Kuilturim duneeyir xueniques!.. Adighe Kuilturir zeri-orijinaliw chimi-a, chimipsew
duneeyir; c’aqhue daxe xhuijifinu-am! Duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe
Kuilturir g’aziqhaxhuir Adighebzerras! Habi chh’ak’e Adighe Kuilturir g’aziqhaxhu
Adighebzemy duneeyir xueniques!..
Duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe Kuilturir orijinaliwe psewijifin chh’ak’e,
Adighebzer orijinalire qaabzerew xexhuewre psewijifin xueeys!.. Adighebzer zeri-
orijinaliw psewijifin chh’ak’e, Adighexer dazidepsew lhepqxem daxemig’uedejiwe,
zerilhepqk'e Adighebzer f’iwe tc’ejiwe dipsewijifin xueeys! Adighexer di-Adighew
dig’aanewe dipsewijifin chh’ak’ey, Adighe Lhepqimre Adighe Xekuimre zeqhuise
dqhaxhuijin xueeys!.. 15.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
Adighexer; nesip’exer dy-awe dizedelajhewre dizedepsewin xueey-a?!. YEMUZ Y.
.
WY KUEC’IM SICHIQHAJEEY!
.
“Qhogu jije sig’yk’iry nobe
Se h’ac’ew sig’ipxueg’uas! (2)”
“Zi apl’e g’izecek’ zaquey
Zi wipc’ey wig’izemiwipc’! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
“G’isxuefh’y zi c’ag’ue f’its’e
Seecasy teep’en g’isxuefc’! (2)”
“Sidefceey Uachh’amaxuejhimy
Sy jheguir yezivqhaqhac’! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
“Se syguim xelhir yigyipstu
Guimaxew g’ipxues-uetens! (2)”
“Sy guic’em yi chexu guipsisery
T’eg’u – t’eg’uiw g’ipxues-uetens! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
“Qhogu hane jije teetaxem
Ya weredim g’ic’ede-uik’! (2)”
“Zeeyincew g’ana wy binxemy
Wy bqhaafe yaxuize-uix! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
.
G’IDAC’IL’E DESINFORMASYONICXUER TQUITEN ZERIXUEEYIR!..
.
. Zy axer g’itteelh lhepqxem; yilhesychere cheniquere lhandere Adighexem
zi desinformasyonicxue g’idac’il’er, zig’idamiqhaqhawijhin, yeezixem Qeeymet
Maxuer g’asixu dizixuaqhapchil’in chh’ak’e!.. Adighexemre Adighaqhamre f’i
zerixhuinxem yaxueey xuedew zac’iwre dig’aaqhaapts’ewre, dizec’awibidawe,
yezixem daxuelejhen f’ek’a damiqhaxheeyiwe daqhapsewir!.. Adighexem zy
axer g’itteelh ha lhepqxer; yeezixer zeguiri-uaxewe, lhenique psoguexemk’ey
kontrol dac’xew damiqhap’et’awew da-iqhir! Adighexem dy guipsiseniqhaxer
yaqhawitxhueniwe, yaqhawif’eeyiniwe yolejhxer!..
. Mixery g’idac’il’e ha desinformasyonicxuem chichxes:
. Adighebzem yeg’u dide g’axhuiwe yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh'a-
qhuaf’e didere” g’aziqhaxu, Adighebzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe” g’a-
ziqhalhaqhu, Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe g’axhuiwe witikuim
g’yh’aa dy “Adighe Txik’er” daxem yi zyxuedaqhaxer, Adighexem yiramiqhalha-
qhuin, haxer zilhaqhuxemy ya “g’ag’uen guiqhaxer” c’exiwe zepawidin chh’ak’e;
Adighexem qhaleeyawe zi “kuiltur desinformasyonicxue” g’idac’il’er! Adighexer,
dy lhepq uexuiqhue mixuymxer g’izeridexhuil’enxemk’e sit xuedyzk’e nexhibew
daqhaguivewe yeezixem dizixuaqhapchil’xemy, har, yeezixem deejk’e kuedk’e
nexhif’ xhuinu yalhaqhuir!.. Ha ya guipsise yeminem teetxewe, “Adighe Txik’er”
Adighebzem yeg’u dide zerixhuir Adighexem yiramiqhalhaqhuin chh’ak’e; yeezi-
xemre yadare dy ts’ixu guerxemre Adighebzem yi maq guerexer, latyn txik’ek’e
detxene zi maqim txik’e chh’axue zibqhuipc’ yi-awe, dy psalhexem ya txik’exer
haxem txik’e zechh’achyx kuedxer ya-axewe yatxiry, yiraqhatxery, k’elhig’uewe
ha txik’exer zerikuedir, zerimixhuxer, ya txiqhaxem chaqhak’ih’iw g’icha-uetejir!
Hapxuedew “latyn h’arfxer Adighebzem yirymiquxew, habi yeg’u g’amixhuxew”
ja-awre pts’i yawipsxer!.. Hapxuedew Adighexer g’aaqhapts’enuxew yolejhxer!
Yemine kuedir hapxuedew yatxir, yiraqhatxir, dy zemanxer tf’adiqhuin chh’ak’e!
. Dy jaqhueqhuxem ya ji-ac’e ha ts’ixuxem f’iwe dachiqhuezen, yac’e uexuxer
f’iwe zedqhac’en, haxer zi c’ip’exem qayit chitc’in xueeys!.. Hawe ha ts’ixuxem
zyk’ psalhe yadedqhajen, dapepselhejin xueey-am!.. Sitiry tlhaqhuin, f’i didew
tc’en xueeys!.. Hawe zimy dipepselhejin xueey-am!.. Tc’en xueeyir; ts’ixuxem
zyk’ psalhe yadedmiqhaajewe, zi maxue yape gyic’e dy “Adighe Txik’er” daxer
g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen zerixueeyirras, ha dy lhepq txik’e zaquemk’e,
dy winexem, dy binxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuiltuimre
chadqhaagewe chadqhac’en zerixueeyirras!.. Haxer c’ex didew dqhazac’eme;
dy Adighebze daxemre dy Adighe Kuiltuir daxemre, Qeeymet Maxuer g’asixu
xexhuexewre zeripsewifinuxemk’e, zyk’ guirichxhue g’itxuenejin xueey-am!..
. Adighebzem yeg’u dide g’axhuimre zaxuere daxere g’axhuimre Adighexem
damiqhalhaqhuin, dy zemanimy de Adighexer dichaqhaawew daqhah’awleeyin
chh’ak’e; nexh yapek’e tekylyf g’aac’axem g’ynemic’aw, yigyiry dy Adighebzer
yiryttxiniwe neqhuec’ desinformiky txik’e systemic’exery de Adighexem tekylyf
g’izeritxuaqhac’inumk’e zyk’ ceky dy-an xueey-am! Dy zemanimy de Adighexer
dig’aaqhapts’efime, dy jaqhueqhuxer zeriguif’enuxemk’e ceky dy-an xueey-am!
Adighebze daxer yaquiten chh’ak’e, Adighexer (nexhibew dy nibjhic’exemre dy
c’aleqhualemre) dichaqhaawew dy xabze daxexemre dy chen daxemre c’exiw
yaquiten chh’ak’e; desinformiky g’axhuiwe Adighebzek’e pselhek’e l’ewijhiqhue
kued zerah’axew g’iraqhajhaxes! Ah’laq mixhumic’exer daxewe g’aziqhalhaqhu
fylimxemy, ha desinformiky pselhek’e mixhumic’exer chizerah’axew dolhaqhuir!
Ha desinformiky pselhek’e mixhumic’e qomim, dy binxemre dy c’aleqhualemre
g’eedqhalifin chh’ak’e, Adighexer habi hatk’e c’exiw dig’awiciwe dizepqiric’ewe
dixueejhen xueeys!.. Yape gyic’e dy lhepq uexuiqhue kritikyxer zeridqhazec’en
c’ik’exemk’e dizeguiri-uen, g’ipitiwe dizede-apiquiwe dizedelajhewe dixuuejhen
xueeys!.. Dy lhepq uexuiqhue kritikyxemy kezuxer ya-as. Dy lhepq uexuiqhue
mixuymxem yape dide yitiwe zerilhepqk’e dqhazec’en xueeyir; Adighebzer ze-
ryttxinu yi txik’e system uexuiqhuerras! Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym didem
yi nexhibe ah’ar Adighe Bzec’eniqhalejh Lhap’exem zec’iqhuxew yaqhazec’aw,
haxem, dy Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhqhu didewe” g’aziqhalhaqhu, habi
alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er” daxer witikuim
g’iraqhah’aas!.. Ha dy lhepq uexuiqhue kritiky lhap’e dider yigyi yirydqhaquijin,
dqhatememin chh’ak’e, dy zemanim chipsew Adighexem psomy dqhazec’eniw
yigyi g’itteexue dy lhepq wazyfe lhap’e dider; xamexemre haxem yaxuelajhe dy
ts’ixuxemre ha dy lhepq uexuiqhue lhap’em zyk’ yateedmiqhapselhih’iwe, dery
kuediw qhak’ec’aw mac’e didew diteepselhih’iwe, dy Adighe Txibze Cexydxem
yalhxery xepchaw dy Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’yh’aawe chit, Adi-
ghebzem yeg’u didew, alternatyfincew, dy lhepq txik’e system zaque g’axhu dy
“Adighe Txik’er” daxer, zerilhepqk’e c’exiw g’aatchtew zeeth’aw dixueejhen, ha
dy lhepq txik’e zaquemk’e dy winexem, dy binxemre dy nibjhic’exemre g’itpic’a
dy ts’ixuxemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre, chadqhaagewe chadqhac’en
zerixueeyirras! Haxer, Adighebzer zic’e Adighexem dy lhepq wazyfe lhap’exes!
“Adighe Txik’er” zerilhepqk’e c’exiw g’aatchtew zeeth’awe, Adighebze daxemre
Adighe Kuiltur daxemre duneeyir chitixu xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueeys!
Ha dy lhepq uexuiqhue kritiky dider dimiqhazac’ewe, Adighexem xuytiniqha pej
tlhaqhuifinu-am!..
. Ha dy lhepq uexuiqhue mixuym dider dqhazac’ewe, qhogu zaxuem diteetiw
dizedelajhewe dixueejhenim dilhamiqha-asin chh’ak’e zy axer g’ittelh xamexem,
Adighexem ha desinformasyonicxuer g’idac’il’er! Har, Adighexem tlhaqhuif-am!
Ha desinformasyonicxuer zeridmilhaqhuifir, zerilhepqk’e nef dizerixhuir; Adighe
Lhepqim dy xeg’uedejiniqham yi sebepicxuerras!..
. Yilhes 150 lhandere Adighexem g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer, c’exiw
tlhaqhuifin xueeys! Adighexem g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer zepidiwdiw
dimiquitawe, Adighexem zyk’ zig’adiwjhijifinu-am!.. Dy jaqhueqhuxemre haxem
yaxuelajhe dy ts’ixuxemre, de Adighexer habi hatk’e zyk’ dig’aamiqhapts’ejifiw,
yichh’am zerichijit-aam xuedew Adighexer c’exiw dizepqiric’ewe dizedelajhewe
dixueejheme; g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer zepidiwdiwe tquita xhuinus!..
Ha desinformasyonicxuer hapxuedew tquiteme; Adighexer, yilhes 80 lhandere
dig’aaqhaapts’ew dizeraqhah’awleeyam xuedew zyk’ daqhah’awleeyijifinu-am!
Adighexem dy uexuiw xhuar psory, nexh psinc’ew wizenc’xewe xueejhenuxes!
