“ADIGHEBZEM” YI MAINER, BZERE XABZERE ZEETH’AN QUIDEEY-AM!..




ANASAYFA  |   KAYIT OL  |   SOHBET  |   ÇERKES MÜZİKLERİ  |   ÇERKESBUL  |   SÖZLÜK  |   LİNKLER  |   KİRİL KLAVYE  |   BASINDA ÇERKESLER  |   SİTENE EKLE  |   İLETİŞİM

“ADIGHEBZEM” YI MAINER, BZERE XABZERE ZEETH’AN QUIDEEY-AM!..

“ADIGHEBZEM” YI MAINER, BZERE XABZERE ZEETH’AN QUIDEEY-AM!..

İleti xuytin » Sal Ağu 08, 2017 2:28 am

.
Adighew dig’aminejifime; gyawir dimixhuiw dimuslimeniwe dig’anejifin-am!..
Chxhue zaxet fadexem, cxiniqhuexem; dy ts’ixuxer yadqhawik’in xueey-am!..
.
“ADIGHEBZEM” YI MAINER, BZERE XABZERE ZEETH’AN QUIDEEY-AM!..
.
Qafqas Zawejhim chiqhue, dy Adighexer byy winafe c’aqhxem g’ic’enexew
byyim haxer gyawir yaramiqhac’in chh’ak’e, dy hadecxue – hanecxuexem
ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya sabyy – binxemre kued didek’e
ya nexhiber cexyd xhuaxes!.. Mil’exew g’anaxem ya ah’ychem ya bqhuic’
xuedyzir c’eble nesylxer gyawir yamiqhaxhuin chh’ak’e xekuim g’yk’axes!
Haxemy kued didek’e ya nexhiber qhoguxem chil’axew cexyd chixhuaxes!
Gyawirim; xekuim g’ynaxem, ya bzer yaryqhabghineniwe yigyi kued eeyiw
g’aatireequizer! Gyawirim; dy xekuijhim, yilhes t’oc’ g’uets’im Adighebzek’e
chipsalhewe dy ts’ixu g’ichyqhanejinu-am! Gyawirim; dy ts’ixuxem ya bzer
ya-yxa newijh, “Fy dynir zefxhuek’!..” jy-anure habixem g’aatiryquizenus!..
Har dawere zeritc’er?.. Halih’ Lhap’em; aayetk’e, “Fy dynir zefmixhuek’awe,
gyawirxer fe harazi g’ifxuexhuinxe-am, habixem fe fadenxe-am!” g’idjee-ar!
Xekuim chipsew Adighexem deejk’e dy Adighebzer qhag’uedinim mainewe
g’yk’ir; ya axhretiry zeraqhag’uedinir haras! Xekuim chipsew dy quec – dy
cipxhuxemre habixem ya sabyy – binxemre gyawir xhuijxeme; habixem ya
duneeyim g’ynemic’awe, ya axhretiry yaqhag’ueda xhuinus!.. Dy xekuijhim
chipsew Adighe ts’ixuxem deejk’e; Adighebzer qhag’uedinim, habi pik’inim
mainew g’yk’ir, haxer zefezechiw gyawir zerixhuijinxerras! Th’amichk’aqha
nexh eey dider, mys hapxuedew xeg’uedejinir haras!.. Harasy Adighexem
Adighebzer dy-ajin zerixueeyim mainew g’yk’ir, bzere xabzere zerizeeth’an
xueey quideeyxer-am! Habi yi mainer kued didek’e nexh kuus! Adighexem
Adighebzer dy-ajin zerixueeyim mainew g’yk’ir; Adighexem, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre xedqhaaxhuewre dqhapsewiwe, haxer dy psewik’exem
xetlhh’axew dipsewifin zerixueeyirras! Halih’ Lhap’em, Adighexem g’idyta
nyimeticxuexem ya p’alhexer, ya qiymetxer f’i didew tc’ejin zerixueeyirras!