. Zy guiqhu tc’a ha g’axhuiqha daxexer dimiguivewe, c’exiwe g’adqhaxhuifin
chh’ak’e; Adighe Lhepqim yilhes 80 lhandere tf’elh lhaxhar zepidiwdiw zif’etxiw,
yi uink’ibzery yiqhuisewe har zif’eddzen xueeys! Adighexer lhepqiw dig’aanewe
dizeripsewijifinim dixueeyiw chitime; desinformasyonicxuer hapxuedew tquitew,
zimy zeedmiqhaqhaguivew, hadireey dy uexuiqhue mixuymxery dqhazac’exew
dixueejhen xueeys! Ha uexuiqhuexer psory dimiguivewe dqhazec’enir tlhek’ifin
chh’ak’e; yape dide gyic’e “Adighe Txik’er” daxer zerilhepqk’e c’exiw g’aatchtew
zeeth’awe dixueejhen, dy winexem, dy binxemre dy c’aleqhualemre Adighebzer
ha txik’emk’e chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dixueejhen, dy Adighe Kuiltur da-
xer habik’e ttxijiwe haxer dijital witikuimy qayit chitc’ijin, yiryqu bjiqhaxemk’e kyi-
tapxew tireedqhaadzexewe haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asin xueey g’oxhuir!..
Zy guiqhu tc’a ha dy lhepq uexuiqhue daxexer, Adighexem psoguemy dy lhepq
wazyfe lhap’e didexerras! Adighexem psoguemy, ha dy lhepq wazyfe lhap’exer
dqhazec’are dimiqhazec’arem ya h’eesepir Halih’ Lhap’em zireettijinumk’e zyk’
ceky dy-an xueey-am!..
. Yilhes 3000 (mynych) lhandere ziguerxem Adighexer dig’izeraqhaapts’exer,
habi hatk’e ze yiryqua xhuin xueey-a?.. 17.05.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DESINFORMIKY PSELHEK'EXER DIBGHINEN XUEEYS!..
.
Adighebzer; desinformiky pselhek'exemk'e mixhuiwe, yi normal pselhek'exemk'e
g'atpselhime, zaxuewe h’areket tc’a xhuins! Adighebze daxer qaabzew g’aanewe
psewifin chh'ak'e, ha prensypim dixuesaqiwe diteetin xueeys! Neqhuec’iw jit-ame;
xamexem g’it-uiraqhalhh’aa desinformiky pselhek'exer, c’exiw dibghinen xueeys!..
Adighebzer yaquiten chh’ak’e; zy axer g’itteelh xamexemre haxem yaxuelajhe dy
ts’ixu guerxemre, zyk’ zaxuere daxere g’amixhu pselhek’e kued habi g’ixalhh’aniw,
ha mixhuxer daxexew g’aaqhalhaqhuiniwe yawijh zerytinuxemk’e zyk’ ceky dy-an
xueey-am! Adighebzer; zaxuere qaabzere daxerew g’atpselhiwe zeeth’an xueeys!
10.07.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEBZER G’IZERITPSELH C’IK’EXER DQHAWIZEXUIJIN XUEEYS!..
.
Adighebzer g’izeritpselh c’ik’exer dqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Yape gyic’e dy
sabyyxemre dy nibjhic’exemre ya deejxem g’ichic’edzaw jit-axer zide, g’ideda-ue
dy ts’ixuxem psomy ya g’izeripsalhe c’ik’exer haxem yadqhaqhawizexuijin xueey
g’oxhuir! Zy axer g’itteelh lhepqxem minaxuew lajhe ya bzequitexem; Adighexem
ya jhexer yadqhaqha-uent’en, ya temaqxer yadqhaqhaquizin, haxem psalhewixa
zibledzaxer ziraqhah’axew pxenjiwe g’iradqhaqhapselhen, haxer chipsalhexek’e
g’awivi-axewre psalhewixaxer g’izeraqhaxhuinu c’ik’exem yiradqhaqhaguipsisen
xueey-am! Neqhuec’iw jit-an xueeyime; xamexem ya bzequitexem, dy ts’ixuxem
ya uipexer yadqhaqha-uent’en, haxem ya temaqxer qhaleeyaw yadqhaqhaquizin
xueey-am! Bzequitexem, Adighebze daxer deeplhiwre yadqhaquiten xueey-am!
Har habixem yalhedmiqhak’in chh’ak’e dy ts’ixuxer c’exiw g’adqhawicin xueeys!
16.07.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
“ADIGHEBZER” DAXEWE ZEEZIMIH’AM NEF’K’E DEEPLHIN XUEEY-AM!..
.
Xame weredxem zyk' daxuenique-am!.. Ya chh'awsiqhuexer sity yireexhu
xamebze weredxer, Adighe Kuiltur uexuiqhuexem chizeeth'an xueey-am!
Xamexem ya wisexer; dichizexetxem, dy kuiltur uexuiqhuexer chitc’exem
chiqhue zeeth’axeme, dy Adighebzery dy Adighe Kuilturiry g'anejinxe-am!
Haxer c’ex didew l’ejinxes! Dery dazidepsew lhepqxem daxetg’uih’ijinxes!
Harasy, xamebze weredxer Adighebzemre Adighe Kuilturimre g’ixezi-uim
nef'k'e deeplhin xueey-am! Habi g’ynemic’awe, desinformiky pselhek’ek’e
psalhewe Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre yiquiteniwe ya wijh
yit ts’ixuimy zyk’ nef'k'e deeplhin xueey-am!..
Dy Adighebzem g’irac’il’e mixhumic’aqhaxer zyk’ zimilhaqhuif dy ts’ixuxem
dade-apiquxewe haxer c’exiw g’adqhawicin xueey g’oxhuir!.. Yilhesychere
cheniquere lhandere yik’y nobey xamexem chexuiwy naxuewy Adighexem
g’idac’il’e “Kuiltur Jenosydicxuem,” haxery chadqhaqhuezen xueeys!..
Dichipsew xeqhoguxem, nerimilhaqhu ziguerxemre habixem yadelajhe dy
ts’ixuxemre; dy nibjhic’exemre dy c’aleqhualexemre g’aaqhaapts’exery de
tk’ec’axxer! Haxer “g’afen – g’awigyink’ere zexesk’ere” yaqhah’awleeyxer!
Ha dy nibjhic’exery, dy c’aleqhualexery, habi hatk’e g’adqhawicin xueeys!
Adighebzemre Adighe Kuilturimre; “g’afen – g’awigyin, zexes” quideeyk’e
zerimipsewijifinuxer, bze uexuiqhuemre kuiltur uexuiqhuemre c’eniqhaxew
yaplhin zerixueeyir, ha dy nibjhic’exem f’iwe yadqhac’en xueeys! G’afenir,
g’awigyinir nexh mac’e, dy Adighe weredxemre wisexemre g’izereegenxer
nexhibe yaqhaxhuiw zexetxem kuedk’e nexh daxere nexhif’ire zerixhuinur,
chizexetxem chiqhue Adighe Kuiltur c’eniqhaxery zedaguecime kuediw f’i
zerixhuinur, habixem yajeet-an xueeys! Habixem; ya zemanim yi qiymetir
f’iwe yadqhac’en xueeys! Habi hatk’e ha dy guinexu lhap’exer, xamexem
zyk’ g’aadqhaqhapts’en xueey-am!.. 05.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
CEXYDILHXER XEPCHAW G’AXHUA “ADIGHE TXIK’ER” ZEETH’AN XUEEYS!
.
Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiwe
witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
didere g’aziqhaxu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, habi
alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er;” duneeyim yi
txik’e lhap’e didexem chichs! “Adighe Txik’er” Adighexem zerilhepqk’e c’exiw
g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen xueeys! “Adighe Txik’er” zeeth’awe habik’e
yape gyic’e dy winexem, k’elhig’uewe dy yeqhagyap’exem, dy nibjhic’exemre
dy c’aleqhualemre Adighebzer chadqhaagewe chadqhac’en xueeys. Deersxer
zereettinu deers materyalxemre deers notxemre dizede-apiquiwre f’i didexew
dqhah’aziriwe haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asime; duneeyim deney chipsew
dy ts’ixuxem, haxer zerah’awe yeezir – yeezirxew yelejhxew Adighebzer f’iwe
zeraqhac’efins. Dy zemanim chi-a tekyniky amalxemre ynternetimre f’i didew
zeeth’ame, haxer dqhazec’efins! Ha deersxem ya vyde-o qayitxer, ynternetk’e
dy ts’ixuxem yalhedqha-asime, habixem, yeezir – yeezirxew yelejhxew tinciw
Adighebzer f’iwe zeraqhac’efins! Yiryquiw dizede-apiquime ha uexuiqhuexer
dqhazec’efins! Dizedemi-apiquime ha uexuiqhuexer dimiqhazac’ew g’anenure
dizerichh’axam chh’ak’e dy Adighebzer, Adighexem c’exiw yachiquipchejinure
g’uedijinus! Dimiguivew Adighebze daxer dy nibjhic’exem c’exiw yadqhaac’ew
dixueejhen xueeys. Habi g’ynemic’awe neqhuec’ zi lheniquek’e alternatyfince
ha dy txik’e system zaquer zerilhepqk’e zeeth’aw Adighebze daxemre Adighe
Kuiltur daxemre xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueeys!.. Haxer txueqhazec’en
chh’ak’ey Adighebzer f’iwe zic’e Adighexer dizede-apiquin xueeys!.. Adighexer
di-Adighew dig’izerinejifinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha dy lhepq uexuiqhue
kritiky didexer dqhazec’en xueey g’oxhuir! Di-Adighew dig’aanewe dipsewijifin
chh’ak’e, habixem g’ynemic’awe neqhuec’ qhogu, neqhuec’ amal dy-a-am!..
08.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. YAJEET-AN PSALHE ZAXUIDYMI-AJ ADIGHEXER
.
Adighebzem alternatyfince yi txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zilheqhua zi
Adighem; har g’ychtew zirymih’awe chitime, xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem
yigyiry zag’iryqhaqhaapts’ew ye haxem ya darew chitime, hapxuede dy ts’ixuim
Adighebzemre Adighe Kuilturimre yi sebep g’eemik’ifinu dolhiter! Habi chh’ak’e,
hapxuede Adighexem habi hatk’e yajeet-an neqhuec’ psalhe yaxuidy-aj-am…
08.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
. DY TS’IXUXEM, “PS’I PSALHEXEM” GUI LHADQHATEN ZERIXUEEYIR!..
.
Adighe xabzer yaqhawf’eeyin, yaquiten chh’ak’e desinformasyonicxuer habiy
yirac’il’er! Adighexem ya riziq t’eg’uir f’acxin chh’ak’e, zyk’ xabzew chimi-a
uexuiqhue guerexer, Adighe xabzew ya-uiniw yolejhxer! Haxer zeripts’xer dy
ts’ixuxem yajeet-an xueeys! Adighebzemre Adighe Kuilturimre yaryqhaquiten
f’ek’a haxer zyk’ zif’emi-uexuij Adighets’e zeezih’a zi organyzasyon guerery,
Adighexem ya riziq t’eg’uir xamexem yaryqhacxin chh’ak’e maxue xexa guere
xabzewe g’aaryqhawiblawe dy ts’ixuxer nexh quileesiz yiqhaxhuiniwe yolejhir!..
Ha organyzasyonim, yi wazyfe xhuin xueey uexuiqhuexer zeryf’emi-uexuijir
naxuewe dolhaqhuir! Pts’i ziwips ts’ixuxem, dy Adighexer g’aadqhaqhapts’en
xueey-am. Adighe xabzem xemit uexuiqhue guerexer dy Adighe xabzem zyk’
zerixemitir, zimic’e dy ts’ixuxem yadqhac’en xueeys! Ya c’aq’uem, ya riziqim
zeey xuexhuijinxe zerixueeyir; ha ts’ixuxem yajeet-an, yadqhac’en xueeys!..
2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
DYGUXER, ADIGHE WISEXEM T’EG’U G'AADEDQHAAFEMY YAQHA K'IN-AM!..
.
. Psory dil'ejinus!.. Dizeguipsisijin xueeyxer mixer haraxew solhiter:
1. Adighexer dizeguiri-uew dizedelejhefire? Nobey ha dy jile uexuiqhue mixuymir
txuizif'ek'-a? (Adighebzemre Adighe Kuilturimre dymi-ajxeme; zidedgueciw chita
dy lhepq kuilturir dymi-aj zerixhuinum chh’ak’e Adighexem dizexuy-awe chita dy
f’i lhaqhuiniqhar dy-ajinu-am!.. F’i lhaqhuiniqhar dymi-ajime dizeguiri-uejifinu-am.
Adighexer dizeguirimi-uejifime, zi lhepqiwe dig’anejifinu-am. Xamexem psinc’ew
daxeg’uedejinus!..)
2. Yape yitxew psew Adighexem; dy c'eblem, zaryg'uen xueey ya qhogu zaxuer,
habixem yadqhalhaqhuifire? H'amere dy c’eblem zeey dixuemixhuijifiw haxer dy
jaqhueqhuxem g'aaxuedqhanawe habixem g'aadqhaqhaapts'ere?..
3. Nobem g'as di-Adighere dimuslimenirew dipsewifa? Halih'im h'esep yettijifinu?
4. Adighe Cexyd Lhap'exem ya ne-uxem dimiwik'itexew deeplhijifinu?..
. Yichh’am chijit-aa wipc'exem "nit’e" jewapxer yattifiwe chitime; dig'amifefimy
dyguxer, Pasereey Adighe Wisexem t'eg'u g'aadedqhaafemy yaqha k'in-am!..
11.10.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
DIMITXIJA WERED, QHIBZE, XHUAXHUE, PSELHEK’E G’ADIVMIQHAANE!
.
Vyde-oxem teet Adighebze psalhexer psoguery, "Adighe Txik'er" zeeth’awe
vyde-o qayitxem ya lhabjhexem c’eettxejime, zi uexuiqhue daxe dqhazec’a
xhuins! Ha psalhexer, hapxuedew dy nibjhic’exem tinciw yaguiri-uenxes!..
"Adighe Txik'er" zeeth’awe habik’e zaxuew dimitxa wered, qhibze, xhuaxhue,
pselhek’e g’adqhanen xueey-am! Haxer hapxuedew ttxijime, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre zi xhizmeticxue daxe yaxuetc’a xhuins!..
Adighe C’eniqhalejhxem; zelejhxe c’eniqhaxem ya termynelojyyxer, “Adighe
Txik'er" zirah’aw Adighebzek’e yatxiw witikuim g’iralhh’axeme, haxem ha ya
lejhiqhaxer, yeezixem ya k’elhig’ueqhu dy nibjhic’e c’eniqhalejhxemy lhaqha-
asxeme, kuediw f’ire daxere yac’a xhuins!.. Psapecxue g’aah’aa xhuins!..
Muslimen dyn c'eniqhalejhxemre xhuejexemre; xekuim, ya xhuitbexemre ya
wazxemre, Adighebze qaabzek’e g'ichamitiwe neqhuec’ zi bzek'e g'ichatime,
Adighebzery Adighe Kuilturiry kuedire psewijifinuxe-am! Ha g’axhuiqha eeyir
g’aamiqhaxhuin chh’ak’e ha ts’ixu lhap’exem; ya xhuitbexemre ya wazxemre,
Adighebze qaabzek’e g'ichatime, kuediw deqhuere yiqhuere xhuinus! Ha dy
ts’ixu lhap’exem g’aateexue ya zi lhepq wazyfe lhap’e didery haras! Habixem
yeezixem ya uexuiqhuexer chaqhazac’exem chiqhue, Adighebzemre Adighe
Kuilturimre c’exiw mil’ejxew psewijifinxe chh’ak’e diziteetin xueey g’axhu dy
kuiltur prensypxem, ha dy ts’ixu lhap’exer, kuediw xuesaqxew teetinxe xueey
g’oxhuir, Adighe Lhepqiw dig’anejifin chh’ak’e!.. 10.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
XAMEXEM QHALEEYAWE DAF'EL'IK'INIR, DY TH'AMICHK'AQHA DIDES!..
.
Xamem dif'el'ik'iw, habi, dy uexuxer zif'ezimiqhah'aw g'idyt xuytiniqha t'eg'uk'e
harazi dixhuiwe dipechachew dichitk'e, dy ADIGHEBZER psewijifinu-am! Bzem
dipik'ijawe chitime, hapxuedew zi c'ip'e dinezimiqhasinu uexuiqhue t'eg'uxem
ya wijh dytxew zidqhah'awleeyiwre dipsewime, xamexem c'exiw daxeg'uedejin
f'ek'a dizidenesin zi c'ip'e chi-a-am!.. Hapxuede guipsisek'ek'e (jaqhueqhuxem
zarixueeyxem xuedew diguipsisek'e) ADIGHEBZEMRE ADIGHE KUILTURIMRE
psewijifinuxe-am! Ha ts'ixu cine qirabqhuexer duneeyim yexija newijh dy cexyd
lhap'exem ya ne-uxem yaplhijifinuxe-am! Halih' Lhap'em, ha cine qirabqhuexem
ya tobexery qaabil yic'inu-am, Adighebzemre Adighe Kuilturimre yaqhal'enixew
ya wijh zerytaxem chh'ak'e! Harasy, dy zemanim chipsew Adighexem yajeet-ar
miras: XAMEXEM QHALEEYAWE DAF'EL'IK'INIR, DY TH'AMICHK'AQHA DIDES!..
Nit’e Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewin chh’ak’e l’o tc’en xueeyxer?
Tc’en xueeyxer mixers: Ziguerxem txuac’inu winafexem dapemiplhewe, txuac’a
winafexem deemiplhiwe, “Adighe Txik’er” yape gyic’e dy winexem chizeeth’awe
dixueejhen, habik’e dy winexem, dy binxemre g’itpic’a ts’ixuxemre Adighebzer
chadqhaagew chadqhac’en xueeys!.. K’elhig’uewey xuytiniqha g’izeridatiwe dy
yeqhagyap’exem, nexh mac’e didewe th’amaxue g’as maxuychim seh’at t’urit’
xuedyz Adighebzer chadqhaagew chadqhac’en xueeys! Adighebzemre Adighe
Kuilturimre dqhapsewifin chh’ak’e, neqhuec’iw jit-ame, di-Adighewe dig’anejifin
chh'ak’e, habi g’ynemic’awe neqhuec’ zi qhogu, zi amal dy-a-am!..
Zemanimre meekyanimre zyk’ yemipxaw, dy Adighe Txibze Cexydxem yalhxery
xepchaw, Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’yh’aa, alternatyfince dy txik’e
system zaque g’axu “Adighe Txik’er;” ya guipsisexemre yaguxemre zi c’ip’exem,
ziguerxem yezimipxaxew, guipsiseniqha xuytire gui xuytire zy-a Adighe Pejxem,
yeezir g’aachtewe zerah’anim poplher!.. “Adighe Txik’er;” dy Adighe Taryxhir, dy
cexydxer ynkyar zimic’ Adighe Pejxem ya txik’e system lhap’es! Halih’ Lhap’em;
alternatyfince ha dy txik’e system zaquer mys hapxuedew yiqhalhep’as! Harasy,
habi xamexem zyk’ polemiky tireedqhac’ih’in, haxer teedqhapselhih’in xueey-am!
Ha dy txik’e system lhap’er, ziguerxem zyk’ yagu yarydqhah’in xueey g’axhu-am!
Yaguxemre ya chh’axemre zi c’ip’exem yezipxaxem, ziguerxem yagu zeraqhah’in
chh’ak’e yeezixer yelejhinxek’e xuytxes! Hawe habixem habi hatk’e dy Adighexer
g’aaqhapts’en xueey-am, yaguxem zi namyle ts’ixuiqha g’ynejawe chitime!..
Zemanimre meekyanimre yemipxa “Adighe Txik’er;” diyasporem tinc didew ziryk’
g’ichixedmiqhazerih’iw chizeth’afinus! Habi chh’ak’e “Adighe Txik’er” yape gyic’e
diyasporem chizeeth’awe dixueejhen xueeys! Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxem
yigyik’e har yeqhagyap’exem chizerah’afinu-am! Habixem dirac’iqhuxewe dery ha
xuytiniqhar ttin xueey g’axhu-am! Ha dy jile xuytiniqham dipik’ime, har ttime, habi
mainewe g’yk’ir; “Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiw zeril’ejinxemk’e harazi
dixhuawe” haras! Habi nexhire nexh th’amichk’aqha dide sit xhuin?!.
Wiris pachtih’im; 1863 qham, Lytwanxem winafe yaxuyc’iry, “habixem zerah’a ya
latyn txik’er yabghinew habi yi p’ek’e Slav Txik’er zerah’aniwe” haxem yarywxil’as.
Hawe Lytwanxem ya latyn txik’e systemir yabghina-am! Habi zyk’ pimik’xewe har
ya winexem chizerah’aas! Hapxuedew zerah’awe ya txik’e systemimre ya bzemre
yaxhuimejifas! Lytwanxer mys hapxuedew zi lhepqif’s!..
Diyasporem chipsew de Adighexem, dy bzer zeryttxinu “Adighe Txik’er” systemir
diyasporem chizeeth’anir; Lytwanxem yaqhazec’a ha ya jile uexuiqhuem nexhire
kuedk’e nexh tincs! Diyasporem chipsew Adighexem, “Slav Txik’er” lhechiqhak’e
zeridaqhah’aniwe g’ittiraquizefinu-am! Adighexer zerilhepqiw dig’aaqhapts’eniwe
yelejhinxe f’ek’a neqhuec’ ziryk’ yalhek’inu-am! Har zerihapxueder Halih’ Lhap’em
Adighexem g’idyta zi nyimeticxues!.. Habi yi p’alher tc’ejiw yi sebep zedqhak’ime,
“Adighe Txik’er” zeeth’awe habik’e Adighebzer yiryttxiwre Adighebzemre Adighe
Kuilturimre xedqhaaxhuewre dqhapsewime, dy Adighe Lhepqir xeg’uedejiniqham
g’eelinus! Uexuiqhuexer ko-ordyne zidetc’iw dizedelajheme, Adighebze daxemre
Adighe Kuiltur daxemre xedqhaaxhuewre dqhapsewifins! Harasy “Adighe Txik’er”
g’aatchtew dy winexem chizeeth’aw habik’e dy binxemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre
“Adighebzer” chadqhaagewe chadqhac’en xuueys! Adighebze daxer ttxiwre habi
dirylejhen xuueys! Haxer; zerilhepqk’e dizeri-iqhiw dimiqhazec’enu chitime, habi
hatk’e “dizeri-Adighem” yi guiqhu tc’ijin xueey-am!.. 22.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEXEM, QEEYMET MAXUER G’ASIXU G’ITTELHINU VEEBALICXUER!..
.
Adighebzer Adighexem pe-ac’e g’itxuexhu-am! Hawe de Adighexer Adighebzem
pe-ac’e dixuoxhuir! Adighebzer zerit-ac’ek’ir mys hapxuedews g’izerixhuir! Habi
chh’ak’e lajher ziteelhir, de Adighexerras! Halih’ Lhap’em de Adighexem g’idyta
Adighebze daxem yi p’alher tc’ej-am!.. Habi yi p’alher f’iwe zeridmic’ejim chh’ak’e
de Adighexemre dy binxemre; Adighebzem dipi-ok'ir! Har zichidoqhaqhuipcher!
Ha g'axhuiqha eeyim mainew g'yk'ir miras: Adighexer cet'et'im yi kuuwaqhamk'e
dixeh'aawe dizerig'uem chh'ak'e, zi zeman blek'iwe Adighebzer dimic'ej g'axhua
newijh, di-abemy Adighebzem dilhe-asijifinu-am! Dil'ejixu xamexem dirapchil'xew
dipsewijinus! Dy yaqhak'e dy c'eblexery xamexem yaxuepchil'xew psewijinuxes!
Th'amichk'aqha dider Adighexem mys ha dy chitik’erras! Ha g'axhuiqha eeyim yi
g’axhuiniqhar yiryquime; habi yi veebalicxuer, dy zemanim chipsewa, Adighebzer
f’iwe zic'e Adighexem g'itteelh xhuinus, dy c'ebler Adighebzem zeripi-uidqhak’am
chh'ak'e!.. 28.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
DIG’ATEGYIJINIM DIXUEEYIWE CHITIME ZEMAN DY-AJS!.. C’EDDZEN XUEEYS!..