Diyasporem chipsew Adighexem Adighebzer dimic’ejime, xekuim chipsew
dy quec – dy cipxhuxem dawere dazerede-apiquinur? Dery dy Adighebzer
tchiqhuipchewe dixeg’uedejime, hapxuedew gyawirxem f’iwe dade-apiqua
xhuinu-a?.. Harasy Halih’ Lhap’em de g’idyta dy Adighebzemre dy Adighe
Kuilturimre ya p’alhexer, ya qiymetxer Adighexem f’i didew tc’ejin xueeys!
“Slav Txik’er Adighebzem yeg’uiwe” jizi-axem, pts’i yawipsir! “Slav Txik’er”
Adighebzem zyk’ yeg’uir-am! Habi dy Adighebzer yeeth’aler! Adighexem
ha g’axhuiqhar, zyk’ zeridmilhaqhuifir, zerilhepqk’e nef dizerixuexhuir; dy
th’amichk’aqhas!.. “Gyawir txik’e systemir kuediw f’iwe” jizi-axem; xekuim
chipsew dy quec – dy cipxhuxem xuedew diyasporem chipsew Adighexer
gyawir daqhaxhuijiniwe zareelejhxer, haxem yac’ej-am! Th’amichk’aqham
yi nexh eey didexemy ziry mys haras!.. Har jizi-a dy quec – dy cipxhuxery
c’ex didew g’aazeryqhawicinim chh’ak’e Halih’ Lhap’em dolhe-uir! Dy dyn
c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ha jit-aaxer Tirku dyn c’eniqhalejhxem
yaguiraqha-ueniwe yelejhinxe xueey-a?.. Muslimenxer psalhe quideeyk’e
g’aminexewe pejiwe zede-apiquinxe xueey-a?.. Har, yajeet-an xueey-a?..
Xekuim chipsew dy quec – dy cipxhuxem ya ymanir yaxhuimejifin chh’ak’e,
Tirkuiyem chipsew dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre ha dy quec –
dy cipxhuxem yazerede-apiquinu c’ik’exer dery g’itxua-uateme, dy guape
xhuinus! Dy dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ya waz xhaarzinexer
g’aatin quideeyxemk’e g’aminexewe, neqhuec’ ziguerexery yaqhazec’en
xueey g’axhu-a? Haxer ha uexuiqhuexemy f’iwe yeguipsisinxe xueey-a?
Halih’ Lhap’em yi aayetxemk’e ts’ixuxem g’aaxuy-uexuaxer; Adighexem
zaxuewe, f’iwe g’idguiri-ueme, Adighexer “Adighe Jilewe” dig’anejifinus!
16.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DYN C’ENIQHALEJHXER, ADIGHEXEM YALHIQHUAZEXEME F’I XHUINS!..
.
Adighe dyn c’eniqhalejhxemre yiryqu dyn c’eniqha za-a uinyversyte ziwixa dy
th’amadexemre; zepqiric’exew, yac’a zi planire programire teewixuaw Adighe
ts’ixuxem yalhiqhuazexeme, kuediw f’ixhuins! Ha uexuiqhuer dy zi jile wazyfe
lhap’e dides! Adighexer, xame jilexem daxemitg’uih’ijiwe, gyawir dimixhuijiwe
dimuslimenxew dig’anejifin chh’ak’e, yiryqu dyn c’eniqhaxer za-a ha dy ts’ixu
lhap’exem, ha dy jile uexuiqhuexer, miguivexew yeg’uire – yechh’irew yaqha-
zac’exeme kuediw f’i yac’a xhuinus!..
Xekuim chipsew dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ya xhuitbexemre ya
wazxemre, Adighebze qaabzek’e g’ichatime, kuediw f’i yac’a xhuins! Habixem
ya xhuitbexemre ya wazxemre xame zi bzek’e g’ichatime, dy Adighebzery dy
Adighe Kuilturiry g’itxuenejinu-am! Haxer c’ex didew l’ejinuxes, g’uedijinuxes!
Adighexery dazidepsew jilexem daxeg’uedejinus!.. De Adighexer hapxuedew
gyawir dixhuijime, Adighexem dy duneeyim g’ynemic’awe dy axhretiry dqha-
g’ueda, habiy dipik’a xhuinus! Th’amichk’aqham yi nexh eey dider, mys haras!