.
Adighexem dy guipsiniqhaxer zi c’ip’exem yadmipxawe chitime, zig’adiwjhijinim,
dig’ategyijinim pejiw dixueeyiwe chitime, zeman dy-ajs!.. Dizixueniquexer mixers:
Qhogu zaxuem diteetiw, lejhek’e zaxuek’e, ko-ordyne dizedy-awe dizedelajheme,
dy jile uexuiqhuexer dqhazec’efinir zeritlhek’inir dy f’ech xhuin xueeys! Zyk’ zimy
dipemiplhewe, dimicinewe, xamexemre habixem ya ji-ac’e dy ts’ixuxemre dy jile
uexuiqhuexem zyk’ tadmiqhapselhih’iw ha dy jile uexuiqhuexem dateelejhih’xew
dixueejhen xueeys! Dy chh’a kuits’xer, dy guipsiseniqhaxer ziguerxem ya winafe
c’aqhim zyk’ yatpxin xueey g’axhu-am!.. Zimy deemipsalhewe, deeminiquequiwe
dy kuiltur uexuiqhuexem dy winexem dachiteelejhih’in xueeys! Dy chh’a kuits’xem
ziryk’ g’ixedqhazerih’in xueey-am!.. Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre
mil’ejxe gyic’e de Adighe pejxer; dimichh’axiw, dimiguivew ha dy lhepq uexuiqhue
lhap’exem dateelejhih’xew dixueejhen xueeys!.. 29.08.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
FIG’IDDE-APIQUIME DY LHEPQ UEXUIQHUEXER XUEEDQHAJHENUS!..
.
“Adighebzer devletibze xhuime, har g’uedijiniqham g’eelinus!” jit-aw dy
chh’ar g’adqhapts’ejime, Adighebzer g’uedijipenus! Xame lhepqxem dy
bzer yaf’e-uexu-am. Habixem yaf’e-uexuir, Adighexer g’izeraqhapts’enu
c’ik’ers, dy bzer zerit-ac’axinu c’ik’ers. Habi hatk’e Adighebzer chil’enim
zeman pawixik’iwe xueejhaxes! Xamexem yaji-ac’e Adighexem ja-axer
tc’ek’e, dixeg’uedejin f’ek’a dizidenesin zi c’ip’e chi-a-am. Habi chh’ak’e
nobem chic’edzawe di-Adighew dig’izerinejin qhogu zaxuem diteeh’aw
dilajhew dixueejhen xueeys. Mys habi teewixuawe lheguim g’ichit-ueta
dy lhepq uexuiqhue kritikyxer; Adighe pejxer fig’idde-apiquime, zeman
kued nec’iw bledmiqhak’iwe, c’exiw dqhazac’exew dixueejhenus!..
.
1. ADIGHE PEJ KO-ORDYNEC’ DE-APIQUEQHUXEM DAXUENIQUES.
“Adighe Txik’er” Adighexem lhyqha-asiw yaryqhats’ixuiw yaziqhac’enu,
har g’azichtew zeezih’axer meesajk’e deziqhac’enu, zichipsew c’ip’em
Adighe Txibzek’e, Adighe Kuiltur Uexuiqhuexer chiryqhag’uek’iw haxer
ko-ordyne g’iddezic’inu Adighe de-apiqueqhuxem kuediw daxueniques!
Hapxuedew g’iddelejhenuxem; yilmazozcan1951@gmail.com adresim
meesaj g’aaqhah’iw ya ts’exer, ya telefon numarer, ya e-mail, ya kargo
adresxer daqhaac’eme, yiqhuere f’ire xhuinuwe dolhiter.
.
2. ADIGHE TXIK’EMK’E ADIGHEBZE DEERS WINEEYXER YETTINUS.
“Adighe Txik’er” systemimk’e dy binxemre dy nibjhic’exemre Adighebze
deers wineeyxer yattiwe habixem Adighebzer, qaabzere daxere nesirew
yadqhac’enus! Habixem ya zemanxem qiymeticxue zira-ar f’iwe doc’er!
Yilhes 90 lhandere Adighexer dig’aaqhaapts’ewe dizeraqhah’awleeyam
xuedew, ha dy nibjhic’exer g’adqhaapts’exewe dqhah’awleeyinuxe-am!
“Adighe Txik’er” systemimk’e Adighebze deers wineeyxer g’it-izixinuxer
g'iquek’ime; habixem, th'amaxuem yi zi maxuem ye yi maxuyt’im ye yi
maxuychim, detxene zi maxuem seh’atyt’ xuedyz Adighebze deersxer
yattiwe, Adighebze daxer qaabze didere daxe diderewe yadqhac’enus!
Adighebze deers g’it-izixinuxem; g’ichit-aaxinu cheh’arxer, th’amaxuem
yi detxene maxuexem, yi detxene seh’atxem g’ichit-aaxinuxemy haxer,
yilmazozcan1951@gmail.com adresim meesaj g’idadzew daqhaac’eme
yiqhue xhuinus. Yiryqu bjiqham dinesime, meesajk’e xhabar yattijinure
deersxer xueedqhajhenus. Zi seh’at deersim yi waser British English yi
zi seh’at deers wasem yi ah’ypl’im zim xuedyz xhuinus. Deers wineey
g’it-izixinuxem ya bjiqhaxer kued xhuime, yawijhk’e deers seh’at waser
nexh mac’e tc’inus! Yettinu deersxem ya masaryfxer fynanse tc’ifin, ya
kalyter f’i dqhaxhuin chh’ak’e deers ttinum zi wase t’eg’u teedmilhh’awe
xhuinu-am. Detxene cheh’arim yiryqu bjiqham dizerinesiw ha cheh’arim
wine chidiwibidinure, deersxer sinevizyonk’e yattiwe dichixueejhenus.
Zi lheniquek’ey dy c’ale yeqhac’ag’uexery yadqhaagexew, dqhasexew
dixueejhenus. Nexh yawijhk’e ynternetim, skypemk’e Adighebze deers
wineeyxery cheettiwe c’eddzenus. Quirsxer yawixa newijh dy guinexu
dy nibjhic’exer; Adighebzek’e tinciwe pselhefxew, txefxew, Adighebze
txiqhaxem tinciwe yegefxew, zaxueeyxer tinciwe yatxifxew, weredxem,
wisexem tinciwe g’eegefxew xueejhenuxes! “Adighe Txik’er” dy binxem
yadmiqhaac’ew, habik’e Adighebze daxer habixem yadmiqhaagewe dy
Adighebzery dy Adighe Kuilturiry psewijifinu-am!.. “De ha uexuiqhuexer
dimiqhazac’ewe Adighebzer psewifinu” jizi-axem, pts’icxue yawipsir!..
Harasy Adighe pejxer habi hatk’e dig’apts’en xueey-am! Dig’aapts’eme;
xamexem, nexh eeyijiw gyawirxem daxetg’iuh’ijinure daxeg’uedejinus!..
Ha dy lhepq uexuiqhuem dimiguivew c’exiw dixueemijhenuwe chitime;
dy chh’amre dy lhepqaqhuxemre habi hatk’e zyk’ g’admiqhapts’ejime,
habi hatk’e dy Adighaqhamy dipik’ijipeme, nexh zaxuewe tc’a xhuins!..
Dy qararir cheettinur nobes!.. Pchedeey yettinuwe qarar dy-ajinu-am!..
.
3. ADIGHEBZEM YI KYITAP MIXUYM DIDEXER G’IDEDQHAK’INUS.
Yichh’am ficheegya txiqhaxer; “Adighe Txik’er” zy ts’e, “Adighe Txik’er
Zerilhepqk’e Zeeth’an C’exueeyir” zy ts’e kyitapyt’ xhuiwe dqhah’aziriw
tireedqhaadzenure haxer nexh yapek’e zichexuaxem xueedqhah’inus.
Habixem ya chapc’ew g’idek’ paremk’e, “Adighe Txik’e Quazer” zy ts’e
kyitapir, habi k’elhig’uewe “Adighebzem yi Grameerir” zy ts’e kyitapir
tireedqhadzenus. Ha kyitapxery fe dy yegyag’uexem nifxuedqhasinus.
Yiryquin xuedyz zichexuin g’iquemik’ime, haxer tireedqhadzefinuxe-am
Ha uexuim dipik’ijinus! Hawe myn zi t’uch’ xuedyz zichexuin g’iquek’ime,
ha kyitap ts’ig’uxer tireedqhadzenus. Ha kyitap ts’ig’uxer zichexuinuxem;
yilmazozcan1951@gmail.com adresim meesaj g’aaqhah’iwe detxenem
chich kyitap dapche yachexuinuxemy haxer de daqhaac’eme f’i xhuinus.
Tireedqhadzenu ha kyitap ts’ig’uxem ya wasexer lheguim chittxas.
.
KZ. YI NAPE YI
NR. G’IDEK’INU KYITAPIM YI TS’ER: BJIQHAR: WASER:
1. Adighe Txik’er , 32 , € 15
2. Adighe Txik’er Zerilhepqk’e Zeeth’an C’exueeyir , 96 , € 25
.
Ha kyitapxer myn zi txuix xuedyz tireedqhaadzew tchefime, k’elhig’uew
“Adighe Txik’e Quazer” zy ts’e kyitapir, habi k’elhig’uewey “Adighebzem
yi Grameerir” zy ts’e kyitapir tireedqhaadzexew haxer zixueey ts’ixuxem
yatchenus. Habixem k’elhig’uewey zi Adighebze Psalhalhe C’eniqhalejh
Komisyon diwixuewe habi “Adighebze Psalhalher” yedqhaqhah’azirinure
tireedqhadzenus! Adighe yegyag’uexer ha dy lhepq uexuiqhue kritikyxer
dqhazec’enim fixueeyiwe chitime, haxer tireedqhadzenir fynanse tc’ink’e
fig’idde-apiquinuxew chitime; ha dy kyitap mixuymxer tireedqhaadzexew
yegyag’uexem nifxueedqhah’inus. Hawe fe ts’ixu lhap’exer; ha dy lhepq
uexuiqhuexer zeridqhazec’enim fixuemeeyiw chitime, haxer dqhazec’enir
fynanse tc’ink’e fig’iddemi-apiquinu chitime, haxer de dqhazec’efinu-am!
C’eble Adighexer Adighexewe g’izeteenejifxeme, ha lhepq uexuiqhuexer
yaqhazec’enk’ey xhuins! Ha lhepq uexuiqhue kritikyxer dimiqhazac’eme,
Adighebzey Adighe Kuiltury g’anejifinu-am! Ha uexuiqhuexer hapxuedew
g’aanexeme; dy zemanim chipsewa de Adighexem, ha dy uexuiqhuexem
ya h’eesepir, Halih’ Lhap’em guiqhuiwe zireettijinur zichidqhaqhuipchen
xueey-am!..
.
4. MAZE G’AS ZE G’IDEK’INU YNTERNET GAZETE G’IDEDQHAK’INUS.
De-apiqueqhuxer, yi ko-ordynec’ir, zaxuewe txef txag’uexer dqhuetime;
mazem ze g’idek’ ADIGHEBZE YNTERNET GAZETE g’idedqhak’inus.
Adighexem zaxuere daxere g’axhu ya txiqhaxery, ha gazetem chittinus.
Ha uexuiqhue mixuymim chh’ak’e proje ye guipsise zy-a Adighexem de
txiqha g’itxuatxiwe e-mail meesajk’e g’itxuaqhah’ifins.
.
5. ADIGHE YEGYAG’UEXER FIG’IDDE-APIQUIN XUEEYIWE DOLHITER.
Adighe yegyag’ue lhap’exer; g’itc’exhuenu Adighexem ya g’ag’uenuxer
f’i zerixhuinim pejiwe fixueeyiwe chitime, yichh’am g’ichit-ueta dy lhepq
uexuiqhue kritikyxer dqhazec’efin chh’ak’e de fig’idde-apiquin xueeyiwe
dolhiter! Dy c’ebler muslimenxew g’izerinejinxem fixueeyiwe chitime, de
fig’idde-apiquin xueeys! Dy c’alexemre dy xhigebzxemre xamexem zyk’
g’aadmiqhaqhapts’enim fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys!
Adighebzemre Adighe Kuilturimre dy c’eblem yachidmiqhaqhuipchenim
fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! Ha dy lhepq uexuiqhue
lhap’exem g’iflhis ya h’eesepir Halih’im tinciwe zireeftijifinim fixueeyiwe
chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! Duneeyim deexija newijh dy cexyd
lhap’exem ya ne-uxem fimiwik’itexew feeplhijifiniwe fixueeyiwe chitime,
de fig’idde-apiquin xueeys! Ts’ixuxer g’avmiqhaapts’exew “Di-Adighes!”
jif-ajifinim fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! Dqhak’ec’awe
jit-ajime; fizeri-Adighem fipimik’ijaw chitime, de fig’idde-apiquin xueeys!
De yape gyic’e fig’izeridde-apiquin xueey c’ik’er, yichh’am g’ichit-uetas!
Fig’aag’ue! Adighe pejxer, habi hatk’e dizedelajhewe dixueevqhaajhe!..
Dy c’eblem ya qhoguir, dizede-apiquiwe habixem yadivqhaqhalhaqhu!..
“Dy lhepq uexuiqhue kritiky didexer zaridqhazec’efinim de-apiquiniqha
g’ixezilhh’afinu dy ts’ixu lhap’exem, Halih’ Lhap’er harazi g’aaxuixhu!..”
jido-ar… 27.03.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MI TXIQHAXER ADIGHEXEM C’EXIW YALHEVQHA-ASIME F’I XHUINS!..
.
Zemanimre meekyanimre zyk’ yemipxawe, dy Adighe Txibze Cexydxem
yalhxery xepchawe g’axhuiw witikuim g’yh’aa dy “Adighe Txik’er” system
daxem; Yngyilyzibzem, Fransizibzem, Almanibzem ya txik’e systemxem
ya bzexer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izeraqhaxhuifxem nexhire
kuedk’e nexhif’ire nexh daxerew, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e
didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’eeqhaxhuifir, Adighebzem yi daxaqhary
nerilhaqhu didewe g’eeqhalhaqhuifir!.. Adighexem dizixuenique zaquer;
zimy deemiwipc’ijiwe, zerilhepqk’e har g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen
zerixueeyirras, ha txik’emk’e dy winexem dy binxemre dy c’aleqhualemre
Adighebzer chadqhaagewe kem g’aminew chadqhac’en zerixueeyirras!..
“Adighe Txik’er;” ziguerxem yadqhaden, haxem qaabil yadqhac’in xueey
g’axhu-am. Zimidexer habi zyk’ yateedmiqhapselhih’iw, haxem yi guiqhu
yaxuedmic’iw, zimy deeminiquequiw, Adighe pejxem har c’exiw zeeth’aw
dixueejhen xueeys, dizerixemig’uedejinim, Adighebze daxemre dy chen
daxemre dy-ajiw dizeripsewijinim, dy c’eblery Adighexew zeripsewijinim
pejiw dixueeyiwe chitime!.. Harasy yape gyic’e qhazec’en xueeyir miras:
“Adighe Txik’er” wibqhuaw g’azi-uate cerkes.net sytemy yit dy txiqhaxer;
fy arcyvim yefh’axiwe, habi chifxhuimewe, haxem ya kopyexer fts’ixu ye
ya e-mail adres zevqhac’a Adighexem c’exiw yaxueevqhah’ime kuediw
f’i fc’a xhuins! Ha txiqha t’eg’uir zi-arimih’aa Adighe g’amineme f’i xhuins!
Ha dy lhepq uexuqhue mixuymim chh’ak’e Adighe pejxem sinivolhe-uir!..
Adighe nibjhic’exemre Adighe c’aleqhualexemre kuediw sinifchoguiqhuir!
Fe dy Adighe C’eble Lhap’em; ADIGHEPSE PEJ fy-ajiwe, de Adighexer
dig’aziqhaapts’ew diziqhaguivexem zyk’ ji-ac’e faxuemixhuiwe, fe g’iflhis,
g’ifteexue dy lhepq uexuiqhue lhap’exer fimiqhaguivexew, fizeri-iqhxew,
psinc’e didew vqhazec’enuxew soguiqhar! Halih’ Lhap’em; fe dy Adighe
C’eblem, dy lhepq uexuiqhue lhap’exer g’aazerivyqhaxhuil’enim chh’ak’e
solhe-uir!.. Th’am; fe, haxer g’ivyqhaxhuil’e!.. 29.03.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGHE PEJXEM SINIVOWIPC’IR!..
.
Dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexer, habixem ya
sabyy - binxem kuedk’e ya nexhibexer zefezechiw cexyd zateexhuih’aa
dy "Adighebze daxemre" dy "Adighe Kuiltur daxemre;" de Adighexem
yigyi f’iwe tlhaqhuijxe-a?.. Halih' Lhap'em ha nyimetxer yiqhalhap'exery
de Adighexem g'idytas! Haxer zerilhepqk'e f'iwe tlhaqhuxew, zaxuexew
xedqhaaxhuexewre zeeth'aniwe lhepq wazyfexew g'idytas!.. "Adighebze
daxemre" "Adighe Kuiltur daxemre," zerilhepqk'e yaxuefache dixhuifiwe,
dy jaqhueqhuxemre ya de-apiqueqhu dy ts'ixuxemre de g'izeridja-axem
xuedew desinformiky zeeh'ak'ek'e zeedmih'axew, Adighebzemre Adighe
xabzemre yeg'u g'axhuxew zeeth'an xueeys! Halih' Lhap'em Adighexem
g'idyta ha nyimet daxexer f'iwe dimilhaqhuijxewe, dy wazyfe lhap'exer
dimiqhazac'exewe; Halih' Lhap'em, mi zemanim chipsew de Adighexer
f'iwe dig'ylhaqhuinu figuiqhare?!! 2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
MIR ZICHIDMIQHAQHUIPCHEME, DE ADIGHEXEM DEEJK'E F’I XHUINS:
.
Halih’ Lhap’em dig’izeryqhac’am xuedew ADIGHE PEJIW dig'aminejifime,
MUSLIMEN BIDE dixhuijifin-am! Habi chiqhue Adighexem DY AXHRETIR
CINAQHUE xhuins!.. Har zichidmiqhaqhuipcheme, de Adighexem deejk'e
f'i xhuins! Dixeg’uedejinimre dichi-animre yi qararir yettin xueey g’oxhuir!..
20.11.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
G’AXHUG’AAC’EXER G’ADIWIPSELHK’E DY UEXUIQHUEXER ZEF’EK’-AM!..
.
G'axhug'aac'exer g'adiwipselhk'e dy jile uexuiqhuexer zef'ek'-am! Adighexer;
mixhumic'e dide kued dy chh'am g'iryg'ua petire, yigyiry xamexemre haxem
yaxuelajhe dy ts'ixuxemre tinciw dig'aaqhaapts'ery f'iwe daqhah'awleeyir!..
Har, de Adighexem zyk’ tlhaqhuif-am! Pejxer zyk’ tlhaqhuif-am! Xamexem
zag’idoqhaqhaapts’ery zadoqhaqhah’awleeyir! Sit chiqhue dig’ichiwicinur?!.
Dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre habixem ya
sabyy – binxemre kuedk’e ya nexhibexer zefezechiw zeteeziwik’a lhepqim
Adighebzem zyk’ yeg’u g’amixhu yi txik’e systemir, Adighebzer yiryttxiniw
zeeth’awe, neqhuec’iw jit-an xueeyime, Adighebzer daxe – daxewe, xhuin
xuedew dimitxijifiwe, Qeeymet Maxuer g’asixu dy lhepq uexuiqhuexery dy
uexuiqhue wineeyxery zyk’ wizenc’inuxe-am!.. Hadireey lhepqxem de zyk'
pejiwe pc’e g’itxuac’inu-am!.. Ya milku dirabilimiwe f’ek’a, pejiwe ts’ixuifey
g’idaplhinu-am! Habixem c’aqhue daf’e-uexuy xhuinu-am! G’ichideplhxem
chiqhue, “Pejiw jivo-ar! Fizaxues!” g’idja-axemy, de dizerith’amichk’e dider
habixem f’iwe yac’er! Har zimic’ej miqhuer, xamexem f’iwe yaqhah’awleey
de Adighexerras!.. Habi chh’ak’e, zyguim zi namyle Adighepse pej zylhij dy
ts’ixuiw xhuam psoguemy sinivowipc’ir: Adighexer de, sitim chiqhue pejiw
dig’ichiwicinur?!. Sitim chiqhue dery neqhuec’ lhepqif’xem xuedew TS’IXU
PEJXER dichixhuifinur?!. Adighexer TS’IXU PEJ dimixhuifawe, g’idyta dy
aqilxer dimiqhalajhewe, Halih’ Lhap’em zyk’ guic’eqhu g’izeritxuymic’inur,
Adighexem f’iwe tc’ejin xueeys!.. Halih’ Lhap’em aayetk’e g’idjy-ar miras:
“ZI LHEPQIM YEEZIM ZYMIQHAWIZEXUIJAWE, SE HA LHEPQIM ZYK’
SIDE-APIQUIN-AM!..” Ha aayetir Adighexem zaxuewe, f’iwe g’idguiri-uen
xueeys!.. Adighe pejxem; habi hatk’e xamexem ja-axer dy f’ech mixhuiwe,
habixem zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ewe, dery qhogu zaxuem diteeh’awe
yi pek’e dig’uen xueeys, lhepqif’xem xuedew! Ha uexuiqhuer zerilhepqk’e
dimiqhazac’ewe Qeeymet Maxuer g’asixu PCHIL’INIQHAR diwixinu-am!..
Adighebzer t-ac’ek’ime, har, dy xekuir zerit-ac’ek’am nexhire kuedk’e nexh
eey xhuinus! Dy jaqhueqhuxem Adighebzer yaquiteniw, yaqhag’uediniw ya
wijh zerytxer; Adighepse zy-aj Adighexem zichidqhaqhuipchen xueey-am!
Habi g’ynemic’awe de Adighexer diziqhaguivexer; yac’exew ye yamic’exew
chitxemy, Adighexem dy jaqhueqhuxem ya de-apiqueqhu zerixhuxery, zyk’
zichidqhaqhuipchen xueey-am!.. 30.12.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
KRITIKY UEXUIQHUEXEM CHH'AK'E G'IDDE-APIQUINU TS’IXUXEM DAPOPLHER!..
.
Yilhesychere cheniquere lhandere xamexemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre
g’aazeritk’elhig’uih’aar habi hatk’e yiryquin xueeyiw dolhiter! Adighexer, habi hatk’e
t’eg’uy dy chh’am dixuelejhejin xueeys!.. “Moxer tc’en xueeys! Mixer tc’en xueeys!”
jit-awe dichimitiwe, zi maxue yape gyic’e dy jile uexuiqhue lhap’exer xueedqhajhen
xueeys!.. Hapxuede uexuiqhuexer ts’ixu zibqhuipc’im ya zaque yaxuizif’ek’inu-am…
Haxer qhazec’en zerixueeyir lhepqim yi f’ech xhuin xueeys! Neqhuec’iw jit-ame, ha
uexuiqhuexem lhepqir de-apiqueqhu xuexhuin xueeys! Ha dy guipsisek’emk’e yigyi
fe dy ts’ixu lhap’exem xhabar fidotir, kritiky dide dy jile uexuiqhuexem chh’ak’e fe dy
ts’ixu lhap’exem dinivoger! Adighew dig’izerinejinim pejiw xueey dy ts’ixu lhap’exem
ya axer g’itxuacyyinu doguiqhar! Yiryqu bjiqha nes ts’ixuxem ya axer g’itxuacyyime,
ha dy jile uexuiqhue kritiky didexer dqhazac’exew dixueejhenus!.. Tc’enuxer mixers:
Kritiky didewe witikuim g’ytlhh’an xueey g’axhu dy kyitapxer qhah’azirin, redakte c’in
uexuiqhuexemk’e g’idde-apiquinu ts’ixuxemre kyitapxer tireeqhadzen uexuiqhuexer
fynanse zic’inu ts’ixuxemre dqhuetime; yape gyic’e “Adighebzem yi Txik’e Qhuazer,”
habi g’ipitiwe “Adighebzem yi Grameerir,” habi k’elhig’uewe “Adighebze Psalhalher”
dqhah’azirinure ya redaksiyonxer tc’ija newijh “dijital witikuimy” qayit chitc’ijinuxes.