Dy cexyd lhap’exer, mys ha g’axhuiniqha eey dider g’aamiqhaxhuin chh’ak’e
ya qhaac’exem pik’axes!.. Halih’ Lhap’em ha dy cexydxer c’yqhalhep’enuxer,
mys habi chh’ak’es!.. Haxer jenet daxexem c’yqhag’uenuxer habi chh’ak’es!..
Ha zemanim zawem chimil’exew g’ana dy ts’ixu lhap’exem kued didek’e ya
nexhiber ya xekuim c’yk’axem ya sebep nexhichh’ar; g’aac’exhuinu ya bixer,
ya c’eblexer, gyawir winafe c’aqhim c’etxew gyawir yamiqhaxhuin chh’ak’es!
Halih’ Lhap’em h’yjretir farz g’ichyqhaxhuir, gyawir psewik’exem amalincew
g'ixek’in xueey g’ichixhu zemanxers! Harasy xekuijhim chipsew Adighe dyn
c’eniqhalejhxemre yegya dy th’amadexemre; ya xhuitbexemre ya wazxemre
Adighebze qaabzek’e g’ichatime, habi g’ynemic’aw ha dy ts’ixu lhap’exer, zi
planire programire teewixuawe xekuim chipsew dy ts’ixuxem lhiqhuazexeme
kuediw f’i yac’a xhuins!..
Xekuim; Adighexem dy pser, dy ymanir, dy namusir, dy h’ayar, dy adebir, dy
chenir, dy riziqir, dy ah’laqir, Adighebzer, Adighe Kuilturir, Adighe Xabzer, dy
f’i lhaqhuiniqhar chitxhuimejifinir kuediw guiqhu chixhuas! Dy nibjhic’exem ya
pser, ya ymanir, ya namusir, ya h’ayar, ya adebir, ya chenir yadqhaxhuimejifi-
niry kued didew guiqhu chixhuas!.. Ha mixhumic’aqha qomim zag’eedqhalifin
chh’ak’e Adighexem, Halih’ Lhap’em kuediw duia xuetc’in, deelhe-uin xueey
g’oxhuir!.. Habi g’ynemic’awe Adighe hane – hadexemre dy dyn c’eniqhalejh-
xemre dy xhuejexemre yiryqu dyn c’eniqha za-a yegya dy ts’ixuxemre, wazy-
fe lhap’exer g’aatoxuexer! Haxer, yape gyic’e mi wipc’exer zewipc’ijin xueey
g’oxhuir: Adighe Jilem; “dy pser, dy ymanir, dy namusir, dy h’ayar, dy adebir,
dy chenir, dy riziqir, dy ah’laqir, Adighebzer, Adighe Kuilturir, Adighe Xabzer,
dy binxer, dy f’i lhaqhuiniqhar” dawere txhuimejifinu? Adighexer; dawere jile
qaabzewe, Adighewe dig’anejifinu?.. Adighexem haxer txhuimejifin chh’ak’e,
neqhuec’iw jit-ame, gyawir dimixhuiw, muslimen Adighewe dig’anejifin chh’a-
k’e, Adighexer yape gyic’e zerijilek’e dizepqiric’ew, sitimy f’iwe dichiqhazewe
dipsewin xueey g’oxhuir. Habi g’ynemic’aw yichh’am ya guiqhuxer chitc’a dy
ts’ixu lhap’exer, zadepsew Adighexem f’iwe yalhiqhuezenxe xueey g’oxhuir!