Detxenem yi qhah’azirinimre yi qayitimre diwiximy habi yi kyitapxer tireedqhaadzew
haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asinus!.. Adighebzer pejiwe f’iwe zilhaqhuxer, ha dy
jile uexuiqhue lhap’exem chh’ak’e, miguivexew de g’idde-apiquinuxewe doguiqhar!
11.12.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHE LHEPQIWE HALIH’IM KUEDIW DEELHE-UIN XUEEY G’OXHUIR!..
.
Duneeyim yi detxene c’ip’emy chipsew dy Adighe c’eniqhalejhxem kuedk’e
ya nexhibem; haxer xamexem zerixuelajhexem, haxem yaf’eg’uenixewe ya
wijh zerytxem chh’ak’e, Adighebzer pejiwe zyk’ yaf’e-uexuij-am!.. Habixem
Adighebzem yi guiqhu chac’xem; xamexem, Adighexem dy jaqhueqhuxem
yagu zaryh’inum xuedew mepsalhexer!.. Habixem ya ziqomiry hapxuedew
matxexer!.. Adighexem zy axer g’itteelh xamexemre haxem yaxuelajhe dy
ts’ixu guerxemre; dy Adighe c’aleqhualer g’aaqhaapts’er, yaqhah’awleeyir!..
Zyguxer xamexem yeba Adighe c’eniqhalejhxem ya ziqomim; Adighebzem,
Adighe Kuilturim ya yaqha f’ek’a zyk’ ya sebep g’eek’xe-am!.. Ha dy ts’ixu
lhap’exer hapxuedew zerixhuxer, Adighe Lhepqim dy nasipincaqhacxues!..
Ha dy ts’ixuxem yaguxer Adighe Lhepqimk’e g’eebejifinxe chh’ak’e; Adighe
Lhepqiwe Halih’ Lhap’em kuediw duia xuetc’in, deelhe-uin xueey g’oxhuir!..
Adighexer yilhes 3000 (mynych) lhandere ziguerxem dig’izeraqhaapts’exer,
habi hatk’e ze yiryqua xhuin xueey-a?!. 2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
GUI ZILHITEN XUEEYXER:
“Dy jaqhueqhuxemre habixem ya darexew yaxuelajhe dy ts’ixu guerxemre,
Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre yaquitenixewe zareelejhxer;”
Adighe C’aleqhualem zyk’ zichamiqhaqhuipcheme zaxuew yac’a xhuins!..
Adighexem, habi hatk’e “Adighe Txik’er” g’aatchtewe zeeth’an xueey-a?!.
2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
DY DYN C‘ENIQHALEJHXER, DY TS’IXUXEM YALHIQHUAZEXEME F’I XHUINS!..
.
Dy xhuejexemre dyn c'eniqha zy-a dy nexhijh yegyaxemre; zi planire programire
teewixuawe miguivexew dy Adighe ts’ixuxem yalhiqhuazexeme, kuediw f’i yac’a
xhuinus!.. Har, lhepq wazyfe lhap’e didexem chichs!.. Adighexer dixeg’uedejiwe,
gyawir dimixhuijiwe, muslimenxewe dig’anejifin chh’ak’e; ha ts’ixu lhap’exem, ha
dy lhepq uexuiqhuexer, miguivexew yeg’uire – yechh’irew yaqhazac’eme kuediw
f’i xhuinus!..
Xekuim; dy dyn c'eniqhalejhxemre xhuejexemre, ya xhuitbexemre ya wazxemre
xame bzek'e g'ichatime, dy Adighebzery dy Adighe Kuilturiry g'itxuenejinu-am!..
Haxer g’uedijinure dery xamexem daxeg’uedejinus!.. De Adighexer hapxuedew
gyawir dixhuime, Adighexem dy axhretiry dqhag’ueda, habiy dipik’ipa xhuinus!..
Th’amichk’aqham yi nexh eey dider, mys haras!.. Har g’aamiqhaxhuin chh’ak’e,
dy cexyd lhap’exer ya qhaac’exem pik’axes! Habi chh’ak’es, Halih’ Lhap’em ha
dy cexydxer c’yqhalhep’ar!.. Haxer jenet daxexem c’yqhag’uar habi chh’ak’es!..
Ha zemanim mil’exewe g’ana dy ts’ixu lhap’exem kued didek’e ya nexhiber ya
xekuim c’yk’axem ya sebep nexhichh’ar; g’axhuinu ya binxer, c’eble Adighexer,
byy winafe c’aqhim chipsewxew gyawir yamiqhaxhuin chh’ak’es! Halih’ Lhap’em
h’yjretir farz g’ichyqhaxhuir, mys hapxuede psewik’em g’ixek’in xueey g’ichixhu
zemanxers! Harasy dy xekuijhim; dy dyn c'eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ya
xhuitbexemre ya wazxemre Adighebze qaabzek’e g’ichatin xueey g’oxhuir! Dyn
c'eniqhalejhxemre xhuejexemre; ya uexuiqhuexer chaqhazac’exem chiqhue, dy
lhepqim yi kuiltur prensypxemy xuesaqxew teetinxe xueey g’oxhuir!..
Adighexem; “dy pser, dy ymanir, dy adebir, dy chenir, dy h’ayar, dy namusir, dy
riziqir, dy binxer” txhuimejifinir kuediw guiqhu xhuas! Dy binxemy “ya ymanir, ya
adebir, ya chenir, ya h’ayar, ya namusir” yaxhuimejinir guiqhu dide xhuas!.. Habi
chh’ak’e dy Adighe hane – hadexemre dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre
dyn c’eniqha zy-a yegya dy ts’ixuxemre, kuediw wazyfe lhap’exer g’aatoxuexer!..
Adighe Lhepqim “dy pser, dy ymanir, dy namusir, dy h’ayar, dy adebir, dy chenir,
dy ah’laq daxer, dy Adighebze daxer, Adighe Xabze daxer, Adighe Kuiltur daxer”
dawere txhuimejifinu? Adighexem haxer txhuimejifin chh’ak’e, neqhuec’iw jit-ame
gyawir dimixhuiw muslimeniw dig’anejifin chh’ak’e; Adighexer psory zerilhepqk’e
dizepqiric’awe, sitimy f’iwe dichiqhuazewe dipsewin xueeys! Dy binxem, dy ts’ixu
dexuexaxem nexh c’exiw dalhe-asxewe, Adighe ts’ixuxem psomy dalheqhuezen,
habixem daxe – daxewe dadepsewxewe haxem f’iwe daxuichitin xueey g’oxhuir.
Adighexer zir zim pejiw f’iwe dizerilhaqhuinim, zerilhepqk’e kuediw dixueniques!..
Gyawirxemre habixem ya dare dy ts’ixuxemre habi hatk’e zag’eedmiqhaapts’ew,
Adighexem zir zim dy zexuichitik’exer c’exiw dqhawizexuijin xueeys! Dy binxem;
zir zim ya zexuichitik’exer, ya zepselhek’exer yadqhaqhawizexuijin xueeys!..
Dy jaqhueqhu xamexemre habixem ya darexewe yaxuelajhe dy ts’ixu guerxemre;
g'aqhaapts’eqhuaf’e dy ts’ixuxemre dy nibjhic’exemre g’aaqhaapts’exewe haxem
“ya chenir, ya ah’laqir, ya ymanir, ya h’ayar, ya adebir, ya namusir” yaquitenuxew
yolejhxer. Dy jaqhueqhuxer; “Adighebze daxemre Adighe Xabze daxemre Adighe
Kuiltur daxemrey yaquitenuxew yolejhxer. Haxer dy nibjhic’exem yadqhaac’eme f’i
xhuins!.. Gyawir psewik’emre pts’anaqhamre pejiwe zerimidaxexery dy ts’ixuxem
f’iwe yadqhac’en xueeys!.. Fadexem; ts’ixuxem ya qhaac’exer k’ec’ zeraqhaxhuir,
ya wizincaqhaxer zeraquitery yadqhac’en xueeys! Ts’ixuim yi wizincaqhar ziquite
yi qhaac’er k’ec’ zic’ mixhumic’e ziguere kued qhapchg’uawe fadexem xalhh’axer.
Yndustryk’e yac’iw paket yilh cxiniqhuexemy mixhumic’e ziguere kued xalhh’axer.
“Bjhe g’a-atinir,” Adighe Xabzem chichs. Bjher zic’ir Adigherras. Habi mixhumic’e
ziguerexer xalhh’a-am. Hawe “fade g’a-atinir,” dy Adighe Xabzem chich-am! Har,
xamexem ya xabzexem chichs! Ts’ixuim yi wizincaqhar zeteeziquite, yi qhaac’er
k’ec’ ziqhaxhu fadexer zic’xer xamexerras!.. Deeplhiwre tlhaqhuiwre chxhue zixet
fadexemre cxiniqhuexemre zadmiqhawik’ime, nexh zaxuew h’areket tc’a xhuins!
Ha g’axhuiqhaxer; dy nibjhic’exem ya deejxem g’chic’eddzew Adighexem psomy
yadqhaac’eme, kuediw f’iwe h’areket tc’a xhuins!..
Yi chh’am zy guiqhu chitc’a ha dy lhepq uexuiqhue mixuymxer dimiqhazac’eme,
Adighe Lhepqiwe dig’anejifin-am! Dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre dyn
c’eniqha zy-a yegya dy ts’ixu nexhijhxemre; zi planire programirek’e ha dy lhepq
uexuiqhuexer, miguivexew yaqhazec’enuxewe doguiqhar! Halih’ Lhap’em; ha dy
lhepq uexuiqhue mixuymxer dqhazec’efawe, Adighexem c’exiw dyqhalhaqhu!..
15.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
“ADIGE YAZISI”NI TOPLUMCA KULLANMADAN “ADIGECE” ASLA YAŞAYAMAZ!..
.
Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net olarak
gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik'er’i)
toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuklarımıza ve gençlerimize,
Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşayabilmesi asla mümkün değildir!..
.
Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlığı çok
açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmekle yok oluştan kurtulamayız!.. Dy chh’axer
pcaxhuem c’etxhuimek’e xeg’uedejiniqham dig’eelifin-am!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Adıge Toplumu, artık kanarak zaman kaybetmemelidir!.. 14.03.2017 Yılmaz Özcan
.
.
“ADIGHE TXIK’ER” ZEEDMIH’AME, DY “ADIGHEBZE DAXER” PSEWIJIFINU-AM!..
.
Adighebzer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem
yi daxaqhar naxue didewe g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy txik’e system zaque
g’axhu “Adighe Txik’er;” dimiguivewe, zerilhepqk’e zeeth’awe dixueemijheme, ha
dy txik’emk’e dy winexem, dy binxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe
Kuilturimre chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dixueemijheme, Adighebzer, Adighe
Kuilturir kuedire psewijifinuxe-am! Haxer c’exiwe l’ejinuxes! Adighexery xamexem
daxetg’uih’ijinus! Xeg’uedejiniqham dig’eelifin chh’ak’e; “Adighe Txik’er” zeeth’awe
yichh’am chijit-aa uexuiqhuexer dqhazac’en xueeys!.. 30.05.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
“ADIGE YAZISI”NI TOPLUMCA KULLANIRSAK, “ADIGECE” YAŞAYABİLECEKTİR!