Dy nibjhic’exemre dy ts’ixu dexuexaxemre nexh c’exiw yalhe-asxew, haxem
daxe – daxew yalhiqhuazexew yadepsewxeme, f’iwe yaxuichitxeme kuediw
f’i xhuins! Adighexer f’iwe dizerilhaqhuinim, zir zim f’iwe dizerixuichitinim; ze-
rijilek’e kuediw daxueniques!.. Xamexemre habixem ya dare dy ts’ixuxemre
habi hatk’e zag’eedmiqhaqhaapts’ew, Adighexem zir zim dy zexuichitik’exer
c’exiw dqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Dy binxemy, dy nibjhic’exemy; zir zim
ya zexuichitik’exer, habixem c’exiw yadqhaqhawizexuijin xueeys!.. Har, kue-
diw mixuymiw dy zi jile wazyfe lhap’es!.. Adighe Kuilturir zaxuemiceky xame
jilexemre habixem ya darexew yaxuelajhe dy ts’ixu guerxemre; g’aqhapts’e-
qhuaf’e dy ts’ixuxemre dy nibjhic’exemre g’aaqhaapts’exew habixem ya che-
nir, ya ah’laqir, ya ymanir, ya h’ayar, ya adebir, ya namusir zetiraquitenixewe
yolejhxer! Haxer; Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre Adighe Xabze
daxemre yaquitenxewe yolejhxer!.. Habixem ha ya mixhumic’aqhar, dy nibjhi-
c’exem yajeet-axew haxer g’adqhawicxeme, f’i xhuins!.. Gyawir psewik’emre
pts’enaqhamre pejiwe zerimidaxexery dy nibjhic’exem yadqhaac’en xueeys!..
Fadexem, ts’ixuxem ya wizincaqhaxer zerizetiraquiter, haxem ya qhaac’exer
k’ec’ zeraqhaxhuir, dy ts’ixuxem yadqhac’en xueeys! Ts’ixuim yi wizincaqhar
ziquite, yi qhaac’er k’ec’ zic’ mixhumic’e ziguere kued fadexem qhapchg’uaw
xalhh’axer!.. Yndusryyk’e yac’awe paketxem yilh cxiniqhuexemy mixhumic’e
kued xelhxes!.. “Bjhe g’a-atinir,” Adighe Xabzem chichs. Bjher zic’ir Adigher-
ras. Adighem yic’ bjhem, mixhumic’e ziguerexer xalhh’a-am. Hawe “fade g’a-
atinir,” Adighe Xabzem chich-am! Dy ts’ixuxem ya wizincaqhaxer ziquite, ya
qhaac’exer k’ec’ ziqhaxhu fadexer zic’xer, haxem mixhumic’e kued xezilhh’a-
xer, xamexerras!.. Chxhuexer zaxelh fadexemre cxiniqhuexemre; deeplhiwre
tlhaqhuiwre dy ts’ixuxer yadqhawik’in xueey-am!.. Haxer c’exiw g’adqhawicin
xueeys!..
Yichh’am zy guiqhu chitc’a ha dy jile uexuiqhuexer c’exiw dimiqhazac’exeme,
Adighe Jilewe dig’anejifinu-am! Harasy Adighe dy dyn c’eniqhalejhxemre dyn
c’eniqha za-a yegya dy th’amadexemre; zi planire programire teewixuawe ha
dy jile uexuiqhuexer miguivexew c’exiw yaqhazac’exeme, kuediw f’i xhuins!
17.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHE JILEM, DETXENE PSEWIK’ER XETXINU P’ERE?..
.
Adighe Jilem
alternatyfince
yi jile txik’e system zaque
“Adighe Txik’er” g’azichtew
zeezih’a, ya binxemy
g’iraqhaachtew zeeziqhah’a
Adighexer, xeg’uedejiniqham
g’eelinuxes!
Haxer ha ya jile qhogu zaxuem
teemik’xew yiryg’uexeme,
ya hadecxue – hanecxuexer
cexyd zateexhuih’aa
nesip’e lhap’e dide xuytiniqhamre
ya xeku daxem chizexuesijinimre
lhe-asifinuxes!..
.
Hawe ha ya jile uexuiqhuexer
zimiqhazac’e Adighexer;
zadepsew jilexem
yaxetg’uih’ijxew,
yeezixery, ya binxery,
g’aac’exhuenu ya c’eblexery,
zadepsew jilexem
yaxuepchil’xew psewijinuxes.
.
Ha psewik’yt’im ya zixezir
xezixinuxer,
dy lhexhanem chipsew
Adighexerras!..
.
2017 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
. KUEDIW MIXUYMIW ZI GUI LHITENIQHA:
. Alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” daxer, yjazet pemip-
lhexew ya winexem chizerah’axew xueejhenu Adighexem; har ya nibjhic’exem yara-
qhac’a newijh, ha uexuiqhuem k’elhig’uewe; Adighe Txibzemre Adighe Kuilturimre,
Adighe Txibzemre Adighe Txidemre, Adighe Txibzemre C’eniqhaxemre, zi lhenique-
k’ey Adighebzemre Quir-animre zeraqhaqhuetin chh’ak’e yelejhxewe xueejhexeme,
kuediw zaxuere f’ire yac’a xhuinus! Xamexem ya yjazetxem dapeplhewe dy zemanir
yadqhadiqhuime, habixem c’ex didew daxetg’uih’ijinus! 04.04.2018 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGECE’NİN, ÂCİLEN “ADIGE YAZISI”NA İHTİYACI VARDIR!..
.
. Dik çizgili biçimdeki harfleri çok olan yazı sistemleri; ünsüz harfi çok olan he-
ce ile oluşan kelimeleri ve onların kullanım yoğunlukları çok olan Adıgece’nin
yazılarını akıcı olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getirememektedir. Söz
konusu olumsuz özelliği olan yazı sistemlerinin imlâsı Adıgece’ye ağır gelmek-
tedir. Sözü edilen yazı sistemleri; Adıgece’de, insanın algılama ve ruhsal yapı-
sına uygun gelen bir yazı oluşturamadıkları için onların Adıgece’de kullanılma-
ları, kolay ve zevkli olamamakta, tam aksine çok sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu
durum ise insanı, Adıgece yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmak-
tan soğutmakta ve insanı kendi dili olan Adıgece’den uzaklaştırmaktadır! Baş-
ka bir ifade ile söylemek gerekirse; Adıgece’ye uygun ve milli olmayan yaban-
cı yazı sistemleri ile Adıge Yazı Dili “kullanışlı” olamamaktadır! Bundan dolayı,
“Adıgece’nin yazı sistemi sorunu” halen devam etmektedir!..
. “Adıgece’nin yazı sistemi sorunu;” ancak Adıgece’nin kendi doğal, alternatif-
siz ve milli yazı sistemi olan “Adıge Yazısı”nın Adıge Dili’nin yazılmasında kul-
lanılması ve Adıge Yazısı ile çocuklarımıza ve gençlerimize Adıgece’nin öğre-
tilmeye başlanması ile çözülebilir. Bundan başka bu milli sorunumuzun hiçbir
çözüm yolu ve çaresi yoktur! Hiçbir yerden icazet beklemeden, yabancılara ve
onlara çalışan insanlarımıza kendimizi oyalatarak zamanımızı çaldırmadan ve
hiç erinmeden toplumca bu milli çalışmamızı âcilen başlatmak ve en hızlı bir
şekilde sonuçlandırmak zorundayız!.. Adıgece’yi ve Adıge Kültürü’nü samimi
olarak seviyorsak, böyle hareket etmeliyiz!.. Yabancılara kanmaya ve onlara
zamanımızı çaldırmaya devam etmek, yok olmamıza yardım etmektir! Böyle
davranarak yaşayıp öldüğümüzde; bu olumsuz durumumuzun ağır vebalinden
hiçbir şekilde kurtulamayacağız ve bu durumumuzun hesabını Yüce Allah’a
hiçbir şekilde veremiyeceğiz!.. Her bir Adıge; bu durumu dikkate alarak iyi ve
doğru düşünüp kararını vermeli ve Adıgece’nin yaşatılması yönünde çalışmak
üzere samimi olarak bir karar vermiş ise, aziz şehitlerimize mahçup olmamak
için kültürel çalışmalarını hemen başlatmalıdır!.. 04.04.2018 Yılmaz Özcan
.
xuytin
Acemi Üye
Acemi Üye
 
İleti: 142
Kayıt: Pts Mar 31, 2014 8:14 pm

DİL BİLGİSİ

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 3 misafir