.
Adıgece’mizi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en
net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı
(Adighe Txik'er’i) toplumca alarak kullanırsak, evlerimizde ve dershanelerimizde
onunla çocuklarımıza ve gençlerimize, Güzel Adıgece’mizi okutarak öğretmeye
başlarsak, Güzel Adıgece’miz ile Güzel Adıge Kültürü’müz, dünya var oldukça
gelişerek yaşayabileceklerdir!.. 02.04.2017 Yılmaz Özcan
.
.
“ADIGHE TXIK’ER” ZEETH’AME, “ADIGHEBZER” XEXHUEWRE PSEWIFINUS!
.
Duneeyim yi detxene xeqhoguimy yi detxene c’ip’emy chi-a, Adighets’e zeezih’a
organyzasyonxer psoguery xamexem ya kontrol c’aqhxem c’etxes. Neqhuec’iwe
jit-ajin xueeyime; waqifxery yaxetxew, Adighets’e zeezih’a, duneeyim yi detxene
c’ip’emy chiwixuaw chi-a organyzasyonxer psory, xamexem ya winafe c’aqhxem
c’etxes. Ha organyzasyonxer dideeyxe-am! Haxer psoguery xamexem yeeyxes!
Dideeyxew jizi-axem pts’icxuexer yawipsxer!.. Yilhesychere cheniquere lhandere
Adighexer dig’aaqhaapts’exew daqhah’awleeyir!.. Adighexer habi hatk’e c’exiwe
dig’awicin xueeys! Dy lhepq uexuiqhuexem chich ziry zif’emiqhak’awe, haxer de
zaf’edqhak’inim g’itpoplhexer! Psory de zaf’edqhak’in xueey g’oxhuir!..
Hapxuedew chixhuk’e, dideeyipew chit organyzasyon dichymi-ak’e; Adighexem
dy lhepq uexuiqhue mixuymxem ya qararxer, organyzasyon qarar mixhuiwe, dy
lhepq qararxew yattin xueey g’oxhuir! Dy Adighebzer yiryttxin chh’ak’e zeeth’anu
dy txik’e systemim yi qararir; zimy deemiwipc’ijiw, alternatyfince dy txik’e system
zaque dy “Adighe Txik’er” zerilhepqk’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejhewe yettin
xueey g’oxhuir!.. Zerilhepqk’e hapxuedew dimic’ime, dy Adighebze daxemre dy
Adighe Kuiltur daxemre l’ejxewe g’uedijinuxes!.. De Adighe Lhepqiry xamexem
daxetg’uih’ijinure Qeeymet Maxuer g’asixu haxem dirapchil’xew dipsewijinus!..
Hawe Adighebzer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, habi
yi daxaqhar naxue didew g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy txik’e system zaque
g’axhu “Adighe Txik’er” zerilhepqk’e g’aatchtew zeeth’ame, ha dy txik’e systemir
zeeth’awe, yape gyic’e dy winexem, k’elhig’uew dy yeqhagyap’e wineeyxem, dy
binxemre dy nibjhic’exemre, Adighebze daxer chadqhaagewe, chadqhaac’ewe
dixueejheme, dy Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre, duneeyır chitixu
xexhuewre psewifinuxes!.. Dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre hapxuedew
xedqhaaxhuewre dqhapsewime; Adighexem, c’eniqhaxemk’ey eekonomyyk’ey
c’exiwe zig’adiwjhijifinus!.. 30.05.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DY WEREDXER “ADIGHE TXIK’ER” DAXEMK’E TTXIW DAG’EEGEN ZERIXUEEYIR
.
Adıgece’mizi en okunuşlu ve en kullanışlı duruma getiren, onun güzelliğini en
net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı
(Adighe Txik'er) ile ŞARKILARIMIZI yazarak güzel makamlarıyla okumadıkça;
uluslararası arenada kimse bizi sahiden ciddiye almaz ve kolayca kandırılarak
kullanılan basit insanlar olarak görülmekten öte bir değerimiz olamaz!..
.
Dy weredxer, “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiw ya meqaame daxexemk’e haxem
dag’eegeme, xamexem dy ADIGHEBZE DAXER yaqhal’efin-am!..
.
Dy weredxer “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiwre dag’eemigewe, c’ih’ pej dy-an-am!
Adighebzer zeezimih’aj Adighexer, zaxuelajhexem ya pchil’xe f’ek’a ziguerxe-am!
.
Adighebzer ttxiwre habi dirylajhewre, dirypsalhewre, dy weredxery ttxiwre haxem ya
meqaame daxexemk’e dag’eegewre zeeth’ame; Adighebzer xexhuewre psewifinus!..
.
Adighexer; dizepqiric’awe, nesip’exer dy-awe, zimy zeedmiqhaqhaguivewe, dy
zemanim yi qiymetir f’iwe tc’ewe, dizedelajhewre dipsewin xueey-a?!.
11.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DIYASPOREM CHIPSEW DE ADIGHEXER, SITIM CHIQHUEW P’ERE DIG'ICHIWICINUR?!.
.
Adighebzer pejiw zif’emi-uexuxem; Adighexer yigyiry g'aaqhapts'enure, Qafqas Zawem
chiqhue dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya binxem-
re kuedk'e ya nexhiber JENOSYDICXUE g’irac'il'exew zeteeziwik'axem, Adighebzem zyk'
yeg'u g'amixhu ya txik'e systemir dy Adighebzem yeg'u g'axhuiwe ja-anure de Adighexer
yigyiry daqhaguivenuxes! Adighexer yilhes bqhuic' lhandere dizeriguivar ze yiryqua xhuin
xueey-a? Adighebzer zichiqhuipchejxer; diyasporem g’ichynemic’awe, dy xekuimy kued
chixhuiwe xueejhas! Lheguim g'ichidqhalheqhua ynternet syte psalhachh'am; har, naxue
didewe g'eeqhalhaqhuir, g'ee-uater:
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxer xuytxe-am!.. Habixem zyk' ya maq g'iraqhak'ifinu-am!..
Diyasporem chipsew de Adighexer sitim chiqhue dig'ichiwicipenur?.. Adighebzer dymi-aj
xhua newijh dig'ichiwicinur?.. Adighexer; habi hatk'e dimiguivewe, psinc'ew dig'awiciwe,
alternatyfince dy txik'e system zaque "Adighe Txik'er" g'aatchtew zeeth'awe dixueejhen
xueey-a? Adighe pejxer zyk' deeguipsisa; ha dy lhepq uexuiqhue kritiky didem dy nexer
xuediwif'its'ime, Halih'im, Adighebzem yi h'eesepir dawe yettijifinu? Dy cexyd lhap'exem
ya ne-uxem dawe deeplhijifinu?.. "C'eble Adighexer g'idebghink'ey xhuins!.." jit-awe zyk'
dygu g'ak'-a?!. Nit'e; deeplhiwre, dy jaqhueqhuxem ji-ac'e daxuexhuiwre, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre dqhal'ejinu?.. Fe dy ts'ixuxem ze nivjizo-ajir: Adighebzer hapxuedew
deeplhiwre dqhaal'eme, de, habi yi veebalim zyk’ yflah' dyqhaxhuin-am! Halih' Lhap'em;
axhretim, habi yi h'eesepir cheettijifin-am!.. Ha dy lhepq uexuiqhuem ze feeguipsisijime,
nexhif’ xhuinuwe g’ischoxhuir!. .
.
T’EG’U NEXH C’EXIWE GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
Cir queciws zerylheqhuar, zyguiry ADIGHE PEJ g'axhu Adighe Cuweeyim! Guik’e psek’e
Adighe ts’ixuim yi quec Adighecir, “Adigher zeriguipsisen xueeyim” xuedew meguipsiser!..
Adighe Cuweeyim chyqhuisem cir, Adighe Guipsisek’ek'e yiqhaguipsisewre g'eeqhaafer,
g'eeqhawigyir dig'aziqhac'a dy Halih' Lhap'em; Adighery zy qhuise cim xuedew “Adighew
yiqhaguipsisejin” chh'ak'e!.. Hawe dy zemanim chipsew Adighexem kuedk’e ya nexhibem;
Adighe Guipsisek’e daxer yaqhag’uediwe Adighe Chenim xame zerixuexhuaxem chh’ak’e,
nobe haxer; daxe – daxewe zeguiri-uejifxe-am, yiryquiw f’iwe zerilhaqhuijifxe-am!.. Haxer
g’itxezilhh’aaxer; dy Adighe Kuiltur daxer yaxuemicekyiwe, dy ts’ixuxer g’aziqhaapts’ewe
ziqhah’awleey dy jaqhueqhu xamexerras!.. Adighexem ha g’axhuiqhar tlhaqhuifiwe Halih’
Lhap’em g’idjy-axery zaxuewe g’idguiri-ueme, xeg’uedejiniqham, nexh mixuymiwe gyawir
xhuijiniqham dig’eelifinus!.. Xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem zag’eedmiqhaqhaapts’ew
zadmiqhaqhah’awleeyiwe, dizedelajhewe dixueejhefime, zerilhepqk’e zig’adiwijhijifinus!..
.
Ya Rabbyy!
Adighexer; sit chiqhuew p'ere zerilhepqk'e dig'awiciw, Adighe Guipsisek'ek'e diguipsisewre
dizedelajhewe dichixueejhenur?!. 14.03.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA ZE-AH'AQHU ALFABEXER
.
. Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu alfabexer; “Adighebzem yi h’arf
. alfaber, Adighebzem yi maq alfaber, Adighebzem yi transkripsiyon alfaber”
. xhuiwe l’ewjhiqhuychiwe zechh’achok’xer.
.
1. ADIGHEBZEM YI H’ARF ALFABER
.
. Adighebzem yi h’arf alfabem, h’arf 27re naqhiche 2re yi-as.
.
. Adighebzem yi h’arf alfabem yi h’arfxer mixers:
. a, b, c, ç, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
.
. Adighebzem yi h’arf alfabem yi naqhichexer mixers:
. ( - ) : Zy pe yit h’arfim yi maqir guezix naqhiches.
. ( ‘ ) : Zy wijh g’yt maq de-u h’arfim yi maqir zixuiz naqhiches.
.
2. ADIGHEBZEM YI MAQ ALFABER
.
. Adighebzem yi maq alfabem, maq txik’e 79 yi-as. Maq txik’e 79k’e maq 85r
. dotxir. Ha maq txik’exer mixers:
.
. ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu , c’ ,
. c’u , ç , çu , ç’ , d , dz , ..e , ..ee , ee , f ,
. f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
. i , i , j , jh , jw , ju , j’ , k , ky , ku ,
. k’ , l , lh , l’ , m , n , ..o , o , p , p’ ,
. q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r , s , t , t’ ,
. ts , ts’ , ..u , ..uu , - u , uu , ua , ue , uee , ui ,
. uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y ,
. z .
.
. GUI LHITENIQHAXER:
. Yawijhireey “ i ” , “ y ” h’arfxer, habixem ya maq de-uxerras.
. Ya pexem noqutyt’ zyt h’arfxem maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
.
3. ADIGHEBZEM YI TRANSKRIPSIYON ALFABER
.
. Adighebzem maq 85 yi-as. Ha maqxem ya transkripsiyon txik’exer mixers:
.
. ..á (..a) , ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu ,
. c’ , c’u , ç , çu , ç’ , d , dj (ge/gy) , dz , ..e , ..ee ,
. ee , f , f’ , ġ (g) , gy , gu , gh , g’ , g’u , h ,
. ĥ (h) , h’ , ..ı (..i ) , ı ( i ) , ĩ ( i ) , ..î (..y) , î (y) , j , jh , jw ,
. ju , j’ , ķ (k) , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
. n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh ,
. qhu , r , s , t , t’ , ts , ts’ , ..ů (..u) , ..u , ..uu ,
. -u , uu , ua , ue , uee , ui , uy , v , w , x ,
. xu , xh , xhu , y , z .
.
GUI ZILHITENIQHAXER:
1. Adighebzem yi transkripsiyon alfabem, Adighebzem yi maq 85im ya txik’e
chh’axuexer g’eeqhalhaqhuir.
2. Transkripsiyon maq txik’exem; ya zi ah’ar normal maq txik’exemk’e, ya zi
ah’ary transkripsiyon maq txik’e wineeyxemk’e g’oxhuxer. H’arf wineeyxem,
transkripsiyon maq txik’e wineeyxer g’aaqhalhaqhuxer. Paranteez zexuakuim
det txik’exem, transkripsiyon maq txik’e wineeyxem ya normal maq txik’exer
g’aaqhalhaqhuxer.
3. Ya pexem noxhutyt’ zyt maq ui h’arfxem, maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
4. Maq ui h’arf zaquexem; maq ui guek’ zaquexer g’aaqhalhaqhuxer. Ha maq-
xer psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pemk’e pikyaw g’ok’-
xer. Ha maqxer k’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pem yit maqim
guek’iw g’ok’xer. K’elhig’ue maqxew g’aag’ue maq ui guek’ zaquexer, ya h’arf-
xem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
5. Maq ui h’arf zeguetxem; maq ui guek’ zeguetxer g’aaqhalhaqhuxer. Ha maq-
xer psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pemk’e pikyaw g’ok’-
xer. Ha maqxer k’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pem yit maqim
guek’iw g’ok’xer. K’elhig’ue maqxew g’aag’ue maq ui guek’ zeguetxer, habixem
ya h’arf zeguetxem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
20.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA MAQ BJIQHAXER
.
1. “ cw , cu , c’u , ç , çu , jw , ju , j’ ” maqxer; Abezexe diyalekytim yi maq
wineeyxers. Qaberdeey diyalekytim xemit ha maqxem ya bjiqha 8r, transkrip-
siyon alfabem yi maq bjiqha 85m xetxime, Qaberdeey diyalekytim yi maqxem
ya bjiqhar 77 zerixhuir dolhaqhuir.
2. “ f’ , q’ , q’u , -u , v ” maqxer; Qaberdeey diyalekytim yi maq wineeyxers.
Abezexe diyalekytim xemit ha maqxem ya bjiqha 5r, transkripsiyon alfabem
yi maq bjiqha 85m xetxime, Abezexe diyalekytim yi maqxem ya bjiqhar 80
zerixhuir dolhaqhuir.
.
ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA NORMAL MAQ TXIK’E BJIQHAXER
.
1. Transkripsiyon alfabem yi “..á ” h’arf wineeyim; “..a “ h’arfim yi maq ui k’ec’
zeecer” g’eeqhalhaqhuir.
2. Transkripsiyon alfabem yi “ dj ” h’arf zeguetim; “ ge , gy ” guipxem Abezexe
diyalekytim cha-a “ dj ” maq de-uir, “gegu” psalhem yi “ge ” guipim Qaberdeey
diyalekytim chy-a “ dj ” maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
3. Transkripsiyon alfabem yi “ ç’ ” h’arf xuiza wineeyim; Qaberdeey diyalekytim
yi “k’igu, nek’eguugu” psalhexemre haxem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ”
h’arf xuizam yi-a “ ç’ ” maq de-u xuizar g’eeqhalhaqhuir.
4. Transkripsiyon alfabem yi “ ĥ ” h’arf wineeyim; maq ui zeece h’arfxem ya pe-
xem yitiw g’aag’uewe zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’aziqhaxhu “ h ” h’arfim yi
maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
5. Transkripsiyon alfabem yi “..ů ” h’arf wineeyim; “..u ” h’arfim yi maq ui niquer
g’eeqhalhaqhuir.
6. Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui k’ec’iry,
“gegu” psalhem yi “ge” guipim yi “dje” maqiry, “k’igu, nek’eguugu” psalhexem ya
“ k’ ” h’arfim “ ç’ ” maq de-u xuizary, zepimiwiw g’yk’ maq guipxem ya “ h ” h’ar-
fim “ ĥ ” maq de-uiry, “ i ” h’arfim “ ĩ “ maq de-uiry, “ y ” h’arfim “ î “ maq ui k’h’i-
ry, “..u ” h’arfim “..ů “ maq ui niquery g’izeraqhalhaqhuxem chh’ak’e, Qaberdeey
diyalekytim yi normal maq txik’exem ya bjiqhar 70 mexhuir. (77-7=70). Neqhuec’iw
jit-ame; normal maq txik’e 70mk’e maq 77r dotxir.
7. Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui k’ec’iry,
“ge , gy” guipxem “ dj ” maq de-uiry, zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’ichixhuxem
haxem ya “ h ” h’arfim “ ĥ ” maq de-uiry, “ i ” h’arfim “ ĩ “ maq de-uiry, “ y ” h’ar-
fim “ î “ maq ui k’h’iry, “..u ” h’arfim “..ů “ maq ui niquery g’izeraqhalhaqhuxem
chh’ak’e, Abezexe diyalekytim yi normal maq txik’exem ya bjiqhar 74 mexhuir.
(80-6=74). Neqhuec’iw jit-ame; normal maq txik’e 74mk’e maq 80r dotxir.
23.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHE NIBJHIC’E LHAP’EXEM DINIFCHOGUIQHUIR!..
.
. Duneeyim teet bzexem psomy diyalekyt kued ya-as. Hawe “Myllet” xhuijifa
lhepqxer; ya diyalekytxer yaxhuimej petire ya diyalekyt zerizk’e zeguiro-uexer.
“Zi” xhuijif, zeguiri-uejif lhepqxer haras; “Myllet” xhuijifxer!.. Har zimiqhazec’ef
lhepqxer; habixem sity jira-a, neqhuec’ lhepqxem xotg’uih’ijxer!.. Habi g’yne-
mic’awe zi lhepqir “Myllet” xhuifin chh’ak’e, habi alternatyfince zi lhepq txik’e
system yi-awe ha yi lhepq txik’e system zaquer ha lhepqim zeryh’an xueeys,
lhepq xuyt xhuijifin chh’ak’e! “Myllet” mixhuijifa lhepqir, xeg’uedejiniqham zyk’
g’eelijifinu-am! Haxer g’idguirimi-uawe Adighe Lhepqir “Myllet” dixhuijifinu-am!
Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchaw g’axhuiw witikuim g’yh’aa alterna-
tyfince dy lhepq txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er,” Adighexem c’ex
didew g’aatchtew zerilhepqk’e zeeth’awe dixueejhen, dip’ac’ewe Adighe Kuil-
turir habik’e ttxijin, ha txik’emk’e, dy winexemre dy yeqhagyap’e wineeyxemre,
dy binxemre dy nibjhic’exemre Adighebzer chadqhaagew chadqhac’en xueey
g’oxhuir. Harasy Adighe nibjhic’exem, “Adighe Txik’er” g’azi-uate txiqhaxem fi-
xeplhewe “Adighe Txik’er” c’exiwe zevqhac’en, har dy ts’ixuiw xhuam psomy
psinc’e didewe yavqhac’en xueey g’oxhuir. Alternatyfince lhepq txik’e system
zaque g’axhu “Adighe Txik’er,” Adighe Nibjhic’e Lhap’exem c’exiw g’aafchtew
zeefh’awe fixueejheme, fy wered, fy wise daxexer “Adighe Txik’er” daxemk’e
ftxiwre ya meqaame daxexemk’e haxem fag’eegexeme, dy Adighe Kuilturim
“Adighe Txik’er” systemimk’e fiteelejhih’ime, sitiry “Adighe Txik’er” daxemk’e
ftxiwre Adighebzemy firylajheme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre duneeyir
chitixu xexhuexewre psewifinuxes!.. Fe dy nibjhic’exem hapxuedew h’areket
fc’ime, dy “Adighe Lhepqir” xeg’uedejiniqha eeyim g’eevqhalinus! Fe Adighe
Nibjhic’e Lhap’exem; ha dy lhepq uexuiqhue lhap’exer fimiguivexew c’exiw
vqhazec’enuxewe dinifchoguiqhuir!.. 19.06.2017 YEMUZ Yilmez
.
GUI ZILHITTEN XUEEYXER:
Adighebzer t-ac’ek’ime, har, dy xekuir zerit-ac’ek’am nexhire kuedk’e nexh eey
xhuinus! Dy jaqhueqhuxem Adighebzer yaquiteniwe, yaqhag’uediniwe ya wijh
zerytxer; Adighepse pej zy-aj Adighexem zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am!..
Habi g’ynemic’awe de Adighexer diziqhaguivexer; yac’exewe ye yamic’exewe
chitimy, dy jaqhueqhuxem ya de-apiqueqhu zerixhuxery, zichidqhaqhuipchen
xueey-am!.. Adighe pejxem; habi hatk’e "Adighe Txik'er" g'aatchtew zeeth'awe
dixueejhen zerixueeyiry zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am, Adighe Lhepqiwe
dig’izerinejinim pejiw dixueeyiwe chitime!.. 23.06.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
HA T’E
.
Mi ts’egyique guibqhary,
Widzxem g’aaqhadaxery.
“Duneeyir ziqhadaxery,
Zepilhiw zericar haras weey! (2)”
.
Mi sy chh’atsiqhuecxuery,
T’uwe zeguezoxiry.
“Wy maq zexezmixiwre,
Maxuer g’uedijinu p’ere weey?!. (2)”
.
Mi sy vaqa ts’ig’uiry,
Polhedaqa mac’ere.
“We wy lhaqhuiniqhary,
Se g’izomac’ek’ir sy pse weey! (2)”
.
Mi se sy werediry,
Yiqhue g’ask’e jif-a fe!
“Ha t’e har fe g’ifxuezeme,
Syguir xef-uiw jeef-ans marje weey! (4)”
.
.
ADIGE GENÇLERİ’MİZE GÜVENİYORUZ!..
.
Dünyadaki bütün dillerin çok sayıda diyalektleri vardır. Milletleşmiş toplumlar;
tüm diyalektlerini korumakla beraber, farklı diyalekttekilerin anlaşabilmesi için
bir diyalektte uzlaşıp onunla anlaşabilen toplumlardır. Onların yazıları milli ve
alternatifsiz olup, “dayatma yazısı” kullanmazlar. Adıge Yazı Dili Şehitleri’nin
kanları ile de yoğurularak oluşan ve alternatifsiz tek milli yazı sistemimiz olan
“Adıge Yazısı (Adighe Txik’er),” cerkes.net sitesindeki yazılarımızda ayrıntılı
olarak anlatılmıştır. O yazılarımızın kopyalarını arşivlerinize indirip muhafaza
ederek tanıdığınız ya da e-mail adreslerini öğrendiğiniz Adıgeler’e iletirseniz
ve sorusu olanların sorularını yanıtlayarak içeriklerini onlara da öğretirseniz,
çok önemli bir milli sorunumuzun çözülmesine katkıda bulunmuş olursunuz!..
Bize e-mail adresini bildiren Adıgeler’e, biz de o yazıları adreslerine iletiyoruz.
Siz Adıge Gençleri’miz; o yazıları inceleyip “Adıge Yazısı”nı çabuk öğrenerek
kullanmaya başlarsanız, şarkılarınızı ve ezgilerinizi “Adıge Yazısı” ile yazarak
onları güzel makamlarıyla okursanız, Güzel Adıge Kültürü’müzü “Adıge Yazısı”
ile yazarak onunla üzerinde çalışırsanız; “Adıgece” ve “Adıge Kültürü” gelişerek
yaşayabileceklerdir!.. Siz gençlerimiz zamanlarınızın değerini bilerek kimseye
hiç kanmadan çok çalışırsanız, Adıge Toplumu yok olmaktan kurtulabilecektir!..
Siz Değerli Adıge Gençleri’mize güveniyoruz!.. 19.06.2017 Yılmaz Özcan
.
xuytin
Acemi Üye
Acemi Üye
 
İleti: 133
Kayıt: Pts Mar 31, 2014 8:14 pm

DİL BİLGİSİ

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir