“ADIGHE TXIK'ER,” DIYASPOREM CHIZEETH'AWE DIXUEEVQHAAJHE!..




ANASAYFA  |   KAYIT OL  |   SOHBET  |   ÇERKES MÜZİKLERİ  |   ÇERKESBUL  |   SÖZLÜK  |   LİNKLER  |   KİRİL KLAVYE  |   BASINDA ÇERKESLER  |   SİTENE EKLE  |   İLETİŞİM

“ADIGHE TXIK'ER,” DIYASPOREM CHIZEETH'AWE DIXUEEVQHAAJHE!..

“ADIGHE TXIK'ER,” DIYASPOREM CHIZEETH'AWE DIXUEEVQHAAJHE!..

İleti xuytin » Pts Eyl 25, 2017 9:40 pm

.
Dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeedmih’ame, jile nesip’exer dy-awe
zerijilek’e dizedemilajheme; c’ih’ pej dy-ajin-am, pejiwe ts’ixuifey g’idaplhin-am!..
.
. “ADIGHE TXIK'ER,” DIYASPOREM CHIZEETH'AWE DIXUEEVQHAAJHE!..
.
. Adighebzem; zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz ye yi nexhibew k’ih’ g’axhu
yi txiqhaxer, “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adigheb-
zem yi daxaqhar “nerilhaqhu didewe” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txi-
k’e system zaquer, “Adighe Txik’er” haras.
Adighebzem zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz yi zi txiqhar, Adighebzer ttxin
chh'ak’e zeeth’aniwe tekylyf g’aac’a txik’e systemxem detxene ya zixezimk’ey
ttxaxe newijh haxer zebqhadedqhuivexew habixem zec’iqhuxewe deeplhime;
“Adighe Txik’er” systemim g’ynemic’awe hadireey txik’e systemxem zimy, Adi-
ghebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izerymiqha-
xhuifir, Adighebzem yi daxaqhar yiryquiw “nerilhaqhuiwe” g’izerymiqhalhaqhui-
fir tlhaqhuinus. Hawe “Adighe Txik’er” zeeth’aw habik’e ttxa txiqham, hadireey
txiqhaxem yabqhuiritiwe deeplhime; “Adighe Txik’er” systemim, Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’izeryqhaxhuifir, habi
yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’izeryqhalhaqhuifir, dy nexemk’e tlhaqhuinus.
Habi chh’ak’es, dy “Adighe Txik’er” alternatyfince dy jile txik’e system zaques”
c’ijit-ar!
. “Adighebzem yi txin uexuiqhuer” nobe pejiwe ziteetir de Adighexem zeritlha-
qhuifinir, dy jaqhueqhuxemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre yaf’ef’ xhuin-
am! Har de zeritlhaqhuifinir, zyk’ yaxueeyte-am! De Adighexem ha uexuiqhuer
pejiw ziteetir (Adighebzer txin chh’ak’e nobe xekuim chizerah’a txik’e systemim-
re Adighebzer yiryttxin chh’ak’e nobem g’as tekylyf g’aac’e txik’e systemxem-
re chich zimy, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’e-
re” g’izerymiqhaxhuifir, Adighebze daxem yi daxaqhar yiryquiw “nerilhaqhuiwe”
g’izeymiqhalhaqhuifir, har chh’ak’e dy “Adighe Txik’er” systemim Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’izeryqhaxhuifir, habi,
Adighebzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe” g’izeryqhalhaqhuifir, dy “Adighe
Txik’er,” alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’izerixhuir) damiqhalhaqhuin
chh’ak’e, yaxuizf’ek’ateme habixem yamic’en uexu chi-ate-am! Pts’ixer yawips-
xew yigyiry Adighexer daqhajeeyifiw dy zemanxer yah’aateme, yadiqhuifateme,
kuediw yaf’ef’ xhuinuxet! Hapxuede ts’ixuxem sit chiqhuey ji-ac’e daxuexhuime,
Adighexer xamexem daxeg’uedejin f’ek’a dizidinesin zi c’ip’e chi-a-am! Har zyk’
zichidqhaqhuipchen xueey-am!..
. Adighebzer dqhapsewiniw pejiw dixueeyiw chitime; dy “Adighe Txik’er” yape
gyic’e zyk’ mixhuimy diyasporem chizeeth’aw dixueejhen xueeys. Zyk’ dimigui-
vew ha dy jile uexuiqhue lhap’er, c’exiwe diyasporem chidmiqhazac’eme, g’afe-
nire yefenire g’ynemic’awe Adighebzemre Adighe Kuilturimre mil’ejxewe g’aneji-
finuxe-am! Adighexer deeplhiwre Adighebzery Adighe Kuilturiry c’ex didew l’eji-
nuxes! Adighebzer g’aziwipselhijire Adighe Kuilturir zeezih’ajire g’anejinuxe-am!
Adighebzer ts’ixu zi mac’e f’ek’a g’aziwipselhif, Adighebzem yi txiqhaxem ts’ixu
zi mac'e f’ek’a yegejif g’anejinuxe-am! Ha g’axhuiniqha eeyir, Adighexem dy zi
th’amichk’aqha dide xhuinu-a? Adighebzer dymi-ajime; Adighexer, pse t-uit pe-
tire q’am dic’alhh’aja xhuinu-a?!. Habi nexhire nexh th’amichk’aqha sit xhuin?!.
. Adighexemk’e zyk’ mif’ ha g’axhuiniqhar g’aziqhaxhuinur, yape yitxew psew
de Adighexerras!.. Har zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am! Adighebzer ziqhap-
sewinury ziqhal’enury; mi dy zemanim chipsew, Adighebzer f’i didewe zic’e de
Adighexerras! Ziry dimic’ew deeplhiwre Adighebzemre Adighe Kuilturimre hap-
xuedew dqhaal’exeme; habi yi veebalicxuer, dy zemanim chipsew Adighexem
g’itteelh xhuinus!.. Har; wendeqhu didew zi veebalicxue xhuinus, Adighexer di-
micinew, mac’ew zi t’eg’u zidqhaxheeyiw, “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’aw
dizerixueemijham chh’ak’e!.. G’itc’exhuenu dy binxem; ha g’axhuiniqha eey di-
der, zyk’ yachiqhuipchejinu-am!.. Ha g’axhuiniqhaqha eey dider, lajher zateelh
de Adighexemy zyk’ dyguy yidqhak’ijifinu-am!..
. Adighexem; dy jaqhueqhuxem yaxuelajhe Adighexem zag’eedqhaqhaapts’e-
re, dy cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’y-
h’aa “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueemijheme, hapxue-
dew ziry dimic’ewe dy nexemk’e deeplhiwre Adighebzemre Adighe Kuilturimre
dqhaal’exeme, habi hatk’e zyk’ “Di-Adighes!” jit-ajin xueey-am! De Adighexem;
Halih’ Lhap’em g’idyta aqilxer zerizeedmih’aaxem chh’ak’e, dy qhaac’exem ya
h’eesepxer tinciwe yettijifinu-am!..
. Hawe diyasporem chipsew de Adighexer dixheeyiw, “Adighe Txik’er” daxer
g’aatchtew zeeth’ame; habik’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre,
Adighebzemre Adighe Kuilturimre, chadqhaagew, chagqhaac’ew dixueejheme,
“Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre,” dy zemanimy g’ag’uenu zeman-
xemy xexhuexewre chipsewijifinuxes!.. Adighexer xamexem daxemig’uedejiw,
Adighe Jilew dig’aanewe dipsewijifinus!..
.
. Dy Th’a Lhap’e!
. Adighexer; duneeyir chitixu Adighe Jilewe duneeyim diteetifiniw, Adighebze
daxemre Adighe Kuiltur daxemre dqhapsewifiniw, haxer dqhazec’efin chh’ak’e
dimiguivewe dy “Adighe Txik’er” zerijilek’e zeeth’aw dixueejheniw, di-Adighere
dimuslimenirew duneeyim dichipsewifiniwe, Adighexem nasip txuec’! Aamyn!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. Adighexem “Adighe Txik'er” Zerijilek'e Zeeth'an C'exueeyir
.
. YEMUZ Yilmez
. Yılmaz Özcan
. 2017 Qha
.
MEESAJ YE-1-NE: (Ts’ixuir, yi xekuim xuytiwe chipsewijifin xueeys!..)
.
. ADIGHE TXIK’ER
. ADIGHE TXIK’ER G’IZERIXHUIR
.
1. Maq de-uxem ya wijhxem g’ytxew habixem g’aaguetxew g’aag’ue maq ui zee-
cexer; ya “ a , aa , e , ee , i , o , u , uu , y ” maq ui h’arf zaquexemk’e dotxir.
2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ a k’ec’ ”
maqir zi “ a ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” maqir “ aa ” h’arfyt’k’e dotxir. Hadireey maq de-
uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ e k’ec’ ” maqir zi “ e ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” ma-
qiry zi “ a ” h’arfk’e, dotxir.
3. “ e psiqhue-k’ih’ ” maqir, sitim chiqhuey “ ee ” h’arfyt’k’e dotxir.
4. Tirkuibzem yi “ ı ” maq ui qhuimir, Adighebzem “ i ” h’arfimk’e chidotxir.
5. “ o ” h’arfim yi maqir, maq ui k’ih’iw g’ok’ir.
6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “u nique”
maqir zi “ u ” h’arfk’e, “ u k’ih’ ” maqir “ uu ” h’arfyt’k’e dotxir. Hadireey maq de-
uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ u k’ih’ ” maqiry zi “ u ” h’arfk’e dotxir.
7. Tirkuibzem yi “ i ” maq ui psiqhuer, Adighebzem “y” h’arfimk’e chidotxir. “g, k”
h’arfxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ y ” harfim yi maqir, maq ui niquew g’ok’ir.
8. Zebqhadetiw g’aag’ue “ yy ” h’arfyt’im yape yit yi “ y ” h’arfim habi yi maq uir,
yawijh g’yt yi “ y ” h’arfimy habi yi maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
9. Maq ui guek’ zaquexer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya “ a , aa , ee,
i , o , uu , y ” maq ui h’arf zaquexemk’e, psalhexem xetxew ye ya k’ewix maqxew
g’ichig’uexem ya h’arfxem ya pexem yequa k’ec’ ( - ) naqhiche pitlhh’awe ya “ -a ,
-aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y ” guipxemk’e dotxir.
10. Maq ui guek’ zeguetxer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya “ua , ue ,
uee , ui , uy” maq ui h’arf zeguetxemk’e, psalhexem xetxew ye ya k’ewix maqxew
g’ichig’uexem ya h’arf zeguetxem ya pexem yequa k’ec’ ( - ) naqhiche pitlhh’awe
ya “ -ua , -ue , -uee , -ui , -uy ” guipxemk’e dotxir.
11. Maq de-u xuytxem ya zi ah’ar ya maq de-u h’arf zaquexemk’e, ya zi ah’ary ya
maq de-u h’arf zeguetxemk’e dotxir.
12. “ e , ee , y ” h’arfxem ya pexem yitxew g’aag’ue “ g , k ” h’arfxem, Adighebzem
cha-a ya maq de-u psiqhuexemk’e doger. Hawe “ gegu ” psalhemre habi g’iteexhui-
k’a psalhexemre ya maq ui psiqhuexem ya pexem yitiw g’aag’ue “ g ” h’arfim, Iara-
pibzem yi “DJUM” harfim yi “ dj ” maq de-uimk’e doger.
13. Maq de-uiw g’aag’ue “ h ” harfim, zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’eeqhaxhuir.
14. Maq ui psoxem ya pexem ye ya wijhxem yitiw g’aag’ue “ i ” h’arfim, Iarapib-
zem yi AYIN h’arfim yi maq de-uimk’e doger.
15. “ g , k , u ” h’arfxem ya wijhxem g’ymitiwe maq ui h’arfxem ya pexem ye ya
wijhxem yitiw g’aag’ue “ y ” h’arfim, Tirkuibzem chy-a yi maq de-uimk’e doger.
16. Maq de-u xuizaxer, ya maq de-u h’arfxem ya wijhxem apostrof ( ’ ) naqhicher
g’iguetlhh’awe dotxir. “ g’ ” guipim yi apostrof naqhichem, “ g ” h’arfim yi maq de-
u qhuimir yeexuizir. “ k’ ” guipim yi apostrof naqhichem, “ k ” h’arfim yi maq de-u
psiqhuer yeexuizir.
17. H’arf zeguetxem ya h’arfxer zek’elhipitiw maq chh’axuexew g’ichig’uexem, ha-
bixem ya h’arfxem ya zexuakuxem yequa k’ec’ ( - ) naqhiche detlhh’awe dotxir.
18. Adighebzem yi “zerixhu-c’ik’e” psalhexer, chapxhaxem yaxet “zerixhu-c’ik’e”
g’axhu psalhexer zeritxaxem xuedexew ttxin xueeys. 2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
. ADIGHEBZEM YI MAQXEM YA TXIK’EXER
.
MAQ CHAPXHA PSALHEXER
..a (maq ui zeece k’ec’ ye maq ui zeece k’ih’)
g’ah’, h’a , qab, qha (maq ui k’ec’iw), dame (maq ui k’ih’iw), maxue
..aa (maq ui zeece k’ih’)
g’aah’, g’aag’ue, yih’aas, qaame, qhaatxe, lhexhaa
a (maq ui guek’ k’ec’)
ane, ade, aze, ache, ase, abe;
yi-a-am, jit-at, wive-at, yi-ar, jy-ar, yiry-at
aa (maq ui guek’ k’ih’)
aax , aaxir, aaxt, aaxhce, aaxh, aaw;
yi-aa-am, jit-aat, wive-aat, yi-aar, jy-aar, yiry-aat
b
bac, bide, nibe, ziwibidir, qab, c’ib
c
cate, ce, cent, yeece, nisace, quec, guec
ch
chabe, chen, ache, guache, g’ach, wech
c’
c’ale, c’e, mac’e, qhaac’e, xuec’, nec’
d
danew, de, made, xede, yeed, wered
dz
dze, dzin, teedzen, badze, yeedz, g’adz
..e (maq ui zeece k’ec’)
mel, yege, ne, pe, jhe, se
..ee (maq ui zeece k’ih’)
teep’e, f’eey, teedzen, jee-a
ee (maq ui guek’ k’ih’)
eex, eeyin, eeyt, eeyir, eeys, eeyiwe;
g’i-eex, s-eex, f-eexir, zi-eex, xue-eeyin, t-eexir
f
fe, falhe, yefe, g’aafe, nef, nibef
f ’
f’eey, f’i, maf’e, l’if’ijh, af’, k’if’
g
gaz, gazete, gok’, goh’a, gen, gerc, degeey, gegu
gy
gyane, yigyi, yagy, tegy, yeegy, digy, dogy, habgy (y nique)
gu
guape, guek’in, gueex, gui, guu, zeguyxir, degu (u nique)
g’
g’ag'uen, g’eege, g’izet, g’yx, g’oplhe, g’oh’a
g’u
g’uar, g’uen, g’ueet, tg’uin, g’uytar yeg’u, t’eg’u (u nique)
gh
ghizin, lhaghe, jighiw, ghin, bghiripx, bghi
h
hane, hade, haa-a, hee, hi, hy, ho, hu
h’
h’alhe, h’i, xeh’a, deh’an, xueh’, soh’
..i (maq ui zeece k’ec’iw)
bin, blin, xi, zi, yi, bqhui
i (maq ui guek’ k’ec’)
iqhin, iqh, ih’, ix, ipxir. ipxiw;
yi-iqhir, t-ix, s-iqhs, ye-i, acri-is, acri-ik’e
i (maq de-uiw)
ialemet, iam-yl, maine, duia, Ysmeiyl, Seiydj
jan, jen, bajew, bje, yoj, yij
jh
jhi, jhe, majhe, yajhe, l’ijh, yijh
k
karton, kart, kontrol, konser, ket, keey
ky
kyar, kyits’, yaky, ceky, yeeky, g’yky (y nique)
ku
dekuas, kued, dekueey, kuirit, kuyt’, xeku( u nique)
k’
k’ape, k’apse, nek’eguugu, yik’in, pik’, guek’
l
li, lejhen, pilelin, g’eelin, mel, mil
lh
lhap’e, lheped, lhelhen, malhe, xelh, delh
l’
l’i, l’en, mal’e, pl’i, melypl’, zil’
m
maze, mag’ue, xame, qaame, me, maq
n
naxue, ne, xenen, c’enen, den, ven
..o (maq ui zeece k’ih’)
nobe, dog’ue, wizot, fo, yox, bo
o (maq ui guek’ k’ih’)
one, oh’a, owe, ot, o, or;
ze-one, ze-oh’a, di-ot, zi-ok’, t-oxu, s-ok’
p
pase, pe, nape, yape, ziguep, dep
p’
p’alhe, p’e, yip’-a?, lhap’e, p’it’in, yap’
q
qab, qaabze, g’aqeeyin, qyyin, qoplhe, qoh’a, widiqin
qu
quaje, que, queedze, quiten, quyx, mequ
q’
q’a, q’aachh’a, q’axhuime, q’adek’, q’a-a, beq’
q’u
q’uafe, c’aq’ue, q’ueey, q’uih’, q’uyt’, q’uechin
qh
qha, qhaatxe, qheeyin, qhin, qhogu, qhyt’, maqh
qhu
qhuas, qhue, qhueeyin, qhuin, qhuyt’, meqhu
r
weram, dera?, mir, har, ziry, g’uer
s
se, sabe, nisac’e, xesin, wes, wines
t
tane, teetir, pitin, yitin, xet, yet
t’
t’u, t’eten, nat’e, g’yt’-am, g’aat’, g’izot’
ts
tseey, tsi, batse, xetsiwen, chh’ats, nebjhits
ts’
ts’e, ts’ixu, sots’ixu, h’ap’ats’e, ts’ine, ts’uwin
..u (maq ui zeece k’ih’ ye maq ui zeece nique)
t’uwe, duneey, g’uenur, gedu, nanu, bzu
..uu (maq ui zeece k’ih’)
kuu, guu, nek’eguugu, diqhuirqhuu, cindirxhuu
-u (maq ui guek’ nique)
xe-u, xee-u, c’i-uxer, f’ep-u, yi-u, cxe-u
uu (maq ui guek’ k’ih’)
uu, uuwin, uuwt, uuw, uuwinut, uuwinur;
de-uuwir, g’a-uuw, g’a-uuwir, de-uuwe, g’a-uuwe
ua (dyftongu guek’ k’ih’)
uaxiw, uadze, uachh’a, uac, uac’e, uade;
so-uate, t-uac, t-uax, bo-uater, g’i-uaxir, zi-uaxir
ue (dyftongu guek’ k’ec’)
ueten, uen, uetin, uexu, uexuicxue, uent’en;
p-ueten?, zi-uetir, yee-uet, t-uen, p-uetin, so-uer
uee (dyftongu guek’ k’ih’)
ueexu, ueec, ueec’e, ueek’e, ueedze, ueede;
s-ueex, zi-ueex, g’i-ueedz, t-ueec, s-ueexu, zi-ueec
ui (dyftongu guek’ k’ec’)
uix, uine, uich, uip’en, uic’en, uidze;
g’i-uik’, zi-uik’, s-uik’ir, s-uit-s, ze-uil’en, g’i-uix
uy (dyftongu guek’ k’ih’)
uyxir, uyxt, uycir, uyc’et, uyder, uydzar;
s-uyxir, t-uyxt, ze-uyxir, p-uycir, g’i-uycar, si-uyct
v
nive, guiven, ven, mave, vag’ue, vaqa
w
wade, wase, zewen, g’awen, wigy, aw
x
xade, xeku, xoh’a, xoxhue, xex, g’ax
xu
xuabe, xueg’uen, xueeyin, xuyt, xuoze, nexu
xh
pxha, xheeyin, maxhce, baxha, pxhoqhu, yipxh
xhu
xhuas, melixhue, g’axhueeyir, txhui, pxhuyt’, mexhu
..y (maq ui zeece k’ih’iw ye maq ui zeece niquew)
g’yk’, k’yyin, sy, dy , wy, cyt’, yaky (y nique)
y (maq ui guek’ k’ih’)
yt’, yt’iw, ychir, yxir, yxiwe, yxt;
g’i-yxar, s-yxt, p-yxir, g’i-yxt, ze-yxir, t-yxinur
y (maq de-uiw)
yatx, yege, yeegy, k’yyin, yoge, Adigheey
z
ze, ziguer, aze, xuezen, nez, yiz
.
2016 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-2-NE: (Dy xekuir dygu yik’-am!..)
.
. ADIGHEBZEM YI TXIK’E, YI YEGEK’E WINEEYXER (YI TEJWYDXER)
.
1. TS’E TXIK’ER, G’AXHUIQHA TXIK’ER:
. Ts’exem ts’e g’aziqhaxhu k’epih’axer g’ichachtem, ts’yt’ ye zi ts’ere zi xueda-
qhare ye zi ts’ere zi g’axhuiqhare zegueh’aw psalhe zeguetxer g’ichuixhuxem,
psalhe zepic’axer g’ichuixhuxem; ya ts’e psalhepqxem ya pe maqilhxem zi “ a ”
h’arf xetiw g’aag’uew chitime ha h’arfim “ e ” maqk’e doger, ya ts’e psalhepq-
xem ya pe maqilhxem “ aa ” h’arfyt’ xetiw g’aag’uew chitime ha h’arfyt’im “ a
k’ec’ ” maqk’e doger. Ha psalhexer ye psalhe zepic’axer g’ichixhuxem; ya ts’e
psalhepqxem ya pe maqilhxem ha ya maq uixer zeg’uek’xemy, habixem ya
h’arfxer zedmixhuek’iw dotxir. Hapxuedew txinim chh’ak’e “ts’e txik’e” ja-ar.
Haxer Adighebzem yi txik’e, yi yegek'e wineeyxers. Ts’e wineeyxer, g’axhuiqha
psalhepqxem k’epih’a ye ts’e g’aagueh’aw g’axhu ts’exer; ya maqxer g’izeryk’-
xem xuedexew dotxir. Hapxuedew txinim chh’ak’ey, “g’axhuiqha txik’e” ja-ar.
Chapxhaxer: xabzecxue, guawecxue, bajafe, zawejh, tanachh’a, pselhenibze,
pselhek’e, bzagyaqha, pxhuantec’e, g’aafe lhap’e, malhxhaqhu, maxue k’ec’,
pasereey, g’aafejh, c’alef’, xadexek’, tanexhu, tanalhxue, xade k’ih’, Abezexe.
.
2. YEGEK’E GUEREXER:
. “ - i ” guipir; “ k’ , t , s , x ” h’arfxem ya pexem chytim ye psalhexem ya k’ewix
h’arf g’ichixhuim, yi pem yit maqim guek’iw g’yk’ zi maq ui nique g’oxhuir. Chap-
xhaxer: acri-ik’e, acri-is, acri-it, acri-ixer. ye-i.
. Diyalekyt guerexem “ g psiqhue ” maq chizeramih’awe habi yi p’ek’e Iarapib-
zem yi “ dj ” maq de-uir chizerah’ar. Ha diyalekytxem, maq ui psiqhuexem yape-
xem yitiw g’aag’ue ya “ dj ” maq de-uir “ g ” h’arfimk’e dotxir. Maq de-uxem, maq
ui qhuimxem ya pexem yitiw ye psalhexem ya k’e maqiw g’aag’ue ya “ dj ” maq
de-uiry “ gy ” guipimk’e dotxir. Ha diyalekytxem “ k psiqhue ” maq chizeramih’a-
we habi yi p’ek’e Tirkuibzem yi “ ç “ maq de-uir chizerah’ar. Ha diyalekytxem ya
“ ç “ h’arfım, habi Tirkuibzem chy-a yi maq de-uimk’e doger.
. K’epih’aw g’aag’ue “ s ” h’arfim, “ ch ” maq de-u qhuimimk’ey deegefinus.
. “ k’ ” h’arf xuizam; “ k ” h’arfim Tirkuibzem, Almanibzem chy-a yi maq de-u
psiqhuem yi maq de-u xuizawe doger. Hawe “ k’igu, nek’eguugu ” psalhexemre
habixem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ” h’arf xuizam, “ ç’ ” maq de-u xui-
zamk’e doger. Ha yegek’ery, Adighebzem yi tejwydxem chichs.
. GUI LHITENIQHA: Qaberdeey Diyalekytim h’arf wineey chizeeth’a-am. (“ ç ”
h’arf wineeyiry chizeeth’a-am.)
.
3. XAME MAQ GUEREXER ADIGHEBZEM CHIZERIZEG’UEK’XER:
. Iarapibze psalhexem ya “ dj ” maq de-uir, Adighebzem “ j ” maq choxhuiry “ j ”
h’arfk’e chidotxir. Xame psalhexem ya “ ç ” maq de-uir, Adighebzem “ c ” maq
choxhuiry har “ c ” h’arfk’e chidotxir. Xame psalhe guerexer Adighebzem chit-
txim chiqhue, habixem chabew g’yk’ ya “ h ” maq de-uir, Adighebzem “ x ” h’ar-
fimk’e chidotxir. Ha maq zeg’uek’iniqhaxery Adighebzem yi txik’e, yi yegek’e
wineeyxers. Chapxhaxer: jenet, jemiat, jewap, Cyn, Ceky, Cerkes, Ybrexym,
xiyerogulyf, mixuym, cexyd.
.
.
. ADIGHEBZEM YI MAQ TABLOXER
.
. MAQXEM YA GUIPXEM YELHITAWE YA TABLOR
.
A. Maq uixer:
. 1. Maq ui zeecexer:
. ..a , ..aa , ..e , ..ee , ..i , ..o , ..u , ..uu , ..y .
. 2. Maq ui guek’xer:
. (a). Maq ui guek’ zaquexer:
. (I). Psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. a , aa , ee , i , o , uu , y .
. (II). K’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y .
. (b). Maq ui guek’ zeguetxer (dyftonguxer):
. (I). Psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. ua , ue , uee , ui , uy .
. (II). K’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem ya txik’exer:
. -ua , -ue , -uee , -ui , -uy .
B. Maq de-uxer:
. 1. Maq de-u xuytxer:
. b , c , ch , d , dz , f , g , gy , gu , gh ,
. h , i , j , jh , k , ky , ku , l , lh , m ,
. n , p , q , qu , qh , qhu , r , s , t , ts ,
. v , w , x , xu , xh , xhu , y , z .
. 2. Maq de-u xuizaxer:
. c’ , f’ , g’ , g’u , h’ , k’ , l’ , p’ , q’ , q’u ,
. t’ , ts’ .
.
. MAQXEM YA KEZUXEM YELHITAWE YA TABLOR
.
. ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , c’ , d , dz , ..e , ..ee ,
. ee , f , f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
. i , i , j , jh , k , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
. n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r ,
. s , t , t’ , ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee ,
. ui , uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y , z .
.
. GUI LHITENIQHAXER:
. Yawijhireey “ i ” , “ y ” h’arfxer, habixem ya maq de-uxers.
. Ya pexem noqutyt’ zyt h’arfxem maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
.
GUI LHIFTE:
Adighebze psalhexer, “Adighe Txik’er” zeeth’aw habik’e zaxuew ttxin xueeys.
Adighebzem c’exiwe zig’ywijhijifin, har xexhuewre psewifin chh’ak’e; “Adighe
Txik’er” zaxuew zeeth’anir kuediw mixuyms!.. 05.06.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-3-NE: (Dy Halih’ Lhap’e! Dy xekuimre dy xuytiniqhamre g’idetij!)
.
. ADIGE YAZISI
. ADIGE YAZISI’NIN OLUŞUMU
.
1. Ünsüz seslerin arkalarında onlara bitişik olarak gelen bağımlı ünlü sesler; “ a ,
aa , e ,ee , i , o , u , uu , y ” sade ünlü harfleri ile yazılırlar.
2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” ünsüz seslerinin arkalarında gelen “kısa a” sesi bir “a”
harfi ile ve “uzun a” sesi iki “aa” harfi ile yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin arkaların-
da gelen “ kısa e” sesi bir “e” harfi ile ve “uzun a” sesi ise bir “a” harfi ile yazılırlar.
3. “ İnce-uzun e ” sesi, her zaman iki “ ee ” harfi ile yazılır.
4. Türkçe’deki “kalın ı” ünlü sesi, Adıgece’de “ i ” harfi ile yazılır. Ancak “ y ” har-
finin arkasında gelen “ i ” harfinin sesi, daha ince olarak okunur.
5. “ o ” harfinin sesi uzun olarak çıkar.
6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” ünsüz seslerinin arkalarında gelen “ yarım u ” sesi
bir “ u ” harfi ile ve “ uzun u ” sesi iki “ uu ” harfi ile yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin
arkalarında gelen “ uzun u ” sesi ise bir “ u ” harfi ile yazılır.
7. Türkçe’deki “ ince i ” ünlü sesi, Çerkesçe’de “ y ” harfi ile yazılır. Ancak “g , k”
harflerinin arkalarında gelen “ y ” harfinin sesi yarım ünlü olarak çıkar.
8. Yan yana gelen iki “ yy ” harfinden önde olan “ y ” harfi onun ünlü sesini ve ar-
kada olan “ y ” harfi ise onun ünsüz sesini gösterir.
9. Sade ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak geldiklerinde “a , aa , ee ,
i , o , uu , y ” sade ünlü harfleri ile ve kelimelerin içlerinde ya da sonlarında geldik-
lerinde harflerinin önlerine kısa çizgi ( - ) işareti konarak “ -a , -aa , -ee , -i , -o , -u ,
-uu , -y ”grupları ile yazılırlar.
10. Birleşik ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak geldiklerinde “ ua ,
ue , uee , ui , uy ” birleşik ünlü harfleri ile ve kelimelerin içlerinde ya da sonlarında
geldiklerinde birleşik harflerinin önlerine kısa çizgi ( - ) işareti konarak “ -ua , -ue ,
-uee , -ui , -uy ” grupları ile yazılırlar.
11. Serbest ünüz seslerin bir kısmı sade ünsüz harfleri ile ve bir kısmı ise birleşik
ünsüz harfleri ile yazılırlar.
12. “ c ” harfi “ ince ş ” sesini ve “ ch ” grubu ise “ kalın ş ” sesini gösterir.
13. “ g , k ” harflerinin arkalarında gelen ince ünlü harfler; onları, ince ünsüz sesleri
ile okutur. Ancak “ gegu ” kelimesi ile ondan türeyen kelimelerin ince ünlü harfleri-
nin önlerinde gelen “ g ” harfi, Arapça’nın DJUM harfinin “ dj ” sesiyle okunur.
14. Ünsüz ses olarak gelen “h” harfi, kesintisiz olarak çıkan ses gruplarını oluşturur.
15. Arapça’nın “AYIN” harfinin ünsüz sesi, “ i ” harfi ile yazılır.
16. “x” harfi, normal olarak “ince k” sesi ile “ h ” sesinin birleşimi bir sesle okunur.
Ancak çoğul eki olarak gelen “ xe ” grubu, Türkçe’nin “ ha ” sesiyle de okunabilir.
17. “ g , k , u ” harflerinin arkalarında olmadan tam ünlü harflerin önlerinde veya
arkalarında gelen “ y ” harfi, Türkçedeki ünsüz sesi ile okunur.
18. Sıkılmış ünsüz sesler, ünsüz harflerinin arkalarına apostrof ( ’ ) işareti konarak
yazılırlar. “ g’ ” grubunun apostrof işareti “ g ” harfinin kalın ünsüz sesini ve “ k’ ”
grubunun apostrof işareti ise “ k ” harfinin ince ünsüz sesini sıkar.
19. Birleşik ünsüz harflerin birleşen harfleri; biribirleri arkasında ama birleşmeden
ayrı sesler olarak geldiklerinde, aralarına kısa çizgi ( - ) işareti konarak yazılırlar.
20. Adıgece’nin “zarf-fiil” kelimeleri, örnek olarak verilen kelimelerden “zarf-fiil”
olanların yazıldıkları gibi yazılmalıdırlar. 2014 Yılı. Yılmaz Özcan
.
. ADIGECE’NİN SESLERİNİN YAZILIŞLARI
.
“ a = kısa a ” sesi olarak: “ aa = uzun a ” sesi olarak:
( g’ ) g’ah’ : getir . . g’aah’ : getiriyorlar
( h ) ha : o (zamir) . . haa-a : değil, hayır
( h’ ) xeh’at : giriyordu . . xeh’aat : girmişti
( q ) qab : kabak . . qaabze : temiz
( q’ ) q’a : mezar . . q’aachh’a : mezar başı
( qh ) qha : yıl, sene . . qhaatxe : ilkbahar
( xh ) yitxha : çizgi çiz . . yitxhaat : çizilmişti
.
“ kısa e ” sesi: “ a = uzun a ” sesi olarak
mel : koyun maze : ay
.
..ee
f’eey : kirli teep’e : üstünü ört, kapat
.
..i
yiz : içi dolu bide : sert
.
..o
nobe : bugün xoh’a : giriyor (suya vb.)
bo : ahır txuog’ue : bizim için gidiyor.
.
. “ u = uzun u ” sesi olarak
. bzu : kuş
.
..y
sy : benim sych : üç bıçak
.
..yy
byy : düşman fyyin : ıslık çalmak
.
a , aa , ee , i , o , uu , y
ane : yemek masası ot : kenarında duruyor
aax : ondan alıyorlar uuwin : ulumak
eex : o ondan alıyor yxir : elinden aldığı şey
iqhin : elinde bulundurmak
.
-a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y
jis-at : söylüyordum t-ok’ : önümüzden çekiliyor
jis-aat : söylemiştim ne-u : insan yüzü, sima
s-eex : elimden alıyor g’a-uuwt : uluyordu
t-ix : elimizden al g’if-yxt : elinizden alıyordu
ye-i : “inat” ünlemi
acri-i : aşure
.
ua , ue , uee , ui , uy
uax : açıyorlar uixin : açmak
ueten : açıklamak uyxir : açmakta olduğu şey
ueex : açıyor
.
-ua , -ue , -uee , -ui , -uy
so-uate : açıklıyorum g’i-uik’ : bu yana çekil
p-ueten? : açıklar mısın? f-uyxt : önünüzden alıyordu
t-ueex : önümüzden alıyor
.
b nibe : karın
c cate : kaymak
ch chabe : yumuşak
d danew : ipek olarak
dz dzeliw : söğüt olarak
f fe : siz; deri
g gaz : gaz
. gerc : fasulye
. gegu : oyun; düğün
gy gyane : gömlek
. yigyi : şimdi
. yeegy : eğiriyor
gu degu : sağır
gh jighiw : ağaç olarak
h hane : anne
. hade : baba
i ialemet : acayip
. maine : mânâ, anlam
j bajew : tilki olarak
jh jhi : eski; rüzgâr
k karton : karton
kontrol : kontrol
. kezuwe : sırayla
ky kyar : çatlamış olan
. yakyiw : onlar adım atarak
. yeeky : adım atıyor
ku h’akuiw : fırın olarak
l li : et
lh lhi : kan
m maze : ay
n ne : göz
p pe : burun
q qab : kabak
. qaabze : temiz
. g’aqeeyin : genirmek
. qoplhe : zulaya bakıyor
. qoh’a : ardına geçiyor
qu mequiw : kuru ot olarak
qh qha : yıl
qhaatxe : ilk bahar
qheeyin : ağıtla ağlamak
qhu meqhu : kuru hale geliyor
r weram : cadde
s se : bıçak
. wines : evdir
t mate : sepet
ts tsi : yün
v guiven : gecikmek
w wade : çekiç
x xade : bahçe
. xoh’a : katılıyor
xu nexu : ışık
. txuog’u e : bizim için gidiyor
xh pxha : odun, ahşap
. xheeyin : kımıldamak
xhu g’axhuiw : oluşarak
y yatx : yazıyorlar
. yege : oku; çağır
. yoge : okuyor; çağırıyor
z ze : bir defa, bir kez
.
c’ c’ale : genç
f’ maf’e : ateş
g’ g’ag’uen : gelmek
. g’aag’ue : gel
. g’eege : oku; çağır
. g’oplhe : bu yana bakıyor
. g’oh’a : ortaya çıkıyor
g’u yeg’u : uygun
h’ h’alhe : yük
k’ k’apse : halat, ip
. nek’eguugu : göz arpacığı
l’ l’i : erkek, er, adam
p’ p’e : yatak; yer
. yip’-a? : beslemiyor mu?
q’ q’a : mezar
q’u q’uih’ : gemi
t’ nat’e : alın
. g’yt’-am : kazmıyor
ts’ ts’e : isim, ad
.
zin : Cer d-zas : Sütü süzdük yisen : Pqor yit-sas : Direği diktik
g’uenu : gidecek (gelecek zamanda). g’ueniw : gitmek için (zarf-fiil).
.
2014 Yılı. Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-4-NE: (Th’am, zerijilew Adighebzek’e deelhe-uiniw nasip txuyc’!)
.
. ADIGECE’NİN ÖZEL YAZIŞ VE OKUYUŞ KURALLARI (TECVİDLERİ)
.
1. BAZI İSİMLERİN YAZILIŞI:
.
. İsimler isim oluşturan ekler alırlarken, iki isim veya bir isimle bir sıfat ya da
bir isimle bir fiil birleşerek birleşik kelime oluştururlarken ya da tamlamalar olu-
şurken; isim gövdelerinin ilk hecelerinde bir “ a ” harfi geliyorsa o harf “ e ” se-
si ile okunur, eğer isim gövdesinin ilk hecesinde çift “ aa ” harfi geliyorsa o çift
harf “ kısa a ” sesi ile okunur. Bu birleşik isim oluşumu veya tamlama oluşumu
esnasında; isim gövdesinin ilk hecesinin ünlü sesi değişikliğe uğrasa da, harfi
ya da çift harfleri değiştirilmeden yazılırlar. Özel isimler, fiil gövdesine ek ya da
isim eklenerek oluşan isimler, sesleri nasıl çıkıyorsa öyle yazılırlar. Örnekler:
bajafe, xabzecxue, guawecxue, tanalhxue, pselhenibze, malhxhaqhu, g’aafejh,
tanachh’a, bzagyaqha, pxhuantec’e, xadexek’, tanexhu, xade k’ih’, pasereey,
g’aafe lhap’e, pselhek’e, c’alef’, maxue k’ec’, zawejh, Abezexe, Adighebze.
.
2. BAZI OKUNUŞLAR:
.
. “ - i ” grubu; “ k’ , s , t, x ” harflerinin önlerinde ve kelimelerin sonlarında gel-
diğinde, önündeki sesten ayrılarak çıkan yarım ünlü bir sesle okunur. Örnekler:
acri-ik’e, acri-is, acri-it, acri-ixer, ye-i.
. Bazı diyalektlerde “ ince g ” sesi kullanılmaz. O sesin yerine Arapçanın “ dj ”
sesi kullanılır. Adıge Yazısı’nda; ince ünlü seslerin önlerinde gelen “ dj ” sesi,
“ g “ harfi ile yazılır. Batı yazı normlarına da uygun olan bu yazış şekli, KUBE
Şaban tarafından belirlenmiştir. Adıge Yazısı’nda; ünsüz seslerin, kalın ünlü
seslerin önlerinde ve kelime sonlarında gelen “ dj ” sesi ise, “ gy “ grubu ile
yazılır. Aynı diyalektlerde, “ ince k ” sesi kullanılmaz. O sesin yerine Türkçe’-
nin “ ç ” sesi kullanılır. Adıgece’de de “ ç ” harfi, Türkçe’deki sesi ile okunur.
. “..dır ” anlamında arka ek olarak gelen “ s ” harfi, “ kalın ş ” sesi ile de oku-
nabilir.
. “ k’ ” sıkılmış harfi; “ k ” harfinin Türkçe’deki ve Almanca’daki ince ünsüz se-
sinin sıkılmış bir sesi ile okunur. Ancak “ k’igu, nek’eguugu ” kelimeleri ile on-
lardan türeyen kelimelerin “ k’ ” sıkılmış harfi, “ ç’ ” sıkılmış ünsüz sesi ile oku-
nur. Bu okunuş şekilleri de, Adıgece’nin tecvidlerindendir.
. UYARI: Kabartay Diyalektinde özel harf kullanılmaz. (Örneğin, “ ç ” harfi
kullanılmaz.)
.
3. BAZI YABANCI KELİME SESLERİNİN ADIGECE’DE DEĞİŞMESİ:
.
. Arapça kelimeler Adıgece’de kullanılırken onların “ dj ” sesleri, Adıgece’de
“ j ” sesine dönüşür ve “ j ” harfi ile yazılır. Türkçe kelimeler Adıgece’de kulla-
nılırken onların “ ç ” sesi, Adıgece’de “ ş ” sesine dönüşür ve “ ş ” sesinin Adı-
gece’deki harfi olan “ c ” harfi ile yazılır. Bazı yabancı kelimelerin yumuşak ola-
rak çıkan “ h ” ünsüz sesleri, Adıgece’de “ x ” harfi ile yazılır. Örnekler: jenet,
jemiat, jewap, Cyn, Ceky, Cerkes, xiyerogulyf, mixuym, cexyd, Ybrexym.
.
.
. ADIGECE’NİN SES TABLOLARI
.
. SESLERİN GRUPLARINA GÖRE ADIGECE’NİN SES TABLOSU
.
A. Ünlüler:
. 1. Bağımlı sade ünlüler:
. ..a , ..aa , ..e , ..ee , ..i , ..o , ..u , ..uu , ..y .
. 2. Ayrılan ünlüler:
. (a). Ayrılan sade ünlüler:
. (I). Ayrılan sade ünlülerin kelime başında yazılışları:
. a , aa , ee , i , o , uu , y .
. (II). Ayrılan sade ünlülerin kelime içinde ve sonunda yazılışları:
. -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y .
. (b). Ayrılan birleşik ünlüler (diftonglar):
. (I). Ayrılan birleşik ünlülerin kelime başında yazılışları:
. ua , ue , uee , ui , uy .
. (II). Ayrılan birleşik ünlülerin kelime içinde ve sonunda yazılışları:
. -ua , -ue , -uee , -ui , -uy .
B. Ünsüzler:
. 1. Serbest ünsüzler:
. b , c , ch , d , dz , f , g , gy , gu , gh ,
. h , i , j , jh , k , ky , ku , l , lh , m ,
. n , p , q , qu , qh , qhu , r , s , t , ts ,
. v , w , x , xu , xh , xhu , y , z .
. 2. Sıkılmış ünsüzler:
. c’ , f’ , g’ , g’u , h’ , k’ , l’ , p’ , q’ , q’u ,
. t’ , ts’ .
.
. SESLERİN SIRALANIŞLARINA GÖRE ADIGECE’NİN SES TABLOSU
. (Kabartay Diyalekti’nin Ses Alfabesi)
.
. ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , c’ , d , dz , ..e , ..ee ,
. ee , f , f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
. i , i , j , jh , k , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
. n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r ,
. s , t , t’ , ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee ,
. ui , uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y , z .
.
. AÇIKLAMALAR:
. Sonraki “ i ” ve “ y ” harfleri, onların ünsüz seslerini gösterir.
. Tablolarda önlerinde iki nokta olan harfler, bağımlı ünlü sesleri gösterir.
.
ADIGECE’NİN HARF ALFABESİ: Harf alfabesi, 26 harf ile 2 işaretten oluşur.
Harfler şunlardır:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
İşaretler şunlardır:
( - ) : Önünde bulunduğu harfin sesini ayıran işarettir.
( ‘ ) : Arkasında bulunduğu ünsüz harfin sesini sıkan işarettir.
“ h ” harfi; “ c , g , j , q , x ” harflerinin arkalarında iken onların seslerini değiş-
tirerek “ ch , gh , jh , qh , xh ” ünsüz seslerini oluşturan bir işaret olarak kulla-
lır. “ h ” harfi; tek ünsüz harf olarak ünlü harflerin önlerinde geldiğinde, kesin-
tisiz olarak çıkan ses gruplarını oluşturur.
.
. 2014 Yılı. Yılmaz Özcan
.
NOT:
Adıgece kelimeleri, “Adıge Yazısı” ile doğru olarak yazmalıyız. Adıgece’nin
toparlanabilmesi ve gelişerek yaşayabilmesi için, buna özen göstermeliyiz!
15.06.2016 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-5-NE:
.
Ya Rabbyy! Adighexem; dy jile qhogu zaxuem diryg’uefiniwe nasip txuec’!
.
GUIMQAALE WEREDIR
.
WEZI Muratk’e zeger marje!
C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
Ci qhuirim teesiry woy marje!
Qhuise pxuexhuin-a woy?!.
.
Wy ci pexuijhiry woy marje!
Zeripxec’ibqhue woy!
Guimqaale guibqhamy woy marje!
Murat chozawe woy!
.
We wy nibjheqhuxery woy marje!
G’izeroqhaachte woy!
C’ilher g’amichtewre woy marje!
Murat g’achten-am woy!
.
Teet prystafiry woy marje!
Murat k’elhopxhue woy!
Bghi pxhuante bidemy woy marje!
Murat doh’ajir woy!
.
We mequmecic’exem woy marje!
Vi c’oqhac’ejire woy?!.
“We wy jaqhueqhuxery woy marje!
Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”
.
.
Fig’aag’ue! “Sy Nane Daxe” weredir, duneeyir chitixu divqhaqhapsew!..
.
. SY NANE DAXE!
.
Dy psixhuem sic’ede-uik’ime
Wy maqir chizexizoxir!
Biribime jighxem ya pc’acher
Wer papc’e g’izo-uichache!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
Vaqhuexem wixizolhaqhue
Dy guibqham we wizolhaqhue!
Wy jhawe sic’et zepitiw
Wy ner g’isteeboqhaaplhe
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
Guic’e qhuineqhu we wy-am
Ts’ixuibem zicheewizenc’ir!
Daxaqhaw we wyguim yilhim
Duneeyiry g’isxueeqhadaxe
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
De dy-ar sit chiqhuey chiplhaqhuk’e
Ser papc’e sxuiboqhafache!
Mac’ere syguir wizame
Woc’e wy psem wo-ajir!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sy nane sy nane daxe,
Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
Nasipir we g’izibot,
Duneeyiry we sxuixepxay!
“Wory wory wory ra,
Wory wory wory ra!
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche! (2)”
.
Sy nane daxe sy nane sy nane
Sy nane daxe sy nane diche!
.
.
Fig’aag’ue! “Adighe Nise” weredir, duneeyir chitixu divqhaqhapsew!..
.
. ADIGHE NISE
.
Adighe pcinem c’iguir g’ipegeme
Woyre, nise yidoce!
Bje-uipe geguim quajer zexyceme
Xhuexhuibjhe wiser psem zexydzijime
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
H’azir uipexuiw dy chawe wardexem
Woyre, nise yidoce!
Dy lhepq guiric’er ya weredademe
Diqhar zexhuapser ya dicheyideme
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
Qhaatxem yi daxer weram g’idyh’ame
Woyre, nise yidoce!
Bjhih’am yi bevir jheguim g’idylhh’ame
G’aalhxua mazec’er yi nemis chipqame
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
Yi fowijh mater dade yiquiteme
Woyre, nise yidoce!
Pceplhife uipem xuah’ir fowichh’ame
F’iqhue g’eepxhixir wecxiw g’itteecxeme
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Yeey jy, Adighe lhaxe
Yeey jy, dy xabze daxe
Daryy achh’axu, qaame apchexu
Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
Adighe nise wine yidocere
Woyre, nise yidoce!
.
.
. (QUICHH’A Doqhan yi g’eegek’ek’e)
.
. SE SY DUNEEY
.
Se we wizerislhaqhuire wy maf’em se seesir,
Soqhiry sowik’ite, simiqhsy sizegowid!
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, sy daxek’eey,
Yeey miqhue siwinexhuija miqhuey se!
.
Sy ci qhuejh ts’ig’uiry k’ebdzk’ere soqhatxhuer,
Wy lhaqhuiniqhamy syqhatxhua miqhuey se!
Jaqhueqhu zy mac’em sitiw yi nasip, sy daxek’eey,
Sy guichh’ar g’iteebegha miqhuey se!
.
Mo dy uachh’ajhimy diqhar k’ereedzery,
Sygu g’ichirydzek’e maf’er g’isc’one miqhue se!
Lhaqhuiniqha maf’er sitiw qaaruwif’et, sy daxek’eey,
Yajhe sixhuiry silhelheja miqhuey se!
.
Mo diqha bzyyxery nem g’ic’ogyaguery,
Geguim wig’ixeh’ame mi sy guir sxuemiwibidij!
Lhaqhuiniqha chexuir naxue g’isf’exhuinus, sy daxek’eey,
Yeey miqhue sxuemicekyijinu miqhuey se!
.
Qhaatxem yi daxaqham ts’ixuipser deeh’axir,
Se sy pser dezih’axar, jaqhueqhuxem sf’aqhag’ueday!
“Sizeguemiwdipew ze sinip-uiplhejtem, sy daxek’eey,
Duneey k’if’ir nexu g’ischixhuinu miqhuet se! ( 2 )”
.
. Ziwisar : QUICHH’A Doqhan
.
.
. SE SY DUNEEY
.
. (SOQUIR Olga yi g’eegek’ek’e)
.
Se we wizerislhaqhuire wy maf’em se seesir,
Soqhiry sowik’ite, simiqhsy sizegowid!
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, we sy duneey,
Yeey miqhue siwinexhuija miqhuey se!
.
Wy ci qhuejh ts’ig’uiry k’ebdzk’ere woqhatxhuer,
Wy lhaqhuiniqham syqhatxhua miqhuey se!
Jaqhueqhu zy mac’em sitiw yi nasip, we sy duneey,
Sy guichh’ar g’iteebegha miqhuey se!
.
Mi dy uachh’amaxuemy diqhar k’ereedzery,
Sygu g’ichirydzek’e maf’er g’isc’one miqhue se!
Lhaqhuiniqha maf’er sitiw qaaruwif’et, we sy duneey,
Yajhe sixhuiry silhelheja miqhuey se!
.
Qhaatxem yi daxaqham ts’ixuipser deeh’axir,
Se sy pser dezih’axar, jaqhueqhuxem sf’aqhag’ueday!
Sizeguemiwdipew ze sinip-uiplhejtem, sy daxek’eey,
Duneey k’if’ir nexu g’ischixhuinu miqhuet se!
.
Se we wizerislhaqhuire wy maf’em se seesir,
Soqhiry sowik’ite, simiqhsy sizegowid!
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, we sy duneey,
Yeey miqhue siwinexhuija miqhuey se!
.
Mi duneeyijhicxuem jaqhueqhu chizykueds, se sy duneey,
Sy guichh’ar g’iteebegha miqhuey se!
.
. Ziwisar: QUICHH’A Doqhan
.
.
. MAZAQHUE JEC
.
Qhamaxue jeciwre mi jec mazaqhuer,
Mazaqhue nexute-a yeey!
Quaje ci xhuicew se siziperitiry,
Zerisxhuimeniry se sy pcherilhte-a yeey!
.
Mazaqhue jecimy yi jec wesepsir,
Vaqhuem pezoc’iry yeey!
Ciw siziperitim sichiguif’ik’iwre,
Mazaqhue jeciry sery soqhaag’uery yeey!
.
Quaje ci guartem cic’ew yaxetxer,
Zeroqhageguiry yeey!
Dzape werediry chexuiw g’ichixezdzek’e,
Mi jec bzu ts’ig’uxery g’izdojhuwxery yeey!
.
Sy ciqhue ts’ig’uiwy blanachh’am xueder,
Cxue-uim dogeguiry yeey!
Cixer chigeguk’e sy c’asew naqhuery,
Sy ciqhue ts’ig’uimy syguim g’eeqhak’iry yeey!
.
Pchi-am si-uik’ime sy c’ag’ue f’its’er,
Se zitizopxhuery yeey!
Wecxiw tirypxhaxem sic’ede-uik’iwre,
Sy c’asew naqhuery sy negu g’ic’oh’ary yeey!
.
Sy c’ase daxew zy nexer naqhuer,
Syguim g’ylhademe yeey!
“C’ibk’e sixelhiw sy ner zeteelhiwre,
Guik’e sig’eeplhiwre p’alher yizoxiry yeey! ( 2 )”
.
.
. HA T’E
.
Mi ts’egyique guibqhary,
Widzxem g’aaqhadaxery.
“Duneeyir ziqhadaxery,
Zepilhiw zericar haras weey! (2)”
.
Mi sy chh’atsiqhuecxuery,
T’uwe zeguezoxiry.
“Wy maq zexezmixiwre,
Maxuer g’uedijinu p’ere weey?!. (2)”
.
Mi sy vaqa ts’ig’uiry,
Polhedaqa mac’ere.
“We wy lhaqhuiniqhary,
Se g’izomac’ek’ir sy pse weey! (2)”
.
Mi se sy werediry,
Yiqhue g’ask’e jif-a fe!
“Ha t’e har fe g’ifxuezeme,
Syguir xef-uiw jeef-ans marje weey! (4)”
.
.
. SIXUEMEEY
.
Fader bidew c’idociry, kef dixhuawe dog’ue gegu. ( 2 )
Xhigebz xuijhir g’ixizoc, zeezqhac’awe sowigex.
Sipilhiniw g’icheezqhaajhem, k’ec’iw jewap g’izeetir.
.
Sixuemeey sixuemeey, se wer xuede sixuemeey,
Harqa yefe sixuemeey, caqhir yefe sixuemeey.
.
Xhigebz xuijhir sowit’ipchiry, qaamilifem zizopchit. ( 2 )
Sy pac’ek’er xuic’es-uant’ew, zizqhac’aqhuew sibqhadoh’a.
Xhuiribzexer cheeziwt’ipchim, yi jher bzagew zec’eexir.
.
Sixuemeey sixuemeey, se wer xuede sixuemeey,
Pac’e teetiw sixuemeey, jhak’e teetiw sixuemeey.
.
Qaamilifer chimixhuim, sirixu ts’ig’uim sog’ual’e. ( 2 )
Nebqhuizk’ere g’isxuoplhek’, yi g’aplhek’er guirimih’s!
Seewibzeniw g’icheezqhaajhem, g’istirybjew g’owivir.
.
Sixuemeey sixuemeey, yefag’uejhim sixuemeey,
Tutinafem sixuemeey, jhak’etsejhim sixuemeey.
.
Pchache ts’ig’uxer ya apeqhuiw c’ale janxer yowigex. ( 2 )
Yefag’uejhxer dizeplhijiw, dy chh’ar f’exuaw dig’anas.
Mys habdeejim dywvik’iry, bidew psalhe zettijas.
.
Dixuemeey dixuemeey, dery harqa dixuemeey,
Dery caqhir dixuemeey, dery tutin dixuemeey.
Dixuemeey dixuemeey, dery pac’e dixuemeey,
Dery jhak’e dixuemeey, dery fade sixuemeey.
.
.
. NE QUELEN
.
De h’aqhuel’iqhuem dichizexuezas.
Wy psalhe af’xer syguim g’ynas.
Wy ne daxyt’im sidyh’axas.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Sidyh’axasy yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Wis-ac’axink’e se saqhacine.
Wy pcine maqim se sic’ode-u
Seeda-ue petimy zichizmiqhanc’.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Zichizqhanc’a-am yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Fy weramicxuer g’uap’e sxuexhuas.
Wizmilhaqhuifiwre nexu g’isteechh’aas.
Mo nexuich vaqhuem wy fe yesplhas.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Sy nexuich vaqhue yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Mi sy nibjheqhuxem hawan sig’aac’.
Sc’enur simic’ew sig’abqhanas.
Wy ne quelenxer sy guim g’ak’as.
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Sygu wig’ak’asy yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
Ts’ixuir yerichime sit ac’ek’in?!.
Lhaqhuiniqhar pejime xet pelhechin?!.
Guixelh pxuesc’asy sy daxek’eeyim,
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey!
.
“Guixelh pxuesc’asy yeey!
Ne quelen ze slhaqhuijinu p’ere yeey! ( 2 )”
.
Yeey sy ne queleniw a g’uets’ir zybgh,
Danaqhue uipew chh’atsipe diquaque,
Chh’antem teesim th’ariquew zywquedyyame aslhen,
Aslhen sokuir zy chh’atsiw Qirim bjhexuitsir zy c’ife,
Me-arisafer zy neg’uiw zy neg’uichh’yt’ir sexuseplh,
Wizezmiqhaplhir zi c’ik’ew, daxachew f’im xueqhasa!
Sig’omiqhac’echxhu!
G’izdeg’ue!
.
.
. QAYSERIJHIM YI YSTASYONIR
.
. (JU Jansuret yi Werediir)
.
Dicheplhir denlheky g’ichisc’k’ere ser miqhue,
Bzuwichh’aw xizoqhazaqhar.
P’echh’aaqhk’e zygu mizeqhaaxery ser miqhue,
Duneeyk’e sit yalheqhua?
.
Qayserijhim yi ystasyonimy ser miqhue,
Maf’eguir chizerizocer.
Zepilhiw zerimicaxery ser miqhue,
Duneeyk’e jih’anemey!
.
Jijewre wig’isxuewiviwre ser maxue,
Termeck’e wig’izopsalher.
Qhuineqhuiw dizebqhapsalheteme ser maxue,
Dy uexuxer g’izef’ek’inut.
.
Qayserijhim yi fabryqajhxemy ser maxue,
Chek’icxuer g’ichic’aqhak’ir.
Dy uexuir txuizef’eziqhak’imy ser maxue,
Axhretim jenetir yeeyty!
.
Danewre sy chh’atsicxuyt’iry ser miqhue,
P’e lhapem chizoqhalhalher.
Nepsiwre g’eezqhalhelhexxery ser miqhue,
Sy blaqham fy guenih’ c’ager!
.
Danewre sy chh’atsiqhuecxuery ser miqhue,
Majhe dzem g’izeguymixty.
Pxhaxk’ere sizeguefxinumy ser miqhue,
Ha c’aler sygu yimik’in!..
.
Qayserijhim yi wezdiqhacxuexer ser maxue,
Nexu daxew g’izek’elhic’oner.
Ha c’aler sygu g’ichirydzek’e ser miqhue,
Alf’its’ew sig’izec’oner!
.
Bzepsiwre sy pcine f’its’ery ser maxue,
Diqhapsim xizoqhapsalher.
Ha c’alem ze seeziqhapsalemy ser maxue,
Axhretim jenetir yeeyty!
.
Maracim yi dane uiviry ser maxue,
Yeryeey se solajher.
Sy nibjhim g’aslheqhua lajhery ser maxue,
Ha c’alem schyqhaqhuipchejay!
.
Ape chac’ew sy pcine f’its’ery ser maxue,
Yeey har Halih’ pxhuantem chochiqhuer!
Midek’e jecych maxuychk’ere ser maxue,
Sy leqhuinem sichichiqhuay!..
.
Yipchek’e Quinaceey qhoguir ser miqhue,
Pts’eqhueplhim g’izexeewider.
“Yeey miqhue sizeguemiwdiwre ser miqhue,
Ha c’alem si-uivqhaplhejit! ( 2 )”
.
.
. SIG’AFENIW SIG’AG’UAS
.
Qafqas mezijhim ha marje miqhue,
Wesicxuer k’erosery!
“Ha xhigebz daxer ha marje miqhue,
Sy guic’em g’inosiry! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sig’afeniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sigeguiniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sipselhixhuiw sig’ag’uas axeyre weyra!
G’asceniw sig’ag’uas weey!
.
Sy dijhin qaamer ha marje miqhue,
Zipolidik’iry yeey!
“Zipelidij guicher ha marje miqhue,
Sy daxe ts’ig’uiras weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sig’afeniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sigeguiniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sipselhixhuiw sig’ag’uas axeyre weyra!
G’asceniw sig’ag’uas weey!
.
Yi nejhqhuits f’its’er ha marje miqhue,
Yi neg’uichh’am g’itoh’ary!
“Yi neg’uichh’a me-ariser ha marje miqhue,
Sy pc’eh’am g’ixoh’ar weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sig’afeniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sigeguiniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sipselhixhuiw sig’ag’uas axeyre weyra!
G’asceniw sig’ag’uas weey!
.
Sy pcine f’its’er ha marje miqhue,
Agu, jee-ary melha-uery!
“We wy nibjheqhuxer ha marje miqhue,
Gegu, ja-ary melha-uexer weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Sig’afeniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sigeguiniw sig’ag’uas axeyre weyra!
Sipselhixhuiw sig’ag’uas axeyre weyra!
G’asceniw sig’ag’uas weey!
.
.
. WIG’AFENIW WIG’AG’UAS
.
. (SOQUIR Olga yi g’eegek’ek’e)
.
Qafqas mezijhim ha marje miqhue,
Wesicxuer k’erosery!
“Ha xhigebz daxer ha marje miqhue,
Sy guic’em g’inosiry! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Wig’afeniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wigeguiniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wipselhixhuiw wig’ag’uas axeyre weyra!
G’apceniw wig’ag’uas weey!
.
Sy dijhin qaamer ha marje miqhue,
Zipolidik’iry yeey!
“Zipelidij guicher ha marje miqhue,
Wy daxe ts’ig’uiras weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Wig’afeniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wigeguiniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wipselhixhuiw wig’ag’uas axeyre weyra!
G’apceniw wig’ag’uas weey!
.
Sy nejhqhuits f’its’er ha marje miqhue,
Sy neg’uichh’am g’itoh’ar weey!
“Wy neg’uichh’a me-ariser ha marje miqhue,
Wy pc’eh’am nixoh’ar weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Wig’afeniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wigeguiniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wipselhixhuiw wig’ag’uas axeyre weyra!
G’apceniw wig’ag’uas weey!
.
Sy pcine f’its’er ha marje miqhue,
Agu, jee-ary melha-uery!
“We wy nibjheqhuxer ha marje miqhue,
Gegu, ja-ary melha-uexer weey! ( 2 )”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Wig’afeniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wigeguiniw wig’ag’uas axeyre weyra!
Wipselhixhuiw wig’ag’uas axeyre weyra!
G’apceniw wig’ag’uas weey!
.
.
. DYNERE MI-UMYNIRE
.
DYNE:
Mi Iazeey qhoguim ciguxer chizerizocery,
Mi-umyn se sycenuty wase yimiqhuet.
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR:
Fideey dig’amide miqhuem,
Dideey damidej miqhuem,
Guibqhar dy leqhuinem,
Dawire dixhuijinu?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
MI-UMYN:
Sy bjen quyy ts’ig’uir zeriqhacif’ety.
“C’alef’-am” ja-ary Dyne sixuawib.
.
MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yi chh’atsir c’ag’ueme,
Yi g’uek’er daxeme,
Yi nexer naqhueme,
Har se sy g’acen-a?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE:
Tseeyichxhuejh ts’ig’uir zerik’elhefs jy.
We zyplhefih’iwre dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR:
Fideey dig’amide miqhuem,
Dideey damidej miqhuem,
Guibqhar dy leqhuinem,
Dawire dixhuijinu?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
MI-UMYN
Dyne yi daxaqhim se sidymih’ax jy.
Se sidezih’axir yi c’ik’e daxers.
.
MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yi chh’atsir c’ag’ueme,
Yi g’uek’er daxeme,
Yi nexer naqhueme,
Har se sy g’acen-a?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE:
Gemidejhyt’im k’e quatse yami-a.
“Vyt’ yi-a-am” ja-ary Mi-umyn siramit!
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR:
Fideey dig’amide miqhuem,
Dideey damidej miqhuem,
Guibqhar dy leqhuinem,
Dawire dixhuijinu?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
MI-UMYN:
Sy nibjheqhu c’alexer se g’izemiguiqhu jy.
Sy hade g’izeguiqhuteme se g’ascefinut!
.
MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yi chh’atsir c’ag’ueme,
Yi g’uek’er daxeme,
Yi nexer naqhueme,
Har se sy g’acen-a?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE:
Mixhuir alhinxer quaqhk’ere g’izibotir.
Sy waser g’aptteme sih’azirixet!
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR:
Fideey dig’amide miqhuem,
Dideey damidej miqhuem,
Guibqhar dy leqhuinem,
Dawire dixhuijinu?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
MI-UMYN:
Keseey xuijh gyaner zeri-aqhue pague jy.
Pchache xuijh paguem sinogueg’ua-a?!.
.
MI-UMYN YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yi chh’atsir c’ag’ueme,
Yi g’uek’er daxeme,
Yi nexer naqhueme,
Har se sy g’acen-a?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE:
Keseey xuijh gyaner zeric’erac’ety,
C’ale c’erac’em sinogueg’ua-a?!.
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJIR:
Fideey dig’amide miqhuem,
Dideey damidej miqhuem,
Guibqhar dy leqhuinem,
Dawire dixhuijinu?!.
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
DYNE YI G’ITEEQHAZEJ C’YQHUIR:
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
ZEC’IQHUIW YA G’ITEEQHAZEJIR: chewe
We mag’ue mag’ue maxuexer mag’ue!
We mag’ue mag’ue dy qhaac’er mag’ue!
.
.
. JAN G’IDENEJAM YI WEREDIR
.
Molexe ya c’alem nachh’a g’isxueec’iry, ( 2 )
Nachh’ak’e mi syguir dymih’axifin.
Nachh’ak’e mi syguir dyh’axaw chitimy wereeyde ser maxue,
Molexe sog’uery Cikuexe g’onery yeey.
.
. Cikuexe ya c’aler c’ale qaamilifesy, ( 2 )
. Yi fem g’ee-uatery c’ale chenif’es.
. Cikuexe ya c’aler c’alef’iw chitimy wereeyde ser maxue,
. Cikuexe sog’uery Merzeeyxe g’onery yeey.
.
Merzeeyxe ya c’aler c’ale zeg’uijte-a. ( 2 )
G’aafejhim dizedeeg’uiw dig’izdofek’.
Sideg’uem zeg’uijiw dizedepsewifinut wereeyde ser maxue,
Merzeeyxe sog’uery Xhuecyyxe g’onery yeey.
.
. Xhuecyyxe ya c’alem xabzer zireeh’ary, ( 2 )
. Azaqha xelhiwre daxew mewecer.
. Wecerim mi sy pser s-apyxaw chitimy wereeyde ser maxue,
. Xhuecyyxe sog’uery Agueeyxe g’onery yeey.
.
Agueeyxe ya c’aler psinc’erig’aafesy, ( 2 )
G’afeniw g’iteeh’ame c’iguir yeeqhasis.
Sideg’uem sitxhajiw syqhapsewifinut wereeyde ser maxue
Agueeyxe sog’uery Cipcxe g’isf’onery yeey.
.
. Cipcxe ya c’aler c’ale c’erac’ety, ( 2 )
. C’aqhibze xelhiwre xhabar g’isxuee-uexu.
. Xhuiribze daxek’e se sidyh’axamy wereeyde ser maxue
. Cipcxe deej sog’uery Quichh’axe g’onery yeey.
.
Quichh’axe ya c’alem wered g’ixeelhh’ary, ( 2 )
Sizexylhh’a chimi-aw f’ichew sig’eelhaqhu.
“Quichh’axe ya c’alem f’ichew sig’ylhaqhuimy wereeyde ser maxue
Quichh’axe sog’uery hadireeyxer g’onery yeey. ( 2 )”
.
.
. QARS ZAWEM YI QHIBZER
.
Wiriseey topimy weeyrew, fy ker g’eequitery woy! (2)
Mi qhareey bjheh’amy fig’amig’uejime dineguiqhaj-amy de! (2)
.
. Ci chxhuant’ejh ts’ig’uiry weeyrew, zerik’emac’ety woy! (2)
. Adighe C’alewe zy qhaac’er mac’exer, Qars faqhag’ua miqhuey fe! (2)
.
H’apts’yy h’antxhuipsimy weeyrew, fig’iraqhaafery fe! (2)
De dizichiguiqhuxemy Qarsim yi guibqhaxer lhim yevqhafa miqhuey fe! (2).
.
. Sariqamicimy weeyrew, cer g’idolhalhery woy! (2)
. Adighe cuxery Sariqamicimy cheelhelhexa miqhuey fe! (2)
.
Uizneeyle cibzxery weeyrew, Coquire yoxiry woy! (2)
H’adirixe qhogu hane fiteetiw zexezixxem yagu g’ifc’owiz miqhue fe! (2)
.
. Iazeey qiclejhimy weeyrew, dzer chiziracery woy! (2)
. C’ale quidanxewe dizichiguiqhuxery topicem yih’aa miqhuey de! (2)
.
Eerzurum guibqhamy weeyrew, wesir chizireeh’ary woy! (2)
Fy h’ade daxewe guibqham g’ynaxery xet ziryh’anu miqhue fe! (2)
.
. Mo quale bzuxemy weeyrew, g’izdaqhazejiry woy! (2)
. G’avqhazejink’ere dinifchiguiqhuirty, guiqhar diwixa miqhuey de! (2)
.
.
Nerilhaqhuiw Adighe xuedew zic'inir, yiryquiw daxe xhuif-am!.. "G'afek'er"
daxe xhuifin chh'ak'e, "TS'IXUIM YIGUIRY ADIGHE PEJ" xhuifin xueeys!
.
MI SY GUIC’EM MAF’E C’EBDZAY!..
.
“Lhaqhuiniqham wirymigegu
Wiseemiplh sy daxe! (2)”
“Wigeguiw wipsalhem
G’izdeg’ue, jomi-a!
Mi sy guic’em maf’e c’ebdzay! (2)”
.
“Mi syguir p’eeyteeyiwe
Se soplhy sy daxe! (2)”
“We wizeplhim maf’erew
We g’ojhe nexhif’-a?
Mi sy guic’em maf’e c’ebdzay! (2)”
.
“G’izewise wy pcinem
Weredir g’ireecir! (2)”
“Yechh’ir qaabzew mi syguir
Wy pcinem dejhuwe!
Mi sy guic’em maf’e c’ebdzay! (2)”
.
“Zexuefaches, zec’ewes,
Ja-aa-a sy daxe?!! (2)”
“Dizelhaqhuiw dizedeg’uem
Zexuefacher dera-a?!.
Mi sy guic’em maf’e c’ebdzay! (2)”
.
“Lhaqhuiniqham wirymigegu
Wiseemiplh sy daxe! (2)”
“Wigeguiw wipsalhem
G’izdeg’ue, jomi-a!
Mi sy guic’em maf’e c’ebdzay! (2)”
.
. G’eeger: SOQUIR Olga
. Ziwisar : QUICHH’A Doqhan
.
.
. ALHIN TS’IG’UIR
.
Alhin ts’ig’uiry mic’e zaques.
Zaqueniqhar se g’izoh’alhek’!
“Se slhek’ateme “Sy pse!” bjes-awre
Qhaac’e sy-ar werk’e nezqhag’uent! (2)”
.
Nobey mag’uery nijebey mag’uer!
Sy c’aleqhue sf’og’uer dawe sc’in?
“Dy zeriziwre g’ua yilhesxery
Qhaac’em chichiw se g’isxuemibjin! (2)”
.
Wig’izoplhiry woplhixijiry,
Wy ne f’its’exemk’e wig’izoplh!
“We wizeplhiry sermiraw hara?
Neqhuec’ gueriw chitime siwinexhua! (2)”
.
Lerips ts’ig’uiry zepochachery
Lhaqhuiniqha nepsxer g’ochechex!
“Ziteechachery pxirysik’iwre
Sitiw f’iche eeyiwe wislheqhua! (2)”
.
Alhin ts’ig’uiry mic’e zaques.
Zaqueniqhar se g’izoh’alhek’!
“Se slhek’ateme “Sy pse!” bjes-awre
Qhaac’e sy-ar werk’e nezqhag’uent! (2)”
.
.
MAXUEXER MEG’UATE!
.
Yeey!
Maxuexer meg’uate
Dy nibjhir xog’uate
Sy qhaac’er tog’uader
Sy daxek’eey!
.
“Psalhe af’ zac’ek’e
Se qhaac’er sxuemih’in
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (2)”
.
Yeey!
Diqham yi queh’aqhuem
Mi sygu bamp’exer
Pceplhim tizoquitery
Sy daxek’eey!
.
“Nepsir g’isxuypg’uitiwre
Jip-aaxer pejime,
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (2)”
.
Yeey!
Diqhar quylhefejire
Mazaqhuer g’iquek’im
Jip-aaxer sygu g’ok’ir
Sy daxek’eey!
.
“Se sygu wig’izerik’iw
We wygu sig’ak’ijime,
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (2)”
.
Yeey!
Dizepac’ew dipsewiniw,
Wizmilhaqhuiw sxuemicekyiniw
Qaaru symi-aj
Sy daxek’eey!
.
“Guic’eqhu wy-ajime
Wyguir g’isc’eqhuy
Mow ze g’izeda-ue
G’izdeg’ue g’izdeg’ue
Sy daxek’eey! (4)”
.
Ziwisar: QUICHH’A Doqhan
.
.
Adıgece’mizi en okunuşlu ve en kullanışlı duruma getiren, onun güzelliğini en
net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı
(Adighe Txik'er) ile ŞARKILARIMIZI yazarak güzel makamlarıyla okumadıkça;
uluslararası arenada kimse bizi sahiden ciddiye almaz ve kolayca kandırılarak
kullanılan basit insanlar olarak görülmekten öte bir değerimiz olamaz!..
Dy wered daxexer Adighe Txik’emk’e ttxiw dag’eemigewe c’ih’ pej dy-an-am!
.
PSI-ARICEM YI WEREDIR
.
“Psi-aricem wig’ymik’ weey xeey,
Yi k’e miqhuem wyg’uedenus! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
“Psi-aricem wig’ymik’ weey xeey,
Wawik’imy wispimik’ we! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
“Qayserijhim yi qhuemiler,
H’akuk’ere yaqhaajhe. (2)”
.
“Mi weredir g’icheezqhaajhem, ser miqhue sy daxe,
Back’ere sawik’as se! (2)”
.
“Mo daqhijhir wes quelensy weey xeey,
Wy qacenir ne quelensy! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
“Chh’aqhuimjexer g’i-uizoxir weey xeey,
F’iwe slhaqhuim a xuizoc’ se! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
Wery sery dawik’insy! (2)”
.
Winem c'esxem dig’aamic’ew, ser miqhue sy daxe,
Guibqham yisxem dig’aac’ay de!
.
“Winem c'esxem dig’aamic’ew, ser miqhue sy daxe,
Guibqham yisxem dig’aac’ay de! (2)”
.
Mi Adighe weredir daxes! MEMXAQH Yngyila habi kuediw daxewe g'oger!
Adighe C’aleqhualexer; “Adighe Txik’er” zirah’awe habi zeey xuexhuijxeme,
Adighe Kuilturim c’exiw zeey xuexhuijifinuxes!.. Har yaqhazac’eme, Adighe
Kuilturim c’exiw zig’ywjhijinure dy Adighem yi nasipim zig’yqhaza xhuinus!..
2016 Qha. YEMUZ Y.
.
.
. ZENIBJHEQHUYCH
.
Zenibjheqhuychiry geguim dizdog’ue
Dizdeg’ue geguir Adighe gegusy
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Haxhcek’e wacheme wig’aschexuinty!
L’iqhak’e watime sy pser xesxinty!
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Qhaatxempe bzuxem wy ts’er g’izja-a,
Wy ts’er g’izja-ame sy pser melhate
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Daxem yi nabdzexem syguir deeh’axir,
Syguir deeh’axiry dawire bjes-an t’e?
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Dizdeg’ue geguir Adighe geguty,
Dyguir dqhat’ilhiry dy ner dqhaplhay
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
Sibqhawnexhua miqhue, sy daxek’eey!
.
Wy guim yilh c’aler zeguer g’asc’etem
Mi sygu qaabzery lhemij pxuesc’int se!
.
Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
.
Zenibjheqhuychiry geguim dizdog’ue
Dizdeg’ue geguir Adighe gegusy
.
“Weh’ayre – rayre werayde – rayre
G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey! (3)”
“G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey! (2)”
.
.
C’ALER GYANE F’ITS’EW P’ERE YEEY?!.
.
XHIGEBZIR:
C’aler gyane f’its’ew p’ere yeey?!.
C’aler f’its’e qhuiriw p’ere yeey?!.
“C’aler gyane f’its’ew p’ere?
C’aler f’its’e qhuiriw p’ere?
Sery syqhaqhuinu p’ere yeey?!. (2)”
.
C’ALER:
G’aascem fiz sxuexhuinu p’ere yeey?!.
Sig’yqhapejinu p’ere yeey?!.
“G’aascem fiz sxuexhuinu?
Sig’yqhapejinu p’ere?
Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
.
XHIGEBZIR:
C’aler guac’e mac’ew p’ere yeey?!.
Haxhcer g’eemac’ek’iw p’ere yeey?!.
“C’aler guac’e mac’ew p’ere?
Haxhcer g’eemac’ek’iw p’ere?
Sxuemiqhaxhuinu p’ere yeey?!. (2)”
.
C’ALER:
Sy hadem yezeqhinu p’ere yeey?!.
Sy haner yiqhaqhinu p’ere yeey?!.
“Sy hadem yezeqhinu p’ere?
Sy haner yiqhaqhinu p’ere?
Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
.
XHIGEBZIR:
Pxhaaces, g’isxuija-anu p’ere yeey?!.
Chabes, ja-ajinu p’ere yeey?!.
“Pxhaaces, g’isxuija-anu p’ere?
Chabes, ja-ajinu p’ere?
Sirawdek’inu p’ere yeey?!. (2)”
.
C’ALER:
Har xhigebz aguaxhuew p’ere yeey?!.
Symiqhawnexhuinu p’ere yeey?!.
“Har xhigebz aguaxhuew p’ere?
Symiqhawnexhuinu p’ere p’ere?
Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
.
.
YI HADER PEGUINIC’IW P’ERE YEEY?
.
Yi hader peguinic’iw p’ere yeey?
Peguinicxue yic’iw p’ere yeey?
Yi hader peguinic’iw p’ere?
Peguinicxue yic’iw p’ere?
G’isxuemi-atiniw p’ere Yeey?
.
Ya psih’ip’er jijew p’ere yeey?
Ya psih’ip’er zadew p’ere yeey?
Ya psih’ip’er jijew p’ere?
Ya psih’ip’er zadew p’ere?
G’isxuedemiciniw p’ere yeey?
.
Yi haner zi chh’matew p’ere yeey?
Maste g’izytiniw p’ere yeey?
Yi haner zi chh’matew p’ere?
Maste g’izytiniw p’ere?
Chh’al ts’ig’u syqhaweniw p’ere yeey?
.
Yi cipxhuir bzagejhiw p’ere yeey?
Xhigebz bzagejh eeyiw p’ere yeey?
Yi cipxhuir bzagejhiw p’ere?
Xhigebz bzagejh eeyiw p’ere?
G’izebzegek’iniw p’ere yeey?
.
C’aler gyanec’ixuiw p’ere yeey?
C’ixue g’ychtereeyiw p’ere yeey?
C’aler gyanec’ixuiw p’ere?
C’ixue g’ychtereeyiw p’ere?
Qhuise sxuexhuifiniw p’ere yeey?
.
Yi qacenir g’aafew p’ere yeey?
Yi g’afek’er daxew p’ere yeey?
Yi qacenir g’aafew p’ere?
Yi g’afek’er daxew p’ere?
G’izdemifeniw p’ere yeey?
.
Yi hadem teecxih’iniw p’ere yeey?
Yi haner xuyqhaqhiniw p’ere yeey?
Yi hadem teecxih’iniw p’ere?
Yi haner xuyqhaqhiniw p’ere?
Dizeryqhacxiniw p’ere yeey?
.
Yi hadem teecxih’iniw p’ere?
Yi haner xuyqhaqhiniw p’ere?
Dizeryqhacxiniw p’ere yeey?
.
.
. NARTIGU YI TH’AWSIXE
.
. Yeey jy, yigyireey pchachexery,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Chawe quidanxem k’elhoplhxery!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, dik’elhiplhime,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Hade c’eyinince daxec’ery!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, sc’e psor jis-ajime,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yeey, jhi chh’achitxhuij g’isf’achy!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, simic’achh’a,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Pchi chawetiqiry xezqhac’iry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, sy gyate k’ec’iry,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Pchim yi guic’i-uim chizqhabzery!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, yi bze digyijhiry,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yi h’ade lhapeme c’est’ejiry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
NARTIGUY; L’IJH XHUAWE, YI C’ALEQHUEM CHIQHUE ZIRYH’AA
L’IQHAM YEGUIPSISIWRE, YI CIK’EPCINER G’YCHTERY ADIGHE
C’EBLEM CHH’AK’E WERED YIWISIJAS!.. (L’o hapxuedew c’yc’ar?..)
.
. Yeey jy, yi afe gyanery,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Pxhuante f’its’ejhime deezqhaxiry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, yi pac’eqhuint’ury,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Sy bqhaguichtateme yoquih’iry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, yi pc’eqhuelejhiry,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yiy, h’asepir yiquire f’ezqhaadiry!
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
.
. Yeey jy, se sy c’aleqhueme,
DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
. Yiy pchi chawetiqiry xezqhac’iry!..
DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary.
.
. Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary.
.
. QARDENQHUİC’ Ziramiku
.
.
NEQHUEC’ C’ALEXEMK’E WISF’OPLHEK’!
(Nexuich wigy = Wigy xec = Wigy pixu = Wigy xhuireey)
.
Nexuich wigyir yiraqhaajhe,
Ze-apeqhuxery yowigek’.
We zim sy ner pteedyyamy,
Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
.
Dizdewigyiw dizditeetim,
Sobzerabzewre wizocek’.
Sy xhueribzexem weemida-uewre,
Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
.
Sy guim g’eewew lhaqhuiniqham
Sic’ewipc’ewre sipxuoplhek’.
Jewapincew sig’oqhaanery,
Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
.
We wipagheme, siyerich-a?
Yerichaqhiry g’izobek’.
“Lhaqhuiniqham weezqhac’in-a?
Neqhuec’ c’alexemk’e weemiplhek’! (2)”
.
“F’iche eeyiwre wislheqhuas! (3)”
.
. Ziwisar: DICHEK’ Zalimxhaan
.
.
. DY H’ABLE XHIGEBZ
.
Mi dy h’able weramicxuem geguxer g’ichawible guiche
Syguir teeziwixuawre wydeejk’e sinoplhery
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
Danemre dichemre daxew zexizodze guiche
Wered zexedzak’ere fy winemk’e sogery
“Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
Mi wy ache – fache daxer diqhamy polid guiche
Syguir g’alidawere maf’em g’izec’eesh’ary
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery g’aafem g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
Ha wy dane alhec’ ts’ig’uir awijhiw g’izot guiche
Syguir westipawere sy chh’a sixuymitij miqhue
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhueW ze dizxueqhazej!
.
Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
.
. Ziwisar: QUICHH’A Doqhan
.
.
G’IREEPLHE DY HADEXER NOBE!
.
Chi-aas zi zemanim Nartijhxer,
Teetas duneeyijhim l’ixhuijhxer,
Qhaqhan yaguiqhaa-am dy xekuir,
Nexhijh guawe kued zilheqhuam!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
G’ireeplhe dy hadexer nobe!
Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
Psexuip’exer yaqhuetijawe,
Wafeguir g’ixuaqhanexu!
.
Byy kuedimy yaguiqhaty zanc’ew
Dy xekuir g’ittiraxiniw,
Qaberdeey c’ilher zic’achtew
Dy xabzer yaqhag’uediniw!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
G’ireeplhe dy hadexer nobe!
Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
Psexuip’exer yaqhuetijawe,
Wafeguir g’ixuaqhanexu!
.
Teengyizxemy zawchexuawe,
Guipsise yinim xycawe,
G’itchh’achit vaqhue g’itxoplhe,
C’inalher zec’awibqhuas!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
G’ireeplhe dy hadexer nobe!
Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
Psexuip’exer yaqhuetijawe,
Wafeguir g’ixuaqhanexu!
.
. H’AXHUPAC’E Amirxhaan
.
.
. DADE
.
DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (6)”
.
Adighem dy xabze daxers,
Dade, nobem g’itxuenar!
Jhak’achxhue dy Uachh’amaxues,
Dade, lhepqim feyeplh g’itxuexhuar!
.
Werydade, wo sy dade, f’ir zixuewisa
Xabze xuardew nobe dyqhasa
.
DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (2)”
.
Quircibqha txuexhuime lhepqir,
Dade, cu pacew g’itxuena!
Xue-atir wy l’iqham xhuexhuir,
Dade yem pxhuymig’ueta!
.
Werydade, wo sy dade, Nartxem yaqhasa
Adighel’ yi fachew jir psih’aa
.
DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
.
Mees nobe dy qhaac’e qhoguir,
Dade, we pxuizec’enas!
Pcinebzer pxuewipse, we sy dade,
Naney g’iteepcas
.
“Werydade, wo sy dade, wy lhir zebleqhak’
Nane yi pcinalhem deewigek’! (2)”
.
DEJHUW:
“Weribze zy dade, weribze zy dade,
Wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
.
K’EWIX DEJHUW:
“Werydade, wo sy dade,
wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
.
Ziwisar: NEXUICH Kerym
.
.
SYGUIM WIG’ICHOPS ADIGHEEY!
.
Xame c’ip’e jijem se sichi-aw,
Soguipsis sy qhaac’em yi pchedeeyim.
“Se mibi chizy-a qhaac’er c’i-as,
Sizexex, sy xekuiw Adigheey! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey!
.
Se mi c’ip’em qhaac’er chish’iniw,
G’aane g’izja-aawe chitiqhaam
“Sig’anenk’ey xhuint sinasipif’ew,
Adigheeyir sy qhuisew wizy-aam! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey!
.
Sy haner, sy hader we zirra-a?
Syguim yi weredir we zirras!
“Wered daxer se we pxuizowisir,
Lhaqhuiniqha miwixijir wers! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey!
.
Sy guic’ap’ew bghijhxem psi g’eelhem,
Ya ge maqir g’osir sy deej!
“Sinixuog’ue se wy hane apl’em,
Pxuesc’a lhaqhuiniqhar bidew mej! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
“Adigheey, Adigheey,
Zy maxuer dicheps Adigheey!
“Sy duneey, sy duneey,
Syguim wig’ichops Adigheey! (3)”
.
Ziwisar: XHUIRAN Aze
.
.
WY TS’ER MADYNE, H’AME MARYNE?
.
Sy nibjheqhu pejir sf’eg’uedawe,
Se quajey qaaley g’izoch!
Maxuel symi-aw wig’izolhixhue,
Sichipxuezenur dapchech?
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
Ne-uk’e zeg’uijire chenk’e guichik’iw
Teet-s xhigebz age duneey.
Haxem wachichiw wig’ic’ek’iniw
Sy t’ase, se sixuemeey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
We wig’azqhuetime qhamaxue rozew
Mi syguim zize-uyxins!
Yiqhaac’e psok’e siharaziwe
Guim yi uink’ibzer westins!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
Wyguim ser papc’e yilhiw zi xhuask’e
We zig’azqhaac’e quideey,
Dy h’aqhuel’iqhuer zexediwiblenk’e
Siharazis se pchedeey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (che)
Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
Se sy nasip zixelh!
Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
Ze zaque wig’isxuiqueplh!
.
.
. RAYE
.
Yeey sy nibjheqhuif’xe, se nobe sojhe
Quiliqu qiraliqhuem xuesc’enu!
Slujber qaziwixiw g’azqhazejixuk’e
Raye sxuefxhuime weey!
.
Mi celonijhime mi celonijhime
Diniraguace, Raye!
Apqlhepqiw sy-ar wy lhaqhuiniqham
Zerygueca-a, weey?
.
Wy alhin ts’ig’uiry wy alhin daxery
Wy mic’e zaques, Raye!
We zi ts’ig’u zaquers f’iwe slheqhuary
Sig’aqhapejit se!
.
Wy pcine f’its’ery wy pcine daxery
Woqhacerace, Raye!
Slujbem sizdacem xhigebz slhaqhuixuk’e
Weras sf’ec’inus se!
.
Feyeplh beltokuiw we g’izeptary
Jipim g’izox, Raye!
Seeplhixuk’e slhaqhuir weras sf’ec’iwre
Zemanir mag’ue, weey!
.
Slujbew sizdeg’uem txiqhawe nag’uer
Weras sf’ec’inus nezitxir!
Txilhimp’e napem wichimish’inu
Raye sinolhe-uir se!
.
Wy alhin ts’ig’uiry wy alhin daxery
Apem arok’, Raye!
Nekyih’ir wy-aw l’i wideg’uexuk’e
Sippimik’inus se!
.
Wig’ispeplhenu sibqhaguiqhasy
Syguir zqhaf’inus, Raye!
Qhuinapqam sy ner teemiplheqhuik’iw
Zaf’esxhuimenus se!
.
Syguir bqhaf’ixuk’e slujber psinc’aqhaw
Se yesh’ak’inus, Raye!
Qiraliqhue qhuinapqar yaxuesxhuimenu
Wizoqhaguiqhar se!
.
. Ziwisar: QARDENQHUIC’ Ziramiku
.
.
DY CHAWEM G’YCAWE
.
Dy chawem g’ycawe,
Dy guif’eqhuer cec’awe,
Aguir yiniw melhalhe weey!.
Nekyih’itxir g’asawe,
Nexhijhif’xer tegyawe,
Nasipyt’ir zepac’e weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
Diqhar weguim yik’awe,
C’aleqhualer g’eejhawe,
Niser wine yirace weey!
Lhape maxue g’yh’aawe,
Lhabjhe bide c’yc’awe,
Txuemaxuenu soxhuaxhuer weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
H’abley jiley dogeguir,
Ze-uixasy dy jheguir,
Zeevqha-atit pcinebzem weey!
G’idacawe guachecxuer,
Feewet aguim jilecxuer,
Th’am g’ipyche mexuecxuem weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
Dy chawem g’ycawe,
Dy guif’eqhuer cec’awe,
Aguir yiniw melhalhe weey!.
Nekyih’itxir g’asawe,
Nexhijhif’xer tegyawe,
Nasipyt’ir zepac’e weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
F’et l’aqhaw maxhsimer,
Nexhijhxer mexhuaxhue,
C’aleqhualer feeda-uet weey!
Pser c’eguif’er,
Guif’eqhuer dy zexuedes,
Fig’eeblaqha dy geguim weey!
.
Nexhijhxer vqhalhap’ew,
Lhepqqhabaqhue txuexhuinu
C’eble daxe fy-anu weey!
.
Ziwisar: MEREEMIQUE Reezwan
.
.
. MEQUIP’E MAXUERY
. (Mequawe Wered)
.
. Xeey xeey we! Woy! Mequip’e maxuery…
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo wo woy! Dowible!
DEJHUW : Wo wo wo wo!

. Woyra wo woy! Th’amade maxuery…
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo woy! Dy paces!
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo woy! Arqhine k’ih’iry..
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
Woyra wo wo woy! De, dy jaqhue!
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo woy! Cinaq k’iqhuanery..
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo wo woy! Dy c’ase!
DEJHUW : Wo wo wo wo!
.
. Woyra wo wo woy! K’aper mac’es
.
. Ziwisar: QARDENQHUİC’ Ziramiku
.
.
. SY LHAXE
.
Guichequir yi-iqhiw sy hane daxeme
Sy sabyyiqhuer yiqhaaf’ew uichachewe
Sicheeguipsisk’ere sy negu g’ic’oh’are!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Woyre, sy lhaxe, sy pser zixelhiwre,
Sy ner teeplhizewre sizeguipsisiry
Wy kuec’ xuebaqharras!
.
C’i qhaac’em we wiryf’iqhuere jenetiw
Sy lhaqhuiqham yi kuipc’ery zixelhiw
Psom wiraleeyiwe c’ip’e daxachewe!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Woyre, sy lhaxe, sy pser zixelhiwre,
Sy ner teeplhizewre sizeguipsisiry
Wy kuec’ xuebaqharras!
.
Guichequir yi-iqhiw sy hane daxeme
Sy sabyyiqhuer yiqhaaf’ew uichachewe
Sicheeguipsisk’ere sy negu g’ic’oh’are!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Woyre, sy lhaxe, sy pser zixelhiwre,
Sy ner teeplhizewre sizeguipsisiry
Wy kuec’ xuebaqharras!
.
. Ziwisar: BESLENEEY Rynate
.
.
NISAC’EM H’APAC’EM XUYWISA QHIBZER
.
“Yi pchek’e wine xuijh lhaghery weey!
Barynem g’eeqhac’erac’ery weey! (2)”
H’apac’er c’ale c’erac’ety ser miqhue
Jaqhueqhuxem sf’aqhag’ueday!
.
“H’apac’em yi pac’e k’ih’iry weey!
Yt’k’e yeeqhak’eraxhuery weey! (2)”
Lheqaantsu k’eraxhue g’iryxiry ser miqhue
H’apac’em tirywinec’ay!
.
“H’apac’em yi bacliq ts’ig’uiry weey!
Ah’ayre jhibqham zeryh’aty weey! (2)”
H’apac’em weredir yih’iry ser miqhue
Qhibzejhir g’itxuyqhanay!
.
“Qardenxe sirapxhu k’asety weey!
H’apac’em sirynisac’ety weey! (2)”
“Nisaqham symih’iw ser miqhue sy dade
Sy leqhuinem siracijay! (2)”
.
.
. CAQHDYY
.
Sy ci qaarapts’ew pts’achxhuew c’elhetim
Dy guibqha kuec’ir wy ze wykyiqhuew.
We wy lhemaqir bem yi meqaames
Adighe txidem har yi quidames.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Yeey cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Oryra
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
.
L’ixhuir werincem achence qaabzet,
Wy bzem chiqhuazem wirybqha damet.
Lhepqim yi guawey we debgueca-a?
Lhepqim yi guapey we wixeta-a?
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Yeey cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Oryra
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
.
Yeey aguir jy
.
Sy ci qaarapts’ew pts’achxhuew c’elhetim
Dy guibqha kuec’ir wy ze wykyiqhuew.
Ciqhaaje xhuame, zi g’ipc’emih’a Oryra
Caqhdyy lherih’im c’ih’ir woxhuime.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Yeey Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Yeey cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
Adighec qaabzew se sy caqhdyy,
Oryra
Cichh’amiqhaazew zinewquedyy!
.
.
. QEERBEKY YI QHIBZER
.
Qeerbekyim yi nibjheqhu pejiry woy!
Guawecxuem sizec’ee-uil’er.
G’axhuaxem fic’emiwipc’emy woy!
Sy qhibzem fig’ic’ede-u miqhuey weey!
.
G’ycaty sy nibjheqhu zaquemy woy!
Weey t’ok’e nizeridoce.
Chawec’em yi yape jecimy woy!
Nisac’er fizabew g’onery weey!
.
Th’a-uixuidim zichymiqhanc’iwre woy!
Qeerbekyir nicheebzerabzem,
Bzagyac’em ya foky lhedaqamk’e woy!
Leqhuinebjer nitiraquitery weey!
.
Qeerbekyim yi xet’e – xesery woy!
Guibqhajhim chireeqhag’uek’ir.
Nisac’er zixueguizavery woy!
Ha jecim g’ymiqhazej miqhuems weey!
.
Ser maxue, wy ciqhue ts’ig’uiry woy!
Ha maxuem ci chh’a miqhaazet.
Qeerbekyim g’abqhazejink’ere woy!
Nisac’er g’ipchiguiqhua miqhuet weey!
.
Dy nisem wy lherips ts’ig’uiry woy!
Ha maxuem g’izerolhelhir.
Neps guac’er g’ipf’eelhelhexiwre woy!
Leqhuinem wig’iracij miqhuer weey!
.
. G’eeger: QUINIJH H’ajdal
.
.
NISE G'IDOCE!
.
DEJHUW:
Woyra, wo wo rara, wo rara!
.
Mazer yi neg’uir,
Zeeg’uek’e daxew,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Th’amade maxuew,
Jhak’e th’amixuexuim,
Nise xuidoce, wo rada!
.
Jir masteridew,
Yidar mit’ep’iw,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Yi aper dichew,
Yeezir uichabew,
Fig’itxuexhuaxhue, wo rada!
.
DEJHUW
Ha we rarara ra, wo rarara,
Woyra, ha we rarara, woyra!
.
Fig’itxueeblaqha,
Fig’itxuexhuaxhue,
Nise g’idoce, wo rada!
.
DEJHUW:
Woyra, wo wo rara, wo rara!
.
Deqhuer yi c’asew,
Jiler g’eexhuapsew,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Caqhdyy g’aaqhafew,
“G’aag’ue!” ji-a zim
Daxer g’idoce, wo rada!
.
Nasipir yi bew,
Ze-abir nesiw,
Nise g’idoce, wo rada!
.
Warde achh’axuiw,
Chawexhuirilhxuk’e,
Fig’itxuexhuaxhue, wo rada!
.
DEJHUW:
Ha we rarara ra, wo rarara,
Woyra, ha we rarara, woyra!
.
Fig’itxuexhuaxhue,
Fig’idexhuapse,
Nise g’idoce, wo rada!
.
.
. AMALINCE SY DUNEEY
.
Lhaqhuiniqhar se g’izo-af’ek’iry
Sipxuezqhapegheniw sxuilhemik’!
Wy deej chexuiw sy ner nisf’oplhek’iry
We wizerizypser g’izee-uik’!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Syguir agem sf’ojer wizmilhaqhuime
Wisf’oc’ir qhaac’er we nexh leey!
Wy suretim bamp’e dex g’isxuexhuimy
Se yit’aney sig’oxhuir nechxheey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Weechh’irqaabzew lhaqhuiniqham daxewre
Se daqyqa g’asir g’isxuireey!
H’ac’ew xhua xhigebzxem sexedexewre
Wy weredir pcinem g’isxuireec!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
H’ac’ew xhua xhigebzxem sexedexewre
Wy weredir pcinem g’isxuireec!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Sit xuede hary wy psem sxuixemih’ame
G’isxuepc’enu neqhuec’ sixuemeey!
Lhaqhuiniqhaw wyt’ish’asy syguim we
Wichih’ac’e wymik’ij quideey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Lhaqhuiniqhaw wyt’ish’asy syguim we
Wichih’ac’e wymik’ij quideey!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Amalincew amalince sy duneey
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
YI G’ITEEQHAZEJ C’YQHUIR:
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
F’iche eeyiwe wislheqhuasy weey!
.
Lhaqhuiniqhaw wyt’ish’asy syguim we
Wichih’ac’e wymik’ij quideey!
.
. Ziwisar: NEXUICH Kerym
.
.
. SY DAXACHE!
.
Syguir nipxuozec
Psem zig’ibdeeqhac
Zi jec zaque sygu wig’ynejas
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Sitiw f’ichew sy psem wylheqhua! (2)”
.
Quajer jeeyim xycame
Guim wered pxueewis
Syguir ph’axuiry zisf’ebqhapchg’uijas!
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Jec mazexem wis-ac’yxijas! (2)”
.
Mazer sy delel
Sxuexhuiry zi maxuel
Blezmiqhak’iw we sinippeplhas!
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Jecir we jereqhu g’isxuepc’ijas! (2)”
.
Geguy simig’uej
Pciner miwisej
Feyeplh vaqhuer wafegu yimitij
.
“Yeey! Sy daxache!
Syguir pxuoguimac’e
Sygu l’ejam we qhaac’ew g’ixih’aj! (3)”
.
. Ziwisar: NEXUICH Kerym
.
.
SYGUIM WERAS YIXHUIMER
.
Nexuichim diqhar wy wene-uiw,
Mazer vqhageguiw, jecxer xhuame,
Xevqhapchiw vaqhue wic’et-s neguim!
Xechtik’iw syguim weras yixhuimer!
.
Sideh’aw ja-a guimy psemy,
Har pejime wyguim yi-ant lhaqhue!
Sic’ale daxew ja-a psomy,
Har pejime we chh’a wimilhaqhuire?
.
Widziper g’ynew bzur xelhetime,
Fy chilheperapew hara sif’oc’ir!
Ci qhuisew syguim f’iqhuer xetimy,
We zeromic’em syguir xoc’ir!
.
Guir miplheme, nery plhe-am!
Wyguir dewicire sy weredim?!.
G’ic’eplhem sy nem wy nyt’ir,
G’apc’ent habixem we g’ibja-ar!..
.
Nexuichim diqhar wy wene-uiw,
Mazer vqhageguiw, jecxer xhuame,
Xevqhapchiw vaqhue wic’et-s neguim!
Xechtik’iw syguim weras yixhuimer!
.
.
. XEXES PCHACHE
.
Wifafew xicxuer pcih’ dexaches
Pc’ih’ap’em g’ichip-uichachar
Xeqhagu xuepabqhaw we wy qhaac’er
Hade xekuijh yi jenet c’igu,
“Wig’yscejinu we nisac’ew,
Sinipxuop’ac’er sy qacen! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adighe pciner chibzerabzem
Adighe facher chowferaze.
“Chawe quidanxer chh’awinaze
Zic’ th’a-uixuidir sy qacen! (2)”
.
Qhamaxue pcih’im seec’ gui maxe
Wes pe-ac’e quircxem sa-uiplham
Wegu dih’arenir pcheplh dichafew
Diqha quih’aam chitxuiry-am
“Nasip sxuexhuint wy hadejh lhaxe
Wig’yscejawe chislheqhuam! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Adighe pciner chibzerabzem
Adighe facher chowferaze.
“Chawe quidanxer chh’awinaze
Zic’ th’a-uixuidir sy qacen! (2)”
.
Sy negu wic’et-s sy diqha maze
Sy guixelh qaabzer wizoqhaz
Jec xhuare jeeyir nem yemizeqhiw
We daxerras sizidexhuar
“Sy nasip zaquer zidislhaqhuiw
Sy pchache naqhuew sy qacen! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJ CHH’ACHYXIR:
Adighe pciner chibzerabzem
Adighe facher chowferaze.
“Xexes duneeyir pxuezqhafache
Pser zih’axuawe sy qacen! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJ C’IQHUAR:
Chawe quidanxer chh’awinaze
Zic’ th’a-uixuidir sy qacen!
“Xexes duneeyir pxuezqhafache
Pser zih’axuawe sy qacen!
.
. Zitxar : ABROQUE Belle
. Maqir : Ts’ixuibem yeeys.
. G’eeger : NEXUICH Kerym
.
.
. “XEKU G’AAFEM” YI PSALHAPER
.
Chyquih’aas Adigher, jilaqhue kuedim!.. Yafic’as jigh warder chish’ yami-aw!..
Nexh g’aachtas, lhepq wediw dig’aanew!.. Bzey xabzey psory xeg’uedejiw!..
Zi zeman hatk’e dizeplhek’ijime; c’i-a mic’er yi xhuirjinim yilhiwe yibghinat
xekuijhir dy nexhijhim!.. Pykyimy yiguim, lhaqhuiniqhar yiziw!..
.
. SY DAXE!
.
Dy kuebjepem qhaatxe diqhaw wig’iblok’.
Ne daxyt’im sic’eplheniw sxuilhemik’.
Sygu wig’ak’ime sig’omic’ew syt-s wy wijh.
Diqha – mazew se sy neguim wic’emik’.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Diqhary qoh’aj, mazery yoh’aj,
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
.
Wig’izoplhiry syguir vaqhuew g’alindas.
Wig’izoplhiry syguir qhaatxew g’at’ep’as.
Psalhe jip-am se quircibqhaw silhetens.
Quircips wery wy nasipir g’azqhajens.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
Diqhary qoh’aj, mazery yoh’aj,
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
.
Dy kuebjepem qhaatxe diqhaw wig’iblok’.
Ne daxyt’im sic’eplheniw sxuilhemik’.
Vaqhue yizxer diche pe-aw g’ipxuesh’ins.
Diqha bzyyxer diqha fachew pchist’eqhans.
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (pl’e)
Diqhary qoh’aj, mazery yoh’aj,
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
.
YI G’ITEEQHAZEJ C’YQHUIR:
We sy daxe, we sy daxe, syguim wymik’ij!
Syguim wymik’ij!
.
. Zitxar: TH’ABISIM Wimar
.
.
YEEY! NEXHIJHXER GUIPIM FIG’ITXEH’A!..
.
Yeey! Nexhijhxem, l’iqha fache daxer,
G’axhu c’eblem de g’itchift’aqhaar,
Yidmixin apqlhepqim dig’asixu,
Dy quircijhxer byyim yedqhac’iw qhar!
.
Yeey! Nexhijhxem g’itxuefc’am winafe!..
Xabzes guipim psalher pedmidzijiw,
Zeedmih’ajimy, dy pqim yilhiw afer,
Deevqhasas de c’ih’im dixuepejiw!
.
Yeey! Nexhijhxer guipim fig’itxeh’a!..
Xabzef’ daxer dy-a neguim yeeys!
Sawir waner l’iqham xuizec’eflhh’am,
De zy naper txhuimer Qaberdeeys!..
.
Yeey! Nexhijhxem, zeefh’a c’ag’ue f’its’em,
L’iqhar yipsih’aawe g’avqhanas!..
Zi l’ixhuijhy teemitxawe fy ts’er,
Dy quircijhxer sin feyeplh txuefc’as!..
.
. Ziwisar: QACIRQHA Muh’amed
.
.
JENOSYDICXUE g'idac'il'ery dy jilem kued didek'e yi nexhiber zetirawik'as!..
Har de g’idezic’il’axem, duneeyit’imy dy h’aqxer yachixuedqhaqhuinu-am!..
.
YISTAMBILIM DACE MIQHUERY DE!..
.
Wo sy hadejh pc’ant’e guichem
Ciguir chizec’ac’e,
Sy guic’er g’ichytxhiwre
Xekuir saqhabghine,
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
Wo Yistambil qhogu guichery
Weey wineceg’aacey,
Sy qaceniw daxery
Jilem g’ixeznawe,
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
Wo sy cipxhu nexhic’e guicher
Zerichh’ats barynesy,
Dy deey zeribiniwre
Se g’isk’eric’awe,
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
Adighe beyraq guichery,
Weey jhibqham zereeh’a!
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
Wo wo wo ry ra,
Yistambilim dace miqhuery de!
Yistambilim dace miqhuery de!
.
.
“Dy xekuimre dy xuytiniqhamre” g’idezitijinur, haxer t-eeziqhaxa Halih’irras!..
Adighexer yaxuefache dixhuime, Halih’ Lhap’em haxer g’aadiryqhatijins!..
.
XEKUIJHIM DIRAXU MIQHUER ALLAH’!
.
“Nijebereey jecimy rewy!
Vaqhuexer sobjiry Allah’! (2)”
“Chh’atsipem yi bjiqhawre ser miqhue dide!
Yeey duneey! De ts’ixu tf’eg’ueda miqhuer Allah’! (2)”
.
“Mi dy h’ajret pchijhxery rewy!
Ya pse yamiblej miqhues Allah’! (2)”
“We dy c’ale blanexer ser miqhue dide!
Yeey duneey! H’adew g’itxuacej miqhuer Allah’! (2)”
.
“Nijebereey jecimy rewy!
Topijhxer meqhuaqhue miqhuer Allah’! (2)”
“Dizec’eqhueeyajiwre ser miqhue dide!
Yeey duneey! Xekuijhim diraxu miqhuer Allah’! (2)”
.
“Jiler g’izeridegery rewy!
Wer Yistambilag’ue miqhues Allah’! (2)”
“Dizideg’uer dimic’ewre ser miqhue dide!
Yeey duneey! De qhogu diteewiva miqhuey Allah’! (2)”
.
“Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
Jhibqham g’izereedze miqhuer Allah’! (2)”
“Wer zexezidzeniwre ser miqhue dide!
Yeey duneey! Witiku dig’yna miqhuey Allah’! (2)”
.
“De dy h’able ts’ig’uxery rewy!
G’izec’ok’yye miqhuer Allah’! (2)”
“De dy k’yy maqiry ser miqhue dide!
Yeey duneey! Zimy zexymix miqhue Allah’! (2)”
.
“Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
Xi uifem g’og’ual’e miqhuer Allah’! (2)”
“Wer yeg’ual’e parcewy ser miqhue dide!
Yeey duneey! Guibqham dig’yna miqhuey Allah’! (4)”
.
. QUICHH'A Doqhan
.
.
Dy Halih’ Lhap’e! Adighexer, duneeyir chitixu di-Adighere dimuslimenirew
diqhapsew! Adighexem, dy xeku daxemre dy xuytiniqhamre g’idetij!..
.
HADEJH LHAXEW QABERDEEY!
.
Uachh’amaxue wesiw teelhim,
Jecy maxuey nepsxer c’oj!
C’im yi binxer g’yquih’aasy
Maqh haxer yamic’ew yec!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sit dy lajhe, dy xekuijhir
Dimilhaqhuiwre dol’ej!
Dinecej wy deej nexh psinc’ew
Hadejh lhaxew Qaberdeey!
.
Uachh’amaxue dimilhaqhuimy
Ya nexh daxew dy negu c’et-s!
C’ip’e jijem dichipsewimy,
Diroguicxue, har dy xekus!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Sit dy lajhe, dy xekuijhir
Dimilhaqhuiwre dol’ej!
Dinecej wy deej nexh psinc’ew
Hadejh lhaxew Qaberdeey!
.
Dy hane – hadew dy xekuijhir,
Dy nexhijhxer dymi-aj!
C’ip’e jijem dig’aminew
Diwirybin-a dinecej!
.
YI G’ITEEQHAZEJIR: (t'o)
Sit dy lajhe, dy xekuijhir
Dimilhaqhuiwre dol’ej!
Dinecej wy deej nexh psinc’ew
Hadejh lhaxew Qaberdeey!
.
G’eeger: H’AXHUPAC’E Amirxhaan
. “Muh’ajirxem ya Wered”
.
.
Adighexer; jile nesip’exer dy-awe dizedelajhewre dipsewin xueey-a?!.
.
WY KUEC’IM SICHIQHAJEEY!
.
“Qhogu jije sig’yk’iry nobe
Se h’ac’ew sig’ipxueg’uas! (2)”
“Zi apl’e g’izecek’ zaquey
Zi wipc’ey wig’izemiwipc’! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
“G’isxuefh’y zi c’ag’ue f’its’e
Seecasy teep’en g’isxuefc’! (2)”
“Sidefceey Uachh’amaxuejhimy
Sy jheguir yezivqhaqhac’! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
“Se syguim xelhir yigyipstu
Guimaxew g’ipxues-uetens! (2)”
“Sy guic’em yi chexu guipsisery
T’eg’u – t’eg’uiw g’ipxues-uetens! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
“Qhogu hane jije teetaxem
Ya weredim g’ic’ede-uik’! (2)”
“Zeeyincew g’ana wy binxemy
Wy bqhaafe yaxuize-uix! (2)”
.
YI G’ITEEQHAZEJIR:
Hade xekuijhiw Qafqasiw,
We sy pse, we sy duneey!
Xame xeku sicheezecasy
Wy kuec’im sichiqhajeey!
.
.
XEKUIM DICHIRAXU MAXUEXERY SITIWY LAJHECXUET!..
.
Wirisim yi pchicxuexery achek’e g’itxuolhir,
L’iqhar zitirax guichew zawer g’idac’il’e.
.
. YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’owe)
. Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
. Hy! Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
.
Har g’idezic’il’exery meelwanychem c’eeqhuir.
Zirac’il’e lhepq ts’ig’uir abjhigu yizy mixhu jy.
.
. YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’owe)
. Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
. Hy! Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
.
L’i yachexuaw txetxery zeriqhaable neg’uxety!
Bilimijh neg’uijhxety dy xeqhoguir yache!
.
. YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’owe)
. Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
. Hy! Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
.
Mole nepts’iw txetxemy waz pxenjir g’aatir!
Dy xeqhoguir tf’og’uediry leeyicxuer g’idaxir!
.
. YI G’ITEEQHAZEJIR: t’owe
. Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
. Hy! Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
.
Xim yi tolquinxery q’uih’ gyabem g’itower!
H’adewe bdzejheeyxery dybqhuk’e chizower!
.
. YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’owe)
. Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
. Hy! Xekuim dichiraxu maxuexery sitiwy lajhecxuet!..
. Ha lajhe blek’axery yigyiry dyguim chocxe!
.
. Ziwisar, g’eeger: QUICHH’A Doqhan
.
BLEDQHAK’A QHAM DIXEPLHEJIW YI H’EESEPIR, YI KRITIKYIR TC’IJIN XUEEYS!..
.
“Chiqhue Maxuem,” weramxem sloganxer g’ichidmik’yyxew, Adighe Chiqhuek’ek’e
dichichiqhuen xueeys! Dichiqhuenim g’ipitiw bledqhak’a zi qham f’iwe dixeplhejiwe,
har dawere bledqhak’amy habi yi h’eesepir, yi kritikyir tc’ijin xueeys. Dqhazec’efare
dimiqhazec’efare dy jile uexuiqhuexem daxeplhejiwe, dimiqhazec’efa uexuiqhuexer
c’edmiqhazec’efaxem ya sebepxer g’adqhuetiw, haxem ya uexu c’ik’exer revyzyon
tc’ijin xueeys!.. 16.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-6-NE:
.
. ADIGHEXER DIZIQHABYYAXEM G’IDAXA LEEYICXUEXER
.
. Adighexer diziqhabyyaxem g’idaxa leeyicxuexer mixers:
1. Qha 101 pc’onde zawe g’idac’il’as.
2. Ha zawejhim chiqhue diziqhabyyxem ya dzexer jecxem dy Adighe quaje-
xem g’aateewexewre sabyy, bin jami-axew Adighe ts’ixu kuedir zetirawik’a-
xes. Adighe quaje kuedy yaqhasaxes. Maxuexem chiqhue qhaave zyt h’ase
kuedire xade kuedire yaqhasaxes.
3. Diziqhabyyaxer, 1864 qham yepl’ane yi mazem de g’itteeg’uexery ha ma-
zem t’oc’ire zire yi maxuem zawer yawixas. Ha zawer yawixiw dy ts’ixuxem
zewenir chaqhata petire, habi chiqhuey dy quaje kuedir yaqhasaxes. Ya xe-
kuimre ya c’inalhemre ya binxemre ya chh’axemre yaxhuimejin chh’ak’e ze-
waxe g’ynemic’awe neqhuec’ lajhe zami-aa dy ts’ixuxem JENOSYDICXUE
yirac’il’ery l’ijh, fizijh, ts’ixu-ts’ig’u, sabyy, ts’ixuibz jami-axew Adighe ts’ixu-
xem ya nexhiber zetirawik’axes!..
4. Ha JENOSYDICXUEM, jile zeteewik’enim g’idexua dy ts’ixuxem ya ah’y-
chem ya bqhuic’ xuedyzir ya c’inalhexem yiraxuiry Xi F’its’e uifem yaxuaxes.
Xi uifem mejal’exew uita ha ts’ixuxer maxue kued q’uih’xem peplhaxes. Habi
chiqhue Adighe kuedir mejal’exewe xi uifem chil’axes. Ts’ixu 20 yi nexhibe
zimicefin q’uih’xem detxene zim ts’ixu 40 xuedyz yiraxuewre ha dy ts’ixuxer,
yamic’e xeqhoguxem yaqha-apxhuenuxew Xi F’its’e c’i-uim tirawit’ipchh’aa-
xes. Xi tolhquinxem q’uih’ ts’ig’uxer yaqhawiblerek’iwre Adighe ts’ixu kuedir
xim yith’alaxes. Xekuim yik’axem xim yimith’alexew zideg’ua c’ip’exem ya xi
uifexem nesaxer, zyk’ zi c’p’e yamiqhaag’uexew ha xi uifexem maxue kued
chipaqhaplhaxes. Habi chiqhuey Adighe dy ts’ixu kuedir mejal’exewe ye si-
magexewe xi uifexem chil’axes. Ts’ixu chag’uexem, Adighe xhigebz kuedir
yachaxes. Hapxuedew xekuim yiraxuiw yiraqhak’a Adighe ts’ixuxem ya bji-
qhar, xame c’eniqhalejh kuedim ya h’eesepxemk’e meelwan zire niquerem
c’eeqhuir.
5. JENOSYDICXUEM g’eela dy ts’ixuxem chich zi qomiry zeriwinaqhuexew
Sibirim yaxuaxes.
6. Xekuim g’yna dy ts’ixuxem, ya c’inalhexem ya nexhibexer habixem g’aati-
raxaxes. Zeblaqha winaqhuexer zir zim pe-ac’e zexuaqhaxhuin chh’ak’e, ha
winaqhuxer quaje chh’axuexem yaxuaxes.
7. Xekuim yiraxua winaqhuexem chich xekuim g’aziqhazejaxer zyk’ xekuim
yiramiqhah’axewe haxer psory Sibirim yaxuaxes.
8. Kominyzmir 1917 qham yawijhk’e xekuim g’izeryh’aw mylytan kuedir Adi-
ghe quajexem g’uexery, quajexem desiw chipsew lajhe zami-aa Adighexer
pts’i chh’awsiqhuexer ja-axewre zetirawik’axes! Ha rejimim chiqhue dy Adi-
ghe kuedim ya psewip’exer, ya c’inalhexer habixem g’aatiraxas. Winaqhue
kuedir zichipsew quajexem daqhak’iwre neqhuec’ quajexem yaqhag’uaxes.
9. Kominyzm rejimim chiqhue t’eg’u – t’eg’uiwre Adighe ts’ixuixhuxem ya
zi qomir, zeri-Adighexem chh’ak’e chexuiw yawik’axes.
10. Adighe Bzec’eniqhalejhxer dy Adighe Txik’er witikuim g’iraqhah’aniw ze-
lejhxewe chita ya zi latyn txik’e systemir, 1936 qham men yac’iry (ha txik’er
zeeh’anir ya-atiry), habi yi p’ek’e Adighebzer yiryttxiniwe, Adighebzem zyk’
yeg’u mixhu, Adighebzem yi txiqhaxer zyk’ yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere
g’azimiqhaxhuif “Slav Txik’er,” lhechiqhak’e Adighe txik’ew yaqhuivas. Ha
txik’em; yilhes 80 lhandere Adighexer deeqhah’awleeyir, hapxuedyz yilhes
lhandere Adighebzer zyk’ yimiqhabawew yeeth’aler. Har, yigyi Adighebzer
yiqhal’enim nesas!.. “Slav Txik’er;” dy Adighebzem yeg’u zerimixhuim, habi
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izerymiqhaxhuifim chh’ak’e,
Adighexem, Adighebze daxer yachiqhuipchejxew xueejhas!..
11. Yet’ane Duneey Zawem chiqhue Rostov cheh’arim nes g’ag’uaw chita
Alman dzexem “Adighe ts’ixuixhu kuedir yade-apiquaxew” ja-axery ha pts’i
chh’awsiqhuemk’e ha ts’ixuxer xekuim yiraxuxery Sibirim yaxuaxes. Ha dy
ts’ixuxer, l’ejixu h'aps lejhap’exem lhechiqhak’e chaqhalejhaxes!..
12. Yet’ane Duneey Zawem Almanir chyg’uetijim chiqhue, dzem xetxew Al-
manyem nesixu chizewa Adighe ts’ixuixhu kuedir, zawer zerawixiwe haxer
xekuim g’aamiqhag’uejxewe Sibirim yaxuxery, haxery l’ejixu h'aps lejhap’e-
xem chaqhalejhaxes!..
13. Yet’ane Duneey Zawer chywixam chiqhue dzem xetxew zewa dy ts’ixu-
xem, yeezixer Sibirim zeraxuinur zerizexaxiw, Awripe cheh’arxem g’uexery
habixem zichaqhapchg’uaxes. Awripe chi-a Yngyilyz dzexem ha ts’ixuxem
kuedk’e ya nexhiber yawibidxery, Ysvicrem Drau zy ts’e yi psixhuem haxer
zexeta Wiris dzexem chiratijaxes… Wiris dzexemy; yeezixem yaqhuisexew
zewaxe, mynybl xuedyz xhui ha ts’ixuxer, 1945 qham, yetxuane yi mazem,
t’oc’ire yire yi maxuem Drau psixhuem chizetirawik’axes!.. Habi chiqhue dy
ts’ixu zi qomir, Awripe quircxem c’epxhuexery habixem zichaqhapchg’uas!..
Hapxuedew l’eniqham g’eela ha ts’ixuxer zefezechiw Ameeryka apxhuaxes.
14. Dy zemanim dig’aag’ueme; g’ittiraxa dy xekuim JENOSYDICXUER g’i-
chidac’il’a Adighe c’inalhe didexem, hotelicxuexer, acane g’icheejexip’exer
chiraqhac’xery yeezixem ya ts’ixuxemre xame xeqhogu g’yk’a ts’ixuxemre,
dy cexydxem ya q’a c’i-uxem acane g’ichiraqhajexaxes, Halih’ Lhap’em zyk’
chimiwik’itexew!.. Habi yi h’eesepir Halih’ Lhap’em zeratijinuxemk’e de zyk’
guirichxhue dy-a-am!.. H’eesep Maxuem, dawere chizaqhac’eqhuenuxemy
tlhaqhuinus!..
15. Ya xekuir g’aatiraxaw Suriyem chipsew dy Adighexer ha xeqhoguim g’i-
chixhua zawem g’ixenaxe petire, haxer ya xekuim yiraqhah’aja-am! Ha g’a-
xhuiqhar, de Adighexem deejk’e zi ybreticxue xhuin xueeys!.
. Yigyi newijh g’idaxinu leeyicxuexer zerixhuinu c’ik’exer zic’er Halih’irras!..
Halih’im; hadireey muslimenxem yaqhuisewe de Adighexery dig’yxhuime!..
Hawe de Adighexem, mi duneeyim g’ichitteexue wazyfe lhap’exer chi-axes!
. Adighexer; dit’isiwe dy g’ag’uenum f’iwe deeguipsisin, g’itc’exhuenu dy
binxem ya g’ag’uenuxer nexhif’ dqhaxhuin chh’ak’e dizeteetin xueey dy jile
qhogu zaxuem diteeh’awe, habi diteetiwe, ha qhoguim diryg’uew dipsewin,
ha dy jile qhogu zaxuem dqhazec’en xueey g’yqhaxhu dy jile uexuiqhuexer,
dimiguivew, c’exiw dqhazec’en xuuey g’oxhuir! Neqhuec’iw jit-an xueeyime;
Adighexer, Halih’ Lhap’er zerixueeyim xuedew “ts’ixuif’xer” dixhuiwe, pejiw
dihapxuedexew dipsewin xueey g’oxhuir!.. 29.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
XEKUIM DICHIRAXUIM CHIQHUE ADIGHEXER ZETIRIZAWIK’A
C’IK’EXER ZILHEQHUA ZI ADIGHEL’IM HAXER G’IZERY-UATER:
.
FIG’ADA-UE TS’IXUXE!
.
Fig’ada-ue ts’ixuxe!
Fig’ada-ue psory!
Psalher Qafqas quircijhxers:
Yamic’ejim xeh’aa uexhuiqhues,
Zeman pcaqhuem c’yxhuima guawes,
Nobe fyguim g’adqhak’ijinur!..
.
Se ha maxuem q’uih’ teedzap’em
Sig’i-uik’iry sig’eejhas!
Que yechanem sig’asawe
Zi cu g’aag’uew g’isxuezas!
.
Jhak’em nepsir g’ichipitg’uim
Selam tiqhuer yiroh’alhe,
Sig’oguibjhiry “l’i yi lhepqim”
Jis-aw c’alem sixuoxhuic’e.
.
“Zi lhebaques we wy nepsir,
Plhaqhuijinum g’ipxuenejir.”
Jy-aw cumy sy lhewijhir
Yi qhogu hanew c’epxhuejas.
.
Se g’izokyir ha lhebaquer,
Bqhuenc’aqh guerim siroh’al’e!
L’awe chilhir c’eeqhu cheniquem!
L’ewe chilhir habi xiwibjem
Zi chytxu xhuiniw g’ic’ek’ins!
.
Zy gyanebqhar fic’a hanem
Yi ner g’aaplhew pser chynas!
Zy psem yege yi sabyyiry,
Zeca bqhaafem c’eqhuelhh’aas!
.
Nasipincew g’aalhxua ts’ig’uir
Cxeniw xueeysy xok’yyik’!
Zy pse pitxem har zexaxiry
Plhaqhuiw yaguir g’owizik’!
.
T’eg’u che-uijiry awa diqham
Yi ne ts’ig’uxer c’ylhefas!
Sery c’ag’uer zihanezequem
H’adeteepxhue yaxuesc’as!
.
Cum jy-aawe se sy nepsir,
C’ag’uem teetiw slhaqhuijas!
Mys habdeejim sywvik’iry
Se th’alhane bidew sc’as:
.
G’izeda-uer, aqil zy-ar,
Mi uexu bzagem g’eezqhaliniw
Yngyilyzimy Tirku pachtih’imy
Sy xeku daxer chisxhuimeniw!
.
Yemine wizir zixeh’apawe
Ziteeg’uedejir Tirkuim nesaxers!
Ya nexhibyt’ir xir g’awquibeeyiry
H’ap’ats’e uisiw xeg’uedejaxes!
.
G’aneja t’eg’uir mi quak’e – bghik’em
Deviwbidawe divoqhal’ih’ir!
Fe yit’aney fy th’alhanes,
De dy ts’ixuxer f’iwe flhaqhuiw,
Bghiris lhepqiw chi-a psomy
F’i g’eexhuil’em fe fy guapew!
Har hapxuedew chitir pejim
Zilhemik’xer chixeg’uadem,
Dy ts’ixuibzxer cipl’ejhaqhaw
Xhaan beeyguelxem chizerapxhuem
Xet yi h’ade fe vqheeyar?
.
Leey g’itteeh’aw sit c’evdar?
H’apechipxe byyim yaxuexhuiw
Sit fe diwe c’evmitxar?
Zem Chamylim, zem Halih’im,
Zem pachtih’im firyl’ig’ues!
.
Denew p’ere fe ts’ixuqhaapts’ew
Yeminejhxem fy g’eejhap’er?
Xet yi xabzem teediwixuenu
Fe fy h’adem yi c’elhh’ak’er?
.
Sin fxuetc’inut blachh’a f’etiw
C’im har xept’em c’ir ghizinus!
Maf’e tc’ire fixeedqhaash’am,
Wiz xek’inus fy jherimem!
.
Har psom nexhire nexh fxuefaches,
Uis faxuexhuim psipts’eblejhxem!
Ts’ixu nailetir ziteexuawe
Chxhuih’ir chxhuih’im xireeg’uade!
Zy guibamp’e mit’isaxem
Fe fy wijhir yaxuixhu maxue!
.
Adighe beyraq guichery,
Weey jhibqham zereeh’a!
.
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
.
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
.
Dy deej ya xhabarxery
Xet de g’itxuyh’inu?!.
.
G’eeger: MISOSTICXUE Pchizebyy
.
GUI ZALHITTEN XUEEYXER:
Mibdeejim tettxeja ha pselhek’er; de Adighexem deejk’e zi ybreticxue
xhuin xueeys! Adighe Jilem dy chh’am ha g’iryg’uaxem, habi hatk’e ze
dig’aaqhawicin xueeys! Adighexem g’idac’il’a jenosydicxuem yi zi ah’a
t’eg’uir yilhaqhuiwe zipsewa zi Adighel’im haxer g’ic’y-uetar; g’axhuinu
c’eble Adighexer dig’yqhawicin chh’ak’es!.. Ha zemanim dy Adighexer
g’aziqhapts’axem ya binijxem; nobey jeey de Adighexer, “Slav Txik’er
Adighebzem yog’uir” ja-ary tinciwe dig’aaqhaapts’er! Adighebzem zyk’
g’eemig’u Slav Txik’er lhechiqhak’e zeridaqhah’ak’e g’aminexewe, ya
bzequitexem dy Adighebzer yiraqhaquiter!.. Haxery, de tlhaqhuif-am!..
Adighexer sit chiqhue dig’ichiwicinur? Habi hatk’e dig’awicin xueey-a?!.
Adighebzemre Adighe Kuilturimre l’ejxewe haxer t-ac’ek’a xhua newijh
dig’ichiwicinur?!. Adighebzemre Adighe Kuilturimre dymi-aj xhua newijh
dig’awicime, habi zyk’ zi maine yi-ajinu-am! Dipchil’xewe dipsewijinus!
Harasy g’itc’exhuenu dy binxem, c’eble Adighexem ya g’ag’uenuxer f’i
zerixhuinim pejiw dixueeyiwe chitime; zi maxue yape gyic’e dig’awiciw,
zyk’ nec’iw zeman bledmiqhak’iwe, Adighe Txibze Cexydxem yalhxery
xepchawe g’axhuiwe witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer “yege-
qhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhuif, habi yi daxaqhar
“nerilhaqhu didew” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txik’e system
zaque dy “Adighe Txik’er;” yape gyic’e dy winexem, habi k’elhig’uewe
dy yeqhagyap’exem chizeeth’awe dixueejhen xueeys!.. Alternatyfince
ha dy jile txik’e system zaquemk’e, dy winexem, dy nibjhic’exemre dy
sabyyxemre, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre chadqhaagewe
chadqhac’en xueey g’oxhuir!.. 16.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. 1864 BÜYÜK ÇERKES SOYKIRIMI VE SÜRGÜNÜ
.
Savaşın bittiği ilân edilince silahlarını bırakmış olan insanları, suçlu ve suçsuz
ayırımı yapmadan ve çocuk, kadın, yaşlı, hasta ayırımı yapmadan (çocukları
biribirlerine bağlayıp topçu hedeflerine koyup top atışları ile öldürerek) ülkenin
nüfusunun yarısından çoğunu JENOSİD uygulayarak öldürmek, askerler insan
öldürmekten yorulunca kalan insanların yarısından fazla olan bir buçuk milyon
insanı iki ay içerisinde ülkeden kazıyarak sürgüne göndermek, arta kalanların
çoğunu da Sibirya’ya esaret kamplarına sürerek onların büyük çoğunu orada
yok etmek, vatanlarında bırakılan insanların her türlü varlıklarını gasbetmek,
onları akrabaları birbirlerinden kopararak farklı köylere sürmek, çeşitli işkence
uygulamak, günümüze kadar ve halen devam eden arada bir failleri meçhul
cinayetler uygulatmak ve halklara 80 yıl boyunca Kültürel Jenosid uygulamak;
bunların tamamı uygulanan BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ’nün
unsurlarıdır! Devlet gücünü, halklara JENOSİD uygulatmak için kullanmaktan
daha büyük bir insanlık suçu olabilir mi?!. Bu JENOSİD VE SÜRGÜN, insanlık
tarihinin kaydettiği en büyük suçsuz insan katliamları ve sürgünüdür! Bu olay;
tüm Kuzey Kafkasya Halkları’na, özellikle ve büyük çoğunlukla Adıge Ulusu’na
uygulanmıştır! Adıge Ulusu’nun nüfusunun yüzde doksanı, vatanlarından tam
kazınarak dünyanın çeşitli ülkelerine, 40’tan fazla ülkesine sürülmüşlerdir!.. Bu
olay; katliamlardan da daha öte olan, dünyada uygulanan en büyük toplumsal
zulümlerden bir tanesidir! Bu katliamları, uygulanan zulümleri ve büyük sügünü
unutabilmek mümkün değildir! Olay bir kin sorunu hiç değildir! Olay; insanların
kalplerine ve doğacak olan çocuklarının genlerine kazınmış olan büyük bir acı
sorunudur! Bundan dolayı gelecek nesil insanların da JENOSİD VE SÜRGÜNÜ
unutabilmeleri mümkün değildir! Unutabilmek için anmalar, gençlere sloganlar
bağırttırmalar yeterli olamaz! Acılar sonradan mutlaka depreşir! Anmalar ancak
acıları belki biraz dindirebilir o kadar! Susmak ve BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ
VE SÜRGÜNÜ’nü inkâr etmek; Yüce Yaratıcı’nın indinde, büyük suçları daha
çok büyütmekten başka hiçbir işe yaramayacaktır! Bu tarz hareketler çözüm
getirmeyeceği gibi hiçbir yarayı da sarmayacaktır! Zaten hâkim olan devletin
o şekilde bir sorunu yoksa, sorunu tek çözecek olan Yüce Yaratıcı’dır! Hesap
Günü’nü beklemekten başka bir çare, zamanımızda gözükmemektedir!..
.
Bazı büyük Batı Avrupa Devletleri; Rusya'ya ekonomik destekler vererek bu
büyük insanlık suçuna ortak olmuşlardır! Buna ilâve olarak BÜYÜK ÇERKES
JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ’nü perdeleyerek dünyadan gizli tutmuşlar, olayları,
âsilere karşı Rusya’nın uyguladığı küçük operasyonlar olarak bütün dünyaya
açıklamışlar ve bütün olayları “Rusya’nın iç sorunu” olarak ifade etmişlerdir!
Suça ortak olduklarından dolayı BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ
her gündeme getirildiğinde, bu ülkelerin temsilcileri, olayın tamamını sıradan
küçük bir olaymış gibi değerlendirerek “Bu olayı Rusya’nın iç sorunu olarak
gördüklerini” ifade etmektedirler! Başka olaylarda dillerinden düşürmedikleri
“Adalet, İnsan Hakları,..” kavramlarını bu olayda tamamen unutmaktadırlar!
.
Vatanlarını ellerinden almak için halkları katledenler ve katledenlere destek
vererek yardım edenler, Yüce Yaratıcı’ya çok zor hesap vereceklerdir!..
.
29.09.2017 Yılmaz Özcan
.
.
. KENDİLERİNİ YARATAN ALLAH’TAN HİÇ UTANMIYORLAR MI?!.
.
Bir asır boyunca yaptığı savaştan sonra 1864 yılında savaşı kazanmasını
müteakip uyguladığı BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE SÜRGÜNÜ’nün en
büyük katliamanın gerçekleştirildiği günün yıldönümlerini bayram olarak
kutlamak, zerre kadar insani duygular taşıyan insanların yapabileceği bir
iş değildir! Şunu merak ediyorum: Bu insanlar kendilerini yaratan Allah'tan
hiç utanmıyorlar mı?!. Bir şeyi daha merak ediyor ve o soruyu da uçakları
kutsayanlara sormak istiyorum:
.
ACEBA İNCİL’DE, JENOSİD UYGULANMASI HAKKINDA MESAJ VAR MI?!.
.
Aceba İncil'de; "farklı inançta olan halklara soykırım uygulanarak o insanların
vatanlarının gasbedilmesinin" haklı ve meşru operasyonlar olduğunu belirten
herhangi bir mesaj var mıdır? Rusya ve 1864 BÜYÜK ÇERKES JENOSİDİ VE
SÜRGÜNÜ’nü meşru olarak gören Ruslar; nefesler tükenerek hesap gününe
ulaşıldığı zaman, orada, kendilerini Kafkasyalılar'a değil de, Yüce Yaratıcı'ya
affettirebilecekler mi?!. 30.05.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEXEM, G’IDAC’IL’A HA JENOSYDICXUER TCHIQHUIPCHEJINU-AM!
.
1864 Qham yi Naqiqha Mazem yi 21 Maxue!..
.
G’idac’il’a Jenosydicxuemre dy Xekuim Diziraxuamre ya “Chiqhue Maxue!”
.
Adighexem dy “Chiqhue Maxue!”
.
ADIGHEXEM G’IDAC’IL’A HA JENOSYDICXUER;
.
. Tchiqhuipchejinu-am!..
.
. G’itc’exhuenuxemy yachidqhaqhuipchejinu-am!...
.
. G’idezic’il’a jilexem, dy h’aqxer duneeyit’imy yachixuedqhaqhuinu-am!..
.
.
MEESAJ YE-7-NE:
.
. ADIGHE XHIGEBZ TH’AMADEM YI XHUAXHUER
.
. Qafqas Zawejhim; Adighe Lhepqim nat’e g’ixhuyc’as muh’ajir qhogu haner.
Adigher chizebghiridza xhuas, mi duneeyijhim. Yit’aney lepqir yi wijh yitas, yi-
xhuimejiniw yilhes myn bjiqhak’e g’ideqhoguirig’ua yi xabzer, yi bzer, yi psem
g’yqhaxhua xhuask’er. Adighe Lhepqim yi psem yi detxene zexec’ery, guawey
guif’eqhuey; zexypchewre g’eeg’uek’a yi pcinalhexerras, nobereey Adighe de-
nek’e chixetiry Pasereey Adighe Guipsisem yezicel’ejir. Adigherra-am jizi-aar:
“Psalhem g’ymik’ar, Adighe Pcinem g’ipxhuy-uetens!..” Mi qhibze g’aafejhxer
xuedes h’alhe-uibzem! Dy blek’ar gui-aqhuemy, xuedes g’ibja-a guixem!
Th’am; dy g’ag’uenir, zi lhepqicxue zeriwbidijinum yeey yic’!..
. Harasy yigyi nobereey konserim fig’idoqhablaqha! Yigyipstu fizede-uenu
g’aafem yi ts’er, “H’apts’eey G’aafejh” jy-aw haras.
.
.
G’IVOGE UACHH’AMAXUE
.
Sy kuec’im yisa sy binxer
Fic’epxhuew dene fig’uat?!.
Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer
Bidzice fxuesc’iw fisp’at!
.
Sy zaque guibqham sig’yvnew
Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?
“Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”
Hapxuede xabze fxelhat?!.
.
Yigyi psi werxer sy nepsiw
Fe binxem chh’ak’e g’ojex!
Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw
Fe fig’aslhixhuew soplhix!
.
Zem yiniw sy pcher xizociry
Xim hadiric’k’e siflhoxhu!
Fizmilhaqhuijiw sizeciw
Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.
.
Fe fizdyk’awe xeku daxer
Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.
Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer
F’iqhuem har xesiw beqhuaw.
.
Adighe lhepqiw sy binxer
Dene lhenique apxhua?!.
Fig’ixueg’uejit sy apl’em,
Zew t’isijins sygu beghar!..
.
. BALHQAR Fowset
.
.
ZEMAN KUED NEC’IW BLEDQHAK’INU G’IC’EK’INS!..
.
Maxue kued blek’inu g’ic’ek’ins
Guelhiw dy ar dybqhuim,
Yi-aw zi nec’iqha dyguim, yinicxuew!..
.
Qha kued yih’inu g’ic’ek’ins
Dy chik’aqhamre dy g’uedijin c’echiqhuemre,
G’ymik’iw zi wisag’ue wisere sy jilem yi zi maqire!..
.
G’iddeeg’u tf’aqhac’iw lhaxha tf’elhir,
Dimilhaqhuiw dizerymiqhabaquer habi,
Zeman kued nec’iw bledqhak’inu g’ic’ek’ins!..
.
. H’APAGHE Eerh’an
. G’izezidzek’ar: YEMUZ Yilmez
.
.
. DIXEMIG’UEDEJIN CHH’AK’E ZIGUEREXER TC’EFIN XUEEYS!..
.
. Adighe Kuilturir ziqhabeqhuenu uexuiqhuexer dimiqhazac’ewe dig’aafe qui-
deeyk’e dig’aanewe g'axhug'aac'exem deeplhiw dichitk'e, Adighebze, Adighe
Kuiltur uexuiqhuek’e xamexem zazipxaxem ji-ac'e daxuexhuk'e; Adighexer di-
xeg’uedejin f’ek’a dizidinesin zi c'ip'e chi-a-am. Dy kuimbxer g'izerat' c'ik'exem
ya zaxuedexer tlhaqhuifiwe, Adighexer dixemig'uedejiwe dipsewifin chh'ak'e
sebep xhuinu ziguerexer tc'efiwe, tc’a ha dy c’iqhaxer zerijilek’e witikuim g’yt-
lhh’an xueeys!.. 06.07.2016 YEMUZ Yilmez
.
.
SY BZEW SY ADIGHEBZE
.
Chi-as, ja-aw dy bzer mainences.
Chi-as, ja-aw dy bzer quileeyinces.
Bezer uexuk’e mixhuiwe neqhuec’ guerxem
Ya chh’am wy-abenir g’eemizeqhs.
.
Har jizi-am, haxer zy jhe yeziqhag’uim,
Yi hane bidzicer yeec’ h’arem!
Zy bzer neqhuec’ bzek’e zixhuejim,
Sit yimixhuejinu g’ixuenen?!.
.
Txidem; yi g’eejheqhuem, dy Adigher
Psih’aalhaxuew guibqham yirypxhaas.
Kuedir zeripsalher Iarapibzes.
Nexhibejs Tirkuibzem yilhexhaar.
.
Chi-as Yngyilyzimy Fransiziwy f’ek’a
Har zimic’ej sixuezas.
Ye Tirkuibzer yi hanedelhxuibzew zilhitej
Adighey seepselhas.
.
Saf’ena-am haxem, saghyya-am.
Sygu yac’eqhuiw ya ar squizijas.
Xexes lhepq zy xeku zif’eg’uedaxem,
Sinechxheeyiw ya c’ib syplhejas!..
.
Sit yac’en habixem, sit ya maxue!?.
Sitiry ya pchedeeyiwe nexu g’ak’in!
Qhaac’e zef’emih’am yi qharybxem,
Txibzey, bzey sitk’e yagu g’ak’in...
.
Txibzer yi teep’enime bzer mexuabe,
Bzem zeecec’, xuytiw zeewquedyy.
Txibzer pe-ac’ame, bzer mel’ejir!
Guir bqhademih’ajiw har medyyir...
.
Se sixueey-am l’eniw, sy bzer nobe.
Se sixueey-am l’eniw, har pchedeey.
Sy bze daxers, syguir ziqhaxuaber.
Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
.
Bzewe chi-am pc’ecxue yaxuefaches.
Bzewe kued yic’eniw xety xueeys.
Hawe zi bzes, syguim g’idewibzer.
Sipxuireexhu quirmen we, sy bzew sy duneey!
.
. YELHMES Awladyn
.
.
. ADIGHEBZEM YI ZYXUEDAQHAXER DIMIC’EJINIR H’ADIQHUEDAXES!..
.
. Adighebzem yi zyxuedaqhaxer dimic’ejinir h’adiqhuedaxes! Adighebzer f'iwe
dimic’ejinir yemig’u dides! Habi chh’ak’e Adighebzem yi maqxem ya zyxuedaqha-
xer, haxer zerizegueh’a, zerizek’elhig’ue c’ik’exer, c’exiw zedqhac’en xueey g’o-
xhuir. Adighe Txik’er zedqhaac’eme; Adighebzem yi maqxem ya zyxuedaqhaxery,
habixer zerizegueh’a, zerizek’elhig’ue c’ik’exery zedqhac’a xhuinus. Adighexem
psomy Adighe Txik’er c’exiw zedqhac’en xueey g’oxhuir…
23.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. DY BZER DIF’EMI-UEXUIJIME, NEQHUEC’ JLEXEM DAF’E-UEXUIJIN-AM!
.
. Dy bzem yi p’alher dimic’ejiw har dif'emi-uexuijime, neqhuec’ jilexem Adighe-
xer pejiw daf'e-uexuin-am! Neqhuec’ jilexem; ya bzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e
didere zeeh’aqhuaf’e didere g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didew g’a-
ziqhalhaqhu txik’e system zami-a, neqhuec’iw jit-ame, ya weredxemre ya xhua-
xhuexemre ya pselhek’exemre tinc didew yemigef jilexem, ts’ixuxem, pejiw pc’e
xuac’inxe-am, c’aqhue ts’ixuifey yiraplhinxe- am!.. 29.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. YI BZEM ZEEY XUEMIXHUIJ JILER TH’AMICHK’E DIDES!..
.
. Yi bzem zeey xuemixhuij jiler th’amichk’e dides! Adighexem; Adighebzem
yi zyxuedexer f’iwe zeridmic’ejir, habi, ts’ıxu zeriziwy zerijilewy yiryquiwe zeey
dizerixuemixhuijir, dy th’amichk’aqha dides! Dy zemanim Adighexer dizixuee-
yim xuedew dizerimixhuifim yi sebep pejxem ya g’ixek’ip’er; xamexem tinciw
dig’izeraqhapts’efirras, zerijilek’e kuediw g’aqhapts’eqhuaf’e dizerixhuirras!
. Dqhawizexuijin xueey g’axhu dy chitik’exemre dy c’ik’exemre mixers:
1. Adighexem dy sitiry naxue didexes. Mif’ ha chitik’em, Adighexem yi zeran
kued g’ok’ir. Har hapxuedew zerixhuir, kuedim tlhaqhuif-am. Dy sitiry qhapch-
g’ua xhuin xueey-am. Hawe Adighe pejxem dy sitiry naxuey xhuin xueey-am.
Ts’ixuxem yac’exew chitimy, Adighe pejxem dy sitiry g’atpselhin xueey-am.
. Yaguxer pejiwe Adighe Kuilturim yemipxa dy ts’ixuxem, dy sitiry yajeet-an
xueey-am. Zic’en xueeyim, nexhibe mixhuiwe yiryquin xuedyz jeet-an, habi
jeet-aaxer zerizeryh’a c’ik’exemy dik’elhiplhijin xueey g’oxhuir.
2. Kued didew g’itxueguapexemy, xamexemre habixem ya piceqhu dy ts’ixu-
xemre, sit chiqhuey dy winexem g’eedqhableqhan xueey-am.
3. Adighebzer, Adighe Kuilturir, Adighe Taryxhir, haxem teelejhih’aa dy ts’ixu-
xer pejiwe zif’emi-uexuij dy ts’ixuxer; dy kuiltur lejheniqhaxem zyk’ g’eedgen,
habixem ziguere yajeet-an xueey-am.
4. Adighebze, Adighe Kuiltur, Adighe Taryxh uexuiqhuexemk’e; sitim yi wina-
fec’y yireexhu xamexem yaji-ac’exew, habixem yaxuelajhexew chit dy ts’ixu-
xemre yaguxer xamexem yeba Adighexemre zyk’ zatpxin xueey-am. Adigheb-
ze, Adighe Kuiltur uexuiqhuexemk’e zaxuew sitxer tlhaqhuxew chitimy, zimy
deemiwipc’ijiw, der – deriwe haxer dqhazec’en xueeys. Adighebzem zeey di-
xuemixhuijiniwe zyk’ amal dy-a-am. Habi chh’ak’e zi maxue yape gyic’e dy
Adighe Txik’er zedqhaac’ew zeeth’aw dixueejhen, har tts’ixu Adighexem pso-
my yadqhats’ixuin, ha dy txik’er zeeth’awe, Adighebzer zimic’e dy binxemre dy
c’aleqhualemre g’itpic’a dy ts’ixuxemre, dy Adighebzer yadqhaagew yadqha-
c’en xueey g’oxhuir. Ha dy jile uexuiqhue lhap’em chh’ak’e zi c’ip’em, ziguerim
“xhuin” g’ee-ytxin xueey g’axhu-am! Di-Adighewe ha dy uexuiqhue lhap’emk’e
dizerixuytir, Halih’ Lhap’em g’idytawe har dy zi h’aq lhap’es! Ha dy h’aqir g’itti-
ryxinu zyk' zimy h’aq yi-a-am. Ha dy uexuiqhue lhap’em zerijilek’e hapxuedew
deemiplhawe, ha dy qhogu zaxuem diteeh’awe dirymig’uawe; yilhes myn ble-
k’amy “jile xuyt” dixhuijifin-am. Har; zyk’ zichidmiqhaqhuipcheme, dy binxemy
f’iwe yadqhaac’ew habixemy zyk’ yachidmiqhaqhuipcheme, zaxue didew tc’a
xhuins!..
. Adighexer, Adighebzem zy xuedaqhaxer dimic’ejiwe, dijeeyiwe dizerichitim
chh'ak’e; Slav Txik’er Adighebzem zerideemig’uimre bzequitexem Adighebzer
zeraquitemre tlhaqhuif-am!.. Bzequitexem Adighebzem mixhumic’aqha kued
g’irac’il’as! Yigyiry g’irac’il’er! Haxer zeridmilhaqhuifir, dy zi th’amichk’aqhas!..
. Yeey Adighexe! Habi hatk’e dig’avqhawic! G’ittirap’aw nobey g’itteelh, Adi-
ghexem zyk’ g’idemig’u ha th’amichk’aqhar; ts’ixu zeriziwy zerijilewy ziteediv-
qhadzy, Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre c'exiw zeey dixuevqha-
xhuijy haxer l’ejiniqham g’eedivqhaqhal!.. Hapxuedew de Adighe Jiler xeg’ue-
dejiniqham zig’eedivqhaqhal!.. 29.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. MEESAJ YE-8-NE:
.
. TH’ABZEMRE TXIBZEMRE
.
. “Th’am ts’ixuxem g’aaxuy-uexuaxer” txibzek’ey g’aa-uetaqhanty, yilhes mynych
yiqhuineqhu yape psewa Pasereey Adighexem; txibzer, “Th’abzew” ya-uas. Ha lhexha-
nem k’elhig’ue zemanxem Adighexer; “Th’abzem, c’eniqhaxem, txibzem” pe-ac’e xua-
qhaxhuxew daqhaxuexaxe newijh, Th’abzem yi mainery zeg’uek’iry “damiqha” xhuas.
Yilhesyche zi-t’uch lhandere Adighe winaqhue damiqhaxew zirah’a Pasereey Adighe Xi-
yerogulyfxem chh’ak’e nobey Th’abze ja-ar.
. Xiyerogulyfxem, arke-olojyyk’e qiymet ya-as. Lhepq guerexem, pasereey zeman-
xem xiyerogulyf txiqha chh’axuexer chizirah’aaxes. Xiyerogulyf txiqha guerexery; yi-
lhesyche kued g’axhu zi zeman g’uets’im chizeg’uek’xewre ya g’axhuiniqhaxer yiryqu-
xery dy zemanim chizirah’a h’arf systemxer g’axhuaxes.
. Chizirah’a bzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’azimi-
qhaxhu txik’e systemim; ha bzer, dy lhexhanem chyqhapsewijifinu-am. Neqhuec’iw
ji-an xueeyime; yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu
txik’e system zymi-a ye yi-aw chitimy, zeeyxem, ya bzem yeg’u dide g’axhu ha ya txi-
k’e systemir ziramih’axew chitime, ha bzer, dy lhexhanem kuedire chipsewijifinu-am!..
. Dy lhexhanem, Adighebzem, hapxuedew zi xeg’uedijiniqha chh’achit-s! Adigheb-
zem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’azimiqhaxhuif “Slav
Txik’er” systemimk’e, Adighebzemre Adighe Kuilturimre kuedire psewijifinuxe-am!..
. Hawe mi kyitapimre txiqha k’ec’xemre g’ichit-ueta “Adighe Txik’er,” Adighexem
yeg’uire – yechh’irew, yiryquiw zeeth’ame; Adighebzer, dy lhexhanemy g’ag’uenu ze-
manxemy xexhuewre chipsewifinus! “Adighe Txik’er;” Adighebzer, dy zemanimy g’a-
g’uenu zemanxemy chizih’ifinu, chiziqhapsewifinu, alternatyfince dy jile txik’e system
zaques. “Adighe Txik’er;” Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem c’yqhu zi zeman
k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexewe zeqhuisew (anonymiw) witikuim g’ira-
qhah’aawe, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’a-
ziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’aziqhalhaqhu, alternatyfin-
ce dy jile txik’e system zaques. “Adighe Txik’er” zeeth’ame, Adighebzek’e tinciw dit-
xefinus, dilejhefinus. “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzek’e c’eniqhaxem dateelejhi-
h’ime; Adighexem, c’eniqhak’ey eekonomyyk’ey c’exiw zig’adiwjhijifinus, Adighebze-
ry xexhuewre psewifinus.
. Adighexem, Adighebzemre Adighe Kuilturimre dy lhexhanemy g’ag’uenu zeman-
xemy xexhuexewre zerichipsewinxem dixueeyiwe chitime, zimy zeedmiqhaqhaguivew,
alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” c’exiw g’aatchtew
zeeth’awe dixueejhen, ha dy jile txik’e system zaquemk’e dy winexem, dy sabyyxemre
dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre chadqhaagewe, chadqhaac’ewe
dixueejhen xueey g’oxhuir! Ha dy jile uexuiqhue lhap’exer c’exiw dimiqhazac’eme; dy
Adighebze daxery dy Adighe Kuiltur daxery, dy ts’ixuxem c’exiw yachiqhuipchejinure
haxer zadepsew xame jilexem (ya zi niquer gyawir jilexem) c’exiw yaxetg’uih’ijinuxes!
Mys ha g’axhuiniqha eeyim yi veebalir; dy lhexhanem chipsew, Adighebzer f’iwe zic’e
de Adighexem g’itteelh xhuinus! Ha veebalicxuer Qeeymet Maxuer g’asixu zateelhinu
Adighexer; duneeyim deexija newijh axhretim habi yi h’eesepir, Halih’ Lhap’em tinciw
chettijifinu-am!.. Harasy “ Adighebzer,” de Adighexem yeezim a xuetcyyinim poplher!..
2017 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGHEBZEMRE ADIGHAQHAMRE ADIGHEXEMRE ZAXUENIQUER
.
. G’adlejh c’eniqhaxer “Adighe Txik’er” zeeth’awe Adighebzek’ey ttxijiwe chitime,
habi chiqhue di-Adighe pej dides! Adighexem dizixuenique dider mys haras! Neqhue-
c’iw jit-ame; Adighebzemre Adighaqhamre Adighexemre zaxuenique dider, dy Adighe
c’eniqhalejhxem g’aaqhuet, g’aalejh c’eniqhaxer, “Adighe Txik’er” zirah’awe habik’e
Adighebzek’ey yatxijiwe, yatxa ha c’eniqhaxer dy Adighe nibjhic’e c’eniqhalejhxemy
yaraqhac’en zerixueeyirras!.. Har, kuediw mixuyms!.. 2017 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
. L’O C’EELEJHAXER?..
.
. Ya bzem yi psalhexem ya mainexemk’e, ya ji-ak’exemk’e, yi psalhafexer g’zera-
qhaxhu c’ik’exemk’e zeguiri-uejif ts’ixuxer; yigyiry zi JILEs, ya bzery zi BZEs. Hap-
xuede ts’ixuxer Adighexew chitime; haxer ADIGHE JILEs, ya bzery ADIGHEBZEs.
Ha ts’ixuxer; ya bzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’azi-
qhaxhu, habi yi daxaqhar “nerilhaqhu didewe” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince ya jile
txik’e system zaquemk’e ya bzem yi maqxemre yi psalhexemre yi psalhewixaxemre
ya txik’exemk’e zeguiri-uejifxewe chitime, ha ts’ixuxem ya bzem TXIBZE yi-a g’o-
xhuir. (Bzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’azimiqhaxhu,
yi daxaqhar “nerilhaqhu didewe” g’azimiqhalhaxhu txik’e systemir, ha bzem “txibze”
xuexhuif-am). Txibze zy-a zi bzer, zeeyxem c’eniqhaxem ya bze g’aaqhaxhuime; ha
bzemre ha bzem g’yqhaxhu kuilturimre xexhuexewre psewifinuxes!
. Harasy Adighebzer psewifin chh’ak’e; yape gyic’e habi yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e
didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe”g’aziqha-
lhaqhu, alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” witikuim g’y-
qhah’an, k’elhig’uewe ha dy jile txik’e system zaquemk’e Adighebzer “zeeh’aqhuaf’e”
g’aqhaxhuin, habi k’elhig’uewe Adighebzer c’eniqhabze g’aqhaxhuin xueey g’oxhuir.
Adighexem zerijilek’e ha dy jile uexuiqhue mixuym didexer zef’edqhak’xew, haxer
ya qhogu xhuinim teedmiqhuivaxew; hadireey dy kuiltur, dy jile uexuiqhuexery yik’y
dy uexuiqhue wineeyxery wizenc’inuxe-am. Dy problemxer, g’uexu nexhibere nexh
zef’eqhak’iqhueeyire g’axhuinuxes. Hawe Adighe Txibzemre Adighe Kuilturimre ya
lhabjhe dider g’aziqhaxhuinu ha dy jile uexuiqhuexer zef’edqhak’iw, haxer ya qhogu
xhuinxem teedqhuivexeme; hadireey dy kuiltur, dy jile uexuiqhuexery yik’y dy uexui-
qhue wineeyxery tinciw zef’edqhak’if g’axhuinuxes. Mys habi chh’ak’es, Adighe Bze-
c’eniqhalejhxer yilhesychem c’yqhu zi zeman k’ih’ pc’onde, alternatyfince dy jile txi-
k’e system zaque “Adighe Txik’er” witikuim g’iraqhah’aniwe c’eelejhaxer!..
. Adighe Txibzem teelejhih’aa Adighe Bzec’eniqhalejhxem psomy “Adighe Txik’er”
witikuim g’yqhaxh’an uexuiqhuem ziguerexer xalhh’aaxes. Habixem ha dy jile txik’e
systemir zec’iqhuiw (anonymiw) witikuim g’iraqhah’aas. Adighe Bzec’eniqhalejhxem,
ha ya lejheniqhaxem chh’ak’e kuediw f’ic’e yaxuidoc’ir! Ha dy ts’ixu lhap’exem; Ha-
lih’ir harazi g’aaxuixhu! Habixem, sitim chiqhuey c’ih’ yaxuidy-anus!..
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem chich dy ts’ixuyx lhap’em ya ts’exer, mibdeejim chit-
uin xueey g’oxhuir: NEGUIME Core, TXHARXET Ah’med Jawyd, TS’AQHUE Nu-
ryy sime; “Adighe Txik’er” witikuim g’yqhah’an uexuiqhuem cexyd teexhuih’aaxes.
TOBYL Talhusten, BLENAW Bateque H’arun, G’UIBE Caban simey; ha dy jile ue-
xuiqhuem ya qhaac’exer tiralhh’aaxes. Halih’ Lhap’em; ha Adighe Bzec’eniqhalejh
Lhap’exem jeneticxue daxexer nasp yaxuyc’, ya wive-ap’exer daxe dide yic’!..
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem zec’iqhuiw witikuim g’iraqhah’aa “Adighe Txik’er;”
duneey bzecxuexem ya zexuede txik’e, yegek’e normxemre Adighebzem yi maq, yi
maqilh, yi psalhe karakterxemre yeg’u dide g’oxhuir. Har hapxuedew g’izerixhuim
chh’ak’e habi; Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
g’eeqhaxhuifiir, Adighebzem yi daxaqhary nerilhaqhu didewe g’eeqhalhaqhuifir. Adi-
ghe Jilewe dig’izerinejinim pejiw dixueeyiwe chitime; alternatyfince dy jile txik’e sys-
tem zaque “Adighe Txik’er,” zerijilek’e zeeth’an xueeys! 2017 Qha. YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-9-NE:
.
Adighe Jilewe dig’anejifin chh’ak’e; Adighe Ts’ixuibzicxue Maxuem g’izeridjy-aam
xuedew, Adighexem dyguxer, dy Adighebze daxer, dy c’eblexer g’aat-atijin xueeys!..
.
. ADIGHEBZER ZERIPSEWIFINIM YI QHOGU ZAXUER
.
. Adighebzer psewifin chh’ak’e, har dizepsalhewre zeeth’an quideeyir yiryquinu-am.
Adighebze daxer psewifin chh’ak’e, lheguim chijit-aaxer psory zerijilek’e dqhazec’en
xueey g’oxhuir.
.
1. ADIGHE BZEC’ENIQHALEJHXEM G’AACHTA WINAFER:
.
Adighe Kuiltur Winafe Nr.: 1
.
. Adighe Lhap’exe,
.
. “Adighe Txibzem” diryc’eniqhalejhxew de NEGUIME Core, TXHARXET Ah’med
Jawyd, TS’AQHUE Nuryy, TOBYL Talhusten, BLENAW Bateque H’arun, G’UIBE
Caban sime; der g’ynemic’awe ha dy jile uexuiqhuem teelejhih’aa Adighe Bzec’eni-
qhalejh 57ry g’itxetiwe, mynyt’ire pchig’uitxuire qham yezane yi mazem yezane yi
maxuem dizexuesiry, dizekengechijiry, psory dizeguiri-uawe lheguim chijit-aaxer,
“Adighebzemre Adighe Kuilturimre Zeripsewifinxem ya Qhogu Winafew” g’atchtas.
Ha winafer Adighexem yaxuinyqhasiniw, Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem
c’yqhu zi zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw dizedelajhexew zec’iqhuiw witikuim g’yd-
qhah’aa, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’azi-
qhaxhu, habi yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile
txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txibzer,” Adighexem yaxuinyqhasiw yaryqha-
ts’ixuiniwe, dy txag’ue YEMUZ Yilmez wazyfexew yettas. Ha winafem teewixuawe
Adighexem vqhazec’en xueey g’axhu uexuiqhuexer, haxer zerivqhazec’enu c’ik’exer
psory, dy txag’ue YEMUZ Yilmez g’ivjy-anus. Ha dy jile uexuiqhuexer vqhazac’exe-
me, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiwe zig’aawijhijinus! Halih’ Lhap’em; fe
Adighexem, ha dy jile uexuiqhuexer vqhazac’efiniwe nasip fxuyc’!..
.
. “Adighebzemre Adighe Kuilturimre Zeripsewifinxem ya Qhogu Winafer” miras:

. “Adighebzer” psewifin chh’ak’e, Adighexem har fizepsalhewre zeefh’an quideeyir
yiryquinu-am. “Adighebzer” psewifin chh’ak’e; har fizepsalhewre zeefh’awe, habi
g’ynemic’awe, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’aziqhalhaqhu, alterna-
tyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txibzer,” g’uexu nexhibe g’axhu
zi zeeh’ak’ek’e zerijilek’e zeefh’awe, Adighebzer ftxiwrey zeefh’an, Adighebzemy
firylejhen xueey g’oxhuir. Ha dy jile uexuiqhue lhap’exer zerijilek’e fimiqhazac’exe-
me, Adighebzemre Adighe Kuilturimre zig’aawijhijifinu-am, haxer c’ex didewe l’eji-
nuxes!.. Adighebzemre Adighe Kuilturimre zig’aawijhijifin chh’ak’e, fe Adighexem
zimy zeevmiqhaqhaguivewe, ha dy jile uexuiqhue lhap’exer zerijilek’e c’exiwe vqha-
zec’en xueey g’oxhuir!..
. “Adighebzemre Adighe Kuilturimre Zeripsewifinxem ya Qhogu Winafer,” yichh’am
chijit-aaxer haras! 01.01.2015
.
NEGUIME Core TXHARXET Ah’med Jawyd TOBYL Talhusten
Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh
Atachh’a
.
TS’AQHUE Nuryy BLENAW Bateque H’arun G’UIBE Caban
Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh Adighe Bzec’eniqhalejh
.
2. DY TS’IXUXEM DARE ZAXUEXHUXER TC’EN ZERIXUEEYIR:
. Mi ttxa txiqhaxem yegya detxene zi Adighem, lheguim chijit-aa psewik’ychim
ya zixezir xyxiwe, xyxa ha lheniquem yi darewe psewijin xueey g’oxhuir. Ha pse-
wik’e lheniquexemre haxer zyxuedexemre mixers:
. a. Yezane psewik’e lheniquer: Yezane psewik’e lheniquer xezixim; yi duneeyim-
re yi axhretimre t’umy yeguipsisijiwe, yi axhretiry zichymiqhaqhuipchewe, ha dy
txiqhaxem ze g’eegejiw yeguipsisija newijh, qhogu zaxuer yilhaqhuiwe “Adigheb-
zer ziqhapsewinu qhogu zaxue lheniquer” xyxiwe ha lheniquem chi-a Adighe pej
ts’ixuxem ya dare xhuiwe, habixem yac’iqhuiwe zerixuizf’ek’k’e “Adighaqhar”
yi pek’e yiqhag’ueniwe, yih’iniwe yelejhin xueey xhuinus.
. b. Yet’ane psewik’e lheniquer: Yet’ane psewik’e lheniquer xezix zi Adighem;
Adighaqhak’ey xamexem zarypxiwe, habixem ya dare xhuiwe haxem ja-axer
yi f’ech xhuiwe ye yi f’ech mixhuimy yeezim yi duneey menfa-atir habixem ya
deej chylhaqhuiw, “Adighebzer ziqhal’enu qhogu quance lheniquer” xyxiwe, ha
psewik’e lheniquer zeeyxem ji-ac’e yaxuexhuiw, habixem yadelajhew psewijin
xueey xhuinus.
. c. Yechane psewik’e lheniquer: Yichh’am chijit-aa psewik’e lheniquyt’im ya
zixezir xamixiwe, Adighebzery Adighe Kuilturiry yaf’emi-uexuijxew, habixem
yapik’ijaxew, ya psewilhexem habi hatk’e mi-Adighexew chipsewij Adighexem,
“yechane psewik’e lheniquer” g’aaqhaxhuir. Guipsise yami-aw chh’azif’ef’xew
psew Adighexery yechane psewik’e lheniquem chichxes.
. Dy jile uexuiqhuexer dimiguivewe yi pek’e th’ifin chh’ak’e, dizepselhenu zi
Adighem, yape gyic’e pejiwe zy dare psewik’e lheniquer tc’en xueey g’oxhuir.
.
3. ADIGHE PEJXER DIZEDE-APIQUIWE DIZEDEJHEN ZERIXUEEYIR:
. Yezane psewik’e lheniquer xezixaxer, neqhuec’iw jit-ame, Adighebzer psewin
xueeyiwe pejiw zilhitexer; yape gyic’e dizeric’ewe dizeguiri-uen, k’elhig’uewe
planxer, programxer tc’iwe, dy jile uexuiqhuexer, dy lejheniqhaxer ko-ordyne
zidetc’iwe dichipsew zemanim xueey g’yqhaxhu lejhek’exemk’e dizedelejhen
xueey g’oxhuir.

. Yichh’am chijit-aaxem, Adighebzemre Adighe Kuilturimre zeripsewifinxem
ya qhogu zaxue dider g’aaqhalhaqhuir. Adighe Bzec’eniqhalejhxem g’aachta
ha ya winafem, Adighexem dqhazec’en xueey g’yqhaxhu dy jile uexuiqhuxer,
zyk’ dimiguivew, zerijilek’e dizedelajhewe c’exiw dqhazec’en xueey g’oxhuir.
15.09.2017
.
. YEMUZ Yilmez
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem
. ya Uexuth’abzac’e
.
.
MEESAJ YE-10-NE:
.
. Diteevqhaguipsisih'ij!..
.
. Adighe Bzec'eniqhalejhxem (haxer 60im yi nexhibes); yilhesychem c'yqhu
zi zeman k’ih’ pc'onde zek'elhh'awijhiw zedelajhexery zec’iqhuiw (anonymiw)
“Adighe Txik’er” witikuim g'iraqhah'aas. “Adighe Txik'er;” Adighebzem yi txi-
qhaxer “yegeqhuaf'e didere zeh'aqhuaf'e didere” g'aziqhaxhu, Adighebzem yi
daxaqhar “naxue didew” g’aziqhalhaqhu, Adighebzem alternatyfince yi txik'e
system zaques. “Adighe Txik'er,” Adighebzem qatiqhancew yiroquir.
. “Adighe Txik'er” zyc'isir, zyxueder zerijilek’e dimilhaqhuifime, har c’exiw
dy sabyyxem, dy nibjhic’exem, g’itpic’a dy ts’ixuxem, hadireey Adighexem
yadqhats’ixuiw, yadqhaagew, yadmiqhaac’eme; dig'eegya dy wered qomir,
dy qhibze qomir, dy xhuaxhue qomir, dy pselhek’e qomir, psory mainence
xhuixew g’uedijinuxes. Adighebzer, habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturir kued
demik'iw l'ejinuxes. Adighebzer yamic'ejiw g'axhu dy binxem; yape yitxew
psew de Adighexem zyk' “f'iwe tc'awe” g'itxuija-anu-am! Duneeyim deexija
newijhy axhretim, dy cexyd lhap’exem ya ne-uxem zyk’ dachyplhejifinu-am!
Harasy “txik’e system” uexuiqhuem; f’iwe dixeplhejin, f’iwe diteeguipsisih’ijin
xueey g’oxhuir!.. Xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem g’itxuac’inu winafexem,
dy “Adighebzer” quirmen yaxuetc’in xueey-am!.. Halih’im; “Fery figuipsise,
uexuiqhuexem fery fixeplhe, pejxer flhixhue, g’avqhuet, qarar zaxuexer yeft!”
jy-ary, Adighexemy chh’a kuits’ zerizxer g’idytas! Habi chh’ak’e Adighexemy;
uexuiqhuexem daxeplhew eetudxer tc’in, dateeguipsisih’in, pejxer, zaxuexer
tlhixhuexew g’adqhuetin, habixem qhazec’en xueey g’aaqhaxhu dy jile uexui-
qhuexer dqhazac’ewe dixueejhen xueey g’oxhuir.
. Adighe Bzec’eniqhalejhxem; ya ze-ah’aqhu ha ya lejheniqhacxuexemk’e,
“Adighebzer” zeripsewifinim yi winafer yac’iwe habi yi qhogu zaxue dider witi-
kuim g’iraqhah’aa xhuas. Ha dy c’eniqhalejh lhap’exem ha ya lejhek’exemk’e;
de Adighexem, "Adighe Txik'er g’aafchtew zeefh’awe habik’e dy Adighebzer
ftxiwre Adighebzemy firylajhe, Adighe Txik'emk’e fy sabyyxemre fy nibjhic’e-
xemre g’ifpic’a fy ts’ixuxemre Adighebzer yavqhaage, yavqhaac’e!” g’idja-aa
xhuas. Ha dy ts’ixu lhap’exem ha ya lejhek’exemk’e g’itxuac’a ha winafe za-
xue dider g’adqhaanewe, xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem yac’inu winafem
zyk’ zeetpxin xueey-am. Dawerey, sity yirexhu xamexem yaxuelajhe dy ts’ixu
guerxem txuac’inu winafem habi hatk’e deeplhin xueey-am. “Adighe Txik'er”
zeeth’an chh’ak’ey, neqhuec’ winafere qararire daxuenique-am. Dits’ixuxewe
diguisisenk’e, g’adguipsisxer dqhazec’enk’e, hadireey jilexer xuyt zerixhuxem
xuedew dery xuytiniqha dy-an xueeys. Harasy organyzasyon winafere qarari-
re habi hatk’e daxuenique-am.
. Cine qirabqhue ts’ixuxer, habi hatk’e duneeyim chipsewifinuxe-am! Harasy
Adighebze, Adighe Kuiltur uexuiqhuexemk’e xamexem zazipxa dy ts’ixuxem
ya ji-ac’exew dig’aaneme, Adighexer dazidepsew jilexem daxeg’uedejin f’ek’a
dizedenesin zi c’ip’e chi-a-am.
. Adighexem ya f’iqha g’idek’in uexuiqhuexer qhazec’enk’e xuytiniqha zami-a
organyzasyonxem yelhesychere che niquere lhandere Adighexer daqhah’aw-
leeyir! Habixem; nobem g’as dig’aaqhaapts’ewe dizeraqhah’awleeyar, dizera-
qhaguivar habi hatk’e yiryquins xueeys!..
. “Adighe Txik'er” zidexem, c’exiw dqhazec’en xueey uexuiqhuexer mixers:
1. “Adighe Txik'er” zidexer, zir zim e-mail meesaj zixueedqhah’iw, telefonk’e
dizepsalhew dizeguiri-uen, k’elhig’uew dizedelajhewe dixueejhen xueeys!..
2. Maxue g’as zi seh’at ye seh’atyt’ xuedyz, dy winexem, Adighe Txik’emk’e
Adighebzem dichiteelejhih’in xueeys. Tc’ew xhuar psoguery (wered, qhibze,
psise, txide, c’eniqha,…) ha dy txik’e system zaquemk’e ttxifins. Ha ttxaxer,
e-mail mesajk’e zir zim zixueedqhah’ifins. Habixem ya redaksiyonxer tc’ija
newijh haxer, dy web sytexem xetlhh’afinxes, dijital witikuim qayit chitc’ijifin-
xes. Haxer uexuiqhue mixuymxes. Habixem g’ynemic’awe; dy winexem, dy
sabyyxemre dy nibjhic’exemre g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxemre, th’amaxue
g’as maxuychk’e seh’at t’urit’ xuedyz “Adighe Txik’er” zeeth’aw Adighebzem
chadqhaageme, habixem Adighebzer f’iwe yadqhac’efins!.
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-11-NE:
.
Adighexer “di-Adighewe” dig’izerinejifinim dixueeyiwe chitime, dig’aziqhaapts’ew
diziqhaguivexem habi hatk’e ji-ac’e daxuemixhuiw, “dy jile uexuiqhue lhap’exem”
.
YE-A C’EXIW DIXUEEVQHAAJHE!..
.
Yiryquin-a dizeraqhaqapts’ar?..
Yiryquin-a dizerak’elhig’uih’aar?..
Yiryquin-a dizeraqhah’awleeyar?..
Yiryquin-a dizeraqhaguivar?..
.
G’itpoplher, yiguir wiziw dy hanebzer!..
”Sy binxe! Fy axer g’isxuefcyy!” g’idjee-ar!..
Divqhawibid yi ar, yi pl’er, mil’e gyic’e har!..
Yi nem ne, yi napem nape chidivqhaaxue!
.
Divqhaqhaqaabze yi wi-aaqhaxer,
Xhuichxhue chidivqhaaxue, haxem!
Deede-uen quideey yiryquin-am, habi.
Apl’e xuedivqhac’, deevqhapsalhe!
.
“Dig’ag’uas dy psew dy hanebze daxe,
Dy qhaac’exer wettiniw we!” jeedivqha-a!..
Dqhaxhuijiniw har, g’adqhategyijiniw,
Ye-a c’exiw dixueevqhaajhe!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 25.07.2017.
.
. “ADIGHEBZER,” DUNEEYIR CHITIXU DIVQHAQHAPSEW!..
.
. Zi ynternet syte psalhachh'am; "Qaberdeeyimy Adighebzem yi pser chixo-
k'ir." zerichijy-ar, Adighe pejxem psomy g’ideguewen xueeys! Adighe pejxem
zimy deeminiquequiwe, ts’ixuxem ya guiqhu dimic'iwe, dy Adighebzer, Adighe
Txik'emk’e dy winexem chittxiwre zeedivqhah'a! Ha ttxa txiqhaxer ya redaksi-
yonxer tc’ija newijh e-mail meesajk’e zir zim zexueedivqhah’, dy WEB sytexe-
my xedivqhaalhh’a! Dy “Adighe Txik’er” zeeth’awe, dy winexem, Adighebzer
dy binxem cheedivqhaqhaage! Adighebzer duneeyir chitixu divqhaqhapsew!..
30.09.2019 YEMUZ Yilmez
.
.
. SEJDE ZIC’ ADIGHEXER ZE DEEGUIPSISIJIN XUEEY G’OXHUIR!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
. Dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em; “muslimenxer zerizequecir, yaguxemk’ey ha-
xer zequetin zerixueeyir” aayetk’e muslimenxem g’aajiry-aas. Halih’im, pts’i
ziwips ts’ixuxem dare yaxuexhuiniqhary yiqhaqhuinu-am! Yichh’am chitxa yn-
ternet syte txiqha psalhachh’am; Slav Txik’er Adighebzem zyk’ zerideemig’uir
naxuere pejirew g’ee-uater! Ha psalhachh’ar tlheqhua petire, Slav Txik’em dy
Adighebzer zeryth’aler, har yiqhal’enim zerinesar dy nexemk’e tlhaqhu petire,
zyk’ pejiqham dirymidarewe pts’i ziwipsxem ya dare dixhuime; Halih’im, ha de
tc’ar zyk’ g’itxuyqhaqhuin-am! “L’o pts’i ziwipsxem ya dare fic’exhuar?.. L’o fy
jilem byy fic’ixuexhuar?” jy-aw g’idewipc’ime, Halih’ Lhap’em sit jewap yettinu?
Habi chiqhue dyguxem yilhaxer dibzic’ifinu-am! Adighe Jilemre muslimenxem-
re zyk’ dare daxuemixhuiw, dy jaqhueqhuxemre habixem yaji-ac’e pts’i ziwips
dy ts’ixuxemre ya dare dixhuime; habi chiqhue dy nat’exer sejdem teedmilhh’a-
xemy nexhif’ xhuins!.. Ts’ixuxer g’adqhapts’en chh’ak’e sejde tc’iw chitime, har
kuedk’e nexhik’ejiw munafiqiqhas! Hapxuede ts’ixu dimixhuime nexhif’ xhuins!
. Adighexem mi wipc’exer dizewipc’ijxew habixem ya jewapxem kuediw dee-
guipsisijin xueey g’oxhuir:
1. Dy hade – hanexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem ya sabyy – bin-
xemre kuedk’e ya nexhiber l’o cexyd c’exhuaxer?!. Zetiramiwik’ewe g’ana dy
Adighexem ya ah’ychem ya bqhuic’ xuedyzir xekuijhim g’ichiraxuam; habixem
kuedk’e ya nexhiber Xi F’its’emre xame xi uifexemre xame qhoguxem ya c’ina-
lhexemre chil’ejaxes! Hapxuedew cexyd xhua ha dy ts’ixuxemre habi chiqhue
l’eniqham g’eela dy ts’ixuxemre; ya ymanir, zi namyle neqhuine xamiqhac’iwe
yaxhuimejifas! Halih’im deejk’e haxer ts’ixu lhap’e c’exhuifaxem ya sebepir; ya
ymanir hapxuedew zeriraxhuimejifarras, yman bide zerira-aarras! Adighexem;
dy jaqhueqhuxem zag'eedmiqhaqhaapts’ewe, dy yapek’e psewaxem xuedew
dery dy ymanir txhuimejifin xueey-a?!.
2. Qafqas Zawer chawixam chiqhue, Adighexer mizewej xhuixew, zawer cha-
qhatiw ya achexer yaqhat’ilha petire diziqhabyyaxem; zyk’ l’ijh, fizijh, ts’ixuibz,
sabyy xamixiwe Adighexem kuedk’e ya nexhiber zetirawik’axes! Dy zemanim
chipsew Adighexem; ha JENOSYDICXUEMRE dy cexyd lhap’exemre, yigyi
zichidqhaqhuipchen xueey g’axhuire?!. Har dawere xueey g’axhuire?!. Haxer
zichidqhaqhuipchew ts’ixu dizerixhuiry zichidqhaqhuipchen xueey g’axhuire?
Hapxuedew ts’ixu yik’ew dipsewime, duneeyim deexija newijh Halih’ Lhap’em
dawere h’eesep yettijifinu?!..
3. Adighebzem zyk’ yeg'u g'amixhu, yi txiqhaxer yegeqhuaf’ere zeh’aqhuaf’e-
re g’azimiqhaxhuif, Adighebzem yi daxaqhary zyk’ g’azimiqhalhaqhuif, yilhes
80 lhandere Adighebzer yimiqhabawew zith’ale “Slav Txik’er;” yigyi, diyaspo-
rem chipsew de Adighexem g’aatchtew zeeth’awe, Adighebzer nexh c’exiwe
dqhal’en xueey g’axhuire?!. Adighebzer hapxuedew dqhaal’eme, Adighexer,
dy jaqhueqhuxer zaxueeyim xuedew, Qeeymet Maxuer g’asixu habixem da-
xuepchil’xew dipsewin xueey g’axhuinu-a?!.. “Winafec’xem g’aachta winafer,
habixem ya qararir hapxuedes! Haxem zaxueeyir haras!” jit-awe, Adighexem
yadeejk’e mixhumic’e dide xhuinu ha qararir qaabil tc’ime, Adighexem g’itc’e-
xhuenu dy binxer duneeyim g’iteemih’axe gyic’e, haxem ya g’ag’uenuxer hap-
xuedew dqhawif’its’iniw, de yape yit Adighexem h’aq dy-a? Dyguxer mik’eziz-
xewe ha qarar mixhumic’e dider dawere qaabil tc’ifinu? G’itc’exhuenu dy bin-
xem, haxer duneeyim g’aateemih’axe gyic’e ha leeycxue f’its’er dawere yatxi-
finu?!. Habi chiqhue dy ts’ixuiqhar, dy muslimeniqhar dene g’ichina xhuinu?!.
Ha qarar mixhumic’er qaabil tc’ime, dy cexyd lhap’exem ya bqhaxem sexer
yaxet-uiw habixem yaguxer g’yt-uic’ik’a xhuinu-a? Har dawere Adighaqha?!.
Har dawere ts’ixuiqha? Dy jaqhueqhuxem ya qarar mixhumic’e f’its’e didem
dare daxuexhuinim mainewe g’yk’ir; “dy jaqhueqhuxem ya qararir qaabil zic’
Adighe nepts’xem, ya ts’ixuiqhary (ya Adighaqhary) ya duneeyiry ya axhreti-
tiry yachaxew ye cinexew yataxew” haras! Th’a Lhap’em; axhretim chiqhue,
duneeyim cinexew teeta, adaletincaqhar zida, qaabil zic’a ts’ixuxem ya tow-
bexer qaabil yic’inu-am. Hapxuede ts’ixuxem ya wive-ap’exer, zadepsewaxe
ymanincexem ya wive-ap’exem deej chixhuinus!.. Hapxuede ts’ixu dixhuime,
g’itc’exhuenu dy binxer, dy jaqhueqhuxem yachich mixhuxewe, Adighexewe,
muslimenxewe g’anejifxeme, haxem, yape yitxew cineqarabqhuexew psewa
de Adighe nepts’xem, c’aqhue duiaf’ g’izeritxuamic’inuxery tc’ejin xueeys!..
4. Ha qarar mixhumic’er qaabil tc’ime, habi zi mainewe g’yk’iry “Adighexer di-
guipsiseniwe h’aq dymi-a zerixhuirs!” Guipsisef, qarar yirytiw ha qararim qha-
zec’en xueey g’yqhaxhu uexuiqhuexer ziqhazec’ef ts’ixu dimixhuifiwe haras!
Ha qarar mixhumic’e f’its’er qaabil tc’ime; g’itxuac’inu winafe mixhumic’exery,
sity yireexhu g’idja-anu psalhexery txuemixhuiw qaabil tc’inus. Habixem f’iwe
zarizeetpxam chh’ak’e, de g’itc’exhuenu dy binxem guipsisenxewe zyk’ h’aq
ya-anu-am. Habi nexhire nexh leeyicxue sit xhuin?!.
. Hawe “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’awe dy winexem, dy sabyyxemre
dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre, chadqhaagewe, chad-
qhaac’ewe dixueejheme, duneeyir chitixu, Adighebzemre Adighe Kuilturimre
xexhuexewre psewifinuxes!..
. Harasy, “Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’oxhuir.” jizi-a ts’ixuxem ya dare
dimixhu gyic’e; Adighebzer yilhes 80 lhandere yimiqhabawewe zith’ale “Slav
Txik’er” dy Adighebzem yeg'u g'axhuire g'amixhuire; sejde zic’ Adighexer ze
deeguipsisijin xueey g’oxhuir!.. 18.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. DIZERIC’EN, DIZEGUIRI-UEN, DIZEDELEJHEN XUEEYS…
.
. Adighe Kuilturir yi pek’e dqhag’uefin chh’ak’e, “Adighe Txik’er” zidexer (Adi-
ghexem zi “g’ag’uen guiqha” ya-an xueeyiw zilhitexer); ziguerxem psalhe ya-
dedmiqhaajewe, dy Adighexer g’aziqhaapts’e xamexemre habixem yaxuela-
jhexemre zyk’ zadmiqhaqhaguivewe, dizeric’en, dizeguiri-uen, dy planxemre
dy programxemre tc’iw dizedelajhew dixueejhen xueey g’oxhuir. Yapek’e tc’a
planimre programimre chimichiw daqyqytxu nec’iw bledqhak’in xueey-am. Dy
am yimilh sebepxem chh’ak’e nec’iwe bledqhak’a zemanxer, dy zeqhapsexui-
qhuexem ya zemanxem chiqhue dichilajhexewe haxer dipcinijin xueeys. Ze-
manim yi p’alher zimic’ej ts’ixu, winaqhue, lhepq, jile zyk’ yi pek’e g’uefin-am!
Xamexemre haxem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre zaziqhah’awleey Adighexemre
ya zemanxer nec’iwe bleziqhak’ Adighexemre; neqhuec’ jilexem pejiw c’ih’ g’i-
xuac’in-am, qiymety g’iratin-am! Sitim chiqhuey hapxuede Adighexer th’amich-
k’exew psewinxes. Xamexem yagu zareedqhah’in chh’ak’e “g’afag’ue guipxer
diwixuewe zidqhah’awleeyiniry” th’amichk’aqhas! Xamexem dag’izerixuefaxer,
yiryquin xueeys! Habi hatk’e dy guif’eqhuem chiqhue dy chh’am dig’ixuefejin
xueeys! Dy zemanxer xamexem zareedqhadiqhuar habi hatk’e yiryquins! Dy
planxem teewixuaw habixem yeg’uxew dimilajhew nec’iw zeman bledqhak’in
xueey-am! Dy uexuxem psomy ya planxer ya programxer tc’iwe habixem da-
teetiwe dilajhewe dipsewin xueeys, yi pek’e dig’uefin chh’ak’e!.. Dy zaque di-
lajhek’e zyk’ yiryquin-am. Adighe pejxer, amalincew dizedelejhen xueey g’o-
xhuir! Zir zim e-mail adres zettiw, zir zim meesajxer zexueedqhah’iw dizeric’e-
fins, dizepselhefins, dizeguiri-uefins. Habi k’elhig’uewey dizedelajhew dixuee-
jhefins! Dimiguivewe ha uexuiqhue mixuymir zi maxue yape gyic’e xueedqha-
jhen xueey g’oxhuir!..
Dy lejhiqhaxem dateelejhih’ijiw ya redaksiyonxer tc’ija newijh, haxem form-
xer yettiwe haxer dy arcyvxem chitxhuimefins. Form zetta ha dy c’aqhaxem
ya kopyexer, Adighexem ynternetk’e yaxuinedqhasifins! Ya redaksiyonxer
tc’ijiw form zetta dy kuiltur c’aqhaxer, dijital witikuimy qayit chitc’ijifins.
Dy jile uexuiqhue kritiky lhap’exem chh’ak’e g’idde-apiquinuwe zy axer g’it-
xuezicyyinu Adighe pejxer g’iquek’iw, ha lejheniqhaxer dimiguivew xueedqha-
jhefinuwe doguiqhar!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-12-NE:
.
. Adighe Nibjhic’e Lhap'exe, Fe Dinivoger!..
.
. Adighe Jilem “Adighebzemre Adighe Kuilturimre” dizery-ajinim, haxer ze-
ripsewijinim, fe dy Adighe Nibjhic’exem fixueeyijiwe chitime, xet sity jiree-a,
zimy fipemiplhewe, zimy zeevmiqhaqhaguivewe, alternatyfince dy jile txik’e
system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” fimiguivew g’aafchtew, har zeefh’awe
fixueejhen xueey g’oxhuir!.. Har; mixuym didewe, fe dy Adighe Nibjhic’exem
fimiguivewe vqhazec’en xueey g’axhu dy jile uexuiqhue lhap’e dides!.. Xhuin
qararir yeftiwe ha dy jile uexuiqhue lhap’er vqhazac’eme, Adighebzemre Adi-
ghe Kuilturimre dy lhexhanemy g’ag’uenu zemanxemy chipsewifinuxes! Adi-
ghe Jilery, Adighebzer psewixu xame jilexem yaxemig’uedejiw psewijifinus!..
Fe dy Adighe Nibjhic’exem hapxuedew fimic’ime, Adighebzemre Adighe Kuil-
turimre kued demik’iw l’ejinuxes! Adighe Jilery zadepsew xame jilexem yaxet-
g’uih’ijinus! Adighe Jilem yi g’ag’uenum ha yi qarar mixuym dider yezitinur, fe
dy Adighe Nibjhic’exerras! Ha fy qararir; Adighe Jilem yi g’ag’uenum chh’ak’e
kuediw mixuymiw zi qarar xhuinus! Ye Adighe Jiler duneeyim zerichichi-anir,
zerichipsewijinir xefxinure, alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe
Txik’er” g’aaftew zeefh’awe, habik’e filajhexewe fixueejhenus! Ye xamexem
zag’eevqhaqhaapts’ew zavqhaqhah’awleeyiwe, Adighebzemre Adighe Kuil-
turimre zeril’ejinxemk’e, Adighe Jilery xame jilexem zeraxeg’uedejinimk’e ha-
razi fixhuiwe, Adighebzemre Adighe Jilemre chh’ak’e ziryk’ fimic’ew, fimigui-
zavew, fy maqxer g’yvmiqhak’iw, ziviwchexuaw, xeg’uedejinir qaabil fc’awe,
chh’a zaque psewiniqhaxem ya wijh fytxew xamexem faxeg’uedejinus!.. Ha
psewik’yt’im ya zixezir xezixinur feras!..
Adighe Jilem yi g’ag’uenum chh’ak’e fe Adighe Nibjhic’exem yeftinu fy qarar
mixuym didem, yawijhk’e zi zeman yi-aj-am! Adighexem hapxuede zi zeman
g’itxueneja-am! Habi chh’ak’e fy qarar mixuym dider fimiguivewe yigyi yeftin
xueey g’oxhuir! Adighebzemre Adighe Kuilturimre fe dy Adighe Nibjhic’exer
yigyi zeey faxuemixhuijime, yawijhk’e, zerijilek’e “zi g’ag’uen guiqha” dy-ajifi-
nu-am! Har, fe dy Adighe Nibjhic’exem zyk’ fyguxem yivqhak’in xueey-am!..
JILEWE DIPSEWIJINU? H’AMERE DIXEG’UEDEJINU? Ha yi t’um zir yigyi
xefxin xueeys!.. Yawijhk’e yeftin xueey g’axhuinu Jile Qarar dy-ajinu-am!..
. Adighexem; Adighebzer zeripsewifinim teewixuawe sebep xhuinu zigue-
rexer dimic’ewe, qha kued nec’iwe bledqhak’as! Hapxuedew Adighebzemre
Adighe Kuilturimre deeplhiwre kued xedqhac’as! Habixem chh’ak’e, Adighe-
xem dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre “Adighebze daxer” yachiqhuipchejiw
xueejhas! K’ec’iw jit-ame; Adighexem dy bjem, xeg’uedejiniqhar g’iteewi-aw
xueejhas! Zerijilek’e ziguerexer dimic’eme, Adighexer xeg’uedijik’e eeyiw di-
xeg’uedejinus! Ha xeg’uedejiniqhar, Adighexem dawere dqhawive-afinu?!!
Dawere di-Adighewe dipsewijifinu?!! Haxer tlhek'ifin chh’ak’e; Adighexer di-
zeriwibidiw, zeqhuisere zire dixhuijifin xueeys!.. K’ec’iwe jit-ame; Adighexer
c’exiw dizepqiric’ewe dixueejhen xueeys!.. Yape gyic’e dy “Adighe Txik’er”
g’aatchtew zeeth’awe, habik’e, dy “Adighe Kuilturir” zaxuew ttxijin xueeys!..
Alternatyfince ha dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeeth’awe dy
winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuiltu-
rimre chadqhaagewe chadqhac’en xueeys! K’elhig’uew eekonomiky dy le-
jheniqhaxer xueedqhajhen, haxer ya qhogu xhuinxem teedqhuiven xueeys.
Kuilturk’e, eekonomyyk’e yiryquiwe zig’adiwijhija newijh, dy politiky lejheni-
qhaxery xueedqhajhen xueey g’axhuinus! Kuilturk’e, eekonomyyk’e yiryqui-
we zig’adiwimijhijawe politiky lejheniqhaxem dixeh’anim maine pejiw g’yk’ir,
xamexem tinc didewe pchil’ dazerixuexhuijinir haras!..
Dy jile uexuiqhuexem kezuxer ya-as! Yape dide dizelejhin xueeyir Adighe
Kuilturirras. Habi yi chipe xueejhap’ery Adighebzem yi txik’e system uexui-
qhuer haras. Adighebzem yi txik’e systemir; psi yejexim xuedew zeeth’afiw,
Adighebzem yeg’u dide xhuin xueeys. Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhua-
f’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’yqhaxhuin xueeys, Adighebzem yi daxa-
qhary “nerilhaqhu didew” g’yqhalhaqhuifin xueeys. Haxer psory ziqhazac’a
“Adighe Txik’er” alternatyfince dy jile txik’e system zaques. “Adighe Txik’er;”
dy Adighe Bzec'eniqhalejhxer yilhesychem c'yqhu zi zeman k’ih’ pc’onde
zek’elhh’awijhiw zedelajhexery witikuim g’iraqhah’aas. Habixem chich dy
bzec’eniqhalejhychir ha dy jile uexuiqhue lhap’em cexyd teexhuih’aaxes.
Habixem chich dy bzec’eniqhalejhychimy ya qhaac’exer ha jile uexuiqhue
lhap’em tiralhh’aaxes. Neqhuec’iw jit-ame; “Adighe Txik’er,” dy cexydxem
yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiry witikuim g’yh’aas! Yigyi
de Adighexem g’itteexue wazyfer; “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’awe
habik’e Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiw ttxijin zerixueeyirras, dy
Adighebze daxem dirylejhen zerixueeyirras, dy ts’ixuxem har c’exiw yad-
qhats’ixuiw yadqhac’en zerixueeyirras, habi k’elhig’uewe ha dy jile txik’e
system zaquemk’e, dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre g’itpi-
c’a dy ts’ixuxemre Adighebzemre Adighe Kuilturimre chadqhaagew chad-
qhac’en zerixueeyirras!.. Haxer c’exiw dimiqhazac’eme, zyk’ Adighe Jilew
dig’anejifinu-am! Dicinexew zi c’ip’exem diquesxew dichitk’e, Adighe Jiler
zyk’ xuytiniqham lhe-asifinu-am. Adighexem, ha pejir tlhaqhuifin xueeys!..
. Adighexem devlet xuyt dizerymi-am chh’ak’e; Adighexem yi f’iqha g’i-
dek’in zi qarar g’ychtew ha qararim qhazec’en xueey g’yqhaxu uexuiqhue-
xer yimiqhaguivew ziqhazec’efin organyzasyon xuyt dy-a-am! Nobe chi-a
Adighets’e zeezih’a organyzasyonxer, hapxuede uexuiqhuexer qhazec’en-
k’e xuytxe-am! Hawe haxer; de Adighexem ya f’iqha, ya sebep g’idemik’in
uexuiqhuexer qhazec’enk’e xuytxes!..
. Harasy Adighe Jilew dizeripsewijinim; dimipsalhewe, hawe “Adighe Txi-
k’er” g’aatchtew zeeth’awe, habik’e ditxew dixueejhew Adighe Jile Qararir
cheettinir yigyis! Habi chh’ak’e Adighexem; organyzasyon qarar mixhuiwe,
c’ex didew dy jile qararir yigyi yettin xueey g’oxhuir! Ha dy jile qararir yigyi
yettime, habik’e g’adqhaxhuifinu synerjyyir zyk’ zimy yiqhawive-afinu-am!
Adighe Jilew ha qararir yigyi yedmitime; yawijhk’e zyk’ zi “g’ag’uen guiqha”
dy-ajifinu-am, Adighe Jilewy dig’anejifinu-am!..
. Yichh’am chijit-aa ha dy jile uexuiqhue lhap’exer zerijilek’e dqhazec’efin
chh'ak’e, organyzasyon qarar dixueey g’axhu-am! Hapxuede zi uexuk’e zi
c’ip’ey, zimy zeetpxin xueey-am! Organyzasyon qarark’e, lhechiqhak’e ya-
qhuiva Slav Txik’er, Adighebzem zyk’ yeg’u g’axhu-am. Habi Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’yqhaxhuif-am. Habi chh’a-
k’e, Adighebze daxer, dy binxemre dy c’aleqhualemre yachiqhuipchejxew
xueejhas. Slav Txik’em, dy Adighebzer yimiqhabawewe yeeth’aler! Har yi-
gyi, Adighebzer yiqhal’enim nesas! Adighexem, Adighebzer dqhapsewin
chh’ak’e sebep xhuinu ziguerexer dimic’efime, Slav Txik’em, deeplhiwre
tlhaqhuiwre dy Adighebze daxer yiqhal’ewe yiqhal’enus!..
. Fe dy Adighe Nibjhic’exem; Adighebzer zeripsewinim pejiw fixueeyiwe
chitime, zimy, zigueremy zyk’ fipemiplhewe zi maxue yape gyic’e “Adighe
Txik’er” zeefh'awe fixueejhen xueey g’oxhuir!.. Fe dy Adighe Nibjhic’exem,
ha dy jile uexuiqhue lhap’e dider xueevqhaajheme, Adighebzemre Adighe
Kuilturimre l'ejiniqham g’eelinuxes! Adighe Jilery xamexem daxeg’uedejini-
qham dig'eelinus!..
. Fe dy Adighe Nibjhic’exem; Adighebzek’e, Adighe Kuilturk’e xamem za-
zipxa Adighexem zyk’ zavmiqhaqhah’awleey! Habixem fy zemanxer yavmi-
qhadiqhu! Habixem zag’eevqhaqhaapts’eme, yawijhk’e kuediw fic’eeqhue-
jins!.. C’exiw fig’awiciwe dy jile uexuiqhuexem c’exiw fixueejhen xueeys!..
. Yichh’am g’ichit-ueta sebepxem chh'ak'e, fe dy Adighe Nibjhic’exem dini-
voger! Zyk’ zigueremy fipemiplhew, zimy zeevmiqhaqhaguivew “Adighe Txi-
k'er” g’aafchtew har zeefh'aw fixueejheme, kuediw deqhuere yiqhuere xhui-
nus! “Adighe Txik'er” Adighexem yavqhaac’ewre, habik’e fy weredxemre fy
wisexemre ftxiwre Adighebzem c’exiw zeey fixuexhuijy; Adighebzemre Adi-
ghe Kuilturimre l'ejiniqham, dy Adighe Jilery xeg’uedejiniqham g'eevqhal!..
Fe dy Adighe Nibjhic’e Lhap’exem zerijilek’e kuediw dinifchoguiqhuir!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-13-NE:
.
. ADIGHE HANE – HADEXE, FE DINIVOGER!..
.
. Slav Txik’er, Adighebzem zyk’ yeg’u g’axhuir-am. Habi yilhes 80 lhandere
Adighebzer yimiqhabawew yeeth’aler, hapxudyz yilhes lhandere Adighexery
deeqhah’awleeyir! Har yigyi Adighebzer yiqhal’enim nesas!.. Dy sabyyxemre
dy nibjhic’exemre; Adighebzer, Adighe Kuilturir yachiqhuipchejxew xueejhas!
Neqhuec’iw jit-ame, Adighexem dy bjem xeg’uedejiniqhar c’exiw g’iteewi-aw
xueejhas! Adighexem; Adighebze daxer dqhapsewifin chh’ak’e pejiw sebep
xhuinu ziguerexer tc’ew, haxer witikuim g’ytlhh’aw, zerijilek’e haxer zeeth’aw
dixueemijheme, Adighexer “xeg’uedejik’e eeyiw” xamexem daxeg’uedejinus!
. Adighe Jiler xame jilexem dixamiqhag’uedejin chh’ak’e, NEGUIME Core
yi alfaber chytxa 1840 qham g’ichic’edzaw yilhesychem c’yqhu zi zeman k’ih’
pc’onde, 60im nexhire nexhibe Adighe bzec’eniqhalejhxer zek’elhh’awijhxew
zedelajhexery, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “naxue didew” g’aziqhalhaqhu,
alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” zec’iqhuiw
(anonymiw) witikuim g’iraqhah’aas! Adighebzem; “Adighe Txik’er” systemim
g’ynemic’awe habi yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’a-
ziqhaxhuif, Adighebzem yi daxaqhar g’aziqhalhaqhuif neqhuec’ zi txik’e sys-
tem yi-a-am. Adighebzer txin chh’ak’e nobe xekuim chizerah’a “Slav Txik’er”
xetiw Adighebzer yiryttxin chh’ak’e nobem g’as zeeth’aniwe tekylyf g’aac’a
txik’e systemxem chich zimy Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhua-
f’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’yqhaxhuif-am. Zimy Adighebze daxem yi daxaqhar
g’yqhalhaqhuif-am. Zi A4 txilhimp’e napem yiz g’axhu xuedyz Adighebze zi
txiqhar, ha txik’e systemxem detxene ya zixezimk’ey ttxiw ha ttxa txiqhaxem
deeplhime, ha jit-aar zeripejir dy nexemk’e tlhaqhuinus. Harasy Adighexem
alternatyfince dy jile txik’e system zaquer, “Adighe Txik’er” systemir haras.
Zyk’ dimiguivewe, alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er,”
zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejheme, dy Adighebze daxem c’exiw
zig’ywjhijiwe xueejhenus! K’ec’iw jit-an xueeyime; Adighe Txibze Cexydxem
yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’yh’aa dy “Adighe
Txik’er,” Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere”
g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhaqhu didewe” g’aziqhalhaxhuif,
alternatyfince dy jile txik’e zaques.
. Dy zemanim chipsew de Adighexem yigyi wazyfewe g’itteexuer; zimy, zi-
gueremy, zi organyzasyonim yi qararimy dipemiplhewe, Adighe Bzec’eniqha-
lejhxem zec’iqhuiw (anonymiw) witikuim g’iraqhah’aa alternatyfince dy jile txi-
k’e system zaque “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’aw dixueejhen
zerixueeyirras, ha dy jile txik’e system zaquemk’e dy “Adighe Kuilturir” ttxijin
zerixueeyirras, ha dy jile txik’e systemimk’e dy winexem, dy sabyyxemre dy
nibjhic’exemre g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxemre, Adighebzer chadqhaagewe
chadqhac’en zerixueeyirras! Di-Adighew chitime; zyk’ zidiwichexuiw dichimi-
tiwe, ha dy jile uexuiqhuexer dqhazac’exewe dixueejhen xueey g’oxhuir! Ha
dy jile uexuiqhuexer dimiqhazac’exeme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre
c’exiw l’ejinuxes! Haxer dymi-ajime; Adighexem f’i lhaqhuiniqhay g’itxuene-
jinu-am, Qeeymet Maxuer g’asixu jile xuytiniqhay tlhaqhuijifinu-am!.. Xame
jilexem Qeeymet Maxuer daxuepchil’xew dipsewijinus! De dy yaqhak’e g’a-
xhuinu dy c’eblexery, xamexem yaxuepchil’xew psewijinuxes!
. Harasy Adighe Jilew dizerichi-ajinim pejiw dixueeyiwe chitime; zyk’ dip-
salhew dichimitiw, zy guiqhu tc’a, alternatyfince dy jile txik’e system zaque
“Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dy jile qarar mixuym dider
cheettinir yigyis!.. Habi chh’ak’e Adighexem; didemeey organyzasyonxem
ya qararxem daxuenique-am. Adighexem ha dy jile qararir yigyi yedmitime;
yawijhk’e “g’ag’uen guiqha” dy-ajifinu-am, “Adighe Jilewy” dig’anejifinu-am!
. Adighe hane – hade lhap’exe! Fe dinifchoguiqhuir! Ha dy jile uexuiqhue
lhap’e didexem chh’ak’e fe hane – hade lhap’exem dinivoger, dinivolhe-uir!
Nobem g’as Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre chh’ak’e g’anejinu
ziryk’ dimic’efiw dizerichitar, habi hatk’e yiryquins. Adighe Jiler, habi hatk’e,
dy xekuijhim chipsewiry diyasporem chipsewiry c’exiw dig’awicin xueeys!..
“Adighe Txik’er” zeeth’awe dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre,
th’amaxue g’as nexh mac’ew maxuychim seh’at t’urit’ xuedyz Adighebzem
chadqhaageme, habixem Adighebzer f’iwe yadqhac’efins!.. Harasy ha dy
jile uexuiqhue lhap’er; zyk’ dimichh’axiw, dimiguivew, dy winaqhuexem ze
chixueedqhajhen xueeys! Dy deers notxer dy zixezxem dqhah’azira newijh
haxer zymi-axem yettiwre dizede-apiquifins. Deersxem ya vyde-o qayitxer
teetxiw haxer ynternetim chittifins. Ha deers fylimxer dijital witikuimy qayit
chitc’ifins. Ha dy jile uexuiqhue daxe qomir, pare kued dimiqhaxhaarjiwe,
dqhazec’efinus!..
. Harasy g’iteedqhazejiw fe dy hane – hadexem dinivoger, dinivolhe-uir!
Fig’aag’ue Adighebzemre Adighe Kuilturimre divqhaqhapsew! Adighebze
daxemmre Adighe Kuiltur daxemre dqhapsewifin chh’ak’e zerijilek’e tc’en
xueey g’axhu dy jile uexuiqhuexer tinc didexew, haxer yichh’am naxuewe
g’ichit-uetas! De Adighexery, g’itc’exhue dy binxery, haxem g’aac’exhueji-
nuxery; Adighexew zeripsewijifinxem dixueeyiw chitime, zyk’ dimiguivew,
ha dy jile uexuiqhuexer zerijilek’e c’ex didew dqhazec’en xueey g’oxhuir!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-14-NE:
.
. DY JILE UEXUIQHUE LHAP’EXER ZARIDQHAZEC’ENIM YA KEZUR
.
. “Fy binxem Adighebzek’e feepsalhe! Adighebzek’e dizevqhapsalhe!” jit-aw
dy ts’ixuxem deege quideeyk’e dy wazyfexer yiryquiwe dqhazec’a xhuir-am!
Adighebzer devletibze zerixhuiry; har psewifin chh’ak’e yiryqu-am, yiryquinu-
am. Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’azimiqhaxhu,
yi daxaqhar nerilhaqhuiw g’azimiqhalhaqhu Slav Txik’er zeeth’ak’e Adigheb-
zer habi hatk’e kuedire psewijifinu-am. Slav Txik’er systemimk’e Adighebzer
dy binxem yadqhaagek’e har habixem yiryquiw zeraqhac’efinu-am. Adigheb-
zek’e dizepsalhek’e, habi dirypsalhe quideeyk’e, Adighebzemre Adighe Kuil-
turimre kuedire psewifijinuxe-am!..
. Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewifin, Adighexer dizedepsew ji-
lexem daxemig’edejiwe zi jilew dig’aanewe dipsewijifin chh’ak’e; ziguerxem
zyk zag’eedmiqhaqhaapts’ewe, haxem zyk’ zadmiqhaqhah’awleeyiwe c’ex
didew zerijilek’e dqhazec’en xueey g’axhu dy jile uexuiqhuexer chi-as… Ha
dy jile uexuiqhue kritiky lhap’e didexem ya nexhichh’axer mixers:
1. Adighebzer psewifin chh’ak’e yape dide gyic’e har zyk’ zimiqhabawew zit-
h’ale Slav Txik’em g’eedqhalin xueey g’oxhuir. Har de txuizif’ek’ifin chh’ak’e,
zyk’ dimipsalhewe, alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er”
zerijilek’e zeeth’awe, chexuiw dy Adighe Jile Qararir yettin xueey g’oxhuir!..
“Adighe Txik’er” zeeth’awe dixueejhen chh’ak’e, Adighexem; organyzasyon
winafere qararire daxuenique-am. Ha dy jile qararir yettifiniwe, Halih’im de
Adighexer xuyt dyc’as!.. Ha dy xuytiniqhar, zimy g’ittiryxiniwe h’aq yi-a-am.
“Adighe Txik’er” c’exiw zedqhaac’ew, har g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen,
habik’e c’exiw Adighebzem dirylajhewe dixueejhen xueey g’oxhuir!..
2. Tts’ixu Adighexem psomy, alternatyfince dy txk’e system zaque “Adighe
Txik’er” c’exiw yadqhats’ixuiw yadqhac’en xueey g’oxhuir. Har; zilhedmiqha-
asa, zeedmiqhats’ixua, zeedmiqhac’a Adighe ts'ixu g’adqhanen xueey-am!..
3. “Adighe Txik’er” zeeth’aw dy winexem; dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre
g’itpic’a hadireey dy ts’ixuxemre, Adighebzer, chadqhaagew, chadqhaac’ew
dixueejhen xueey g’oxhuir.
. Xamexem yaxuelajhe Adighexem zag’eedqhaqhaapts’ere, ha uexuiqhuer
zerijilek’e c’exiw dimiqhazec’ame, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c'exiw
l’ejinuxes. Adighexery xame jilexem daxeg’uedejinus. Habi chh’a-k’e pejiwe
di-Adighexew chitime, dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” dy sabyy-
xemre dy nibjhic’exemre yadqhaac’ewe har habixem zareedqhah’an xueey
g’oxhuir! Ha dy jile uexuiqhue kritiky dider dimiqhazac’ewe, hadireey dy jile
uexuiqhuexem ya wijh dytk’e dy problemxem chich ziry zef’edqhak’ifinu-am.
Harasy ya jile wazyfexer yadqhaqhazec’en chh’ak’e dizegen xueey g’axhu-
xer, dy ts’ixuibz quideeyxer-am. Habixem yaqhuisewe ts’ixuixhuxemy dee-
gen xueey g’oxhuir! Neqhuec’iw jit-ame; Adighe hanexemre hadexemre ze-
c’iqhuxew deegen xueeys, ya sabyyxemre ya nibjhic’exemre “Adighebzer”
yiradqhaqhac’en chh’ak’e! Ha dy jile uexuiqhue mixuym dider miguivexew
yaqhazec’efin chh’ak’e dy ts’ixuibzxemre dy ts’ixuixhuxemre g’aateexue ya
wazyfexer zexuedere zexuedyzire g’oxhuir! Habixem; yape gyic’e yeezixem
“Adighe Txik’er” c’ex didew zeraqhac’en xueey g’oxhuir!.. Habi k’elhig’uewe
“Adighe Txik’er” zerah’awe ha txik’emk’e “Adighebze daxer” ya sabyyxemre
ya nibjhic’exemre g’aapic’a ya ts’ixuxemre yiraqhaagewe yiraqhac’en xueey
g’oxhuir!..
. Nobem g’as hane dy ts’ixuibzxemre hane xhuinu dy xhigebzxemre, ya bin-
xem, Adighebzer zeriraqhac’enu alternatyfince dy “Adighe Txik’er” yadqhats’i-
xuiw yadqhac’efa-am! Habi chh’ak’e habixem, ya binxem Adighebzer yiraqha-
c’enim teewixuawe guig’aane yaxuetc’iniwe zyk’ h’aq dy-a-am!..
. Yichh’am chijit-aa sebepxem chh’ak’e; g’iteedqhazejiwe Adighexem dinivo-
ger, dinivolhe-uir! Fig’aag’ue! Dy binxem Adighebze daxer f’iwe yadqhac’efin
chh’ak’e, ts’ixuixhuimy ts’ixuibzimy zexuedew g’itteexue dy wazyfexer c’exiw
divqhaqhazac’e! Ha dy jile uexuiqhue mixuym dider c’exiw dqhazac’eme; dy
Adighebzemre dy “Adighe Kuilturimre l’ejiniqham g’eelinuxes, “Adighe Jilery
xeg’uedejiniqham dig’eelinus!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-15-NE:
.
. ADIGHEXEM, ADIGHEBZEM C'EXIW A XUETCYYIN XUEEY G'OXHUIR!..
.
. Sit jit-amy, dawere dixhuaxhuemy, sit wered, sit qhibze dig'eegemy, dawere
dipsalhemy; ha psory ts'ixuxem psomy yachiqhuipchejinure g'uedijinuxes. Jit-a,
dig'eege ha psalhe daxe qomir c'eg'uedijinum yi sebep zaquer; Adighebzem yi
txiqhaxer "yegeqhuaf'e didere zeeh'aqhuaf'e didere" g'aziqhaxhu, Adighebzem
yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txik'e sys-
tem zaque “Adighe Txik'er” g’aatchtew zeeth'awe, ha dy jile txik'e systemimk’e
jit-a, dig’eege ha psalhe daxe qomir, zerijilek’e Adighebzek’e zeridimitxxerras!..
. Adighebzer zimic'ej dy nibjhic'exem Adighebzek'e yajeet-axer yaguirimi-uej
xhuas. Habi yi sebepiry yichh'am chijit-aaxerras.
. Dy zemanim, psalhexer ts’ixuxem yagu g’ynefin chh’ak’e haxer th'ag'uimek'e
zexaxin quideeyir yiryqu-am! Jit-a, dig’eege psalhexer ts’ixuxem yagu g’ynefin
chh’ak’e; psalhexem ya psalhemaqxer zexezix ha ts’ixuxem ya chh’a kuits’xem,
ha psalhexem ya txik’exery “nerilhaqhu” g’ichixhuifinxe xueeys. Chh’a kuits’xem
har g’ichixhuifin chh’ak’e txik’e systemim, bzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere
zeeh’aqhuaf’e didere” g’yqhaxhuifin, bzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didew” g’y-
qhalhaqhuifin xueeys. Adighebzem har g’ichiziqhaxhuif txik’e system zaquer, dy
“Adighe Txik’er” systemirras. Alternatyfince dy jile txik’e zaque “Adighe Txik’er”
systemim; Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf'e didere zeeh'aqhuaf'e didere”
g'eeqhaxhuifir, Adighebzem yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’eeqhalhaqhuifir.
. Adighebzem yi txin uexuiqhuer nobe ziteetir, yichh’am chijit-aam xuedes. Ni-
t’e Adighe ts'ixuxem nobe de l’o tc'exer?.. Di-Adighe ts’ixuxew nobe tc'exer mi-
xers: Adighebzer zeridaxem yi guiqhu doc’ir, habi dichotxhuir. Daxew dig’ofer,
daxew dig’owigyir. Daxew dowecerir! Tc’exer mys haxers!.. Adighexem tc’en
xueeyiw nit’e sit de dimic’exer?.. Adighexem tc’en xueeyiw de dimic’exery mi-
xers: Adighebze daxer dawe zeridqhapsewinir pejiw dif'e-uexuij-am. Ha dy jile
uexuiqhue lhap'e didem yiryquiw deelejh-am. Dichizexuesxem chiqhue dizop-
salhery, doweceriry dizebghirok'ijir! Neqhuec’ ziryk’ tc’e-am!.. Nit’e ziguerxem
sit yac’exer? Haxem yac’exery mixers: Adighexem ya jaqhueqhuxem zerapxa-
we habixem yaxuelajhe dy ts'ixuxem; dy Adighebzer, zeripsewifin yi qhoguim
zyk' bqhadaqhah'a-am. Habixem; Adighexem ha qhogu zaxuem yi guiqhu tc’i-
we zyk' yaxueey-am, zyk’ yaf’ef’-am… Habixem; yazerixuizif’ek’k’e Adighexer,
dy nibjhic’exer ha qhoguim pe-ac’e dixuaqhaxhuir, ha qhoguim zyk' dibqhada-
qhah'a-am. Habixem de Adighexer sitimk’ey dizec’awibidaw diraji-ac’exew da-
qhapsewir!.. Haxer, ha ya uexuiqhuemk’e xuyt zic’xer, tinc didew g’aapts’e de
Adighexerras. Habixem ja-axer sity yireexhu c’exiw dy f'ech mexhuir! Habixem
c’exiw ji-ac’ey daxuoxhuir!.. Har, de Adighexem dy zi th’amichk’aqha dide-a?!.
Yeey Adighexe! Halih'im, de Adighexem chh'a kuits'xer g'idyta-a? Dery, guip-
siseniqha g'idyta-a?.. Dits'ixuxewe uexuiqhuexem de daxeplhef-a?.. Habixem
dateeguipsisih’if-a? Dy jaqhueqhuxem zerapxawe habixem yaxuelajhe Adighe
ts’ixuxem chh'a zag'eedqhaqhaapts'ere? Adighexem dy taryxhir, dy blek’ar si-
tiw c’exiw tchiqhuipchejire? Dy hadexemre dy hanexemre, ya hadecxuexemre
ya hanecxuexemre zateeziwik'axem ya binxem ji-ac’e yaxuexhuawe habixem
yaxuelajhe dy ts'ixuxem, de Adighexem g’itxuac' winafexem zadipxawe dipse-
wime, Adighebzer zyk’ zerimipsewijifinur chh'a de dimilhaqhuifire? Chh'a habi-
xem zag'eedqhaqhaapts'ere? Pejxer naxue didew witikuim yit petire har chh'a
de dimilhaqhuifire? “Slav Txik'er” Adighebzem zyk’ zerideemig'uir naxue didew
g'at-uetawe har dy nexemk’e tlhaqhu petire, “Slav Txik'er dy Adighebzem yeg'u
g'axhuiw” jizi-axem ha ja-axer dy f’ech xhuiwe dy binxer, dy nibjhic'exer, ha zyk’
mixhuinu Slav Txik'emk'e Adighebzer yadqhageniwe xame yeqhagyap’exem
chh'a dqhaag'uere? Neqhuec’ c’eniqhaxer yadqhagen chh’ak’e dy binxemre dy
nibjhic'exemre, xame yeqhagyap’exem zaridqhag’uenir, kuediw normaliw xhaar-
zines. Hawe Adighebzer habixem yadqhac’ejin chh’ak’e haxer xame yeqhagya-
p’exem zaridqhag’uenir zyk’ normal-am! Ya bzer ya binxem xame jile yeqhagya-
p’exem yiryquire nesirew cheeziqhac’eja jile; nobem g’asixu duneeyim teeta-am,
yigyiry teet-am. Dig’aziqhaapts’er xety yireexhu, zerijilek’e hapxuedew dig’izerip-
ts’er zyk’ normal-am! Har zi th’amichk’aqha dides! Adighebzer dy binxem, dy nib-
jhic’exem yadqhac’ejink’e pejiw xuytiniqha dy-awe yi masaryfimy dipelhechinuwe
chitime; dixexesiwe dipsewimy, de dideeyipe yeqhagyap’exem, dy binxemre dy
nibjhic’exemre, Adighebzer chadqhaagewe chadqhac’ejifins. İstanbulim chipsew
Armenyxem, Wirimxem, ya bzexer ya binxem, haxer Tirku yeqhagyap’exem ya-
qhaag’uexew habixem chiraqhaagexew chiraqhaac’exe-am. Habixem ya bzexer
ya binxem, yeezixem yeey yeqhagyap’exem chiraqhaagexew chiraqhaac’exer.
Hapxuede zyk’ mixhuinu zi uexu c’ek’em guiqha pizilhh’a jile, Adighexem f’ek’a
duneeyim teet-am! Ziguerxem Adighexer g’aaqhaapts’exery zyk’ mixhuinu uexu
c’ek’em guiqha piradaqhaalhh’ar!.. Ha mixhuinu, pejiwe zy sebep g’idezimik’inu
ha uexuiqhuem guiqha zeripitlhh’ar, Adighexem dy zi th’amichk’aqha dides! Har,
Adighe Jilemk’e zi nape teexs!.. Dy ts’ixuxer hapxuedew g’aziqhaapts’exem ya
xuefachexer sitiw chitimy, Halih’im, har habixem g’aaryt, g’aaryc’e!..
. Zi yeqhagyap’em we wy winafer chipximik’iwe chitime, ha yeqhagyap’er zyk’
we wiweey-am! Har xamem yeeys! Yigyik’e Adighexem yeqhagyap’exer dichy-
mi-ak’e, Adighebzer dy binxem chadqhac’enu c’ip’e zaxuexer, dy winexerras.
Dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzer zaxuere yiryquirew yaziqhac’enu
ts’ixu zaxuexery de Adighexerras, de hade – hanexerras. Adighebzer f’iwe zic’e
Adighexer zimic’exem yiryquiwe dade-apiquxeme; dy winexem, dy sabyyxemre
dy nibjhic’exemre, Adighebzer tinciw chadqhaagew chadqhac’ejifins. Ynternetir,
yeg’uire – yechh’irew zeeth’ame, bze yeqhagenk’e habi yi sebepxer g’idek’ins.
Hary zichidqhaqhuipchen xueey-am. Deersxer txaw nerilhaqhuiwe psalhemaq-
k’e g’a-uetenir g’yqhalhaqhuiw (maqxery th’ag’uimek’e zexaxiw, yi txik’exer ya-
lhaqhuiw), ynternetim deersxer chittifins. Ynternetir hapxuedew zeeth’ame, har,
derk’e zi nyimeticxue xhuins!
. Nobem g’as dizerijeeyar yiryquins! Habi hatk’e dig’awicin xueeys! Dig’amiwi-
cime; Adighebzey Adighe Kuiltury xuytiniqhary dy-ajinu-am! Xamexem xuelajhe
ts’ixuxem dizeraqhah’awleeyar yiryquins! Habi hatk’e dy pchamp’exer habixem
ya-ac’etkyin xueeys!..
. Adighebzek’e yatxa ye Adighebzem chh’ak’e neqhuec’ bzek’e yatxa sitxery
deegen xueeys. Hawe Adighebzem “Adighe Txik’er” g’ynemic’awe neqhuec’ zi
txik’e system chizeeth’an xueey-am!.. Neqhuec’iw jit-ame; “Adighe Txik’er” g’y-
nemic’awe neqhuec’ zi txik’e systemk’e Adighebzem dichitxen xueey-am! Har,
mixuym didew dy zi jile prensypiw diwibidin xueeys! “Adighe Txik’er” yilheqhua
petire, har yits’ixu petire, Adighebze psalhexer yitxin chh’ak’e neqhuec’ zi txik’e
system zeezih’am ha yic’am mainew g’yk’ir; habi, dy “Adighe Txik’er” daxer, dy
“Adighebze” daxer, dy “Adighe Kuiltur” daxer zyk’ f’emi-uexuxew, Adighaqham
zi xhaa-yniqhacxue g’iryc’il’ewe haras! Hapxuede ts’ixuxer zyxetxer, zi c’ip’em
qayit chitc’in, haxer f’iwe zedqhats’ixuin, Adighebzer, Adighe Kuilturir habixem
ya xhaa-yniqhaxem g’aadqhalin xueeys!..
. Adighexer c’exiw dixheeyiw dy Adighebzem zeey dixuexhuijiw dixueejheme,
neqhuec’iw jit-ame, detxene zi Adigher neqhuec' ziguerxem zyk’ dapemiplhew
“Adighe Txik'er” zedqhaac'ew habik’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’e-
xemre, Adighebzer chadqhaagewe chadqhaac’ewe dixueejheme, hapxuedew
“Adighe Txik’er” zirah’awe Adighebzer yeziqhaage dy yeqhagyag’uexer g'uexu
kued g’axhuiw xueejheme, mys habi chiqhue, Adighebzemre Adighe Kuilturim-
re habi hatk’e zeripsewifinuxemk'e ceky dy-ajin xueey-am!
. Adighebzer, Adighe Kuilturir ziqhapsewinuxery ziqhal’enuxery de Adighexer
haras!.. Adighe pejxem, har, zyk’ dygu yidqhak'in xueey-am!..
. Adighebzer dqhaal'eme, habi yi veebalim de Adighexer zyk’ yflah' dyc'in-am!
Habi chiqhue de Adighexer; qiyametir g'asixu xamexem diraji-ac’exewe, haxem
daxuepchil'xewe dipsewinuxes! Dy jaqhueqhuxem zaxueeyiry haras! Habixem
yaxuelajhe dy ts’ixuxem zag’eedqhaqhaapts’ere, dizerixeg’uedijinim yi qhoguir
dy psewik’ew xetxime; habi chiqhue g’itc'exhuenu binxem yape yitxew psew de
Adighexem, “zyk' f'iwe tc’awe” g'itxuija-anu-am!.. Duneeyim deexija newijhy, dy
cexyd lhap’exem ya ne-uxem deplhijifinu-am!..
. Harasy Adighexer habi hatk’e qhogu zaxuem diryg’uenim dixueeyiw chitime,
de Adighexem, Adighebzem c'exiw a xuetcyyin xueey g'oxhuir!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-16-NE:
.
. “ADIGHE TXIK'ER,” DIYASPOREM CHIZEETH'AWE DIXUEEVQHAAJHE!..
.
. Adighebzem; zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz ye yi nexhibew k’ih’ g’axhu
yi txiqhaxer, “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adigheb-
zem yi daxaqhar “nerilhaqhu didewe” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txi-
k’e system zaquer, “Adighe Txik’er” haras.
Adighebzem zi A4 txilhimp’e napem yiz xuedyz yi zi txiqhar, Adighebzer ttxin
chh'ak’e zeeth’aniwe tekylyf g’aac’a txik’e systemxem detxene ya zixezimk’ey
ttxaxe newijh haxer zebqhadedqhuivexew habixem zec’iqhuxewe deeplhime;
“Adighe Txik’er” systemim g’ynemic’awe hadireey txik’e systemxem zimy, Adi-
ghebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izerymiqha-
xhuifir, Adighebzem yi daxaqhar yiryquiw “nerilhaqhuiwe” g’izerymiqhalhaqhui-
fir tlhaqhuinus. Hawe “Adighe Txik’er” zeeth’aw habik’e ttxa txiqham, hadireey
txiqhaxem yabqhuiritiwe deeplhime; “Adighe Txik’er” systemim, Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’izeryqhaxhuifir, habi
yi daxaqhar “nerilhaqhu didew” g’izeryqhalhaqhuifir, dy nexemk’e tlhaqhuinus.
Habi chh’ak’es, dy “Adighe Txik’er” alternatyfince dy jile txik’e system zaques”
c’ijit-ar!
. “Adighebzem yi txin uexuiqhuer” nobe pejiwe ziteetir de Adighexem zeritlha-
qhuifinir, dy jaqhueqhuxemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre yaf’ef’ xhuin-
am! Har de zeritlhaqhuifinir, zyk’ yaxueeyte-am! De Adighexem ha uexuiqhuer
pejiw ziteetir (Adighebzer txin chh’ak’e nobe xekuim chizerah’a txik’e systemim-
re Adighebzer yiryttxin chh’ak’e nobem g’as tekylyf g’aac’e txik’e systemxem-
re chich zimy, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’e-
re” g’izerymiqhaxhuifir, Adighebze daxem yi daxaqhar yiryquiw “nerilhaqhuiwe”
g’izeymiqhalhaqhuifir, har chh’ak’e dy “Adighe Txik’er” systemim Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’izeryqhaxhuifir, habi,
Adighebzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe” g’izeryqhalhaqhuifir, dy “Adighe
Txik’er,” alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’izerixhuir) damiqhalhaqhuin
chh’ak’e, yaxuizf’ek’ateme habixem yamic’en uexu chi-ate-am! Pts’ixer yawips-
xew yigyiry Adighexer daqhajeeyifiw dy zemanxer yah’aateme, yadiqhuifateme,
kuediw yaf’ef’ xhuinuxet! Hapxuede ts’ixuxem sit chiqhuey ji-ac’e daxuexhuime,
Adighexer xamexem daxeg’uedejin f’ek’a dizidinesin zi c’ip’e chi-a-am! Har zyk’
zichidqhaqhuipchen xueey-am!..
. Adighebzer dqhapsewiniw pejiw dixueeyiw chitime; dy “Adighe Txik’er” yape
gyic’e zyk’ mixhuimy diyasporem chizeeth’aw dixueejhen xueeys. Zyk’ dimigui-
vew ha dy jile uexuiqhue lhap’er, c’exiwe diyasporem chidmiqhazac’eme, g’afe-
nire yefenire g’ynemic’awe Adighebzemre Adighe Kuilturimre mil’ejxewe g’aneji-
finuxe-am! Adighexer deeplhiwre Adighebzery Adighe Kuilturiry c’ex didew l’eji-
nuxes! Adighebzer g’aziwipselhijire Adighe Kuilturir zeezih’ajire g’anejinuxe-am!
Adighebzer ts’ixu zi mac’e f’ek’a g’aziwipselhif, Adighebzem yi txiqhaxem ts’ixu
zi mac'e f’ek’a yegejif g’anejinuxe-am! Ha g’axhuiniqha eeyir, Adighexem dy zi
th’amichk’aqha dide xhuinu-a? Adighebzer dymi-ajime; Adighexer, pse t-uit pe-
tire q’am dic’alhh’aja xhuinu-a?!. Habi nexhire nexh th’amichk’aqha sit xhuin?!.
. Adighexemk’e zyk’ mif’ ha g’axhuiniqhar g’aziqhaxhuinur, yape yitxew psew
de Adighexerras!.. Har zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am! Adighebzer ziqhap-
sewinury ziqhal’enury; mi dy zemanim chipsew, Adighebzer f’i didewe zic’e de
Adighexerras! Ziry dimic’ew deeplhiwre Adighebzemre Adighe Kuilturimre hap-
xuedew dqhaal’exeme; habi yi veebalicxuer, dy zemanim chipsew Adighexem
g’itteelh xhuinus!.. Har; wendeqhu didew zi veebalicxue xhuinus, Adighexer di-
micinew, mac’ew zi t’eg’u zidqhaxheeyiw, “Adighe Txik’er” g’aatchtew zeeth’aw
dizerixueemijham chh’ak’e!.. G’itc’exhuenu dy binxem; ha g’axhuiniqha eey di-
der, zyk’ yachiqhuipchejinu-am!.. Ha g’axhuiniqhaqha eey dider, lajher zateelh
de Adighexemy zyk’ dyguy yidqhak’ijifinu-am!..
. Adighexem; dy jaqhueqhuxem yaxuelajhe Adighexem zag’eedqhaqhaapts’e-
re, dy cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiw witikuim g’y-
h’aa “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueemijheme, hapxue-
dew ziry dimic’ewe dy nexemk’e deeplhiwre Adighebzemre Adighe Kuilturimre
dqhaal’exeme, habi hatk’e zyk’ “Di-Adighes!” jit-ajin xueey-am! De Adighexem;
Halih’ Lhap’em g’idyta aqilxer zerizeedmih’aaxem chh’ak’e, dy qhaac’exem ya
h’eesepxer tinciwe yettijifinu-am!..
. Hawe diyasporem chipsew de Adighexer dixheeyiw, “Adighe Txik’er” daxer
g’aatchtew zeeth’ame; habik’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre,
Adighebzemre Adighe Kuilturimre, chadqhaagew, chagqhaac’ew dixueejheme,
“Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre,” dy zemanimy g’ag’uenu zeman-
xemy xexhuexewre chipsewijifinuxes!.. Adighexer xamexem daxemig’uedejiw,
Adighe Jilew dig’aanewe dipsewijifinus!..
.
. Dy Th’a Lhap’e!
. Adighexer; duneeyir chitixu Adighe Jilewe duneeyim diteetifiniw, Adighebze
daxemre Adighe Kuiltur daxemre dqhapsewifiniw, haxer dqhazec’efin chh’ak’e
dimiguivewe dy “Adighe Txik’er” zerijilek’e zeeth’aw dixueejheniw, di-Adighere
dimuslimenirew duneeyim dichipsewifiniwe, Adighexem nasip txuec’! Aamyn!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-17-NE:
.
. DY BINXER, DY NIBJHIC’EXER G'AADQHAQHAPTS'EN XUEEY-AM!..
.
. Dilajhew ziguerxer g'adlejhiw deeca newijhk’e zerizidqhapsexuijinir normals.
Chizidqhapsexuijim chiqhue yiqhue g’axhuiwe chitime gegu tc'iw dig'izerifeniry,
dig'izeriwgyiniry normaliw xhaarzines. Peryodiky zemanxem k’elhig’uewe gegu
t’eg’u tc'inimre h'aqhuel'iqhuexem chiqhue dig'izerifenimre dig'izeriwgyinimrey
normaliw xhaarzinexes. Hapxuede zexetik’exem chh’ak’e ziryk’ jit-a-am.
. Hawe g'afenimre g'awgyinimre kuedi-ue zerixhuinimre haxer qhak’ih’inimre;
normal-am, xhaarzine-am. Xamexem ye ziguerxem zag'eedqhaqhaapts'exewe
habixem zadqhaqhah'awleeyinir, de Adighexemk'e kuediw zi th'amichk'aqhas!
. Xamexem, dy jaqhueqhuxem; dy zemanxer, dy lejheniqhaxer zeradiqhuxer,
habixem dy binxer, dy nibjhic’exer g'aaqhaapts'exew habixem ya zemanxery,
ya lejheniqhaxery zeradiqhuxer, Adighexem dimiguivewe tlhaqhuifin xueeys!..
Haxer tlhaqhuiniwe dizereelejhenir, dy zi uexuiqhue mixuym xhuin xueeys! Dy
jaqhueqhuxemre habixem xuelajhe dy ts’ixuxemre, habi hatk'e zag'eedmiqha-
qhaapts'eme nexhif’ xhuins. Habixem; dy binxemre dy nibc'exemre g'aadqha-
qhapts'en xueey-am!.. Dy binxer, dy nibjhic’exer dqha-uichinxew dizereelejhi-
nir; dy uexuiqhue mixuym didexem chich xhuin xueeys!..
. Adighexer daxew dig'ofer, dig'owigyir. Hawe xamexemy f’iwe daxuopchil’ir!
Xamexem tinciw dig’izeraqhapts’efim chh’ak’e, dy zixezxer ya ts’ixuxem c’exiw
byy yaxuoxhuijifxer! Qhak’ec’awe jit-ame; de Adighexem nobe tc’efxer, g’afeni-
re yefenires! Haxem g’ynemic’aw, der – deriw neqhuec’ uexuiqhuexer c’aqhue
txuizf’ek’if-am! Har hapxuedew c’exhuim, Adighexer dyqhaguipsisen xueey-a?..
. Ziguerxem g’idac’exemy deeplhime tlhaqhuxer mixers: G’aqhapts’eqhuaf’e
dizerixhuim chh’ak’e, dy binxemre dy nibjhic’exemre tinciwe g’aaqhaapts’exery
haxer t-ac’axir! Habixem; Adighe Kuilturk’e c’eniqha za-a Adighe ts’ixuxer, zyk’
dy binxemre dy nibjhic’exemre lhaqha-asxe-am. Dy binxer, dy nibjhic’exer; tin-
ciw g’aaqhaapts’exery geguxemk’e zexesxemk’e yaqhah’awleeyxer. Haxer c’e-
niqha za-a dy Adighe ts’ixuxem bqhadaqhah’axe-am, ha dy ts’ixuxem pe-ac’e
xuaqhaxhuxer! Ha g’axhuiqhary, Adighexem tlhaqhuif-am! “L’o har hapxuedew
c’exhuir?..” jit-aw hapxuede g’axhuiqham dixeplhime, sebep nexhichh’a didew
tlhaqhuir miras: Xamexemre dy jaqhueqhuxemre; c’eniqha t’eg’u za-a ye f’iwe
lejhaxe dy c'alexer, yeezixem piwid didexew zixuaqhalajhexer! Habik’ey g’ami-
nexew, dy zemanim uexu g’aqhuetinir guiqhu g’izerixhuar; dy c’alexer yaquizin-
k’e yik’y dy winaqhuexery yaquizink’e zirah’ar! K’ec’iwe jit-ajime; kuediw tinciw
dig’izeripts’em, zir zim dixuy-awe chita dy f’i lhaqhuiniqhaxer yaquitaxew, haxe-
ry dizerymi-ajxem chh’ak’e, Adighexer, dizepqiriwda didere dith’amichk’e dide-
rexew dopsewir!..
. “Adighexem dawere zig’adiwijhijinu?” jit-aw dizek’elhiplhijime, tlhaqhuxer mi-
xers: Dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em; aayetk’e, “Zi jilem, zi guipim yeezixem zami-
qhawizexuijxeme, Se, ha haxer f’iqham xuescenxe-am!..” g’idjee-ar! Pej didew
dimuslimeniwe chitime, Halih’ Lhap’em g’idjy-axer zichidmiqhaqhuipchew, c’ex
didew zidqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Habi chh’ak’e, jile simegyaqhawe txelh,
Halih’ Lhap’em zyk’ f’iwe yimilhaqhu fiqhueniqhamre nediniqhamre c’exiw dib-
ghinen xueey g’oxhuir! Halih’ Lhap’em f’iwe yimilhaqhu dy ah’laq mixhumic’ew
xhuar psoguery, Adighexem c’exiw dibghinejin xueey g’oxhuir!.. Halih’ Lhap’er
zerixueeyim xuedew ts’ixuif’xer dixhuifime, mys habi chiqhue dy uexuiqhuexer
wizexuijxew xueejhenuxes!.. Hawe ts’ixuif’ xhuijiniqhar zerijilek’e dimiqhazac’e-
me; qiyametir g’asixu xamexemre dy jaqhueqhuxemre diraji-ac’exew, habixem
f’iwe daxuepchil’xew dipsewinus! Ha yi t’um zir xezixinur, de Adighexerras! Ye
pejiw dits’ixuif’xew dipsewinus ye pejiw dimits’ixuif’xew hawe dits’ixuif’ xuedew
zitc’xew dipsewinus! Ha psewik’yt’im ya zixezir xezixinur de Adighexer haras!..
Xetxa jile pewik’em yi h’eesepiry, har xezixaxem, Halih’ Lhap’em yiratijinus!
. Adighexer habi hatk'e dig'awicin xueeys! Habi hatk'e xamexem yaxuelajhe
dy ts’ixuxem, dy binxemre dy c'aleqhualemre g'aadqhaqhapts'en xueey-am!..
Har mixuymiwe dy zi uexuiqhue xhuin xueeys! Dy binxer, dy zemanxer, dy le-
jhiqhaxer, dy milkuxer; xamexem yadqhadiqhuin xueey-am! Dy aqilxemre dy
binxemre dy c’aq’uemre zeey daxuexhuijin xueeys!.. Zeritxuizif’ek’k’e Adighe
dy ts’ixuxemy zeey daxuexhuijin xueeys!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-18-NE:
.
. K’ELHIDQHAG’UEN XUEEY LHEBAQUEXER TXUEKYINU P’ERE?!.
.
. Adighe Txik’er txiqha kec’xemy g’ichit-uetas.
. Adighe Txik’er Adighexem yats’ixu, yac’e, zirah’a xhua newijh yape gyic’e
Adighebzem yi Txik’e Qhuazer, habi k’elhig’uew Adighebzer G’izerixhuir (Adi-
ghebzem yi Grameerir) witikuim g’ytlhh’an xueey g’axhuinus. Habi chiqhue zi
Adighebze C’eniqhalejh Komisyonimy, Adighe Txik’emk’e Adighebze Psalha-
lher yiqhah’aziriw witikuim g’irylhh’an xueey g’axhuinus. Ha txiqhalhxer c’exiw
dqhah’azirxew, tireedqhaadzexew Adighexem c’exiw yalhedqha-asxeme, dy
ts’ixuxem haxer yadqhats’ixuxew yadqhaac’exeme, Adighebzer “zeeh’aqhua-
f’e” g’adqhaxhua xhuinus.
. Yape gyic’e Adighe Txik’er Adighexem c’exiw yaxuinedqhasin, har haxem
yadqhats’ixuin, yadqhac’en, har habixem zareedqhah’an xueey g’oxhuir. Har
dqhazec’en chh’ak’e Adighe Txik’er, ynternetk’e duneeyim deney chipsew dy
Adighexem yalhedqha-asin xueey g’oxhuir.
. Adighe Txik’er dy ts’ixuxem nexh tinciw yadqhac’efin chh’ak’e, psalhexer ji-
zi-axem ya maqxer zexedyqhaxiwe, ha maqxem ya txik’exer g’yqhalhaqhuiwe
Adighebzek’e, Tirkuibzek’e, Iarapibzek’e, Yngyilyzibzek’e psalhemaqk’ey g’azi-
uate vyde-o fylimxer teetxiw witikuim g’ytlhh’afins. Ha fylimxer dy web sytexem
xetlhh’afins, e-mail mesajke duneeyim deney chipsew dy Adighexem yaxuined-
qhasifins. Ha uexuiqhuexer qhazec’enir kuediw mixuyms.
. Adighe Txik’er dy psewik’exem xetlhh’afin chh’ak’e, Adighebzek’e txawe yn-
ternet gazetexer g’idedqhak’ifins. Adighexem daxere yeg’uire g’axhu ya txiqha-
xer, ha ynternet gazetexem chittifins. Haxery qhazec’enir kuediw mixuyms.
. Adighe pcinalhexem qiymet wineey yattin xueey g’oxhuir. Adighe pcinalhe
c’eniqhalejhxem, Adighe pcinalhexem ya notexer zaxuexew yatxijiw witikuim
g’iralhh’anuxewe doguiqhar. Haxery qhazec’enir kuediw mixuyms.
. Yichh’am chijit-aaxer chidqhazac’em chiqhue zi lheniquek’e Adighe Kuiltur
uinsurxer mig’uedij gyic’e zixueth’asijiwe haxer Adighebzek’e zaxuew ttxijiwe
witikuim g’ytlhh’an xueey g’oxhuir. Yape gyic’e tinc g’axhuxer (weredxer, qhib-
zexer, psalhejhxer, psisexer…) ttxifins. K’elhig’uewe nexh guiqhu g’axhuxer
(Adighe Ueri-uatejxer, Adighe Txider…) ttxiwe dixueejhefins. Haxery uexui-
qhue mixuymxes.
. G’iteedqhazejime; Adighe Txik’er, yi g’axhuiniqhar yiryquiry witikuim g’y-
h’aas. Har yigyi zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, dip’ac’ewe dy
Adighe Kuilturir habik’e ttxijin xueey g’oxhuir!..
. Adighebzer zeeyincew g’adqhanen xueey-am! Habi hatk’e Adighexer di-
miguiveme yik’y t’eg’u dip’ac’eme nexhif’ xhuinus. Xeg’uedejiniqhar, Adighe-
xem dy bjem g’iteewi-aw xueejhas. “Amal xhuifinu ziguerexer c’exiw fimic’e-
me, Adighexer xeg’uedejik’e eeyiwe fixeg’uedejinus!..” g’idjee-ar!
. Harasy; yichh’am g’ichit-ueta dy jile uexuiqhue lhap’exer chidqhazec’enu
maxuexer xueejhenu diguiqhawe, “K’elhig’uen xueey lhebaquexer txuekyinu
p’ere?!.” jido-ar!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-19-NE:
.
. ADIGHEBZER XEDQHAAXHUEWRE DQHAPSEWIN XUEEYS!..
.
. Adighe Lhap’exe,
.
1. “Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’axhuiw” jizi-axem, zyk’ pejiw ja-ar-am! Ha
psalher, habi hatk’e dy f’ech xhuin xueey-am!.. Ha txik’er Adighebzem zeridee-
mig’uir, mibdeejim, mi txiqhamk’e g'ichit-uatew mys g’idoqhalhaqhuir:
. Adighebzem, neqhuec’ bzexem xuemidew maq de-u kued yi-as. Slav bzexe-
my xuemidewe, maq de-u h’arf kued zixet maqilh zy-a psalhexemre hapxuede
psalhexem ya zeeh’aniqhaxemre yikueds. Zadew yitxhaa form zy-a h’arfxer zy-
kued Slav Txik’em; maq de-u h’arf kued zixet maqilh zy-a psalhexemre hapxue-
de psalhexem ya zeeh’aniqhaxemre zykued Adighebzem yi txiqhaxer, yiryquiw
yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’yqhaxhuif-am. Adighebzem yi txiqhaxer yiry-
quiw yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’azimiqhaxhu txik’e systemk’e txa txik’e
qhuazemre grameerimre psalhalhemre; dy Adighebzer, yiryquiw zeeh’aqhuaf’e
g’aaqhaxhuif-am. Yiryquiw zeeh’aqhuaf’e g’amixhua Adighebzer; zeeh’anir, xe-
qhaxhuenir, qhapsewinir guiqhu mexhuir. Habi chh’ak’e Slav Txik’er; Slav bze-
xem zareeg’uxem xuedew Adighebzem yeg’u g’axhu-am. Slav Txik’em, qha 80
lhandere Adighebzer yimiqhabawewe yeeth’aler. Har yigyi Adighebzer yiqhal’e-
nim nesas. Naxuew witikuim yit ha g'axhug’aac’er; Adighexem, dimiguiguivewe
tlhaqhuifin xueeys!..
2. Adighebzer l’eme, habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturiry l’ejinus. Adighe Kuilturir,
duneeyim daxaqha g'ixezilhh'a zi kuilturs. Adighe Kuiltur daxer g’aziqhaxhua dy
Adighebze daxer mil'ejime, nexhif' xhuinuwe g’ischoxhuir.
3. Adighebzer psewifin chh’ak’e zerijilek’e zeeth’an xueey g’axhu Adighe Txik’er;
habi yi txiqhalhim g’ichynemic’awe, mibdeejimy, txiqha k’ec’xemy g’ichit-uetas!..
4. Adighe Txik’er; dy Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem c’yqhu zi zeman
k’ih’ pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zec’iqhuiw witikuim g’iraqhah’aawe,
Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere g’aziqhaxhu,
Adighebzem yi daxaqhary nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy
jile txik’e system zaques.
5. Adighebzer psewifin chh’ak’e; Adighexem, xamexemre ziguerxemre g’aak’e-
lhidmig’uih’iw, haxem zadmiqhaqhaguivew, zerijilek’e Adighe Txik’er zeeth’awe
dixueejhen xueey g’oxhuir. Dy Adighe Txik’er Adighexem c’exiw yadqhats’ixuiw
yadqhac’efin chh’ak’e, zyk’ parere pulire xueey g’azimiqhaxhu zi uexuiqhue tin-
cir zerijilek’e dqhazec’en xueey g’oxhuir. Adighexem tekylyf nifxuesc’ ha dy jile
uexuiqhue tincir miras:
. Txiqha k’ec’xemy g’ichit-ueta dy Adighe Txik’er; tts’ixu, dimits’ixu Adighexem
psomy yalhedqha-asiw yadivqhaqhaac’e! Adighe c’aleqhualem; ya wisexer, ya
weredxer, ya ci-yrxer, Adighe Txik’emk’e yatxin zerixueeyir habixem tekylyf ya-
xuidevqhac’! Adighe Txik’er, zyk’ dimiguivew dy ts’ig’uxemy yadivqhaqhaac’e!..
6. Ha dy uexuiqhue lhap’er, zerijilek’e dizeri-iqhuiw c’exiw dqhazec’en xueeyiw
ha dy jile uexuiqhuem chh’ak’e, Adighe pejxem psomy sinivolhe-uir!..
7. Adighebzer zeripsewinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha dy uexuiqhuer zerijile-
k’e c’exiw tc’en xueey g’oxhuir. Habi k’elhig’uewe dip’ac’ewe dy Adighe Kuilturir
Adighe Txik’emk’e Adighebzew ttxijiwe haxery c’exiw Adighexem yaxuinedqha-
sin xueey g’oxhuir.
8. Adighe Txik’er daxem yi c’i-uim zimy polemiky tireedmiqhac’ih’iwe, zi maxue
yape gyic’e c’eddzew har zeeth’awe dixueejhen, zaxuew, yeg’uire – yechh’irew,
yi c’i-uim ditee-azezih’iw zeeth’an xueey g'oxhuir…
9. Lhaxha tf’elhiry, yi uink’ibzer habi yiqhuisew zif’eddziw, Adighe Txik’er daxer
zeeth’awe, Adighebzer xedqhaaxhuewre dqhapsewin chh’ak’e habi deelejhiwe
dixueejhen xueey g'oxhuir…
. Yichh’am chijit-aa ha dy jile uexuiqhue lhap’e didexer dimiqhazac’eme, qiya-
metir g'asixu Adighexem pchil’iniqhar diwixinu-am!.. Alternatyfince dy jile txik’e
system zaque Adighe Txik’er zeeth’awe, habik’e dilajhew, dy Adighebze daxer
xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueey g'oxhuir…
. Adighepse pej zy-aj Adighexe! Fe sinivoger!
.
. ADIGHEBZE DAXER YIREEMIL'E!..
. FIG’AAG’UE!
. ADIGHEBZE DAXER XEDQHAAXHUEWRE DIVQHAQHAPSEW!..
.
. YEMUZ Yilmez
. 30.09.2017
.
. GUI LHITENIQHA:
. Adighebzer xedqhaaxhuewre dqhapsewifin chh’ak’e, “Adighe Txik’er,” alter-
natyfince dy jile txik’e system zaquew qaabil zic’, neqhuec’ jit-ame, Adighexem
zi “g’ag’uen guiqha” dy-an xueeyiw zilhite Adighe pejxem; ha dy jile uexuiqhue
lhap’exem chh’ak’e lejheniqha ye eekonomiky de-apiquiniqha g’itxezilhh’afinu
Adighe pejxem dinivoger. Yape gyic’e dizeric’en, dizerits’ixuin, ha dy jile uexui-
qhuexem dazeriteelejhih’inim ya c’i-uxemk’e dizeguiri-uexew, lejheniqha guip-
xer diwixuexew, ha uexuiqhuexemre lejheniqhaxemre ko-ordyne zidetc’xew, zi
maxue yape gyic’e c’eddzew dizedelajhewe dixueejhen xueey g’oxhuir. Xase
diwixuefin chh’ak’e yiryqu bjiqham dizerinesiw, Adighe Txibze Xaser diwixuen
xueeys. Ha xaser diwixueme; tinciw dizexuesifins, nexh tinciw dizedelejhefins.
Diwixuenu ha dy xaser; habi, txilhimp’e gegu ye neqhuec’ gegu, wecer xuede
h’awleeyiniqhaxer chimi-axewe, dy Adighe Txibzemre dy Adighe Kuiltur uexui-
qhuexemre dichiteelejhih’iw, ha dy jile uexuiqhuexer ko-ordyne chitc’iw zi xase
xhuin xueeys. Adighe Txibze Xasem, yape gyic’e chidqhazec’en xueey g’axhu
dy jile uexuiqhue nexhichh’axer mixers:
. a. Adighe Txik’er Adighexem c’exiw yalhedqha-asiw yadqhats’ixuin, har zee-
h’anir habixem yadqhac’en xueeys.
. b. Adighe Txik’emk’e Adighebzek’e ttxawe yape gyic’e Adighebzem yi Txik’e
Qhuazer, habi k’elhig’uewe Adighebzer G’izerixhuir (Adighebzem yi Grameerir),
habiy k’elhig’uewe Adighebze Psalhalher dqhah’azirxew haxem ya redaksiyon-
xer tc’ija newijh ha txiqhalhxer dijital witikuim qayit chitc’ijin, har dy Adighexem
xhabar yettiw, haxer zeeh’anir habixem yadqhac’en xueey g’oxhuir.
. c. Adighe Txibzem teewixuaw Adighe Eedebiyatir, Adighe Txider qhah’azirin
xuede uexuiqhuexer xueedqhajhen xueey g’oxhuir. Ha jile uexuiqhuexem yelejh
Adighexem dade-apiquxew, ya txiqhalhxer yadqhaqhah’azirin xueey g’oxhuir.
. Yichh’am chijit-aa uexuiqhuexem chh’ak’e lejheniqha ye eekonomiky de-api-
quiniqha g’ixezilhh’afinu Adighexer; e-mail meesajk’e dizeric’efins, telefonk’e di-
zepselhefins, k’elhig’uewe dizerilhaqhuiw dizerits’ixuifins. Dy jile uexuiqhuexem
dateepselhih’xew, haxem ya c’i-uxemk’e dizeguiri-uexew, kritiky dy kuiltur lejhe-
niqhaxer dimiguivewe c’exiwe xueedqhajhefins. Ha lejheniqhaxem teewixuawe
g’iddelejhenu Adighexem, dawere g’iddelejhenuxemy, sitxem teelejhih’inuxemy
haxer daqhaac’ew ko-ordyne g’iddac’ime f’i xhuins. Adighe Kuilturim teewixua
lejhiqha za-a Adighexem, “Adighe Kuiltur Lejhiqha Zixueh’asim” sit lejhiqhaxer
dawere g’ixalhh’anuxemy haxer daqhaac’eme f’i xhuins. Yi zemanir zymac’ew
dy ze-ah’aqhu lejheniqham, lejheniqha g’ixezimilhh’afinu, hawe habi yi p’ek’e
eekonomiky de-apiquiniqha g’ixezilhh’afinu Adighexem; detxene lejheniqham
chh’ak’e, sitxer dawere g’ixalhh’anuxemy haxer daqhaac’eme f’i xhuins. Habi-
xem; dqhazec’enu dy jile uexuiqhuexem chh’ak’e dakengechijinuxes. Yapek’e
dy am yilhinurr, g’it-arih’anur tc’eme, lejhek’e planire programire tc’ifinus.
. Adighe Txik’er zidexer; xase wixuen bjiqham dizerinesiw, zyk’ dimiguivewe
Adighe Txibze Xaser diwixuenus.
. Uexuiqhuexem ya chipe dachixueejhem chiqhue, yape gyic’e zir zim t’eg’u
dizechiguiqhuijin xueey g’oxhuir, uexuiqhuexem ya lejheniqhaxer dimiqhagui-
vewe xueedqhajhefin chh’ak’e. Uexuiqhuexer xueedqhajha newijhk’e zir zim
dizek’elhiplhijiwe uexuiw xhuar psoguery zerizixew kontrol tc’in xueeys. Hap-
xuedew zir zim kontrol zitc’ijinim f’iqha kued xelhs. Yapereey dy jile nesip’e-
xem dimiguivexew dinesifin chh’ak’e, zir zim dy kemiqhaxer yedqhalhaqhui-
fin chh’ak’e, hapxuedew zir zim kontrol zitc’ijinim kuediw dixueniques.
. Adighexer; neqhuec’ jilexem daxemig’uedejiwe, dery duneeyim dichichi-
awe diteetinu dixueeyiwe chitime, hawe dipsalhe quideeyimk’e dig’aminew,
zi maxue yape gyic’e zi c’ip’e deej chic’eddzewe, dizelejh uexuir zyc’isimre
zidinesamre har chidiwixinumre tc’ejiw, zerijilek’e dizeri-iqhiw, dizedelajhew
dixueejhen xueey g’oxhuir. Adighexem pejiw ziryk’ g’itxezimiqhaxhuenu zi-
guerexem deelejhxewe zidqhah’awleeyk’e ye hapxuede lejheniqha tekylyf
g’itxuezic’xem ji-ac’e daxuexhuiw habixem ja-axer tc’ik’e; dy jaqhueqhuxer
dqhaguif’a xhuin f’ek’a Adighexer zyk’ zi c’ip’e dizidinesifin-am.! Adighexer
zir zim dipeplhew dichitk’ey ziryk’ txuizf’ek’ifinu-am. Habi chh’ak’e zi uexui-
qhuer dqhazec’enim guixelh xuetc’awe chitime; ha uexuiqhuer ziqhazec’e-
nu guipim yi ko-ordinec’ dider ye ha ko-ordynec’im yi de-apiqueqhu dider
tlhixhuewe, habi deepsalhewe, diguiri-uewe, c’exiw dilajhew dixueejheme,
kuediw f’i tc’a xhuins. Adighexer dizemipselhejinu, dizerimilhaqhuijinu chi-
time, dy Adighebzemy, dy Adighaqhamy dipik’ijin xueeys. Adighaqham di-
pimik’ijifiw chitime; amalincew dizepsalhewe dizeguiri-uen xueeys!.. Yape
gyic’e dizeguiri-uew, lejheniqha guipxer diwixuew, kritiky dide ha dy kuiltur
uexuiqhuexer dqhazec’eniw dizedelajhewe dixueejhen xueeys. Ha dy jile
uexuiqhuexer kuediw daxewe zerixhuxer, haxer witikuim g’izeryh’axer dy
ts’ixuxem ziralhaqhuiwe, nexh tincire nexh c’exirew zerijilek’e dizepqiric’e-
jifinus!.. Habi chh’ak’e dy jile ko-ordynec’xer, dy jile uexuiqhuexemk’e kue-
diw azexe xhuin xueeys.
. Dy jile uexuiqhue lhap’exer dqhazec’eniwe dimiguivew dilajhew dixuee-
jhefin chh’ak’e, de g’idde-apiquinu, g’iddelejhenu ADIGHE PEJ ts’ixuxem
dapoplher!.. Hapxuede dy ts’ixuxer g’iquek’inu, dimiguivewe ha dy kuiltur
lejheniqhaxer xueedqhajhefinu doguiqhar!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-20-NE:
.
. ADIGHE PEJXER DIZEDE-APIQUIWE DIZEDELEJHEN XUEEYS!
.
. Dy byyxer g’itt’eeg’uexew mil’exew g’ana dy ts’ixuxery mizewej xhua-
xe petire g’itt’eeg’ua dzexem; zyk’ l’ijh, fizijh, ts’ixuibz, ts’ixu – ts’ig’u, sa-
byy jami-axew, lajhe za-a, zami-a ts’ixuxer zexamixiwe ts’ixu zeteewik’en-
k’e zaqhanc’ixu dy ts’ixuxer zefezechiw zetirawik’axes!.. Ts’ig’ufeg’uiw zi
jenosydte-am har!.. Har, kuediw yin didewe zi JENOSYDICXUET!..
. Dy hade – hanexem ya hadecxue – hanecxuexer zefezechiw zeteeziwi-
k’axem; ts’ixu zeteewik’enk’e yecxew yamiwik’ijiw g’ana Adighe ts’ixuxer
xekuim yiraqhak’iwe yaqha-apxhuen chh’ak’e, habixem p’alhew g’aarata
zemanir mazyt’ xhuit! Habi chiqhue mil’ew g’ana dy ts’ixuxer zeri-apxhue-
nim ya wijh zerytaxem chh’ak’e, ya cexydxer daxe – daxew yaqheeyijifa-
am! Dy zemanim chipsew yawijhireey nesyl de Adighexem; zawejhim k’e-
lhig’uew yawik’a dy cexydxer, yigyi Chiqhue Maxuexem chidoqheeyijir!..
Ha JENOSYDICXUEM g’idyda dy guawecxuer yilhesyche kuedim chidi-
wixifinu-am! Hawe psew de Adighexem; zi lheniquek’e dy cexyd lhap’e-
xer dqheeyijimy, zi lheniquek’ey dy binxer f’iwe tp’in, haxer dqhapsewin,
habxem zeripsewifin c’ik’exer yadqhac’en xueey g’oxhuir!.. Zi lhenique-
k’ey Adighew dig’aanewe dipsewifin chh’ak’e, lheguim chijit-aaxem gui
lhittexew haxem qhazec’en xueey g’aaqhaxhu dy jile uexuiqhuexer, zeri-
jilek’e dizepqiric’ewe dqhazec’en xueey g’oxhuir!..
. Chiqhue Maxuexem chiqhue, dy cexyd lhap’exer zeridqheeyijinir kue-
diw normaliw yiqhue dides!.. Hawe Adighe pejxer, zyk’ zidmiqhaguivew
dizede-apiquiw dizedelajhewe dixueejhe xueey g’oxhuir! Adighexer ziry
dimic’ew dichimitiwe, “Adighe Txik’er” zeeth’awe dy Adighebzer habik’e
ttxijin xueey g’oxhuir! Adighe pejxer dy Adighebzer ttxijinim teewixuawe
fig’aag’ue dizedevqhalajhe! Ttxinu dy txiqhaxer zir zim e-mail meesajk’e
zexueedqhah’ifins. Habixem ya redaksiyonxer, ya format yetinxer ko-or-
dyne zidetc’iw dizedelejhefins. Weramxem sloganxer g'ichitk'yy quideey-
k’e dy jile uexuiqhuexer yi pek’e dqhag’uefin-am. Weramxem sloganxer
g’ichitk’yyxew didetinxer, zyk’ diryquiwe tlhaqhuin xueey-am. Adighexer
dizede-apiquiw dizedemilejheniwe zyk’ neqhuec’ zi amal dy-a-am! Hara-
sy Adighe pejxer dizedevqhalajhey; Adighebzemre Adighe Kuilturimre
l'ejiniqham, Adighe Jilery xeg’uedejiniqham g'eedivqhaqhal!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-21-NE:
.
. ADIGHE JILE GUIPSISEN XUYTINIQHAR TXHUIMEJIN XUEEYS!..
.
. Organyzasyonxem, Adighe Jilem yi guipsisen xuytiniqhar tink’e ye zi
c’ip’e yepxink’e zyk’ h’aq ya-a-am. Hapxuede zi winafemre zi qararimre,
h’uquuquk’e zyk’ mecru-yyet ya-a-am. Halih’im; ts’ixuxer, jilexer, haxem
guipsiseniqhare guipsisen xuytiniqhare ya-axew, ha ya xuytiniqhar zeey-
xem yat, habixem g’aa-ypx, g’aateepx ye ha ya h’aqir zeeyxem g’ynemi-
c’awe neqhuec’ ziguerxem yapt mixhuiwe g’yqhac’axes!..
. G’itc’exhuenu dy binxem, yape yitxew psew Adighexem g’idegexewe
dy wazyfe lhap’er habixem dygu g’aaqhak’ijir! Habixem mir g’idja-ar:
.
. “DY XUYTINIQHAR FIMIT!..”
.
. Yape yitxew psew Adighexem, g’itc’exhuenu dy binxem chh’ak’e g’it-
teexue dy wazyfe lhap’er, habixem ya “guipsisen xuytiniqhar” txhuimejin
zerixueeyirras. Ha wazyfe lhap’er; alternatyfince dy jile txik’e system za-
que “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe, alternatyfince ha
dy txik’e zaquemk’e, dy winexem, dy sabyyxemre dy nibc’exemre Adi-
ghebzer chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dqhazec’efins!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
..
.
. FE FI-ADIGHE PEJ?!.
.
. Adighe Bzec'eniqhalejhxem yilhesychem c'yqhu zi zeman pc'onde ze-
k'elhh'awijhiw zedelajhexew zec'iqhuiw (anonymiw) witikuim g'iraqhah'aa,
Awripe txik'e normxemy yeg'u dide g’axhuiwe Adighebzem yi txiqhaxer
“yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxu, habi yi daxaqhar
“nerilhaqhu didewe” g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txik’e system
zaque g’axhu dy "Adighe Txik'er” daxer fe pejiw fif'emi-uexuiwe chitime,
har, fy cexyd lhap’exer ynkyar fc’ijiw haras! Har, th’amichk’aqha dides!..
. "Adighe Txik'er" systemim yi g'izerixhu c’ik'emre yi xuedaqhaxemre
yi mixuymaqhimre naxue didew g'azi-uate dy txiqhaxem feegya newijh;
Adighe Txibze Cexydxem yalhxer xepchaw Adighe Taryxhim g'ichixhui-
we witikuim g'yh'aa "Adighe Txik'er" pejiw fif'e-uexu mixhuiw chitime fe
fi-Adighe pej-am! Neqhuec' fiziguers!.. Hawe fe; ts’ixuxem, fi-Adighew
zag’eevqhats’ixuiw haxer g'izerivqhaapts'exem chh'ak'e ha fy zic’ik’em
yi h'eesepir, Halih' Lhap’em, kuediw guiqhu didew yeftijinus! Hapxuede
fits’ixuiw chitime, ha h’eesep guiqhuir, zichivqhaqhuipchen xueey-am!..
. Hawe fe; "Adighe Txik'er," alternatyfince dy jle txik'e system zaque
g’izerixhuir vdewe, har g’aafchtewe zeefh’anu chitime, habi chiqhue fe
Adighe pejs! Fizeri-Adighe pejim chh’ak’ey, kuediw fe fits'ixu lhap'es!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-22-NE:
.
. HALIH’ LHAP’EM DAWERE H’EESEP YETTIJIFINU?!.
.
. Dizyt qham yi Chiqhue Maxuem, weramxem sloganxer g’ichidmik’yy-
xewe, Adighe Chiqhue Xabzek’e dichichiqhuen xueeys! Ha dy chiqhue-
nim g’ipitiwe bledqhak’a zi qham yi h’eesepir, yi kritikyir tc’ijiwe dqhaze-
c’efa, dimiqhazec’ef’a dy jile uexuiqhuexem daxeplhejiw, dqhazec’enir
tlhemik’a dy jile uexuiqhuexer c’edmiqhazec’efaxer, haxer dqhazec’enir
ze-iziqhah’aaxer, ya sebepxer g’adqhuetiwe dy lejhek’e, dy uexu c’ik’e
meetodxer revyzyon tc’ijin xueey g’oxhuir. Qha g’as dy jile nesip’exem
dinesifin zerixueeyxer zyk’ zichidqhaqhuipchen xueey-am! Yape gyic’e
mi wipc’exer de dizewipc’ijin xueeys: Adighebzer yiryquiw f’iwe tc’ere?
Har, dy binxemre dy nibjhic’exemre f’iwe yadqhac’efa? Adighe Txik’er
tts’ixu ye zy adres tc’e Adighexem yaxuinedqhasa, habixem yadqhats’i-
xua? Habixem ya detxenexem, dy “Adighe Txik’er” alternatyfince dy jile
txik’e system zaque g’izerixhuir yalhaqhuiwe qaabil yac’a? Adighebzer
f’iwe zimic’ej dy binxem, dy nibjhic’exem, dy winexem, th’amaxue g’as
deers yacheettifinu maxuychim seh’at t’urit’ xuedyz haxem Adighebze
deerxer yattifire? Habixem dy Adighebzer yaqhaagewe yaqhaac’efire?
Ha wipc’exer dizewipc’ijxewe ya jewapxem f’iwe deeguipsisijin xueey
g’oxhuir! Neqhuec’iw jit-ame; “Halih’ Lhap’em nyimeticxuexew g’idyta
dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre xedqhaaxhuewe dqhapsewin
chh’ak’e txuizif’ek’inuwe wazyfexewe g’itteexue dy jile uexuiqhuexem,
bledqhak’a qham chidqhazec’en xueeya dy jile uexu lhap’exem chich
detxenexer yiryquxew dqhazec’efa, habixem ya detxenexer yiryquxew
dimiqhazec’efiw g’anaxe? Zeric’edmiqhazec’efaxem ya sebepxer sit?”
jit-aw dizewipc’ijxewe, habixem ya h’eesepxer Halih’ Lhap’em dawere
zareettijifinuxem f’iwe dateeguipsisih’ijin xueey g’oxhuir, di-Adighewe
chitime, Halih’ Lhap’em yi H’eesep Maxuer dy f’ech xhuiw chitime!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
. GUI ZILHITENIQHA:
. Devlet xuyt dizerymi-am chh’ak’e, xuytiwe qararxer yiratxew ha qarar-
xem qhazec’en xueey g’aaqhaxu uexuiqhuexer ziqhazec’efin organyzas-
yonxer dy-a-am! Hapxuede organyzasyonxer de daqhawixuen-am. Hawe
haxem yeezixem ya winafe c’aqhim c’etinu, Adighexer damiqhap’et’awe-
we Adighebzemre Adighe Kuilturimre diramiqhalejhxew, dy binxemre dy
nibjhic’exemrey, ya bzemre ya kuilturimre yiramiqhalejh’xew, haxer g’a-
fenire g’awgyinirek’e chaqhah’awleeyinu xasexer daqhawixuenxes! Ha
xasexer, zeman k’ih’ g’uets’xem yeezixer zaxueeyxem xuedew kuediw
guiqhu deeh’xew, xase winexer daqhac’xew daqhawixuenxesy habi k’e-
lhig’uewe ha xase winexer g’it-ac’axijxew, yeezixer g’aag’uexew, winafe-
xer g’itxuac’xew g’itteet’ish’ajinxes! Habi yawijhk’e, habixem bide didew
zarizeetpxaxem chh’ak’e, Adighexer zyk’ damiqhap’et’awewe bilimxem
xuedexew daqhaxhuinxes! Adighexem dy psewik’exer nobe zerichitxer
hapxuedexes!.. Nobe ya ts’e quideeyxer chi-a Adighe xasexer, Adighe
xase konfederasyonxer, Adighe vaqifxer, hadireey Adighe organyzas-
yonxer psory hapxuedexes. Yeezixer quaqhxem quesxew Adighexem
zaxueey winafexer g’itxuiraqhac’xew g’itk’elhiplhxew chit xame jilexem
yaxuelajhe dy ts’ixuxem; Adighexer tinciwe dig’izeraqhaqapts’enim ya
wijh yitinxe f’ek’a Adighebzer pejiw zeraf’emi-uexuir, de Adighexery ha-
bixem dizeraf’emi-uexuir; Adighexem habi hatk’e tlhaqhuifin xueeys!..
. Adighe organyzasyonxemre uinyversytexem yepxaw “Adighebzer
eetud yac’iwe” jizi-a ynstytuxemre fakuiltexemre; yilhes myn blek’amy
Adighebzem, ya yaqha f’ek’a zyk’ pejiw ya sebep g’aazereemik’inum
chh’ak’e, habi hatk’e ha c’ip’exemy dy jile guiqhaxer yapitlhh’afin-am!
Habixem; dy Adighebzem, yilhes 80 lhandere ya yaqha f’ek’a zyk’ ya
sebep g’eek’axe-am!.. Harasy; “Adighebzer dqhapsewifin chh’ak’e or-
ganyzasyon dixuenique-am. Hawe c’ex didew dy Adighe Jile Qararir
yettin xueey g’oxhuir!” jido-ar. Ha dy jile qararir; zyk’ dimipsalhewe, zi
winafe dimic’iwe, zimy deeminiquequiwe, ha dy uexuiqhue lhap’em yi
c’i-uim xame ji-ac’exem zyk’ polemiky tiradmiqhac’ih’iwe, habi chh’a-
k’ey de zimy yi guiqhu dimic’iwe, zeriz – zeriziwey zerijilewey “Adighe
Txik’er” g’aatchtew zeeth’aw dixueejhewe, alternatyfince ha dy jile txi-
k’e system zaquemk’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre
Adighebzer chadqhaagew, chaqhaac’ew dixueejhen xueey g’oxhuir!..
Ha dy jile qarar lhap’er, hapxuedew h’areket ttc’iw c’exiw yettin xueey
g’oxhuir, Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewiniw, de Adighe-
xer dazidepsew xame jilexem daxemig’uedejiw, Adighew dipsewijiniw
dixueeyiwe chitime!..
. “Adighebzer eetud yac’iwe” jizi-a ha ynstytuxemre fakuiltexemre ya-
c'exem deeplhxeme tlhaqhuxer mixers: Habixem dy Adighebzer eetud
zerac’xer, pejs, Hawe habixem, Adighebzem zig’iraqhawijhijin chh’ak’e
mixhuiwe, har, zyk’ yamiqhap’et’ewen chh’ak’e yaqhazec’enu yemine
ya uexuiqhuexer f’iwe eetud yac’ir!.. Habixem; yilhes 80 lhandere dy
Adighebzer g’izidenaqhasar witikuim yit-s! Adighexem ya nexhibem,
Adighebxer g’aamiwipselhij, ziramih’aj yaqhaxhuas!.. “Adighebzem yi
pser ze xek’ip’ateme!” ja-ary har l’enim poplhexer! Habi nexhire nexh
leeyicxue neqhuec’ sit xhuin? Chipsalhexem, chitxexem; “Adighebzer
l’ejiniqham g’iraqhalifin chh’ak’e yeezixer kuediw lajhexewe” ja-axer!..
Hapxuedew pts’ixer yawipsxer!.. Yit’aney miwik’itexewe Adighebzem
topselhih’ifxer!.. Psalher dimiqhak’ih’in chh'ak’e habixem hadireey ya
mairyfetxer, Adighebzem g’irax neqhuec’ leeyxem ya guiqhu yigyik’e
tc’inu-am!.. Adighebzem xuexame ha akadeemisyenxem; Adighebzer
pejiwe eetud zic’ Adighe pej dy ts’ixuxer psalhexewe yaxueceky-am.
Habixem ha dy ts’ixu lhap’exer psalhexewe zyk’ yaxueey-am, C’exiw
yaqhal’enu zelejhxe Adighebzer, yawik’inu ya milku wineeyiwe yabjir!
Yeezixem g’ynemic’awe Adighebzem teelejhih’aa neqhuec’ zi Adighe,
Adighebzem teepselhih’iniwe yaxueey-am, yaf’ef’- am!.. “De yedqha-
gyaxem nemic’ Adighebzem zyk’ ziry teepselhih’in xueey-am!” ja-ar!..
Habixem ya chh’awsiqhuery; Adighebzem teelejhih’aa ts’ixuxer, bze-
c’eniqha ya fakuiltexem zereemigyaxerras. Habixem yadeejk’e, yeezi-
xem yade fakuiltexem yemigyaxer, Adighebzem zyk’ teepselhih’inxe
xueey-am… Hawe habixem yade, jixua-a fakuiltexer; Adighebzer ya-
qhal’enim f’ek’a har yaqhapsewiniwe yelejhxe-am. Ha akadeemisyen-
xem Adighebzer pejiwe yaf’e-uexuiwe chitateme, yilhes 80 lhandere
Adighebzer yiratxiniw zerah’aa Slav Txik’er systemim, Adighebzem
yi txiqhaxer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izerymiqhaxhuifir ja-
ant! Habixem har yac’e petire ja-a-am! Har yabzic’ir! Yeey Adighexe!
Habi hatk’e dig’avqhawic! Xame dy jaqhueqhuxer; qiyametir g’asixu
Adighexer daqhapchil’iniwe yolejhxer!.. De Adighexer sitim chiqhue
dig’ichiwicipenur?!. Adighexer habi hatk’e c’exiw dig’awicin xueeys!..
. Derk’e c’eniqhaxer, ts’ixuxem ye organyzasyonxem ya milku wi-
neeyxe-am. Zi c’eniqhar psory ye habi yi zi ah’ar, yi kryterxem teet-
xewe yiryquiwe eetud zic’a ts’ixuxer, ha c’eniqham ye habi xexa yi
zi ah’am teepselhih’inxek’e h’aq ya-as. Habi chh’ak’e, Adighebzem
teelejhih’aa dy ts’ixuxem, Adighebzem teepselhih’ink’e h’aq ya-as!
. Adighebzer f’iwe zilhaqhu dy ts’ixuxer; zyk’ xase ye neqhuec’ or-
ganyzasyon qarar pemiplhexew, h’uquuqu uexu xemih’axew, lejheni-
qha guipxer yawixuexew, Adighebzem zec’iqhuxew teelejhih’ifinxes.
. Halih’ Lhap’em aayetk’e g’idjy-axer tchimiqhuipchew, Adighexer
dit’isiwe dy jile uexuiqhue lhap’e didexem dateeguipsisih’ijin xueey
g’oxhuir, dy hade – hanexem ya hadecxue – hanecxuexemre habi-
xem ya sabyy – binxemre kuedk’e ya nexhiber zefezechiwe cexyd
c’exhuaxem ya sebepxem!.. Ha sebepxem f’iwe deemiguipsisijiwe,
dy jaqhueqhuxem yaxuelajhe dy ts’ixuxem zag’eedqhaqhaapts’ew
ye habixem dachicinew yigyiry haxem pchil’ daxuexhuime, Halih’im,
har, zyk’ g’itxuyqhaqhuin-am! “L’o fy jilem byy fic’ixuexhuijar?.. L’o
fy cexyd lhap’exem yaxuefache fixhuiniwe fic’eemilejhar?..” jy-awe
Halih’ Lhap’er g’idewipc’ime, Halih’ Lhap’em sit jewapxer yettifinu?..
Habi, f’iwe deeguipsisijin xueets!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-23-NE:
.
. “SLAV YAZISI” İLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLİMSEL TESPİTLER
.
April 29, 2015 Eagle
.....
“İkincisi, Kiril alfabesinin sadece Rusya Federasyonu halklarının dilleri için
değil, hatta Rus dili için bile uygun olmadığıdır ve buna inanmak için yeteri
kadar sebep vardır. Belki de Kiril, Sovyetler Birliğinin birkaç yüzyıl olmasa
da en azından yüzyıllık geri kalmışlığının sebebidir. Şimdi aynı şey Rusya
Federasyonu için de geçerlidir. Kiril’in verdiği en temel zararlardan biri; bu
alfabe temelinde hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesidir."
.....
Yukarıdaki paragrafta belirtilen bilimsel tespitler; Rusya'da yayınlanan
“Natsionalniy Aktsent” isimli web sitesindeki bir yazıdan alınmış olup, ob-
jektif olan dilbilimcilerin Slav Yazısı ile ilgili olarak tespit ettikleri net olarak
görülen yetersizlikleri ifade etmektedirler.
.
. “SLAV YAZISI” OKUYUCUNUN ZİHNİNİ FAZLADAN YORMAKTADIR.
.
. Slav Yazısı’nın; bu yazı temelinde hızlı okuma tekniğinin geliştirilememe-
sinden çok daha önemli olan sorunu, bu yazı sisteminin okuyucunun zihnini
fazladan yormasıdır. Bazı Slav Harfleri’nin çizgilerinin uzunlukları ile biçim
detaylarının fazla oluşu, insan zihnini fazladan yormaktadır. Bu durum hızlı
okumada engel faktörü oluşturmaktadır. Dik çizgileri buluan harflerin fazla
oluşu ise, bu harflerin biçimlerinin bir kısımlarında "ortak şekil özelliği" oluş-
turmakta ve bu durum ise, bu harflerin metin (tekst) içerisinde seçilmelerini,
biçimlerinin kavranmaları ile seslerinin anlaşılmalarını ve bu harfleri bulun-
duran kelimelerin anlamlarının okuma süresi içinde zihinde tutulmalarını
zorlaştırmaktadır. Bu olumsuz orfografik özellikleri bulunan Slav Yazısı,
okuma esnasında okuyucunun zihnini fazladan yormaktadır.
. Okuyucuların beyinlerine fazladan yüklenen yükler ya da onların beyin-
lerini fazladan yormalar; uzun vadede, ekonominin cesameti ile de orantılı
olarak önemli emek ve zaman kayıplarına ve insanların konulara olan ilgi-
lerinin azalmalarına sebep olmaktadır. Konunun Adıgece’yi ilgilendiren ta-
rafı ise; sözü edilen olumsuz orfografik özellikleri bulunan Slav Yazısı’nın,
Adıgece’nin yazılarını hiçbir şekilde okunuşlu ve kullanışlı” duruma getire-
meyecek olmasıdır. 30.09.2017 Yılmaz Özcan
.
.
. “SLAV YAZISI” ADIGECE’Yİ BOĞMAKTADIR.
.
. Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olduğundan, Slav Yazısı’nın Adıgece’ye
Verdiği zarar çok fazladır. Adıgece’yi nefes aldırmadan boğmaktadır. Artık
onu öldürmek üzeredir. Slav Yazısı’nın ive Kültürel Jenosid’in tahribatlarını,
aşağıdaki internet sitesi yazı başlığı çok açık anlatmaktadır! Adıgeler baş-
larımızı kuma gömmüş olarak yaşamakla yok oluştan hiç kurtulamayız!..
Adighexer, dy chh’axer pcaxhuexem c’etxhuimaxew dipsewxew dichitk’e
xeg’uedejiniqham zyk’ dig’eelifin-am!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
. Yukarıdaki internet sitesi yazı başlığı; “Slav Yazısı Adıgece’ye uygun
gelmektedir” söyleminin hiç doğru olmadığını, onun kocaman bir yalan ol-
duğunu, Slav Yazısı’nın Adıgece’yi hiç nefes aldırmadan boğmakta oldu-
ğunu çok net olarak göstermektedir! Adıge Toplumu, artık kanarak zaman
kaybetmemelidir!.. 30.09.2017 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-24-NE:
.
. ADIGE YAZISI’NIN YERİ VE ÖZELLİKLERİ
.
. Günümüzde ulusların kullandıkları yazı sistemleri; sadece standart
latin harflerini kullanan yazı sistemleri ve özel harf de bulunduran yazı
sistemleri olmak üzere hız kriteri esasına göre oluşmuş olan iki katego-
riden hangisinde yer aldığına göre değerlendirilirler.
. Bunlardan ilk gruba giren yazı sistemleri; birinci lig yazıları olup, bu
yazılar teknik gelişmelerin tüm olanaklarından yararlanırlar. Çünkü bu
yazılar, tüm programlara, yeni gelişmelere uyumludurlar ve işlemlerde
hızı azaltmazlar.
. İkinci gruba giren yazı sistemleri; alt liglerde yer alırlar ve bu yazılar,
ve kullanılan özel harfleri destekleyen programlardan yararlanırlar. An-
cak bu yazılar yeni teknik gelişmelere aynı anda uyumlu olamazlar, bu-
nun için aracı programlara gereksinim duyarlar. Bu durum; donanımın
ve personelin birim zamandaki verimini ve hızını azaltır. Ayrıca her font
özel harfleri desteklemez.
. Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir yüz-
yıldan daha çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, başka bir
ifade ile tarihsel derinliği olan, dilbilimin tüm bilimsel kriterlerine uyan,
Adıgece’nin yazılarını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getirebilen,
Adıgece’nin güzelliğini “en net” olarak gösterebilen ve birinci lig koşul-
larına tam uygun olan bir yazı sistemidir.
. Adıge Yazısı’nın kuruluş biçimi; onun, yukarıda söylenen özellikleri
noksansız olarak taşıdığını göstermektedir. Bunu tam kanıtlamak için,
Adıge Yazısı’nın kuruluşunu kısaca özetleyelim:
. 1. Adıge Yazısı’nda “ c ” harfi, Türkçe’nin “ ş ” harfinin sesi değerin-
dedir. “ c ” harfinin Türkçe’deki ses değeri, Türçe’ye özgüdür. Dillerin
yazı sistemlerinde birkaç harf; kullanıldığı dile uygun olarak o dile öz-
gü olan ses değerleri taşıyabilmektedirler. “ c ” harfinin Adıgece’deki
ses değeri; bu dile uygun düşmekte ve “ ş ” sesinin Adıgece’deki fark-
lı türevlerinin, Adıgeceye uygun şekilde okunuşlu olarak yazılmalarına
olanak sağlamaktadır.
. 2. Adıge Yazısı’nda “ i “ harfi, Türkçe’nin “kalın ı” harfinin sesi değe-
rindedir. Adıge Dilbilimci KUBE Şaban çok doğru bir kararla “ i “ harfini,
“ kalın ı ” sesi değerinde kullanmıştır. Batılılar da, Türkçe’nin ve Doğu
Avrupa dillerinin “ kalın ı ” seslerini aynı şekilde olmak üzere “ i ” harfi
ile yazmaktadırlar. Sözü edilen “ kalın ı ” sesleri, İnternette de “ i “ harfi
ile yazılmaktadır. Bunlar da Adıgece’deki yazış şekli ile örtüşmektedir.
. 3. Adıge Yazısı’nda “ x ” harfi; Grekçe’de olduğu gibi “ ince k ” sesi
ile “ h ” sesinin birleşimi olan bir ses değerindedir.
. 4. Yukarıda ses değerleri belirtilen “ c, i, x ” harflerinin dışındaki 23
latin harfinin Adıgece’deki ses değerleri, Latince’de ve Türkçe’de oldu-
ğu gibidir.
. 5. Adıge Yazısı’nda birleşik harflerin oluşum kombinasyonları, hem
Batı yazı normlarına ve hem de Adıgece’nin özelliklerine uygundurlar.
. Yukarıdaki açıklamalardan görüldüğü üzere Adıge Yazısı (Adighe
Txik’er), aşağıdaki genel özellikleri taşımaktadır:
. a. Oluşumunun tarihsel derinliği ve doğallığı vardır.
. b. Kuruluşu Batı yazı normlarına tam uygundur.
. c. Türkçe’nin ve latin yazısı kullanan dillerin yazıları ile barışıktır.
. (Türk Kültürü’e de uyumlu olan Çerkes Yazısı tercih edilmelidir.)
. d. Adıgece’nin özelliklerinin bütün gereklerini sağlamaktadır.
. e. Adıgece’nin yazılarını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma ge-
tirmektedir.
. f. Adıgece’nin güzelliğini “en net” olarak gösterebilmektedir.
. g. Birinci kategori yazı sistemlerinin tüm özelliklerini taşımaktadır.
. Yukarıdaki özellikleri ve daha başka özellikleri olan Kutsal Adıge
Yazısı (Adighe Txik’er), Adıgece için alternatifsiz ve milli olan tek yazı
sistemidir. Adıge Toplumu’nca bir an önce harekete geçilerek söz ko-
nusu milli yazı sistemi, yoğun bir şekilde ve doğru olarak kullanılması
gerekmektedir. 30.09.2017 Yılmaz Özcan
.
.
. ADIGHEXEM SINIVOLHE-UIR!..
.
. "Adighebzer" dymi-ajime, habi kuuwe g'yqhaxu f’i lhaqhuiniqhary
dy-ajinu-am!.. Har, Adighexem dy zi th'amichk'aqha dide xhuinu-a?
. Adighexe!
. Nobem g'as dig'izeraqhapts'ar, dig'izeripts'ar, habi hatk'e yiryqua
xhuin xueeys! Pts'i ziwipsxer, dig'aziqhaapts'exer, tlhaqhuifin xueeys!
Adighexem zawer chaqhatiw ya achexer yaqhat’ilha petire; dy hade –
hanexem ya hadecxue – hanecxuexer, habixem ya sabyy – binxer ze-
fezechiwe zeteeziwik'axem ya txik'e systemir, Adighexer daqhatg'uin
chh'ak'e, dy txik'ew zeeth'aniw lhechiqhak'e g'idawixil'as! Slav Txik'er,
Adighebzem zyk' g'eemig'uiwe habi har yeeth'aler! Ha g’axhuiqhar di-
Miguivewe tlhaqhuifin xueeys! Yegyag’uem yi chh’ar qhaleeyaw yezi-
qhac Slav Txik’er; Adighebzem txik'e system zerixuemixhuifinur, habi
Adighebzer zeryth’alenur, zeryqhal'enur, c’exiw tlhaqhuifin xueeys!..
Xekuim chipsew Adighexem yigyik’e ya maqxer g'iraqhak'ifinu-am!..
Haxem yigyik’e hapxuede xuytiniqha ya-a-am! Hawe xuytiniqha zy-ar,
diyasporem chipsew de Adighexerras. Habi chh’ak’e dy jile wazyfer
xueeqhajhenir, diyasporem chipsew Adighexem dy pchem delhs!..
"Adighe Txik'er" diyasporem yiryquiwe chizeeth'ame, habik'e dy wi-
Nexem, dy sabyyxem, dy nibjhic'exem Adighebzer chadqhaageme,
Adighebzer, dy lhexhanemy g'ag'uenu zemanxemy chipsewijifinus!..
Dixemig'uedejiwe, di-Adighew dig'aanewe dipsewijifinus! Adighexer
ziryk' dimic'ewe dizerichitaxer yiryquins!.. Adighexem sinivolhe-uir!..
Habi hatk'e c’exiw dig’aviqhawic!.. Xic’im yi nexhibe Adighe Bzec’e-
niqhalejhxem (Habixem chich c’eniqhalejhychir ha dy jile uexuiqhue
lhap’em cexyd teexhuih’aaxes! Habixem chich c’eniqhalejhychim ha
qhaac’exer ha dy jile uexuiqhue lhap’em tiralhh’aaxes), yilhesychem
c’yqhu zi zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexewe zec’iqhuiw
witikuim g’iraqhah’aa, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere
zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar “naxue didewe”
g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txik’e system zaque dy “Adighe
Txik’er;” Adighebzer mil'e gyic'e, diyasporem chizeeth'axew dixueev-
qhaajhe! Adighexer Adighe Jilew dig’anejiniw dixueeyiw chitime; habi
hatk’e ziguerxem zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ew, nediniqham dichh’a-
piriplhifiwe, menfa-at ts’ig’uxem dipik’ifiwe, zerijilek’e dizepqiric’awe,
Adighe Txik’emk’e “Adighe Kuilturim” diteelejhih’iw dixueevqhaajhe!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. QEEYMET MAXUER G’ASIXU UILAFE ZADQHAPLHINU?!.
.
. Adighebzer psewifin chh’ak’e; har devletibze zerixhuir yiryqu-am, yi-
gyiy yiryquinu-am! Slav Txik’em Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’ere
zeeh’aqhuaf’ere g’yqhaxhuif-am! Habi chh’ak’e Adighexem Adighebzer
c’exiw yachiqhuipchejxew xueejhas!.. Adighe Txik’er c’exiw g’aatchtew
zeedmih’ame, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c'ex didew l’ejinuxes!
Haxer dymi-ajime Adighe Jilewe dig’anejifinu-am! Xame jilexem c’exiw
daxeg’uedejinus! Qeeymet Maxuer g’asixu xame jilexem diraji-ac’exew,
habixem uilafe g’idaplhxew dipsewijinus!..
. Yichh’am chijit-aa “xeg’uedejiniqham” Adighexer dig’eelifin chh’ak’e
zyk’ zimy zeedmiqhaqhaguivew Adighe Txik’er g’aatchtew dy winexem
chizeeth’awe dixueejhen xueeys... Adighe Txik’er zeeth’aw Adighebzer
ttxiwre Adighebzemy dirylejhen xueeys. Dy winexem dy sabyyxemre dy
nibjhic’exemre Adighebzer chadqhaagew chadqhac’en xueeys! Adighe-
xer zerijilek’e dizepqiric’ewe, Adighe Txik’er zeeth’aw Adighebzek’e Adi-
ghe Kuilturimre c’eniqhaxemre dateelejhih’xew dixueejhen xueeys!.. Ha-
xem g’ynemic’aw Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewifin chh’a-
k’e neqhuec’ zi amal, zi qhogu dy-a-am!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MEESAJ YE-25-NE:
.
. ADIGECE YAŞAMAMALI MI?..
.
. Adıgece Öğrenim’e ilginin azalmasının nedenleri çoktur. Ancak en başta
gelen nedeni; Slav Yazısı prangasının ona vurulmuş olması ve bu durumun,
üniversitelerin dilbilimle ilgili akademik çevreleri ile Adıge Sivil Toplum Kuru-
luşları yöneticileri tarafından Adıge Toplumu'nun arzularına aykırı şekilde ıs-
rarla savunulmasıdır.
. Dünyanın en mükemmel kitapları, en iyi öğretim materyalleri, en iyi öğreti-
cileri sağlansa da; Adıgece’ye hiç uymayan, onun yazılarını hiç okunuşlu ve
kullanışlı duruma getiremeyen, insanın algılama ve ruhsal yapısına uygun bir
yazı oluşturamayan Slav Yazısı ile Adıgece’nin genç nesillere yaygın olarak
öğretilebilmesi mümkün değildir. Çünkü Slav Yazısı, teknik olarak Adıgece’-
ye uygun olamamaktadır. Slav Yazısı’nın imlâsı bu dile ağır gelmektedir. Bu
durum; iki nedenden, Adıgece’nin ses özellikleri ile Slav Harfleri’nin orfogra-
fik özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Bu hususu biraz açarsak; Adıgece’nin
ünsüz sesleri çok olup, çok ünsüzlü hecesi olan kelimelerinin miktarı ile bun-
ların kullanım yoğunlukları fazladır. Slav Yazısı’nın ise, dik çizgisi olan harf-
lerinin miktarı çoktur. Benzer dik çizgilere sahip olan bu harflerin şekillerinin
bir kısımlarında ortak şekil özelliği oluştuğundan, Slav yazısı ile yazılan Adı-
gece yazı okunurken metnin içinde çok ünsüz harfli hecesi olan kelimelerin
harflerinin seçilmeleri, biçimlerinin kavranmaları ile seslerinin anlaşılmaları,
ve o kelimelerin anlamlarının okuma süresince zihinde tutulmaları çok zor
olmaktadır. Bu nedenle, Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece bir yazıyı okumak
ve okuduğunu anlayabilmek zor olmakta ve okuyucuyu fazla yormaktadır.
Bundan dolayı Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların okunmaları zevkli
değil, tam aksine olarak çok sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu durum ise insanı,
kendi ana dili olan Adıgece ile yazılmış bir yazıyı okumaktan, Adıgece yazı
yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmaktan soğutmakta ve Adıgece’-
den uzaklaştırmaktadır. Bu nedenlerden dolayı tüm dünyada Adıgece bilen-
ler gittikçe hızlı bir şekilde azalmaktadır.
. Yukarıda anlatılan durum gözle çok net olarak görüldüğü ve çok iyi bilin-
diği halde, Adıgece’nin yaşatılabilmesi için herhangi bir ciddi girişimde bulu-
nulmamaktadır. Ancak o dilin ve kültürün sahipleri olan Adıgeler çeşitli şekil-
lerde oyalanmaya devam edilmektedir. Başka bir ifade ile söylemek gerekir-
se, bu konuya hiçbir şekilde iyi niyetli olarak yaklaşılmamaktadır. Buna ilâve
olarak, Rus Yönetimi’nce, Adıgece’de herhangi bir yazı sistemi değişikliği
yapılamayacağı hakkında kararname ile yasak getirilmiştir! Bu müdaahale
etme ve yasak getirme, insanlık dışı olan haksız bir durumdur! Kararname
veya kanunla bir halkın diline müdahale edilmesi ve herhangi bir kısıtlama
getirilmesi; o halkın kültürünü yaşayabilme, var olabilme ve nefes alabilme
hakkının kısıtlanması ve insan haklarının ayaklar altına alınmasıdır!..
. Yukarıda belirtilen durumlara ilâve olarak; Adıgeler, diyasporada kültürel
bakımdan tam nefes alabilecekleri bir sırada devletlerarası yapılan bir takım
gizli temaslarla Slav Yazısı prangasının diyasporada yaşayan Adıgeler’e de
vurulması sağlanmıştır! Şimdi ise bu pranga ile Adıgece’nin ve Adıge Kültü-
rü’nün ihyâ olacağı söylenerek, Adıge Toplumu ile alay edilmektedir!..
. Bu kültürel jenosidi âcil olarak durdurması gereken UNESCO ise; yayın-
ladığı bir liste ile Adıgece’nin kısa bir zaman içinde öleceğini ilân etmekten
ve kültürel jenoside seyirci olarak kalmaktan başka herhangi bir şey yapma-
maktadır. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği organizasyonları da; bağımsız
devletleri olmayan halkların kültürlerini yaşayabilme, var olabilme ve nefes
alabilme haklarını korumak üzere hiçbir ciddi girişimde bulunmamaktadırlar.
Açıklanan bu olumsuz durumlar; dünya ve insanlık için üzücü olan, kültürel
bakımdan dünyayı çölleştiren olaylardır!..
. Konunun çok üzücü olan bir tarafı da; Avrupa’daki ve dünyanın diğer ül-
kelerindeki dilbilim insanlarının, akademisyenlerin bu kültürel jenoside ses
çıkarmamaları ve Türkiye’deki akademisyenlerin bu kültürel jenoside katkı-
da bulunmalarıdır. Kanaatime göre Adıgece ve Adıge Kültürü; dünya ülke-
lerine ve insanlığa zararlı değildir. Tam tersine olarak Adıge Dili ve Adıge
Kültürü; dünyaya çeşitli güzellikler, güzel duygular, moral değerleri, insani
değerler, ve sanatlar katmaktadır! Bu güzel özellikleri olan Adıge Kültürü’-
nün ve onun dili olan Adıgece’nin yaşamaması mı gerekiyor?!...
. Söz konusu kültürel jenosidi âcil olarak durdurabilmenin, dünyanın en
güzel saygı kültürü olan Adıge Kültürü’nün ve onun dili Adıgece’nin yaşatı-
labilmesinin tek çaresi; Adıgece’nin kendi doğal, kullanışlı, alternatifsiz ve
milli yazı sistemi olan, dilbilimin bütün kriterlerine ve Batı yazı normlarına
tam uygun olan “Adıge Yazısı”nın, Adıge Dili’nin genç nesillere öğretilme-
sinde kullanılmasıdır. Adıge Kültürü’nü yaşatabilmenin bundan başka hiç
bir çaresi yoktur! Çünkü; kullanıldığı dile yeterli olamayan ve onun yazıları-
nı okunuşlu ve kullanışlı duruma getiremeyen, Batı yazı normlarına uygun
olmayan bir yazı sistemi ile bir dilin ve kültürünün yaşatılabilmesi kesinlikle
mümkün değildir.
. Adıge Toplumu; Adıgece’ye ve Adıge Kültürü’ne sahip çıkamazsa, kısa
bir zaman içerisinde Adıgece ve Adıge Kültürü dünyadan silinerek yok ola-
caktır. Bu zamandaki kısıtlı ortamlarda, Adıgeler’in kendi dillerini ve kültürle-
rini yaşatmak üzere önlemler alabilmeleri için uluslararası kuruluşlar tarafın-
dan desteklenmeye ihtiyaçları vardır! Çünkü, Adıgece’ye kararname ile bir
yasak konulmakla kalınmamış, devletlerarası yapılan gizli temaslarla “Slav
Yazısı” prangasının, diyasporada yaşayan Adıgeler’e de vurulması sağlan-
mıştır. Oysa Slav Yazısı, Adıgece’ye uygun olan ve Adıgeler tarafından ter-
cih edilen bir yazı değildir! Komünist rejim dönemi başlangıcında Kafkasya’-
daki Adıge Toplumu’na dayatılan ve ona zorla kabul ettirilen ve Adıgece’ye
hiç uygun olmayan bir yazıdır. Şimdi ise aynı yazı sistemi; diyasporada ya-
şayan Adıge Toplumu’na dayatılmakta ve ona kabul ettirilmeye çalışılmak-
tadır. Başka bir ifade ile söylemek gerekirse; Slav Yazısı teknik olarak Adı-
gece’ye uygun olmadığı halde, Adıgeler bu yazıyı kullanmaya mecbur bıra-
kılmaktadır. Bu kısıtlamaların anlamı şudur: Adıgeler; her durumda, Adıge
Dili’nin ve Adıge Kültürü’nün ölümlerini, elleri bağlı olarak seyretmek zorun-
dadırlar! “Anadil özgürlüğü” bu mu. Buna “anadil özgürlüğü” denebilir mi?
Bu ne biçim bir adalet? Ne kadar haksız ve hazin bir durum! Nerede kaldı
insan hakları?!.
. Adıge Dili’nin ve Adıge Kültürü’nün yaşatılabilmesi için ilk önce Adıgece’-
nin, teknik olarak kendisine uymayan Slav Yazısı prangasından muhakkak
kurtarılması gerekmektedir. Kafkasya'daki bazı Adıgeler de “Slav Yazısı'nın
Adıgece’ye hiç uymadığını" açıkça ifade etmektedirler. Slav Yazısı Adıgece’-
ye uygun gelen bir yazı olsaydı, Kafkasya’da da Adıgece bilenler her geçen
gün azalmaya ve Adıgece Kafkasya’da da can çekişmeye başlamazdı! Ama
her ne hikmetse, Türk Akademisyenleri de dahil olmak üzere, Slav Yazısı'nın
Adıgece’de kullanılmasına devam edilmesi için çok ısrar edilmektedir. Âdeta
Slav Yazısı'nın Adıgece'yi boğmasına seyirci kalınması ve hatta marifetli kişi
ve kuruluşlar tarafından bu kültürel jenoside katkıda bulunulması için bütün
dünya anlaşmış gibidir!.. Ne diyelim, dünyaya hayırlı olsun… Eğer olursa!..
. Görüldüğü üzere akademisyenlerin etkin olan büyük bir bölümü ile onların
destekçileri olan bazı insanlarımız; “Adıgece’nin yaşaması” konusunda hiç iyi
niyetli olmayıp onlar Adıgeler’in oyalanmaya devam edilmesinden yanadırlar!..
. Ancak, kanaatime göre yanlış yapılmaktadır! Dünya kültürel bakımdan çöl-
leştirilmektedir! Adıgece’nin dünyadan silindiğini, onun oluşturduğu Adıge Kül-
türü’nün yok olduğunu ve Adıgeler’in de birlikte yaşadıkları ulusların içlerinde
eridiklerini bir düşünelim! Kişilikleri ellerinden alınmış, özelliksizleştirilmiş olan
bu insanların beraber yaşadıkları uluslara kültürel yönden ne katkıları olabilir?
Hiçbir şey! Özgün kişilikleri onların ellerinden alındıklarından dolayı, tam tersi-
ne olarak beraber yaşadıkları ulusların kültürlerine pek çok zararları olabilir!..
Hangi devlet şövenistçe politika izliyorsa, o devlet ülkesine, olumsuz etkileri
uzun vadede görülecek olan zehirler enjekte etmektedir! Doğru olan politika;
halkların kişiliklerini ellerinden almadan onların birbirleriyle uyumlulaştırılması
ve bunun için âdil yönetimler oluşturulmasıdır. Yüce Yaratıcı insanlara adaleti
emretmektedir!
. Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı Adıge Toplumu üzerinde uygulanma-
ya devam edilen acımasız kültürel jenosidin ve desinformasyonun, çok zaman
kaybedilmeden durdurulması ile Adıge Toplumu’nun, özgün kültürü yönünden
tekrar rehabilite edilmesini temenni ediyoruz! Bunları sağlamak için gerekli ise,
uluslararası organizasyonlar da harekete geçmelidirler. Çünkü söz konusu so-
runlar; uzun vadede tüm insanları etkileyen ve bu nedenle onları da ilgilendiren
sorunlardır!..
. Adıge Toplumu'ndan bir kişi olarak bütün ilgililere şunu söylemek istiyorum:
.
. ADIGECE’NİN ÖLMESİ; SİZLER İÇİN, HERKES İÇİN VE DÜNYA İÇİN HİÇ DE İYİ
OLMAYACAKTIR!..
.
. Yılmaz Özcan
. 30.09.2017
.
NOT:
Birleşmiş Milletler’ce bir yasa çıkarılarak; devletlerin, egemenlikleri altındaki
azınlık halkların dillerine, kültürlerine ve kullandıkları özgün yazı sistemlerine
müdahale etmeleri, kısıtlama getirmeleri, diğer bir ifade ile "Kültürel Jenosid"
uygulamaları, insanlık suçu sayılarak yasaklanmalıdır. 30.03.2017 Y. Özcan
.
.
MEESAJ YE-26-NE:
.
. ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATMALIYIZ!..
.
. Değerli Adıgeler,
.
1. “Slav Yazısı’nın Adıgece’ye uygun yazı olduğu” söyleminin artık inandırıcılı-
ğı kalmamıştır. O söylemin doğru olmadığını; politik ve ideolojik mülâhazala-
rın dışında tam bilimsel olarak kanıtlayalım:
. Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olup, Slav dillerinden farklı olarak, ünsüz har-
fi çok olan heceyle oluşan kelimeleri ve onların kullanım yoğunlukları fazladır.
Slav Yazısı’nın ise, dik çizgisi olan harflerinin miktarı çoktur. Bu harfler; şekil-
lerinin bir kısımlarında “ortak şekil özelliği” oluştuğundan dolayı, çok ünsüzlü
hecesi olan kelimelerin yazılarını, metin (tekst) içinde, “okunuşlu ve kullanışlı”
duruma getirememektedirler. Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece bir yazı içinde;
çok ünsüzlü hecesi olan kelimelerin harflerinin seçilmeleri, biçimlerinin kavran-
maları ile seslerinin anlaşılmaları ve bu tür kelimelerin anlamlarının okuma sü-
resince zihinde tutulmaları çok zor olmaktadırlar. Başka bir ifade ile söylemek
gerekirse, Slav Yazısı’nın imlâsı Adıgece’ye çok ağır gelmektedir. Slav Yazısı;
Adıgece’de, insanın algılama ve ruhsal yapısına uygun bir yazı oluşturamadığı
için, Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların okunmaları hiç zevkli değil, tam
aksine sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, insanı Adıgece ile yazı yazmaktan, Adıgece’yi
kullanarak çalışmaktan soğutmakta ve Adıgece’den uzaklaştırmaktadır. Bu ne-
denle, Kafkasya’da ve tüm dünyada Adıgece’yi bilenler gittikçe azalmaktadır.
. Yeterinden çok daha uzun bir zaman olan 80 yıllık uyguluma Slav Yazısı’nın
Adıgece’ye uymadığını göstermiştir. Bu duruma rağmen Slav Yazısı’nın Adıge-
ce’de kullanılmasına devam edilmesi için çok ısrar edilmektedir. Rus Yönetimi
tarafından Adıgece’de yazı sistemi değişikliği yapılamayacağı hakkında karar-
name ile yasak getirilmiştir. Adıgece’ye kanunla, kararname ile müdahale edil-
mesi, herhangi bir yasak getirilmesi, insanlık dışı olan çok haksız bir durumdur!
İnsan haklarının ayaklar altına alınmasıdır! Bir halkın diline ve kültürüne müda-
hale edilmesi, bir kısıtlama getirilmesi veya herhangi bir kural konulması; o hal-
kın yaşayabilme, nefes alabilme ve var olabilme hakkının kısıtlanması anlamın-
da olup insan haklarına aykırı olarak bir KÜLTÜREL JENOSİD uygulanmasıdır!
Bu durum; tüm dünya devletleri tarafından normal karşılanıyor olsa dahi, kesin-
likle sineye çekilebilecek ve kabul edilebilecek bir durum değildir!.. Bu durum;
azınlık halkın kısa sürede tarihten silinmesi için, ona acımasızca uygulanacak
olan insanlık dışı çok ağır sürekli bir zulümdür! Çok insanlık dışı olan bu duru-
mu kabul edebilmek, onurlu bir halk için kesinlikle mümkün değildir!..
. Slav Yazısı; teknik olarak Adıgece’ye uygun olamadığından, 80 yıldır Adıge-
ce’yi nefes aldırmadan boğmaktadır. Adıgece’yi öldürmek üzeredir!.. Çok aleni
olan bu durumu, Adıgeler gecikmeden muhakkak görebilmeliyiz!..
2. Adıgece’nin ölmesi ile Adıge Kültürü de ölecektir.
3. Adıge Kültürü, dünya'ya güzellikler katan bir saygı kültürüdür. Adıge Kültü-
rü’nü oluşturan Adıgece ölmese daha iyi olur, diye düşünüyorum. Bu nedenle
size, Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik’er’i) açıklayan yazıları ilişikte sunuyorum.
4. Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir yüzyıldan
çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, dilbilimin bütün bilimsel kriter-
lerine ve Batı yazı normları’na tam uygun olan, Adıgece’nin yazılarını “en oku-
nuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, Adıgece’nin güzelliğini net olarak gös-
terebilen ve alternatifsiz olan tek milli yazı sistemimizdir.
5. Adıgece’nin yaşayabilmesi için; Adıgeler, toplumca Adıge Yazısı’nı kullan-
maya başlamamız gerekmektedir. Onu çabuk bir şekilde Adıgelere öğretebil-
memiz için, para ve pul gerektirmeyen çok kolay bir işi toplumca yapmamız
gerekmektedir. Önerim olan o kolay iş şudur:
. İlişikteki yazılarda açıklanmış olan “Adıge Yazısı”nı; bütün Adıgeler’e ulaş-
tırıp tanıtalım ve öğretelim. Gençlerimize, şarkı ve şiirlerini “Adıge Yazısı” ile
yazmalarını önerelim. “Adıge Yazısı”nı çocuklarımıza hemen öğretelim.
6. O kutsal işimizi, beraberce en çabuk şekilde gerçekleştirmemiz gerektiği
hususunda, bütün Adıgeler’e ricada bulunuyorum!
7. Adıgece’nin yaşamasını sahiden istiyorsak; o kolay işimizi bir an evvel
toplumca yapmamız gerekmektedir. Onu müteakiben çok çabuk bir şekilde
Adıge Kültürü’nü, “Adıge Yazısı” ile Adıgece yazarak onları da Adıgeler’e
ulaştırmamız ve onlara anlatmamız gerekmektedir.
8. Adıge Yazısı üzerinde kimseyle hiçbir polemiğe girmeden onu hemen kul-
lanmaya başlamamız; güzel biçimlerde, doğru olarak ve üzerinde özenerek
kullanmamız gerekmektedir…
9. Artık Adıgece’nin alternatifsiz yazı sistemi olan “Adıge Yazısı”na (“Adighe
Txik’er”e) sahip olduğumuza göre, Adıgece’yi geliştirerek yaşatmaya çalışma-
lıyız. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmazsak toplumsal işlerimiz hiçbir zaman dü-
zelmeyecektir. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmak ve onu “bilim dili” seviyesine
ulaştırmak zorundayız!.. Bu nedenle Adıgeler’e çağrıda bulunuyorum:
. Gerçek Adıge Ruhu olan Adıgeler! Sizi çağırıyorum!
.
. ADIGECE ÖLMESİN!..
. GELİNİZ, BERABERCE ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATALIM!..
.
. Yılmaz Özcan
. 30.09.2017
.
. NOT:
. Bizim buradaki sözlerimiz; Adıgece’yi umursayan ve önemseyenler içindir.
Adıgece’yi umursamayan ve önemsemeyenlere hiçbir sözümüz yoktur.
. Adıgece’yi geliştirerek yaşatabilmemiz için “Adıge Yazısı”nı benimseyen-
ler, başka bir ifade ile Adıgeler’in bir “gelecek umudu” olması gerektiğini sahi-
den isteyenler; çabuk bir şekilde organize olup çalışma grupları kurarak çalış-
malara başlamamız gerekmektedir. Bu çalışma grupları ile bir taraftan “Adıge
Yazısı”nı tüm Adıgelere ulaştırıp tanıtarak onlara bu yazıyı kullanmalarını öğ-
retirken, diğer bir taraftan Adıgece’yi “kullanışlı” duruma getirecek, başka bir
ifade ile Adige Yazı Dili’ini geliştirecek çalışmaları hemen başlatmalıyız. Önce
“Adıgece’nin Yazım Kılavuzu” kitabını, müteakiben “Adıgece’nin Grameri” ki-
tabını ve onu müteakiben de “Adıgece Sözlük” kitabını hazırlayarak bu kitap-
ların redaksiyonlarını tamamladıktan sonra onları dijital platformda kaydede-
rek tüm Adıgeler’in istifadelerine sunmalıyız. Ayrıca bu kitapları yeterli sayılar-
da bastırarak insanlarımızın kullanımlarına sunmalıyız. Başka bir taraftan ise,
gerekli hazırlıkları yaparak “internet ortamında öğretim” faaliyetini başlatmalı-
yız. Bunlardan başka, Adıge Yazısı ile Adıge Edebiyatı, Adıge Tarihi yazmak
gibi kültürel çalışmaları başlatmalıyız. Bu gibi konularda çalışmalar yapan in-
sanlarımızı, çalışmalarını Adıge Yazısı ile Adıgece yazmaları konusunda teş-
vik ederek gerçek Adıge olmayı kabul edenleri her bakımdan desteklemeliyiz.
Kültürel konular gönül koymayı gerektirir. Milli işlere gönül koymadan Adıge
olamayız. Adıgeler’in milli işlerimizin yabancılar tarafından yapılmasını bekle-
memiz çok yanlıştır. Bize; hiç olmayacak bu yanlış umudu hep pompalama-
ya çalışıyorlar. Maalesef biz de, boş sözlere ve bu hayali umutlara kanıyoruz.
Adıgeler’in kültürel işlerimizi, gönlü ile beraber Adıge olandan başkası uygun
olarak yapamaz. Yapsa da muhakkak Adıge Kültürü’ne aykırı olan biçimlerde
yapmış olmak için veya Adıge Kültürü’ne zarar vermek için yapar!..
. Yukarıda açıklanan durumları da göz önünde bulundurarak, Adıge Kültürü
bakımından günümüzde mevcut koşulları şöyle değerlendirebiliriz: Günümüz-
de devlet okullarında ve üniversitelerde verilmekte olan sözde Adıgece Öğre-
tim ile Adıgece’nin çocuklarımıza yeterli ve yaygın olarak öğretilebilmesi ke-
sinlikle mümkün değildir. Adıgeler; toplumca Adıgece’ye sahip çıkmaz isek,
Adıgece asla yaşayamaz! Adıgece’ye sahip çıkmanın ne şekilde ve nasıl ya-
pılabileceğini burada net bir biçimde açıklıyoruz. Adıge Toplumu; Adıge Dili’-
ne ve Adıge Kültürü’ne sahip çıkıp çıkmayacağına, milli kararının uygulaması-
nı toplumca ve sessizce yaparak veya tepkisiz ve sessiz kalıp tarihten silinip
yok olmayı kabul ederek kendisi karar verecektir. Adıge Toplumu tarihten sili-
nerek yok olmayı istemiyor ise, kritik milli kültürel çalışmalarını, aşağıda açık-
landığı şekilde, âcilen toplumca başlatıp yürüterek sonuçlandırmalıdır.
Adıge Toplumu; Yüce Allah’ın kendisine vermiş olduğu bütün nimetlere, hiçbir
şeyden korkmadan ve çekinmeden, hiçbir makam veya kimse ile tartışmadan
meşru ve yasal olarak kritik milli kültürel çalışmalarını, sessiz bir şekilde baş-
latıp yürüterek sahip çıkmalıdır. Bunu sağlamak için; yabancıların ve destek-
çilerinin, milli konularımız üzerilerindeki söylemlerine itibar etmeden, onlar ile
milli konularımızı hiç tartışma konusu ve söz konusu etmeden, bizler de milli
konularımız üzerinde gereksiz olarak fazla konuşmadan, toplumca organizeli
olarak, kritik milli kültürel çalışmalarımızı gecikmeden başlatarak yürütmemiz
ve sonuçlandırmamız gerekmektedir.
Adıge Toplumu; başlangıçta, gerçekçi Adıgeler’in mevcut olan milli çalışmaları-
nı yeterli olarak inceledikten sonra, değerli ve çare olarak gördüğü çalışmaları
seçip onları kullanmaya başlayarak kritik milli kültürel çalışmalarını başlatmalı
ve müteakiben onları geliştirerek çalışmalarını en etkin bir şekilde yürütmelidir.
Başka şekilde söylersek; Adıge Toplumu, ya yok oluşu kabullenerek tepkisiz
ve sessiz kalacaktır ya da var olmayı seçip dilinin ve kültürünün yaşaması için,
yasal ve meşru olan yöntemleri kullanarak ve toplumca organizeli şekilde kritik
milli kültürel çalışmalarını başlatarak yürütecektir. Adıge Toplumu; yaşamak ve
tarihten silinmemek istiyorsa, ikinci seçeneği seçerek, burada net olarak açıkla-
dığımız kritik milli kültürel çalışmalarını, fazla gecikmeden toplumca organizeli
olarak başlatmak ve yürütmek zorundadır. Adıge Dili’nin ve Adıge Kültürü’nün
yaşayabilmesi için, bunların dışında herhangi bir yol ve bir çare yoktur. Sözü
edilen kritik kültürel çalışmalarımızı, ancak Adıge olmaktan vazgeçemeyenler
başlatabileceklerdir. Bu nedenle Adıge olmaktan vazgeçemeyenler; hayatın ve
ortamların bütün güçlüklerine rağmen haberleşmek, birbirleriyle irtibat kurarak
konuşmak, görüşmek, tanışmak, anlaşmak ve harekete geçerek kritik kültürel
çalışmalarını, planlı ve koordineli olarak başlatmak ve yürütmek zorundadırlar.
“Etüd ederek veya derleme yaparak bilgi edinen, edindiği ve üzerilerinde yeter-
li olarak çalıştığı bilgileri milli kültürel birikime sunan, çalışmaları ve redaksiyon-
ları tamamlanarak formatlanmış olan ortak milli kültürel bilgilerimizi Adıgeler’e
ileterek yayan ve onlara açıklayarak öğreten” olarak bu milli kültürel çalışmala-
ra katılacak olan Adıgeler; güçlerinin yettiği kadar ama kesinlikle koordineli şe-
kilde azimle çalışırlarsa, başarıya kesinlikle ulaşılacaktır! Bunların dışında milli
kültürel sorunlarımıza çözüm getirebilecek olan hiçbir yolumuz ve çaremiz yok-
tur. “Adıgeler dünyada özgün kültürümüzü koruyup geliştirerek var olarak yaşa-
yacak mıyız? Yoksa beraber yaşadığımız toplumların içlerinde eriyerek tarihten
silinip yok olacak mıyız?” Bunun toplumsal kararını, bu zamanda vermek zorun-
dayız!.. Bu zamanda, “var olarak yaşamak” seçeneğini seçerek o seçeneğin ya-
pılmasını gerektirdiği kritik milli kültürel çalışmalarımızı hiç gecikmeden yaparak
sonuçlandırmadığımız ve o sonuçları insanlarımıza en seri ve hızlı şekilde ilete-
rek onları yeterli olarak bilgilendirmediğimiz takdirde; gelecek zamanlarda vere-
bileceğimiz hiçbir toplumsal kararımız olamayacaktır! Çünkü gelecek zamanlar-
da; toplumumuzun bülünmüş olarak çeşitli dünya ülkelerinde yaşayan kısımları,
gelecek nesillerimiz de dahil olmak üzere, bulundukları ülkelerdeki hâkim unsur-
ların ırgatları olarak yaşayacaklardır! Seküler zihniyetli yönetenler; Yüce Allah’ın
bize tanıdığı toplumsal hak ve hukuku, hiçbir zaman tanımayacaklardır!.. Kişisel
hak ve hukukumuz ise, taşıdığımız düşünceye bağlı olarak farklı ve ancak iane
kabilinden olabilecektir… Adıgeler’in yaşadığımız ülkelerde gelecekteki yaşam-
larımızın ancak söylediğimiz durumlarda olacağını ve başka türlü olamayacağı-
nı, aşağıda belirttiğimiz bir söylem çok net olarak açıklamaktadır.
Vatanımızı gasbeden milletin mağrur lideri; “azınlıkların, Rusça konuşmaları ve
Rus kanunlarına iyi uymaları koşulları ile ancak, çalışmak ve yiyip içmek üzere
(tam hayvanlar gibi!) ortak mekanda yaşayabileceklerini, bunun dışında başka
hiçbir hak ve hukuklarının olamayacağını” söylemiştir! Gerçeğin net bir ifadesi
olan bu söylem, dünyadaki bütün Adıgeler’i çok düşündürmelidir!...
Yukarıda anlatılan durumlar çok iç açıcı olmasa da Adıgeler; Yüce Allah’a güve-
nip çalışmalarımızı başlatarak yürütmek zorundayız. Dünyada adalete ulaşmak
için de olsa, Allah’a güvenmeliyiz! Yüce Allah; “Umudunuzu Ben’den kesmeyin!”
diyor. Yüce Allah’ın emrine uyarak O’na güvenmeliyiz!
Milli sorunlarımızı hiçbir kimse ile tartışmadan kendi işlerimizi yapmalıyız. Hiçbir
sorun tartışılarak çözülmez. Sorunlar; ancak, hedefli plan ve programlar dahilin-
de, bilgili ve bilinçli şekilde üzerlerinde çalışılarak çözülür!..
Ortak Kültürel Hareketimiz; planlı ve koordineli çalışmalar organizasyonu olaca-
ğından “düğün, parti, oyun, eğlence, buluşup sohpet etmek,” gibi boş uğraşıları
bu hareketten uzak tutmak zorundayız. Adıge olan ve Adıge Kültürü’ne sempa-
ti duyan her kişinin; Adıge Kültürü’nün önemli sorunlarının çözümünde, olanak-
ları ölçüsünde ve elinden geldiğince katkıda bulunma sorumluluğu vardır!.. Her
Adıge; bu toplumsal sorumluluğun hesabını, Yüce Allah’a muhakkak verecektir.
Bu toplumsal ve milli sorumluluğun, sağlık durumu dışında hiçbir haklı mazereti
olamaz! “Hesap Günü”ne inanan Adıgeler, bunları unutmamalıdırlar!..
Yukarıda açıkladığımız milli çalışmaları başlatabilmemiz için ADIGHE PEJ olan
insanlara ihtiyacımız vardır. Böyle insanların ortaya çıkarak söz konusu kültürel
çalışmalarımızı başlatmamızın, artık daha fazla gecikmeyeceğini umuyoruz!..
30.09.2017 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-27-NE:
.
. TANRI DİLİ VE YAZI DİLİ
.
. “Tanrı’nın insanlara bildirdiği hususlar”ın yazıyla anlatılmasından ileri gelmiş
olsa gerek, yaklaşık olarak üç bin yıl kadar önce yaşayan Eski Adıgeler; “yazı”-
yı, “Tanrı Dili” olarak adlandırmışlar ve yaymışlardır. O devri takip eden asırlar
içerisinde Adıgeler’in; “Tanrı Dili’nden, bilimden ve yazı dilinden” uzaklaştırılma-
sı sonucunda güçten düşmelerinden sonra, “Tanrı Dili”nin anlamı da değişerek
“damga” olmuştur. Son birkaç yüzyılda Adıge soy armaları ve damgaları olarak
kullanılan Adıge Hiyeroglifleri, günümüzde de “Th’abze” adı ile anılmaktadırlar.
. Hiyeroglifler ilkel olan yazılardır. Arkeolojik değer ifade etmektedirler. Çeşitli
toplumlar farklı hiyeroglifler kullanmışlardır. Bu yazılardan bazıları asırlar boyu
süren bir zaman içerisinde peyderpey değişime uğrayarak gelişim göstermişler
ve gelişimlerini tamamlayarak günümüzde kullanılan harf sistemleri oluşmuştur.
. Kullanıldığı dilin yazılarını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiremeyen
ve onun güzelliğini en net olarak gösteremeyen yazı sistemi; çağımızda, o dili
artık daha fazla yaşatamıyacaktır. Başka türlü ifade edersek; yazılarını “en oku-
nuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren bir yazı sistemi olmayan veya o nitelikte
bir yazı sistemi mevcut ve biliniyor olsa da, sahipleri o yazı sistemini kullanmı-
yor ise, öyle bir dil, çağımızda artık çok yaşayamayacaktır!..
. Böyle bir vahim durum; günümüzde, Adıgece için de söz konusudur! Adıge-
ce’nin yazılarını “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiremeyen ve onun gü-
zelliğini net olarak gösteremeyen bir yazı sistemi olan “Slav Yazısı” ile Adıgece
de, artık çok yaşayamayacaktır!..
. Ancak burada kısa yazılarımızda açıkladığımız, alternatifsiz milli yazı sistemi-
miz olan “Adıge Yazısı”nı, toplumca etkin bir şekilde kullanırsak, Adıgece, hem
çağımızda ve hem de gelecek zamanlarda yaşayabilecektir. “Adıge Yazısı,” Adı-
gece’yi taşıyabilecek ve yaşatabilecek tek milli yazı sistemimizdir. “Adıge Yazısı;”
Adıge Dilbilimcileri'nin yüz yıldan çok bir zaman içerisinde peyderpey çalışarak
beraberce (anonim olarak) ortaya çıkardıkları ve Adıgece’nin yazılarını “en oku-
nuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren ve Adıgece’nin güzelliğini “en net” olarak
gösterebilen alternatifsiz tek milli yazı sistemimizdir.
. Adıgeler; hiç gecikmeden, tüm kültürel işlerimizi ve çalışmalarımızı koordine
ederek ve alternatifsiz tek milli yazı sistemimiz olan “Adıge Yazısı”nı kullanarak
Adıgece ile çalışmalara başlamamız gerekmektedir!.. 2017 Yılı. Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-28-NE:
.
. CIRCASSIAN WRITING
. THE FORMATION OF THE WRITING OF CIRCASSIAN
.
1. The dependent vowels are written with “a, aa, e, ee, i, o, u, uu, y” letters.
2. The short “a” which comes after the “g’, h, h’, q, q’, qh, xh” consonants is
written with “a” letter and the long “a” is written with “aa” letter. The short
“e” which comes after the other consonants is written with “e” letter and the
long “a” which comes after the other consonants is written with “a” letter.
3. The front and long “ e ” sound is always written with “ ee ” letter.
4. The “ i ” letter which comes before or after the consonants or comes after
semi-vowels as the only vowel is read like back “ı” vowel in Turkish. But the
vowel “ i ” which comes after he consonant “ y ” is pronounced thinner.
5. The “ o ” letter is pronounced long.
6. The semi-vowel “u” which comes after the “g, g’, k, q, q’, qh, x, xh” conso-
nants is written with “u” letter and the long “u” is written with “uu” letter.
The long “u” which comes after the other consonants is written with “u” letter.
7. The front “ i ” sound which comes after “g, k, u” letters or comes before
or after the other consonants as the only vowel is written with “y” letter.
8. In “yy”; the front “y” shows the vowel, the next “y” shows the consonant.
9. The separated vowels which is at the beginning of the word are written
with “a, aa, ee, i, o, uu, y” letters. The separated vowels which are uttered
separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
The “-aa, -ee, -o, -uu, -y” are long, “-a, -i” are short. “-u” is pronounced like
semi-vowel.
10. The separated diphtongs which is at the beginning of the word are written
with “ ua , ue , uee , ui , uy ” united letters. The diphtongs which are uttered
separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
The “ –ua, -uee, uy ” are long, “ -ue, -ui ” are short.
11. Some of the free consonants are written with as the letters of simple
consonants. Some of them are written as the letters of united consonants.
12. The “ g ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters is read like “ g ”
consonant in Turkish. The “ k ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters
is read like “ k ” consonant in Turkish. The vowel sound of “ y ” letter which
comes as abone is not uttered.
13. The “ h ” letter which comes before the vowels as single forms the voice
groups in a trice.
14. The “ i ” letter which comes before or after the vowels is read like the
consonant of “AYIN” letter in Arabic.
15. The “ y ” consonant which doesn’t comes after “ g, k, u ” but before or
after the vowels is written with “ y ” letter.
16. Pressed consonants are written by putting “ ’ ” apostrophie behind then.
Apostrophie on “ g’ ” presses the back consonant of “ g ” letter, apostrophie
on “ k’ ” presses the front consonant of “ k ” letter.
17. When the united consonants come separately, a dash (-) is put between
the letters while writing.
18. The gerunds in Circassian are written as the given sample gerunds.
. 06.03.2014 Yılmaz Özcan
.
THE WRITING OF CIRCASSIAN SOUNDS (KABARDIAN DIALECT)
.
SOUND /
WORD MEANING
..a (dependent short-vowel or dependent long-vowel)
g’ah’ bring (short a)
dame wing (long a)
..aa (dependent long-vowel)
g’aah’ they’re bringing
g’aag’ue come
a (separated short-vowel)
ane variety of table
ade pliers
yi-a-am s/he hasn’t get
jit-at we were saying
aa (separated long-vowel)
aax they’re taking from him
yi-aa-am s/he never had
jit-aat we’d told
b
nibe obdomen
c
cate sour cream
ch
chabe soft
c’
c’e new
d
dane silk
dz
dzin to throw
..e (dependent short-vowel)
mel sheep
yege read; call
..ee (dependent long-vowel)
teepcheky plate
yeegy she’s spinning wool
ee (separated long-vowel)
eey bad
eex he’s taking from him
g’i-eex he’s taking from him
s-eex he’s taking from me
f
fe you; skin, leather
f ’
f ’i good
g
gaz gas
gok’ s/he’s leaving from him
gerc bean
gegu play (semi-vowel u)
gy
gyane shirt
gyide axe
yagy they’re spinning wool (semi-vowel y)
gu
guawe mourning
guiven to be late
degu deal (semi-vowel u)
g’
g’achten to take
g’aag’ue come
g’eege read; call
g’oplhe s/he’s looking at here
g’oh’a s/he’s appearing
g’u
yeg’u suitable (semi-vowel u)
gh
jigh tree
h
hane mother
hade father
h’
h’a dog
..i (as dependent short-vowel)
ci horse
zi one
i (separated short-vowel)
iqhin to hold (as vowel)
yi-iqhir the thing s/he holds
t-ix take it from us
acri-i Noah’s pudding
i (as consonant)
ialemet strange
maine meaning
j
baje fox
jh
jhi old
k
karton cardboard
kontrol control
ket sheep-fold
kezuwe in turns
ky
kyar the thing cracked
kyits’ kid
yaky they’re stepping
yeeky he’s stepping (semi-vowel y)
ku
maxueku thursday (semi-vowel u)
k’
k’ape tail
nek’eguugu stye
l
li meat
lh
lhec’in to wipe
l’
pl’i four
m
maze moon
n
ne eye
..o (dependent long-vowel)
bo stable
nobe today
o (separated long-vowel)
o sheepfold
one it’s hanging
ze-one they're hanging each other
ze-oh’a things are going bad
p
pe nose
p’
p’e place; bed
yip-’a? isn’t he feeding
q
qaabze clean
g’aqeeyin to burp
qoplhe he’s looking back
qoh’a he’s going behin
qu
mequ hay (semi-vowel u)
q
q’a graveyard
q’u
q’ueey cheese
q’uih’ ship
qh
qha year
qhaatxe spring
qheeyin to cry
qhogu road (semi-vowel u)
qhu
meqhu is drying (semi-vowel u)
r
weram street
s
se I; knife
wines house
t
tane heifer
t’
nat’e forehead
g’yt’-am he isn’t digging
ts
tsi wool
ts’
ts’e name; louse
..u (dependent long-vowel or dependent semi-vowel)
bzu bird (long u)
duneey world (long u)
..uu (dependent long-vowel)
kuu deep
guu bull
-u (separated semi-vowel)
xee-u he’s dipping it
c’i-uxer buttons
uu (separated long-vowel)
uuwin howl
g’a-uuwin howl
ua (separated long-diphtong)
uax they’re opening
so-uate I’m explaining
ue (separated short-diphtong)
ueten to explain
p-ueten? will you explain?
uee (separated long-diphtong)
ueexu he’s driving away
s-ueex s/he is taking in front of me
ui (separated short-diphtong)
uix open; take it away
g’i-uik’ go away this side
uy (separated long-diphtong)
uyxir taken away
s-uyxir the thing taken from me
v
nive stone
w
wade hammer
x
xade garden
xu
txuog’ue he’s going for us
nexu daylight
xh
pxha wood; wooden
xheeyin to move
xhu
pxhui daughter
..y (as dependent long-vowel or as dependent semi-vowel)
sy my
g’yk’ get out of this
y (separated long-vowel)
yt' two hands
yxar the thing he’s taken from him
g’i-yxar the thing he’s taken from him
s-yxt he was taking from me
y (as consonant)
yatx they’re writing
yege read; call
yeegy s/he’s spinning wool
yin big
k’yyin to shout
yoge s/he is reading
z
ze once
nez coast
.
06.03.2014 Yılmaz Özcan
.
.
MEESAJ YE-29-NE:
.
. NANE
.
We pc’ere wy c’ale ts’ig’uir
Xi uifem cheepezezexiw?
C’ip’e xamem hane-hadencew
Quircijhxem har g’ixuebanew?
.
Chi-a-am mibi zi maxuey
Uachh’amaxue syqhalhaqhuifiw,
Chi-a-am mibi zi haney,
Nane, wechh’iw a g’izdylhefiw.
.
Cheh’ars, yi lhabjher teengyiziw,
Ghizijiw q’uih’xer g’eepchil’ew,
H’apcipxer pl’ek’e g’iraxiw,
Feers f’eeyk’e naper chalhec’iw.
.
Sy nane, ha h’alhezeeh’axers
Nobek’e g’izdexac’er,
“Zeeyinces mi Iarap ts’ig’uir,”
Ja-awre a g’izdezilher.
.
Hapxuedexem ya aguxer pxhacemy,
Sy chh’afem chabe g’oxhuek’ir,
Hanebqham sy ar pejijemy,
Guijheeyiqhuem habi sixacir.
.
Nane, f’ity sig’omilhxuame,
Belih’xemy wixezmidzame,
Zeedzeniw wy c’ale ts’ig’uir
G’amixhuiw ye l’ejiqhaame.
.
Sit quancaqhaw, Th’a, wezlejhawe
Duneeyim pts’anew sic’iteebdzar?
Dzi yimi-aw nane th’amichk’emy
Neps c’yqhajiw g’ic’ebqhanar?
.
Hara We wizerizaxuer,
Sabyy qhibzer zexomic’ik’iw,
Pxhank’yyxem har chixejayek’e
Nibe yizxer chibqhadeh’acxiw?
.
Wimidzixe, sy nane diche,
L’i yic’ins wy quer actimim,
Zeman k’ec’k’e har neg’uejinsy
Chiplhejins Baxhsen hawzim!
.
. CHOGENTS’IG’U Alyy
.
.
BIDEW APL’E ZEDQHACEK’!
.
Har seras, wy c’alers!
Guif’e nepsxer g’isf’ic’ok’!
Sig’apc’ej-a sy c’inalhe?
Bidew apl’e zedqhacek’!
.
Pc’ejire sabyyiqhuem quircim,
Bjen yiqhaxhuiw k’eritar?
Teesiw g’ydiqhua wanecim,
Ner teemiplhew blelhetar?!.
.
Ynstytum Mezkuu qaale,
We ze guerim yebqhajhar,
Har seras, wy c’alers!
Yegen siwixiry sig’ag’uejas.
.
Sy c’eniqha, we wy binxem,
Se yastins, g’aminew xen.
Wy txilh napew mees mo bghixem,
Weredic’ey se pxuystxens.
.
Pxuixessenus jighy qhaatxem.
Nartixu h’asexer pxuespc’ens.
Pxuezqhaxhuinus wy ci guarter.
Sit g’islhisimy zqhazec’ens.
.
Sy c’inalhe, zisxhueja-am.
Se yigyiry si-Quirmens.
Sipxuepejsy “Marje!” ja-am,
Zipxuesc’inus se quirmen!
.
. DIQHUIJH Quirmen
.
.
MEESAJ YE-30-NE:
.
. KUEDIWE DIZEDELEJHEN XUEEYS!..
.
. Adighe pejxem; zimy deeminiquequiw, psalhe dedmiqhaajew, zimy yi
guiqhu dimic'iw, ziguerxem ya yjazetim dipemiplhew, der – deriw xuytiw
qarar yettiw, ha qararim dqhazec’en xueey g’yqhaxhu dy jile uexuiqhue
lhap’exer, planire programire teewixuaxew. zimy zeedmiqhaqhaguivew
dqhazac’exewe dixueejheme; mys habi chiqhue neqhuec’ jilexem, Adi-
ghexer “jile pejiw” dalhaqhuiwe xueejhenuxes! Habi chiqhue Halih’ Lha-
p’em; Adighexem, xuefache dizerixhuam chh’ak’e nexhibew merh’amet
g’itxuyc’inus!.. Adighe Jilem yi guif’eqhuecxuexer habi yawijhk’es, chit-
tlhaqhuifinur!..
. Harasy Adighexem, habi hatk’e ziguerxem dy daqyqytxuir neqhuine
yadqhadiqhuin xueey-am!.. Dy cexyd lhap’exem yaxuefache dixhuifin
chh’ak’e sitim chiqhuey habixem yaguxer zyk’ dqhak’ezizin xueey-am!
Adighexer kuediwe dizedelejhen xueeys!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DUIAXER:
.
. Dy Halih' Lhap'e!
.
. Adighexer diziqhah’awleey xamexemre haxem yadarexew yaxuelajhe
dy ts’ixuxemre, Adighexem habi hatk’e zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ewe,
zerijilek’e dizepqiric'aw, alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu
“Adighe Txik'er” zerijilek'e zeeth'awe, Adighebzemre Adighe Kuilturimre
Qeeymet Maxuer g'asixu xedqhaaxhuewre dqhapsewifiniwe, Adighexer
di-Adighere dimuslimenirew dipsewijifiniwe nasip txuec'! Aamyn!
30.09.2017 Wy Quil YEMUZ Yilmez
.
.
. Dy Halih' Lhap'ew We Th'acxue Zaque! Dinolhe-uir!..
.
Neqhuec' jilexem dizexax-am, dalhaqhu-am! L'o mi Adighexer zaxueeyir
ja-a-am! Adaletincaqhar chikued duneeyim, dawere di-Adighere dimusli-
menirew dichipsewifinu? Dqhapsewiniw dy jile wazyfewe de Adighexem
g'idepta FAZYLETIR, dawere dqhapsewijifinu?!. FAZYLETIR duneeyim
chidqhapsewifin chh’ak’e, Adighexem zi qhogu, zi xek'ip'e diqhalhaqhu!
Halih' Lhap'ew We Th'acxue Zaque! Habi chh’ak’e kuediw dinolhe-uir!..
30.09.2017 Wy Quil YEMUZ Yilmez
.
.
HALIH'İM, DY XEKUIMRE DY XUYTINIQHAMRE G'AADIRYQHATIJINS!..
.
“Dy xekuimre dy xuytiniqhamre” g’ideeziqhatijinur, dy Halih’ Lhap’er haras!..
De haxem yaxuefache dixhuime, Halih’ Lhap’em haxer g’aadiryqhatijins!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHE JILEMRE ADIGHE XEKUIMRE ZEQHUISE XHUIJIN XUEEYS!..
.
Ts’ixuimre ts’ixuiqhamre pc’e xuyc’iwe duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a
Adighe Kuilturim duneeyir xueniques! Adighe Kuilturir orijinaliwe zichimi-a,
zichimipsew duneeyir; c’aqhue daxe xhuijifinu-am! Duneeyim daxaqhaxer
g’ixezilhh’a Adighe Kuilturir g’aziqhaxhuir dy Adighebzerras! Habi chh’ak’e
Adighe Kuilturir g’aziqhaxhu Adighebzemy duneeyir xueniques! Duneeyim
daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe Kuilturir zeri-orijinaliwe psewijifin chh’ak’e,
dy Adighebze daxer orijinalire qaabzerewe xexhuewre psewijifin xueeys!..
Adighebzer orijinalire qaabzerewe xexhuewre psewijifin chh’ak’e, Adighe-
xer dazidepsew jilexem daxemig’uedejiw, Adighebzer zerijilek'e f’iwe tc’eji-
we dipsewijifin xueeys! Adighexer, Adighew dig’aanewe dipsewijifin chh’a-
k’ey, Adighe Jilemre Adighe Xekuimre zeqhuise dqhaxhuijin xueeys!.. Har
hapxuedew xhuime, duneeyim chh’ak’ey kuediw nexhif’ xhuinus!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. G’IDAC’IL’E DESINFORMASYONICXUER TQUITEN ZERIXUEEYIR!..
.
. Zy axer g’itteelh jilexem; yilhesychere cheniquere lhandere Adighexem zi
desinformasyonicxue g’idac’il’er, zig’idamiqhaqhawijhin, yeezixem Qeeymet
Maxuer g’asixu dizixuaqhapchil’in chh’ak’e!.. Adighexemre Adighaqhamre f’i
zerixhuinxem yaxueey xuedew zac’iwre dig’aaqhaapts’ewre dizec’awibidawe,
yezixem daxuelejhen f’ek’a damiqhaxheeyiwe daqhapsewir!.. Adighexem zy
axer g’itteelh ha jilexer; yeezixer f’iwe zeguiri-uaxew, lhenique psoguexemk’e
kontrol dac’xew damiqhap’et’awew da-iqhir! Adighexem dy guipsiseniqhaxer
yaqhawitxhueniwe, yaqhawif’eeyiniwe yolejhxer! K’ec’iwe jit-ajime; Adighexer
Adighebzer dif’emi-uexuijiw dojeeyir, dy jaqhueqhuxem Adighebzemre Adighe
Kuilturimre Adighe Chenimre dy muslimen ah’laqimre zetiraquitexer! Habixem
g’idac’il’e ha mixhumic’aqhaxer, Adighexem tlhaqhuif-am!.. Mys habi chh’ak’e
Adighexer; cet’et’im dixeh’aawe yi kuuwip’emk’e, xeg’uedejiniqhamk’e jerijek’e
dic’opxhuer! Nexh k’ec’iw jit-an xueeyime; Adighexer, zidmic’ejiwe dog’uedir!..
. Mixery g’idac’il’e ha desinformasyonicxuem yachichxes:
. Adighebzem yeg’u dide g’axhuiwe yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e didere zeeh'a-
qhuaf’e didere” g’aziqhaxu, Adighebzem yi daxaqhary “nerilhaqhu didewe” g’a-
ziqhalhaqhu, Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe g’axhuiwe witikuim
g’yh’aa dy “Adighe Txik’er” daxem yi zyxuedaqhaxer, Adighexem yiramiqhalha-
qhuin, haxer zilhaqhuxemy ya “g’ag’uen guiqhaxer” c’exiwe zepawidin chh’ak’e;
Adighexem qhaleeyawe zi “kuiltur desinformasyonicxue” g’idac’il’er! Adighexer;
dy jile uexuiqhue mixuymxer g’izeridexhuil’enxemk’e, sit xuedyzk’e nexhibewe
daqhaguivewe yeezixem dizixuaqhapchil’xemy, har, yeezixem deejk’e kuedk’e
nexhif’ xhuinu yalhaqhuir!.. Ha ya guipsise yeminem teetxewe, “Adighe Txik’er”
Adighebzem yeg’u dide zerixhuir Adighexem damiqhalhaqhuin chh’ak’e; yeezi-
xemre ya dare dy ts’ixuxemre, dy Adighebzem yi maq guerexer latyn txik’ek’e,
detxene zi maqim txik’e chh’axue kued yi-aw g’aaqhalhaqhuiry hapxuedew dy
psalhexem ya txik’exer zechh’achyxxew yatxir. Habixem txik’e chh’axue kued
ya-axewe g’aaqhalhaqhuiry haxer yac’ewe zexaqhazerih’ir! Latyn h’arfxemk’e
Adighebzem yi maqxer ts’ixuxem zechh’achyxxew zeratxxem chh’ak’e (Haxer
kued didek’e nexhibewe zitxxer yeezixerras!), Latyn h’arfxer Adighebzem zyk’
yeg’u g’amixhuiwe ja-ary, Adighe jeeyxer tinc didew g’aaqhaapts’exer!.. Habi-
xem; “latyn h’arfxer Adighebzem yirymiquiw, yeg’u g’amixhuxew” ja-awe pts’i
yawipsxer!.. Hapxuedew de Adighexer psory dig’aaqhapts’enuxew yolejhxer!
Dy zemanxer yadiqhuin chh’ak’e, hapxuedew yemine kued yatxir, yiraqhatxir!
Dy jaqhueqhuxem ya ji-ac’e dy ts’ixuxem yac’e yemine ya uexuxem f’iwe
dachiqhuezen xueeys! Habixem, habi hatk’e dy ts’ixuxer g’aadqhaqhapts’en
xueey-am!.. Ha ts’ixuxem ya ts’exer, yac’e ya mairyfetxer, zi c’ip’exem qayit
chitc’in xueeys!.. Hawe haxer psalheqhu tc’in, habixem psalhe yadedqhajen,
dapepselhejin xueey-am!..
Tc’en xueeyir; dy psalheqhu mixhu dy ts’ixuxem psalhe yadedmiqhaajew,
zi maxue yape gyic’e “Adighe Txik’er” daxer zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe
dixueejhen zerixueeyirras, alternatyfince ha dy jile txik’e zaquemk’e, dy wine-
xem, dy sabyyxem, dy nibjhic’exem, Adighebzemre Adighe Kuiltuimre chad-
qhaagewe chadqhac’en zerixueeyirras!.. Adighexem ha dy jile uexuiqhuexer
c’exiw dqhazac’exeme; Adighebzemre Adighe Kuiltuirimre, Qeeymet Maxuer
g’asixu xexhuexewre psewifinuxes!..
. Adighebzem yeg’u, zaxue, daxe g’axhuxer, Adighexem damiqhalhaqhuin,
dy zemanimy de Adighexer dichaqhaawewe daqhah’awleeyin chh’ak’e; nexh
yapek’e tekylyf g’aac’axem g’ynemic’awe, Adighebzer yiryttxiniwe neqhuec’
desinformiky txik’e systemxer Adighexem tekylyf g’izeritxuaqhac’inuxemk’e
zyk’ ceky dy-an xueey-am! Dy zemanimy Adighexer dig’aaqhapts’efime, dy
jaqhueqhuxer zeriguif’enuxemk’ey ceky dy-an xueey-am!
Adighebze daxer yaquiten chh’ak’e, Adighexer (nexhibew dy nibjhic’exer)
dichaqhaawewe Adighe Xabze daxexemre dy chen daxemre c’exiw yaquiten
chh’ak’e desinformiky g’axhuiw, Adighebzek’e pxenjiw pselhek’e l’ewijhiqhue
kued zerah’axew g’iraqhajhaxes! Ah’laq eey didexer daxewe g’aziqhalhaqhu
fylimxemy, ha pselhek’e mixhumic’exer chizerah’axew dolhaqhuir! Ha desin-
formiky pselhek’e mixhumic’e qomim, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre ya-
chitxhuimefin, haxer, habixem g’aadqhalifin chh’ak’e, Adighexer habi hatk’e
c’exiw dig’awiciwe dizepqiric’ewe dixueejhen xueeys! Yape gyic’e dy jile ue-
xuiqhue kritikyxer zeridqhazec’en c’ik’exemk’e dizeguiri-uen, g’ipitiw dizede-
apiquiwe dizedelajhewe dixuuejhen xueeys!.. Dy jile uexuiqhuexem kezuxer
ya-as. Dy jile uexuiqhue mixuymxem yape dide yitiwe zerijilek’e dqhazec’en
xueeyir; Adighe Bzec’eniqhalejhxem zec’iqhuxew (anonymiw) witikuim g’ira-
qhah’aa alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zerijilek’e
g’uexu nexhibe g’axhu zi zeeh’ak’e zeeth’an zerixueeyirras! Ha dy jile txik’e
system zaquemk’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adigheb-
zemre Adighe Kuilturimre, f’iwe chadqhaagewe kem g’aminew chadqhac’en
zerixueeyirras!.. Ha dy jile uexuiqhue kritikyxer dimiqhazac’ewe; Adighexem,
duneeyir g’aquitejixu sit chiqhuey, zyk’ xuytiniqha pej tlhaqhuifinu-am!..
. Ha dy jile uexuiqhue kritiky didexer dqhazac’ew, qhogu zaxuem diteetiw
dizedelajhewe dixueejhenim dilhamiqha-asin chh’ak’e zy axer g’ittelh xame
jilexem, Adighexem ha desinformasyonicxuer g’idac’il’er!.. Har, Adighexem
tlhaqhuif-am! Adighexem ha desinformasyonicxuer zeridmilhaqhuifir, zerijile-
k’e nef dizerixuexhuir; Adighe Jilem dy xeg’uedejiniqham yi sebepicxuerras!
. Yilhes 150 lhandere Adighexem g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer, c’e-
xiw tlhaqhuifin xueeys! Adighexem g’idac’il’e ha desinformasyonicxuer zepi-
diwdiw dimiquitawe, Adighexem sitim chiqhuey zyk’ zig’adiwijhijifinu-am! Zy
axer g’itteelh jilexemre haxem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre; de Adighexer habi
hatk’e zyk’ dig’aamiqhapts’ejifiw, yichh’am zerichijit-aam xuedew Adighexer
c’exiw dizeguiri-uew, dizepqiric’ew, dizedelajhew dixueejheme; g’idac’il’e ha
desinformasyonicxuer zepidiwida, har tquita xhuinus! Ha desinformasyonic-
xuer hapxuedew zepidiwidiw tquiteme; yilhes 80 lhandere dig’aaqhaapts’ew
dizeraqhah’awleeyam xuedew Adighexer, zyk’ daqhah’awleeyijifinuxe-am!..
Adighexem dy uexuiw xhuar psory, nexh c’exiw wizenc’xewe xueejhenuxes!
. Zy guiqhu tc’a ha g’axhuiqha daxer dimiguivewe, c’exiw g’adqhaxhuifin
chh’ak’e; Adighe Jilem yilhes 80 lhandere tf’elh lhaxhar zepidiwidiw zif’etxiw,
yi uink’ibzery yiqhuisewe har zif’eddzen xueeys!..
Adighexer Jilew dig’aanew dizeripsewijifinim dixueeyiw chitime; hapxuedew
desinformasyonicxuer tquitew, zimy zeedmiqhaqhaguivew, hadireey dy jile
uexuiqhue mixuymxery dqhazac’exew dixueejhen xueeys!.. Dimiguivew, ha
jile uexuiqhuexer psory dqhazec’enir tlhek’ifin chh’ak’e; yape gyic’e “Adighe
Txik’er” zerijilek’e c’exiw g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, alternatyfince ha
system zaquemk’e, dy winexemre dy yeqhagyap’e wineetxemre,
dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe Kuilturimre chad-
qhaagewe, chadqhaac’ewe dixueejhen, Adighe Kuilturir, ha dy jile txik’em-
k’e ttxijiwe dijital witikuimy qayit chitc’ijin, haxer yiryqu bjiqhaxemk’e kyitap-
xew tireedqhaadzexew, dy ts’ixuxem c’exiw yalhedqha-asin xueey g’oxhuir!
Zy guiqhu tc’a ha dy jile uexuiqhue daxexer, Adighexem psoguemy dy jile
wazyfe lhap’e didexes! Adighexem psoguemy; ha dy jile wazyfe lhap’exer
dqhazec’are dimiqhazec’arem ya h’eesepir Halih’ Lhap’em zireettijinumk’e
zyk’ ceky dy-an xueey-am!..
. Yilhes 3000 (mynych) lhandere zy axer g’itteelh ziguerxem de Adighexer
dig’izeraqhaapts’exer, habi hatk’e ze yiryqua xhuin xueey-a?..
17.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
. DESINFORMIKY PSELHEK’EER DIBGHINEN XUEEYS!..
.
. Adighebzer; desinformiky pselhek’exemk’e mixhuiw, habi yi normal pse-
lhek’e daxexemk’e dirypsalhewre zeeth’ame, zaxuewe h’areket tc’a xhuins!
Adighebzer yi zeridaxem xuedew, qaabzew g’aanewe psewifin chh’ak’e, ha
prensypim dixuesaqiw diteetin xueeys! Neqhuec’iw jit-ame; zy axer g’itteelh
xamexem ya bzequitexem g’it-uiralhh’aa desinformiky pselhek’exer, c’exiw
dibghinen xueeys! Ha bzequitexem; dy Adighebze daxer yaquiten chh’ak’e,
zyk’ zaxuere daxere g’amixhu pselhek’e kued xekuim chipsew dy ts’ixuxem
g’aa-uiralhh’aaxew, haxer, ha pselhek’e midaxexemk’e, Adighebze quitak’e
yaqhapsalhexer!.. Bzequitexer; ha desinformiky pselhek’exer, Adighexem
daxexew daqhalhaqhuinxewe yawijh zerytinuxemk’e ceky dy-an xueey-am!
. Qhak’ec’aw jit-ame; Adighexem, Adighebzer, zaxuere qaabzere daxerew,
dirypsalhewre ttxiwre zeeth’an xueeys! Adighebze daxer, qaabzere daxerew
g’aanew psewifin chh’ak’e, zy guiqhu tc’a dy jile prensypxem daxuesaqxew
dateetin xueey g’oxhuir!.. 17.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
. ADIGHEBZER G’IZERITPSELH C’IK’EXER DQHAWIZEXUIJIN XUEEYS!
.
Adighebzer g’izeritpselh c’ik’exer dqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Yape gyic’e
dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre ya deejim g’ichic’edzaw jit-axer qaabil zic’,
zide, g’ideda-ue dy ts’ixuxem psomy, ya g’izeripsalhe c’ik’exer habixem yad-
qhaqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Zy axer g’itteelh xame jilexem minaxuewe
lajhe ya bzequitexem; dy nibjhic’exem ya jhexer yadqhaqha-uent’en, haxem
ya temaqxer yadqhaqhaquizin, pxenjiwe g’aqhaxhua psalhewixa zibledzaxer
haxem g’iradqhaqhapselhen, haxer chipsalhek’e g’awivi-axew ya psalhewixa-
xer g’izeraqhaxhuinu c’ik’exem yadqhaqhaguipsisijin xueey-am!.. Neqhuec’iw
jit-ame; xame bzequitexem, dy nibjhic’exexem ya uipexer yadqhaqha-uent’en,
haxem ya temaqxer qhaleeyawe yadqhaqhaquizin xueey-am!.. Bzequitexem;
deeplhiwre, tlhaqhuiwre dy Adighebze daxer yadqhaquiten xueey-am! Har ha-
xem yalhedmiqhak’in chh’ak’e; dy nibjhic’exemre hadireey dy ts’ixuxemre c’e-
g’adqhawicin xueeys!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
“ADIGHEBZER” DAXEW ZEEZIMIH’AM NEF’K’E DEEPLHIN XUEEY-AM!..
.
Xame weredxem zyk' daxuenique-am! Ya chh'awsiqhuexer sity yireexhu xa-
mebze weredxer, Adighe Kuiltur uexuiqhuexem zyk’chizeeth'an xueey-am!..
Xamebze wisexer; dichizexetxem, dy kuiltur uexuiqhuexer cheedqhag’uek’-
xem chiqhue zeeth’axeme, Adighebzery Adighe Kuilturiry g'itxuenejinu-am!
Haxer c’ex didew l’ejinuxes! Dery dazidepsew xamexem daxetg’uih’ijinus!..
Harasy, xamebze weredxer Adighebzemre Adighe Kuilturimre g’ixezi-uxem
nef'k'e deeplhin xueey-am!..
Yichh’am chijit-aam g’ynemic’awe, desinformiky pselhek’ek’e psalhewe dy
Adighebzemre Adighe Kuilturimre yaquiteniw ya wijh yit dy ts’ixuxemy zyk’
nef'k'e deeplhin xueey-am!..
Dy Adighebzem g’irac’il’e mixhumic’aqhaxer zyk’ zimilhaqhuif dy ts’ixuxem
dade-apiquxewe haxer c’exiw g’adqhawicin xueey g’oxhuir!.. Yilhesychere
cheniquere lhandere yik’y nobey xamexem chexuiwy naxuewy Adighexem
g’idac’il’e “Kuiltur Jenosydicxuem,” haxer c’exiw chadqhaqhuezen xueeys!
Dichipsew xeqhoguxem, nerimilhaqhu ziguerxemre habixem yadelajhe dy
ts’ixuxemre; dy nibjhic’exemre dy c’aleqhualexemre, g’aaqhaapts’exery de
tk’ec’axxer! Haxer “g’afen – g’awigyink’ere, zexesk’ere” yaqhah’awleeyxer!
Ha dy nibjhic’exery, dy c’aleqhualexery, habi hatk’e g’adqhawicin xueeys!
Adighebzemre Adighe Kuilturimre; g’afen – g’awigyink’ere, zexesk’ere ze-
rimipsewijifinuxer, bze uexuiqhuemre kuiltur uexuiqhuemre c’eniqha uexu-
xew deeplhin zerixueeyir, ha dy nibjhic’exem f’iwe yadqhac’en xueey g’o-
xhuir! G’afenimre g’awigyinimre nexh mac’e yaqhaxhuiw, hawe dy Adighe
weredxemre wisexemre g’eegenxer nexhibe yaqhaxhuiw zexetxeme, habi-
xem ya zexetik’exer kuedk’e nexh daxere nexhif’ire zerixhuinur, haxem ya-
jeet-an xueeys! Haxer chizexetxem chiqhue, ya Adighe Kuiltur c’eniqhaxer
zedaguecime kuediw f’i zerixhuinury, habixem yajeet-an xueeys! Habixem;
“ya zemanxem ya qiymetir yeezixem f’iwe yac’en zerixueeyir,” yadqhac’en
xueeys!.. Ha dy nibjhic’exer, habi hatk’e xamexem zyk’ g’aadqhaqhapts’en
xueey-am!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DY CEXYDILHXER ZIXEPCHA “ADIGHE TXIK’ER” ZEETH’AN XUEEYS!
.
Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiwe
witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
didere g’aziqhaxu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didew g’aziqhalhaqhu, dunee-
yim deney zeeh’aqhuaf’e dide g’ichixhu, alternatyfince dy jile txik’e system za-
que g’axhu Adighe Txik’er; duneeyim yi txik’e lhap’e didexem chichs! Adighe
Txik’er; Adighexem zerijilek’e c’exiw g’aatchtew zeeth’aw dixueejhen xueeys!
Adighe Txik’er zeeth’aw habik’e dy winexem dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre
Adighebzer chadqhaagewe chadqhaac’ewe dixueejhen xueeys. Deersxer ze-
reettinu deers materyalxemre deers notxemre dizede-apiquxewre f’i didexew
dqhah’aziriwe haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asime; duneeyim deney chipsew
dy ts’ixuxem, haxer zerah’awe yeezir – yeezirxew yelejhxew Adighebzer f’iwe
zeraqhac’efins. Dy zemanim chi-a tekyniky amalxemre ynternetimre f’i didew
zeeth’ame, haxer nexh tinciw dqhazec’efins! Ha deersxem ya vyde-o qayitxer,
ynternetk’e dy ts’ixuxem yalhedqha-asime, haxer yeezir – yeezirxew yelejhxew
Adighebzer nexh tincire nexh psinc’ew zeraqhac’efins! Adighe ts’ixuxem dade-
apiquime ha uexuiqhuexer kuediw tinciw yaqhazec’efins! Dademi-apiquime ha
uexuiqhuexer miqhazac’ew g’anenure dizerichh’axam chh’ak’e ha Adighexem
Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiw yachiquipchejinus! Har kuediw zi g’a-
xhuiniqha eey xhuinus. Dy lhexhanem chipsew, Adighebzer f’iwe zic’e Adighe-
xem; ha g’axhuiniqha eeyir g’admiqhaxhuin chh’ak’e, dimiguivew, Adighebzer
alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er” zeeth’aw, habik’e dy
winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzer chadqhaagewe chad-
qhaac’ewe dixueejhen xueey g’oxhuir. Habi g’ynemic’aw neqhuec’ zi lhenique-
k’e, alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er” zerijilek’e
zeeth’aw Adighebzemk’e Adighe Kuilturim diteelejhih’iwe, Adighebze daxemre
Adighe Kuiltur daxemre xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueey g’oxhuir!.. Haxer
c’exiw dqhazec’efin chh’ak’e, Adighebzer zic’e Adighexer f’iwe dizede-apiquin
xueeys!.. Adighexer di-Adighew dig’izerinejifinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha
dy jile uexuiqhue kritikyxer c’exiw dqhazec’en xueey g’oxhuir!.. Adighe Jilewe
dig’aanew dipsewijifin chh’ak’e, habixem g’ynemic’awe neqhuec’ zi qhogu, zi
amal dy-a-am!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. YAJEET-AN PSALHE ZAXUIDYMI-AJ ADIGHEXER
.
“Adighe Txik’er” zilheqhua, har g’azi-ueta dy txiqhaxem yegya zi Adighem; har
g’ychtewe zirymih’awe chitime, xamexem yaxuelajhe dy ts’ixuxem yigyiry zag’i-
ryqhaqhaapts’ewe chitime ye yeezir habixem ya darewe chitime, hapxuede dy
zi ts’ixuim, Adighebzemre Adighe Kuilturimre yi sebep g’eemik’ijifinu dolhiter!..
Habi chh’ak’e, hapxuede dy ts’ixuxem habi hatk’e yajeet-afin neqhuec’ psalhe
yaxuidy-aj-am… 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. DY TS’IXUXEM, “PS’I PSALHEXEM” GUI LHADQHATEN ZERIXUEEYIR!..
.
Adighe xabzer yaqhawf’eeyin, yaquiten chh’ak’e desinformasyonicxuer habiy
yirac’il’er! Adighexem ya riziq t’eg’uxer f’acxin chh’ak’ey, zyk’ xabzew chimi-a
uexuiqhue guerexer, Adighe xabzew ya-uiniw yolejhxer! Haxer zeripts’xer dy
ts’ixuxem yajeet-an xueeys!.. Adighebzemre Adighe Kuilturimre yaqhaquiten
f’ek’a haxer zyk’ zif’emi-uexuij, Adighets’e zeezih’a organyzasyon guerexery,
Adighexem ya riziqir xamexem yaraqhacxiw, haxem f’iwe zig’iraqhalhaqhuin
chh’ak’e maxue xexa guere xabzewe g’iraqhawiblawe dy ts’ixuxer nexhireey
quileesiz yiqhaxhuiniwe yolejhxer!.. Ha organyzasyonxem, ya wazyfe xhuin
xueey dy jile uexuiqhuexer zyk’ zeraf’ami-uexuijir naxue didewe dolhaqhuir!
Pts’i ziwips ts’ixuxem, habi hatk’e Adighexer g’aadqhaqhapts’en xueey-am!
Adighe xabzem xemitiw xabzew g’iraqhajha uexuiqhue guerexer, dy Adighe
xabzem zyk’ zerixemitir, dy ts’ixuxem yadqhac’en xueeys! Ya c’aq’uem, ya
riziqim zeey xuexhuijinxe zerixueeyir; habixem c’exiw yajeet-an xueeys!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. DYGUXER PCINALHEXEM T’EG’U G'AADEFEXEMY YAQHA K'IN-AM!
.
. Psory dil'ejinus! Adighexer dizeguipsisijin xueeyxer mixer harawe dolhiter:
1. Adighexer dizeguiri-uew dizedelejhefire? Nobey ha dy uexuiqhue mixuym
dider txuizif'ek'-a? (Adighebzemre Adighe Kuilturimre dymi-ajxeme; yapem
zidedgueciwe chita dy jile kuilturir dymi-aj zerixhuinum chh’ak’e Adighexem
zir zim dizexuy-awe chita dy f’i lhaqhuiniqhar dy-ajinu-am! F’i lhaqhuiniqhar
dymi-ajime, dizeguiri-uejifinu-am! Adighexer tinciwe dizeguirimi-uejifime, zi
jilewe dig’anejifinu-am. Xame jilexem c’ex didew daxetg’uih’ijiw daxeg’uede-
jinus!).
2. Yape yitxew psew Adighexem; dy c'eblexem, dy nibjhic’exem, ya qhogu
zaxuer, habixem yadqhalhaqhuifire? H'amere habixem zeey daxuemixhuiji-
fiwe, haxer dy jaqhueqhuxem g'aaxuedqhanawe, habixem g'aadqhaqhaap-
ts'ere?..
3. Nobem g'as di-Adighere dimuslimenirew dipsewifa? Halih'im h'esep yetti-
jifinu?..
4. Adighe Cexyd Lhap'exem ya ne-uxem zyk’ dimiwik'itexew deeplhijifinu?..
. Yichh’am chijit-aa wipc'exem "nit’e" jewapxer yattifiwe chitime; pqik’e di-
g'amifefiw chitimy, dyguxer pasereey Adighe pcinalhexem t'eg'u g'aadefe-
xemy yaqha k'in-am!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DIMITXA WERED, QHIBZE, XHUAXHUE, PSELHEK’E G’ADIVMIQHAANE!
.
Vyde-oxem qayit chic’a dy Adighe pcinalhexem ya psalhexer, Adighe Txik'er
zeeth’awe habik’e, ha vyde-o qayitxem ya lhabjhe c’etxap’exem c’eettxejime,
zi uexuiqhue daxe dqhazec’a xhuins! Weredxer, hapxuedew dy nibjhic’exem
tinciw yaguiri-uenxes!..
"Adighe Txik'er" zeeth’awe habik’e zaxuew dimitxa wered, qhibze, xhuaxhue,
pselhek’e g’adqhanen xueey-am! Haxer hapxuedew ttxijime, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre zi xhizmeticxue daxe yaxuetc’a xhuins!..
Adighe C’eniqhalejhxem; zelejhxe c’eniqhaxem ya termynelojyyxer, Adighe
Txik'er zirah’aw Adighebzek’e yatxiw witikuim g’iralhh’axeme, haxem ha ya
lejhiqhaxer, yeezixem ya k’elhig’ueqhu dy nibjhic’e c’eniqhalejhxemy lhaqha-
asxeme, kuediw f’ire daxere yac’a xhuins!.. Psapecxue g’aah’aa xhuins!..
Muslimen dy dyn c'eniqhalejhxemre xhuejexemre; xekuim, ya xhuitbexemre
ya wazxemre, Adighebze qaabzek’e g'ichamitiwe neqhuec’ bzek'e g'ichati-
me, Adighebzery Adighe Kuilturiry kuedire psewijifinuxe-am! Ha g’axhuiqha
eeyir g’aamiqhaxhuin chh’ak’e ha ts’ixu lhap’exem; ya xhuitbexemre ya waz-
xemre, Adighebze qaabzek’e g'ichatime kuediw deqhuere yiqhuere xhuinus!
Ha dy ts’ixu lhap’exem g’aateexue ya zi jile wazyfe lhap’ery haras! Habixem
yeezixem ya uexuiqhuexer chaqhazac’exem chiqhue Adighebzemre Adighe
Kuilturimre c’exiw mil’ejxew psewijifinxe chh’ak’e, ha dy ts’ixu lhap’exer xue-
saqxew zateetinxe xueey g’axhu ha dy jile prensypim, teemik’xew teetxeme,
kuediw f’i yac’a xhuins! Halih’ Lhap’em, tinciw h’eesep yiratijifins! Adighe Ji-
lewe dig’anejifin chh’ak’e, ha dy jile prensypim, zerijilewe dixuesaqiwe ditee-
tin xueeys!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez.
.
.
XAMEXEM QHALEEYAWE DAF'EL'IK'INIR, DY TH'AMICHK'AQHA DIDES!
.
Xamem dif'el'ik'iw habi, dy uexuxer zif'ezimiqhak’inu g'idyt xuytiniqha t'eg'u-
k'e harazi dixhuiwe dipechachewe dipsewk'e, dy Adighebzer psewijifin-am!..
Adighebzem dipik'aw zyk’ zi c'ip'e dinezimiqhasinu uexuiqhue t'eg'uxem ya
wijhxem dytxew zidqhah'awleeyiwre dipsewime, xamexem c'exiw daxeg'ue-
dejin f'ek'a zyk’ zi c'ip'e dinesifin-am! Hapxuede guipsisek'ek'e (jaqhueqhu-
xem zaxueeyxem xuedew diguipsisek'e) Adighebzemre Adighe Kuilturimre
dqhapsewijifinxe-am! Dy ts'ixu cine qirabqhuexer duneeyim yexija newijh dy
cexyd lhap'exem ya ne-uxem yeplhijifinxe-am! Halih' Lhap'em; ha cine qirab-
qhue dy ts’ixuxem ya tobexer zyk’ qaabil yic'inu-am, Adighebzemre Adighe
Kuilturimre yaqhal'enixew ya wijh zerytaxem chh'ak'e!.. Harasy dy zemanim
chipsew Adighexem yajeet-ar miras: Xame jilexem qhaleeyawe daf’el’ik’inir,
Adighe Jilem dy th’amichk’aqha dides!..
Nit’e Adighebzemre Adighe Kuilturimre dqhapsewin chh’ak’e l’o dqhazec’en
xueeyxer? Zeriz – zeriziwy zerijilewy, dqhazec’en xueeyxer mixer haras:
Ziguerxem txuac’inu winafexem dapemiplhewe, txuac’a winafexem deemip-
lhiwe; “Adighe Txik’er” g’aatchtew yape dide gyic’e dy winexem chizeeth’aw
dixueejhen xueeys! Habik’e dy winexem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre
Adighebzer chadqhaagew chadqhac’en xueeys!.. K’elhig’uewey xuytiniqha
g’izeridatiw dy yeqhagyap’exem, nexh mac’e dide th’amaxue g’as maxuych
seh’at t’urit’ xuedyz Adighebzer chadqhaagew chadqhac’en xueey g’oxhuir.
Adighebzemre Adighe Kuilturimre psewifinxe chh’ak’e, neqhuec’iw jit-ame,
Adighe Jilewe dig’anejifin chh'ak’e, habi g’ynemic’awe neqhuec’ zi qhogu,
zi amal dy-a-am!..
“Adighe Txik’er;” Adighe pejxem, yeezir g’aachtewe zerah’anim yapoplher!
Har; Adighe Taryxhir, Adighe Cexydxer ynkyar zimic’ Adighe pejxem ya jile
txik’e system zaquew, dy cexydilhxer zixepcha txik’e system lhap’e dides!
Habi chh’ak’e ha dy jile txik’e system lhap’e didem yi c’i-uim xamexem zyk’
polemiky tireedqhac’ih’in, haxer teedqhapselhih’in xueey-am!.. Har; ziguer-
xem yagu yarydqhah’in, habixem qaabil yadqhac’in xueey g’axhu-am!.. Xe-
kuim chipsew dy lhepqaqhuxem, yigyik’e har, ya yeqhagyap’exem chizera-
h’afinuxe-am!.. Habixem hapxuede xuytiniqha ya-a-am! Hawe habixem ha
dy jile txik’e systemir, ya winexem chizerah’afinxes! “Adighe Txik’er” syste-
mim pik’inim mainewe g’yk’ir; de Adighexem dy xuytiniqhamy, dy c’eblem
ya xuytiniqhamy dipik’awe haras!.. Har, zi th’amichk’aqha eey dides!.. Ha
dy jile txik’e system zaquer; c’ewibidap’exem yisxemy, ya chh’a kuits’xem
chaqhapsewin xueeys. Haxer Adighexewe g’anejifinxe chh’ak’e; ha dy jile
txik’emk’e, ya weredxemre ya qhibzexemre ya wisexemre, yatxxew haxem
ya meqaamexemk’e g’eegejinxe xueeys,
Zi g’axhuaqha guerem, mibdeejim dichiteepselhih’ime yiqhue xhuinus:
Wiris pachtih’im; 1863 qham, Lytwanxem winafe yaxuyc’iry, “habixem zera-
h’awe chita ya jile txik’e system latyn txik’er yabghinew habi yi p’ek’e Slav
Txik’er zerah’aniwe” habixem yarywixil’as. Hawe Lytwanxem ya latyn txik’e
systemir yabghina-am! Habi zyk’ pik’axe-am. Ha ya jile txik’e systemir, sit
chiqhuey ya winexem chizerah’aas! Hapxuedew ya jile txik’e systemimre
ya bzemre yaxhuimejifas!
Diyasporem chipsew de Adighexem, dy bzer zeryttxinu dy “Adighe Txik’er”
diyasporem chizeeth’anir; Lytwanxem yaqhazec’a ya jile uexuiqhuecxuem
nexhire kuedk’e nexh tincs! Diyasporem chipsew Adighexem, Slav Txik’er
lhechiqhak’e zeridaqhah’afin-am, habi chh’ak’e g’ittiraquizefin-am! Adighe-
xer zerijilek’e dig’aaqhapts’eniw yelejhinxe f’ek’a neqhuec’ ziryk’ g’idac’e-
fin-am! G’ittiraquizeniwey yalhek’in-am! Har hapxuew zerixhuir, Halih’ Lha-
p’em Adighexem g’idyta zi nyimeticxues! Ha nyimeticxuem yi p’alher, Adi-
ghexem f’iwe tc’ejin xueeys!.. “Adighe Txik’er” zeeth’awe dy winexem, dy
sabyyxem, dy nibjhic’exem, Adighebzemre Adighe Kuilturimre chaqhaa-
gew dixueejheme; habixem haxer f’iwe yadqhac’efinus. Ha dy jile txik’e
system zaquemk’e, dy Adighebzer ttxiwre Adighebzem dirylejhen xuueys!..
Adighebzemre Adighe Kuilturimre dateelejhih’iwe haxer xedqhaaxhuewre
dqhapsewin xueeys. Ha dy jile uexuiqhuexer hapxuedew dqhazac’exeme;
Halih’im g’idyta ha nyimeticxuem yi p’alher tc’ejiw habi yi sebepicxue zed-
qhak’a xhuinus! Hapxuedew Adighe Jiler xeg’uedejiniqham dig’eelinus!
Ha jit-aaxer; zerijilek’e dizeri-iqhiw dimiqhazec’enu chitime, habi hatk’e zyk’
“dizeri-Adighem” yi guiqhu tc’ijin xueey-am!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEXEM, QEEYMET MAXUER G’ASIXU G’ITTELHINU VEEBALIR!
.
Adighebzer Adighexem pe-ac’e g’itxuexhu-am! Hawe Adighexer Adigheb-
zem pe-ac’e dixuoxhuir! Adighebzer zerit-ac’ek’ir hapxuedews g’izerixhuir!
Habi chh’ak’e lajher ziteelhir, Adighexerras! Halih’ Lhap’em de Adighexem
g’idyta Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre, ya p’alhexer tc’ej-am!
Habixem ya p’alhexer f’iwe zeridmic’ejim chh’ak’e, de Adighexemre dy bin-
xemre; Adighebze daxer c’exiw zichidoqhaqhuipchery Adighebze daxemre
Adighe Kuiltur daxemre pe-ac’e daxuoxhuir, dapi-ok'ir! Ha g'axhuiqha eey
didem mainew g'yk'ir miras: Adighexer; cet'et'im yi kuu lheniquemk'e dixe-
h'aawe dizerig'uem chh'ak'e; zi zeman mac’e blek'iwe Adighebzer, Adighe
Jilem yi nexhibem dimic'ej g'axhua newijh, Adighexer di-abemy Adighebze
daxem dilhe-asijifinu-am! De psory g’axhuinu dy c’eblexery; dil'ejixu xame-
xem dirapchil'xew dipsewijinus!.. Dy lhexhanem chipsew, Adighebzer f’iwe
zic’e de Adighexem dy yaqhak'e; g’itc’exhuenu dy c'eblexery xamexem ya-
xuepchil'xewe psewijinuxes!
Th'amichk'aqha dider; Adighebzer f’iwe zic’e de Adighexem ziry dimic’ewe
dizerichitirras, ha dy chitik’erras!.. Ha g'axhuiqha eeyim yi veebalicxuer, dy
zemanim chipsewa, Adighebzer f’iwe zic'e de Adighexem g'itteelh xhuinus,
dy c'ebler Adighebzemre Adighe Kuilturimre zeripi-uidqhak’am chh'ak'e!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DIG’ATEGYIJINIM DIXUEEYIME ZEMAN DY-AJS! C’EDDZEN XUEEYS!..
.
Adighexem dy guipsiniqhaxer zi c’ip’exem yadmipxawe chitime, zig’adiwijhi-
jinim, dig’ategyijinim pejiw dixueeyiwe chitime, zeman dy-ajs!.. Dizixuenique
zaquer; zerijilek’e dy jile qhogu zaxuem diteeh’aw, habi diteetiwe, ha qhogu
zaxuem diryg’uen zerixueeyirras! Dy jile qhogu zaxuem diteetiw, ko-ordyne
zidec’ik’exer dy-awe, lejhek’e zaxuek’e dizedelajheme; dy jile uexuiqhuexer
c’exiw dqhazec’enir ttlhek’ifins. Harasy zyk’ zimy dipemiplhewe, dimicinewe,
xamexemre habixem ya ji-ac’e dy ts’ixuxemre, dy jile uexuiqhue lhap’exem
zyk’ yateedmiqhapselhih’xewe, zeriz – zeriziwy zerijilewy, dy jile uexuiqhue-
xem dateelejhih’xew dixueejhen xueeys!.. Dy chh’a kuits’xer, dy guipsiseni-
qhaxer ziguerxem yatpxin xueey-am!.. Haxer xamexem ya winafe c’aqhxem
c’edqhuivem xueey-am!.. Habi chh’ak’e zimy deeminiquequiwe, yi guiqhu di-
mic’iwe, deemipsalhewe; dy winexem, Adighebzemre Adighe Kuilturimre da-
chiteelejhih’in xueeys!.. Neqhuec’iw jit-ame; xamexemre habixem yaxuelajhe
dy ts’ixuxemre, dy chh’a kuits’xem g’aaxedqhazerih’in xueey-am! Adighebze
daxemre Adighe Kuiltur daxemre mil’ejxe gyic’e de Adighe pejxer; dimicinew,
dimichh’axiw, dimiguivew, dy jile uexuiqhuexem dateelejhih’xewe dixueejhen
xueeys!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. FIG’IDDE-APIQUIME DY JILE UEXUIQHUEXER XUEEDQHAJHENUS!..
.
“Adighebzer devletibze xhuime, har g’uedijiniqham g’eelinus!” jit-aw dy chh’ar
g’adqhapts’ejime, Adighebzer g’uedijipenus! Xame akadeemisyenxemre habi-
xem yaxuepchil’ dy ts’ixuxemre, Adighebzer pejiwe yaf’e-uexu-am!.. Habixem
pejiwe yaf’e-uexuir; de Adighexer g’izeraqhapts’enu c’ik’exerras, Adighebzer
zerit-ac’axinu c’ik’exerras, de Adighexer yapchil’ dizeraqhaxhuinu c’ik’exerras!
Ha jit-aaxem chh’ak’e, Adighebzer chil’enim zeman pawixik’xewe xueejhaxes!
Xamexem yaji-ac’e Adighexem g’idja-axer yaxuetc’ek’e, dixeg’uedejin f’ek’a zi
c’ip’e dinesifin-am. Habi chh’ak’e, nobem chic’edzawe di-Adighew dig’izerinejin
qhogu zaxuem diteeh’aw, dilajhewe, dizedelajhewe c’exiw dixueejhen xueeys!
Yichh’am chijit-aam teewixuawe; zeman kued nec’iw bledmiqhak’iwe, lheguim
g’ichit-ueta dy jile kritiky uexuiqhuexer zerijilek’e c’exiw dqhazac’efin chh’ak’e,
Adighe pejxem dinivoger! Adighexer fig’idde-apiquime; dimiguivewe, ha dy jile
uexuiqhuexem dateelejhih’xewe dixueejhenus!..

1. ADIGHE PEJ KO-ORDYNEC’ DE-APIQUEQHUXEM DAXUENIQUES.
“Adighe Txik’er” Adighexem lhyqha-asiw yaryqhats’ixuiw yaziqhac’enu, ha dy
jile txik’e systemir g’azichtew zeezih’axer meesajk’e deziqhac’enu, zichipsew
c’ip’em, “Adighe Txik’er” chizeryh’aw habik’e, Adighebzemre Adighe Kuilturim-
re, dy ts’ixuxem charyqhaagew cheeziqhac’enu, Adighe Kuiltur Uexuiqhuexer
chiryqhag’uek’iwe haxer ko-ordyne g’iddezic’inu Adighe pej de-apiqueqhuxem
kuediw daxueniques! G’iddelejhenu zeman yi-aw, hapxuedew g’idde-apiquinu
dy ts’ixu lhap’exem; yilmazozcan1951@gmail.com adresim meesaj g’idadzew
ya ts’exer, ya telefon numarexer, ya e-mail, ya kargo adresxer daqhaac’eme,
yiqhuere deqhuere xhuinuwe dolhiter.
.
2. ADIGHE TXIK’EMK’E ADIGHEBZE DEERS WINEEYXER YETTINUS.
“Adighe Txik’er” systemimk’e dy binxemre dy nibjhic’exemre Adighebze deers
wineeyxer yattiw haxem Adighebzer, qaabzere daxere nesirew yadqhac’enus!
Habixem ya zemanxem qiymeticxue zira-ar f’iwe doc’er!.. Adighexer yilhes 90
lhandere dig’aaqhaapts’ewe dizeraqhah’awleeyam xuedew, ha dy nibjhic’exer,
de,g’adqhaapts’exewe dqhah’awleeyinuxe-am!.. “Adighe Txik’er” systemimk’e
Adighebze deers wineeyxer g’it-izixinuxer g'iquek’ime; habixem, th'amaxuem
yi zi maxuem ye yi maxuyt’im ye yi maxuychim, detxene zi maxuem seh’atyt’
xuedyz Adighebze deersxer yattiwe, Adighebze daxer qaabze didere daxe di-
derewe yadqhac’enus! Adighebze deers wineey g’it-izixinuxem; g’ichit-aaxinu
cheh’arxer, th’amaxuem yi detxene maxuexem, maxue g’as seh’atyt’ xhuiwe
ha maxuexem yi detxene seh’atxem deers wineey g’ichit-aaxinuxemy haxer,
yilmazozcan1951@gmail.com adresim meesaj g’idadzew daqhaac’eme kue-
diw yiqhue xhuinus. Deers wineey g’it-izixinuxer yiryqu bjiqham zerinesiw ha
deersxer xueedqhajhenus. Yape gyic’e chixueedqhaajhem; zi seh’at deersim
yi waser, British English yi zi seh’at deers wasem yi ah’ypl’im zim xuedyz xhui-
nus. Deers wineey g’it-izixinuxem ya bjiqhar kued xhuime, yawijhk’e deers se-
h’at waser nexh mac’e tc’inus! Yettinu deersxem ya masaryfxer fynanse tc’ifin,
ya kalyter f’i dqhaxhuin chh’ak’e, ttinu deers wineeyim zi wase teedmilhh’awe
xhuinu-am. Deers wineey g’it-izixinuxer, detxene cheh’arim yiryqu bjiqham chi-
zerinesiw ha cheh’arim wine chidiwibidinure, wine g’uets’ir diwizedinure deers-
xer yattiwe dichixueejhenus. Deersxer projekysiyonk’e yettinus. Yeqhac’ag’ue
xhuinu dy nibjhic’exer xetxa newijh, habixem yeqhac’ag’ue deersxery yattinus.
Nexh yawijhk’e ynternetim, skypemk’e Adighebze deers wineeyxery cheettiwe
dixueejhenus Quirsir ziwixaxe dy nibjhic’exer; Adighebzek’e tinc didew pselhef,
txef, Adighebze txiqhaxem psi yejexim xuedew tinc didew yegef, zaxueey sitiry
tinciw yatxif, weredxem, wisexem tinciw g’eegef xhuinuxes! Dy “Adighe Txik’er”
habixem f’iwe yadqhac’a newijh, habik’e haxem Adighebzer f’iwe yadqhaagew
yadqhaac’eme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre xexhuexewre psewijifinuxes!
Hapxuedew Adighe Jiler xeg’uedejiniqham dig’eelinus. Ha dy jile uexuiqhuexer
zerijilek’e dimiqhazac’ewe Adighexer xeg’uedejiniqham dig’eelifinu-am! Adighe
Jilem, har f’iwe ziguiridqha-uen xueey g’oxhuir!.. “Adighexem ha uexuiqhuexer
f’iwe dimiqhazac’ewe Adighebze daxer psewifinu” jizi-axem, pts’icxue yawipsir!
Harasy Adighexer habi hatk’e dig’apts’en xueey-am! Dig’aapts’eme; xamexem,
nexh eeyijiw gyawirxem daxetg’iuh’ijinure daxeg’uedejinus! Harasy dimiguivew
ha dy jile uexuiqhuexer c’exiw dqhazac’ewe dixueemijhenu chitime; habi hatk’e
dy chh’amre dy lhepqaqhuxemre zyk’ g’admiqhapts’ejime, Adighebze daxemre
Adighaqhamre dipik’ijipeme, nexh zaxuewe h’areket tc’a xhuins! Adighexem dy
jile qararir cheettinur nobes!.. Pchedeey, yettinu qarar dy-ajinu-am!..
.
3. YEGEN DQHUETIME, DY KYITAP MIXUYM DIDEXER G’IDEDQHAK’INUS.
Yichh’am chittxa txiqhaxer; “Adighe Txik’er” zy ts’e, “Adighexem Adighe Txik’er
Zerijilek’e Zeeth’an C’exueeyir” zy ts’e kyitapyt’ xhuiwe tireedqhaadzenure witi-
kuim g’ytlhh’anus. Habixem ya-anu nape bjiqhaxemre ya wasexemre mixers:
.
KZ. YI NAPE YI
NR. G’IDEK’INU KYITAPIM YI TS’ER: BJIQHAR: WASER:
1. Adighe Txik’er , 32 , € 10
2. Adighe Txik’er Zerilhepqk’e Zeeth’an C’exueeyir , 96 , € 20

Ha kyitapxer tireedqhadza newijh nexh yapek’e zichexuaxem ya adresxem ya-
xueedqhah’inus. Haxer yiryqu bjiqhak’e tchefime; habixem ya chapc’ew g’ixek’
paremk’e, “Adighebzem yi Txik’e Quazer” zy ts’e kyitapir tireedqhadzenure witi-
kuim g’ytlhh’anus. Ha kyitapiry yiryqu bjiqhak’e tchefime; habi yi chapc’e g’ixek’
paremk’e, “Adighebzer G’izerixhuir” zy ts’e, Adighebzem yi grameerir g’azi-uate
kyitapir tireedqhadzenure witikuim g’ytlhh’anus. Ha kyitapiry yiryquiwe tchefime,
“Adighebze Psalhalhe” kyitapir dqhah’azirifin chh’ak’e de-apiqueqhu dqhuetime;
“Adighebze Psalhalhe” kyitapir dqhah’aziriw tireedqhadzenure witikuim g’ytlhh’a-
nus. Yiryquin xuedyz zichexuinxer g’iquemik’ime, haxer tireedqhadzefinuxe-am!
Hapxuedew xhuime, habi chiqhue; mipxuedew deeguipsisiwe h’areket ttc’inus:
Ya kuilturimre c’eniqhaxemre zemigej, zepqirimic’ej ts’ixuxer, “Jile (Myllet)” zeri-
mixhuijifinuxem chh’ak’e; ha dy jile uexuiqhue mixuym didexem dapik’ijipenus!
Hapxuedew dig’aaneme; dipsewixu zeritxuizif’ek’k’e dy ymanir txhuimejinus. Dy
qhaac’er zeriryquiwy dig’aziqhac’a Halih’ Lhap’em deej di-apxhuejinus!..
.
4. MAZE G’AS ZE G’IDEK’INU YNTERNET GAZETE G’IDEDQHAK’INUS.
De-apiqueqhuxer, yi ko-ordynec’ir, zaxuewe txef txag’uexer dqhuetime; mazem
ze Adighebzek’e g’idek’ “ynternet gazete” g’idedqhak’inus. Adighexem zaxuere
daxere g’axhu ya txiqhaxer, ha ynternet gazetem chittinus. Ha dy jile uexuiqhue
mixuymim chh’ak’e proje ye guipsise zy-a Adighexem, txiqha ye e-mail meesaj
g’itxuaqhah’iwe dizeric’exeme, kuediw dy guape xhuinus.
.
5. ADIGHE YEGYAG’UEXER FIG’IDDE-APIQUIN XUEEYIWE DOLHITER.
Fe dy yegyag’uexer; g’itc’exhuenu c’eblem ya g’ag’uenuxer nexhif’ zerixhuinim
fixueeyiwe chitime, yichh’am g’ichit-ueta dy jile uexuiqhue kritikyxer dqhazec’e-
fin chh’ak’e, fig’idde-apiquin xueeyiwe dolhiter!.. Adighe C’ebler muslimenxew
g’izerinejinxem fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! Dy c’alexemre
dy xhigebzxemre xamexem g’aadmiqhaqhapts’enim pejiw fixueeyiwe chitime,
de fig’idde-apiquin xueeys! Adighebzemre Adighe Kuilturimre dy c’eble daxem
yachidmiqhaqhuipchenim pejiw fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys!
Ha dy jile uexuiqhue lhap’exer qhazec’enim g’iflhis ya h’eesepir Halih’ Lhap’em
tinciw zireeftijifinim fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! Mi duneeyim
deexija newijh dy cexyd lhap’exem ya ne-uxem fimiwik’itexew feeplhijifiniwe fi-
xueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! Dy ts’ixuxer g’avmiqhaapts’exew
“Di-Adighes!” yajeef-afinim fixueeyiwe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys! K’ec’
didew jit-ajime; fizeri-Adighem fipimik’ijawe chitime, de fig’idde-apiquin xueeys!
De yape gyic’e fig’izeridde-apiquinu c’ik’exer yichh’am g’ichit-uetas! Fig’aag’ue!
Adighe pejxer, habi hatk’e dizedelajhewe dixueevqhaajhe! Dy c’eble daxem ya
qhogu zaxuer, dizeqhuisewe habixem yadivqhaqhalhaqhu!.. Dy jile uexuiqhue
kritiky didexer zaridqhazec’efinim de-apiquiniqha g’ixezilhh’afinu Adighe ts’ixu-
xem dapoplher!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MI TXIQHAXER ADIGHEXEM C’EXIW YALHEVQHA-ASIME F’I XHUINS!..
.
Zemanimre meekyanimre zyk’ yemipxawe, dy Adighe Txibze Cexydxem
yalhxery xepchawe g’axhuiw witikuim g’yh’aa dy “Adighe Txik’er” system
daxem; Yngyilyzibzem, Fransizibzem, Almanibzem ya txik’e systemxem
ya bzexer “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’izeraqhaxhuifxem nexhire
kuedk’e nexhif’ire nexh daxerew, Adighebzem yi txiqhaxer “yegeqhuaf’e
didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’eeqhaxhuifir, Adighebzem yi daxaqhary
“nerilhaqhu didewe” g’eeqhalhaqhuifir!.. Adighexem dizixuenique zaquer;
zimy deemiwipc’ijiw, har zerijilek’e c’exiw g’aatchtew zeeth’aw dixueejhen
zerixueeyirras, ha txik’emk’e dy winexem dy binxemre dy c’aleqhualemre
Adighebzer chadqhaagewe kem g’aminewe chadqhac’en zerixueeyirras!..
“Adighe Txik’er;” ziguerxem yadqhaden, haxem qaabil yadqhac’in xueey
g’axhu-am. Zimidexer habi zyk’ yateedmiqhapselhih’iw, haxem yi guiqhu
yaxuedmic’iw, zimy deeminiquequiw, Adighe pejxem har c’exiw zeeth’aw
dixueejhen xueeys, dizerixemig’uedejinim, Adighebze daxemre dy chen
daxemre dy-ajiw dizeripsewijinim, dy c’eblery Adighexew zeripsewijinim
pejiw dixueeyiwe chitime!.. Harasy yape gyic’e qhazec’en xueeyir miras:
“Adighe Txik’er” wibqhuaw g’azi-uate cerkes.net sytemy yit dy txiqhaxer;
fy arcyvim yefh’axiwe, habi chifxhuimewe, haxem ya kopyexer fts’ixu ye
ya e-mail adres zevqhac’a Adighexem c’exiwe yaxueevqhah’ime kuediw
f’i fc’a xhuins! Ha txiqha t’eg’uir zi-arimih’aa Adighe g’amineme f’i xhuins!
Adighexem, ha dy jile uexuqhue mixuym didexem chh’ak’e sinivolhe-uir!..
Fe dy Adighe nibjhic’exemre c’aleqhualexemre kuediw sinifchoguiqhuir!..
Fe dy Adighe C’eble Lhap’em; ADIGHEPSE PEJ fy-ajiwe, de Adighexer
dig’aziqhaapts’ew diziqhaguivexem zyk’ ji-ac’e faxuemixhuiwe, fe g’iflhis,
g’ifteexue ha dy jile uexuiqhue lhap’exer fimiqhaguivexew, psinc’e didew
vqhazec’enuxewe sinifchoguiqhuir! Fe dy Adighe C’eble Lhap’em, ha dy
jile uexuiqhue lhap’exer vqhazec’eniwe g’aazerivyqhaxhuil’enim chh’ak’e,
Halih’ Lhap’em duia xuizoc’ir!.. 16.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGHE PEJXEM SINIVOWIPC’IR!..
.
Dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexer, habixem ya
sabyy - binxem kuedk’e ya nexhibexer zefezechiw cexyd zateexhuih’aa
dy "Adighebze daxemre" dy "Adighe Kuiltur daxemre;" de Adighexem
yigyi f’iwe tlhaqhuijxe-a?.. Halih' Lhap'em ha nyimetxer yiqhalhap'exery
de Adighexem g'idytas! Halih’im; haxer, zerijilek'e f'iwe tlhaqhuinuxewe,
zaxuexew xedqhaaxhuexewre zeeth'anuxewe, de Adighexem g'idytas!
Adighebzemre Adighe Kuilturimre yaxuefache dixhuiniwe zerijilek'e dee-
lejhin xueeys. Dy jaqhueqhuxemre habixem yaxuelajhe dy ts'ixuxemre;
Adighebzer, de g'izeridja-axem xuedew desinformiky zeeh'ak'ek'e zeed-
mih'awe, har, kuediw qaabzere daxerew zeeth!an xueeys!.. Adighebzer
g’izeritpselh c’ik’er; Adighebze qaabzemre Adighe Xabzemre yeg'u dide
xhuin xueeys!.. Halih'im g'idyta ha nyimet daxexer f'iwe dimilhaqhuijxew,
haxer daxe didew zeeth’axew dy wazyfe lhap'exer dimiqhazac'exew; dy
zemanim chipsew Adighexer, Halih'im, f'iwe dig'ylhaqhuinu diguiqhare?!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
MIR ZICHIDMIQHAQHUIPCHEME, ADIGHEXEM DEEJK'E F’I XHUINS:
.
Halih’ Lhap’em dig’izeryqhac’am xuedew ADIGHE PEJIW dig'aminejifime,
MUSLIMEN BIDE dixhuijifin-am! Habi chiqhue Adighexem DY AXHRETIR
CINAQHUE XHUINS! Harasy Adighexer ADIGHE PEJ dixhuijifin xueeys!
Har zichidmiqhaqhuipcheme, de Adighexem deejk'e f'i xhuins!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
G’AXHUG’AAC’EXER G’ADIWIPSELHK’E UEXUIQHUEXER ZEF’EK’-AM!
.
G'axhug'aac'exer g'adiwipselhk'e dy jile uexuiqhuexer zef'ek'-am! Adighexer;
mixhumic'e dide kued dy chh'am g'iryg'ua petire, yigyiry xamexemre haxem
yaxuelajhe dy ts'ixuxemre tinciwe dig'aaqhaapts'ery f'iwe daqhah'awleeyir!..
Har, de Adighexem zyk’ tlhaqhuif-am!.. Pejxer zyk’ tlhaqhuif-am! Xamexem
zag’idoqhaqhaapts’ery zadoqhaqhah’awleeyir! Sit chiqhue dig’ichiwicinur?!.
Dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre habixem ya
sabyy – binxemre kuedk’e ya nexhibexer zefezechiw ziteeziwik’a jilem, dy
Adighebzem zyk’ yeg’u g’amixhu yi txik’e systemir, Adighebzer yiryttxiniw
zeeth’awe, neqhuec’iw jit-an xueeyime, Adighebzer daxe – daxewe, xhuin
xuedewe dimitxijifiwe, Qeeymet Maxuer g’asixu dy jile uexuiqhuexery yik’y
dy uexuiqhue wineeyxery wizenc’inuxe-am!.. Hadireey jilexem, Adighexem
pejiwe pc’e g’itxuac’inu-am!.. Ya milku dirabilimxew f’ek’a, pejiw ts’ixuifey
g’idaplhinu-am! Habixem c’aqhue daf’e-uexuy xhuinu-am! G’ichideplhxem
chiqhue, “Pejiw jivo-ar! Fizaxues!” g’idja-axemy, de dizerith’amichk’e dider
habixem f’iwe yac’er! Har zimic’ej miqhuer, xamexem f’iwe yaqhah’awleey
de Adighexerras! Habi chh’ak’e, zyguim zi namyle Adighepse pej zylhij dy
ts’ixuiw xhuam psoguemy sinivowipc’ir: Adighexer de, sitim chiqhue pejiw
dig’ichiwicinur?!. Adighexer; neqhuec’ jilexem xuedew, sit chiqhue TS’IXU
PEJXER dichixhuifinur?!. Adighexer TS’IXU PEJ dimixhuifawe, g’idyta dy
aqilxer dimiqhalajhewe, Halih’ Lhap’em zyk’ guic’eqhu g’izeritxuymic’inur,
Adighexem f’iwe tc’ejin xueeys!.. Halih’ Lhap’em aayetk’e g’idjy-ar miras:
“ZI GUIPIM; ZI JILEM YEEZIXEM ZAMIQHAWIZEXUIJAWE, SE HAXER
F’IQHUEM XUESCEN-AM!” Ha aayetir; de, zaxuere f’irewe g’idguiri-uen
xueeys!.. Adighe pejxem; habi hatk’e xamexem ja-axer dy f’ech mixhuiwe,
habixem zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ewe, dery qhogu zaxuem diteeh’awe
yi pek’e dig’uen xueeys, jilef’xem xuedew! Ha dy jile uexuiqhuer zerijilek’e
dimiqhazac’ewe Qeeymet Maxuer g’asixu PCHIL’INIQHAR diwixinu-am!..
Adighebzer t-ac’ek’ime, har, dy xekuir zerit-ac’ek’am nexhire kuedk’e nexh
eey xhuinus! Dy jaqhueqhuxem Adighebzer yaquiteniw, yaqhag’uediniw ya
wijh zerytxer; Adighepse zy-aj Adighexem zichidqhaqhuipchen xueey-am!
Habi g’ynemic’awe de Adighexer diziqhaguivexer; yac’exew ye yamic’exew
chitxemy, Adighexem dy jaqhueqhuxem ya de-apiqueqhu zerixhuxery, zyk’
zichidqhaqhuipchen xueey-am!.. 30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DY JILE UEXUIQHUEXEMK'E G'IDDE-APIQUINU DY TS’IXUXEM DAPOPLHER!..
.
Yilhesychere cheniquere lhandere xamexemre habixem yaxuelajhe dy ts’ixuxemre
g’aazeritk’elhig’uih’aar habi hatk’e yiryquin xueeyiw dolhiter! Adighexer, habi hatk’e
t’eg’uy dy chh’am dixuelejhejin xueeys!.. “Moxer tc’en xueeys! Mixer tc’en xueeys!”
jit-awe dichimitiwe, zi maxue yape gyic’e dy jile uexuiqhue lhap’exer xueedqhajhen
xueeys!.. Ha uexuiqhuexer qhazec’enir, ts’ixu mac’em ya zaque yaxuizif’ek’in-am.
Adighexem, ha dy jile uexuiqhuexer c’exiw dqhazec’en zerixueeyir tc’ejin xueeys!
Ha dy jile uexuiqhuexer qhazec’enr, ts’ixu zi mac’en ya wazyfewe g’aminewe, habi-
xem zerijilek’e de-apiqueqhu daxuexhuin xueeys! Harasy fe dy ts’ixu lhap’exem yi-
gyi xhabar fidotir. Kritiky dide ha dy jile uexuiqhuexem chh’ak’e, fe ts’ixu lhap’exem
dinivoger! Adighew dig’izerinejinim pejiw xueey dy ts’ixu lhap’exem a g’itxuacyyinu
doguiqhar! Yiryqu bjiqha nes ts’ixuxem ya axer g’itxuacyyime, ha dy jile uexuiqhue
kritiky didexer dqhazac’exew dixueejhenus!.. Tc’enuxer mixers: Witikuim g’ytlhh’an
xueey g’axhu kritiky dy kyitapxer qhah’azirin, redakte c’in uexuiqhuexemk’e g’idde-
apiquinu ts’ixuxemre haxer tireeqhadzenxer fynanse zic’inu ts’ixuxemre dqhuetime;
yape gyic’e “Adighebzem yi Txik’e Qhuazer” kyitapir, habi g’ipitiwe “Adighebzem yi
Grameerir” kyitapir, habi k’elhig’uewey “Adighebze Psalhalher” kyitapir; psinc’ewe
dqhah’azirinure ya redaksiyonxery tc’ija newijh “dijital witikuim” qayit chitc’ijinuxes.
Detxenem yi qhah’azirinimre yi qayitimre diwiximy habi yi kyitapxer tireedqhaadzew
haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asinus!.. Adighebzer pejiwe f’iwe zilhaqhuxer, ha dy
jile uexuiqhue lhap’exem chh’ak’e, miguivexew de g’idde-apiquinuxewe doguiqhar!
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHE JILEWE HALIH’IM KUEDIW DEELHE-UIN XUEEY G’OXHUIR!..
.
Duneeyim yi detxene c’ip’emy chipsew dy Adighe c’eniqhalejhxem kuedk’e
ya nexhibem; haxer xamexem zerixuelajhexem, haxem yaf’eg’uenixewe ya
wijh zerytxem chh’ak’e, Adighebzer pejiwe zyk’ yaf’e-uexuij-am!.. Habixem
Adighebzem yi guiqhu chac’xem; xamexem, Adighexem dy jaqhueqhuxem
yagu zaryh’inum xuedew mepsalhexer!.. Habixem ya ziqomiry hapxuedew
matxexer!.. Adighexem zy axer g’itteelh xamexemre haxem yaxuelajhe dy
ts’ixu guerxemre; dy Adighe c’aleqhualer g’aaqhaapts’er, yaqhah’awleeyir!..
Yaguxer xamexem yeba Adighe c’eniqhalejhxem ya ziqomim; Adighebzem,
Adighe Kuilturim ya yaqha f’ek’a zyk’ ya sebep g’eek’xe-am!.. Ha dy ts’ixu
lhap’exer hapxuedew zerixhuxer, dy Adighe Jilem yi nasipincaqhacxues!..
Ha dy ts’ixuxem yaguxer Adighe Jilemk’e g’eedqhabejifin chh’ak’e; Adighe
Jilewe dy Halih’ Lhap’em kuediw duia xuetc’in, deelhe-uin xueey g’oxhuir!..
Adighexer yilhes 3000 (mynych) lhandere ziguerxem dig’izeraqhaapts’exer
habi hatk’e ze yiryqua xhuin xueey-a?!. 30.07.2017 YEMUZ Yilmez
.
GUI ZILHITTEN XUEEYXER:
“Dy jaqhueqhuxemre habixem ya darexew yaxuelajhe dy ts’ixu guerxemre,
Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre yaquitenixewe zareelejhxery;”
Adighe C’aleqhualem zyk’ zichamiqhaqhuipcheme zaxuew yac’a xhuins!..
Adighexem, habi hatk’e “Adighe Txik’er” g’aatchtewe zeeth’an xueey-a?!.
30.07.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DY DYN C’ENIQHALEJHXER, ADIGHEXEM YALHIQHUAZEXEME F’I XHUINS!..
.
Adighe dyn c’eniqhalejhxemre yiryqu dyn c’eniqha za-a uinyversyte ziwixa dy
th’amadexemre; zepqiric’exew, yac’a zi planire programire teewixuaw Adighe
ts’ixuxem yalhiqhuazexeme, kuediw f’ixhuins! Ha uexuiqhuer dy zi jile wazyfe
lhap’e dides! Adighexer, xame jilexem daxemitg’uih’ijiwe, gyawir dimixhuijiwe
dimuslimenxew dig’anejifin chh’ak’e, yiryqu dyn c’eniqhaxer za-a ha dy ts’ixu
lhap’exem, ha dy jile uexuiqhuexer, miguivexew yeg’uire – yechh’irew yaqha-
zac’exeme kuediw f’i yac’a xhuinus!..
Xekuim chipsew dyn c’eniqhalejhxemre dy xhuejexemre; ya xhuitbexemre ya
wazxemre, Adighebze qaabzek’e g’ichatime, kuediw f’i yac’a xhuins! Habixem
ya xhuitbexemre ya wazxemre xame zi bzek’e g’ichatime, dy Adighebzery dy
Adighe Kuilturiry g’itxuenejinu-am! Haxer c’ex didew l’ejinuxes, g’uedijinuxes!
Adighexery dazidepsew jilexem daxeg’uedejinus!.. De Adighexer hapxuedew
gyawir dixhuijime, Adighexem dy duneeyim g’ynemic’awe dy axhretiry dqha-
g’ueda, habiy dipik’a xhuinus! Th’amichk’aqham yi nexh eey dider, mys haras!
Dy cexyd lhap’exer, mys ha g’axhuiniqha eey dider g’aamiqhaxhuin chh’ak’e
ya qhaac’exem pik’axes!.. Halih’ Lhap’em ha dy cexydxer c’yqhalhep’enuxer,
mys habi chh’ak’es!.. Haxer jenet daxexem c’yqhag’uenuxer habi chh’ak’es!..
Ha zemanim zawem chimil’exew g’ana dy ts’ixu lhap’exem kued didek’e ya
nexhiber ya xekuim c’yk’axem ya sebep nexhichh’ar; g’aac’exhuinu ya bixer,
ya c’eblexer, gyawir winafe c’aqhim c’etxew gyawir yamiqhaxhuin chh’ak’es!
Halih’ Lhap’em h’yjretir farz g’ichyqhaxhuir, gyawir psewik’exem amalincew
g'ixek’in xueey g’ichixhu zemanxers! Harasy xekuijhim chipsew Adighe dyn
c’eniqhalejhxemre yegya dy th’amadexemre; ya xhuitbexemre ya wazxemre
Adighebze qaabzek’e g’ichatime, habi g’ynemic’aw ha dy ts’ixu lhap’exer, zi
planire programire teewixuawe xekuim chipsew dy ts’ixuxem lhiqhuazexeme
kuediw f’i yac’a xhuins!..
Xekuim; Adighexem dy pser, dy ymanir, dy namusir, dy h’ayar, dy adebir, dy
chenir, dy riziqir, dy ah’laqir, Adighebzer, Adighe Kuilturir, Adighe Xabzer, dy
f’i lhaqhuiniqhar chitxhuimejifinir kuediw guiqhu chixhuas! Dy nibjhic’exem ya
pser, ya ymanir, ya namusir, ya h’ayar, ya adebir, ya chenir yadqhaxhuimejifi-
niry kued didew guiqhu chixhuas!.. Ha mixhumic’aqha qomim zag’eedqhalifin
chh’ak’e Adighexem, Halih’ Lhap’em kuediw duia xuetc’in, deelhe-uin xueey
g’oxhuir!.. Habi g’ynemic’awe Adighe hane – hadexemre dy dyn c’eniqhalejh-
xemre dy xhuejexemre yiryqu dyn c’eniqha za-a yegya dy ts’ixuxemre, wazy-
fe lhap’exer g’aatoxuexer! Haxer, yape gyic’e mi wipc’exer zewipc’ijin xueey
g’oxhuir: Adighe Jilem; “dy pser, dy ymanir, dy namusir, dy h’ayar, dy adebir,
dy chenir, dy riziqir, dy ah’laqir, Adighebzer, Adighe Kuilturir, Adighe Xabzer,
dy binxer, dy f’i lhaqhuiniqhar” dawere txhuimejifinu? Adighexer; dawere jile
qaabzewe, Adighewe dig’anejifinu?.. Adighexem haxer txhuimejifin chh’ak’e,
neqhuec’iw jit-ame, gyawir dimixhuiw, muslimen Adighewe dig’anejifin chh’a-
k’e, Adighexer yape gyic’e zerijilek’e dizepqiric’ew, sitimy f’iwe dichiqhazewe
dipsewin xueey g’oxhuir. Habi g’ynemic’aw yichh’am ya guiqhuxer chitc’a dy
ts’ixu lhap’exer, zadepsew Adighexem f’iwe yalhiqhuezenxe xueey g’oxhuir!
Dy nibjhic’exemre dy ts’ixu dexuexaxemre nexh c’exiw yalhe-asxew, haxem
daxe – daxew yalhiqhuazexew yadepsewxeme, f’iwe yaxuichitxeme kuediw
f’i xhuins! Adighexer f’iwe dizerilhaqhuinim, zir zim f’iwe dizerixuichitinim; ze-
rijilek’e kuediw daxueniques!.. Xamexemre habixem ya dare dy ts’ixuxemre
habi hatk’e zag’eedmiqhaqhaapts’ew, Adighexem zir zim dy zexuichitik’exer
c’exiw dqhawizexuijin xueey g’oxhuir! Dy binxemy, dy nibjhic’exemy; zir zim
ya zexuichitik’exer, habixem c’exiw yadqhaqhawizexuijin xueeys!.. Har, kue-
diw mixuymiw dy zi jile wazyfe lhap’es!.. Adighe Kuilturir zaxuemiceky xame
jilexemre habixem ya darexew yaxuelajhe dy ts’ixu guerxemre; g’aqhapts’e-
qhuaf’e dy ts’ixuxemre dy nibjhic’exemre g’aaqhaapts’exew habixem ya che-
nir, ya ah’laqir, ya ymanir, ya h’ayar, ya adebir, ya namusir zetiraquitenixewe
yolejhxer! Haxer; Adighebze daxemre Adighe Kuiltur daxemre Adighe Xabze
daxemre yaquitenxewe yolejhxer!.. Habixem ha ya mixhumic’aqhar, dy nibjhi-
c’exem yajeet-axew haxer g’adqhawicxeme, f’i xhuins!.. Gyawir psewik’emre
pts’enaqhamre pejiwe zerimidaxexery dy nibjhic’exem yadqhaac’en xueeys!..
Fadexem, ts’ixuxem ya wizincaqhaxer zerizetiraquiter, haxem ya qhaac’exer
k’ec’ zeraqhaxhuir, dy ts’ixuxem yadqhac’en xueeys! Ts’ixuim yi wizincaqhar
ziquite, yi qhaac’er k’ec’ zic’ mixhumic’e ziguere kued fadexem qhapchg’uaw
xalhh’axer!.. Yndusryyk’e yac’awe paketxem yilh cxiniqhuexemy mixhumic’e
kued xelhxes!.. “Bjhe g’a-atinir,” Adighe Xabzem chichs. Bjher zic’ir Adigher-
ras. Adighem yic’ bjhem, mixhumic’e ziguerexer xalhh’a-am. Hawe “fade g’a-
atinir,” Adighe Xabzem chich-am! Dy ts’ixuxem ya wizincaqhaxer ziquite, ya
qhaac’exer k’ec’ ziqhaxhu fadexer zic’xer, haxem mixhumic’e kued xezilhh’a-
xer, xamexerras!.. Chxhuexer zaxelh fadexemre cxiniqhuexemre; deeplhiwre
tlhaqhuiwre dy ts’ixuxer yadqhawik’in xueey-am!.. Haxer c’exiw g’adqhawicin
xueeys!..
Yichh’am zy guiqhu chitc’a ha dy jile uexuiqhuexer c’exiw dimiqhazac’exeme,
Adighe Jilewe dig’anejifinu-am! Harasy Adighe dy dyn c’eniqhalejhxemre dyn
c’eniqha za-a yegya dy th’amadexemre; zi planire programire teewixuawe ha
dy jile uexuiqhuexer miguivexew c’exiw yaqhazac’exeme, kuediw f’i xhuins!
17.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGE YAZISI”NI TOPLUMCA KULLANMADAN “ADIGECE” YAŞAYAMAZ!..
.
Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net
olarak gösterebilen ve tek alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı
(Adighe Txik'er’i) toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuk-
larımıza ve gençlerimize, Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşaya-
bilmesi asla mümkün değildir!..
.
Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlı-
ğı çok açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmekle yok oluştan kurtulamayız!..
Dy chh’axer pcaxhuem c’etxhuimek’e xeg’uedejiniqham dig’eelifin-am!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Adıge Toplumu, artık kanarak zaman kaybetmemelidir!.. 2017 Yılı. Yılmaz Özcan
.
.
“ADIGHE TXIK’ER” ZEEDMIH’AME, DY “ADIGHEBZE DAXER” PSEWIJIFIN-AM!..
.
Adighebzer “yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e didere” g’aziqhaxhu, Adighebzem
yi daxaqhar “naxue didewe” g’aziqhalhaqhuif, alternatyfince dy jile txik’e system
zaque “Adighe Txik’er;” zidmiqhaguivew, zerijilek’e zeeth’aw dixueemijheme, ha
dy txik’emk’e dy winexem, dy binxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre Adighe
Kuilturimre chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dixueemijheme, Adighebzer, Adighe
Kuilturir kuedire psewijifinuxe-am! Haxer c’exiw l’ejinuxes! Adighexery xamexem
daxetg’uih’ijinus! Xeg’uedejiniqham dig’eelifin chh’ak’e; “Adighe Txik’er” zeeth’aw
yichh’am chijit-aa uexuiqhuexer dqhazac’en xueeys! 30.05.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
“ADIGE YAZISI”NI TOPLUMCA KULLANIRSAK ADIGECE YAŞAYABİLİR!
.
Adıgece’mizi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en
net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı
(Adighe Txik'er’i) toplumca alarak kullanırsak, evlerimizde ve dershanelerimizde
onunla çocuklarımıza ve gençlerimize, Güzel Adıgece’mizi okutarak öğretmeye
başlarsak, Güzel Adıgece’miz ile Güzel Adıge Kültürü’müz, dünya var oldukça
gelişerek yaşayabileceklerdir!.. 02.04.2017 Yılmaz Özcan
.
.
“ADIGHE TXIK’ER” ZERIJILEK’E ZEETH’AME, “ADIGHEBZER” PSEWIFINUS!
.
Duneeyim yi detxene xeqhoguimy yi detxene c’ip’emy chi-a, Adighets’e zeezih’a
organyzasyonxer psoguery xamexem ya kontrol c’aqhxem c’etxes. Neqhuec’iwe
jit-ajin xueeyime; waqifxery yaxetxew, Adighets’e zeezih’a, duneeyim yi detxene
c’ip’emy chiwixuaw chi-a organyzasyonxer psory, xamexem ya winafe c’aqhxem
c’etxes. Ha organyzasyonxer dideeyxe-am! Haxer psoguery xamexem yeeyxes!
Dideeyxew jizi-axem pts’icxuexer yawipsxer!.. Yilhesychere cheniquere lhandere
Adighexer dig’aaqhaapts’exew daqhah’awleeyir!.. Adighexer habi hatk’e c’exiwe
dig’awicin xueeys! Dy jile uexuiqhuexem chich ziryk’ zif’emiqhak’aw, Adighexem
haxer zaf’edqhak’in xueeyiw witikuim yilhxes!.. Adighexem pejiw dideey xasexer
chidymi-ak’e dy jile uexuiqhuexem chh’ak’e yettin xueey qararxer, organyzasyon
qarar mixhuiwe, dy jile qararxew yattin xueey g’oxhuir! Adighebzem chizeeth’anu
txik’e systemim yi qarariry, hapxuedew, zi jile qarariw yettin xueey g’oxhuir!.. Der-
k’e; Adighebzem chizeeth’anu txik’e systemir, alternatyfince dy jile txik’e system
zaque “Adighe Txik’er” xhuin xueeys. Mys habixem chh’ak’e Adighe Jilem; zimy
deemiwipc’ijiw, ziguerxem ya winafere ya qararire dapemiplhew, yac’a winafem-
re qararimre zyk’ deemiplhiw, zimy yi guiqhu dimic’iw, alternatyfince dy jile txik’e
system zaque “Adighe Txik’er” zerijilek’e g’aatchtew zeeth’aw dixueejhewe yettin
xueey g’oxhuir!.. Zerijilek’e hapxuedew dimic’iw yigyiry xamexem g’aak’elhitg’uiw
habixem dy zemanxer yadqhadiqhuime, Adighebzemre Adighe Kuilturimre c’exiw
l’ejinuxewe g’uedijinuxes!.. Adighe Jilery xame jilexem daxetg’uih’ijinure Qeeymet
Maxuer g’asixu haxem dirapchil’xew dipsewijinus! Hawe Adighebzer yegeqhuaf’e
didere zeeh’aqhuaf’e didere g’aziqhaxhu, Adighebzem yi daxaqhary naxue didew
g’aziqhalhaqhu, alternatyfince dy jile txik’e system zaque g’axhu “Adighe Txik’er”
zerijilek’e g’aatchtew zeeth’ame, ha dy jile txik’e systemir zeeth’awe, dy winexem,
dy yeqhagyap’e wineeyxem, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebze daxer
chadqhaagewe, chadqhaac’ewe dixueejheme, Adighebzemre Adighe Kuilturimre,
duneeyır chitixu xexhuexewre psewifinuxes!.. Adighebzemre Adighe Kuilturimre
hapxuedew xedqhaaxhuexewre dqhapsewxeme, Adighebzer c’exiw c’eniqhabze
g’adqhaxhuime; Adighexem, c’eniqhaxemk’ey eekonomyyk’ey zig’adiwjhijifinus!..
30.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
DY WEREDXER ADIGHE TXIK’EMK’E TTXIWE DAG’EEGEN XUEEYS!..
.
Adıgece’mizi en okunuşlu ve en kullanışlı duruma getiren, onun güzelliğini en
net olarak gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı
(Adighe Txik'er) ile ŞARKILARIMIZI yazarak güzel makamlarıyla okumadıkça;
uluslararası arenada kimse bizi sahiden ciddiye almaz ve kolayca kandırılarak
kullanılan basit insanlar olarak görülmekten öte bir değerimiz olamaz!..
.
Dy weredxer, “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiw ya meqaame daxexemk’e haxem
dag’eegeme, xamexem dy ADIGHEBZE DAXER yaqhal’efin-am!..
.
Dy weredxer “Adighe Txik’er” daxemk’e ttxiwre dag’eemigewe, c’ih’ pej dy-an-am!
Adighebzer zeezimih’aj Adighexer, zaxuelajhexem ya pchil’xe f’ek’a ziguerxe-am!
.
Adighebzer ttxiwre habi dirylajhewre, dirypsalhewre, dy weredxery ttxiwre haxem ya
meqaame daxexemk’e dag’eegewre zeeth’ame; Adighebzer xexhuewre psewifinus!..
.
Adighexer; dizepqiric’awe, nesip’exer dy-awe, zimy zeedmiqhaqhaguivewe, dy
zemanim yi qiymetir f’iwe tc’ewe, dizedelajhewre dipsewin xueey-a?!. YEMUZ Y.
.
.
. DIYASPOREM CHIPSEW ADIGHEXER, SITIM CHIQHUE DIG'ICHIWICINUR?!.
.
Adighebzer pejiw zif’emi-uexuxem; Adighexer yigyiry g'aaqhapts'enure, Qafqas Za-
wem chiqhue dy hadecxue – hanecxuexem ya hadecxue – hanecxuexemre haxem
ya binxemre kuedk'e ya nexhiber JENOSYDICXUE g’irac'il'exewe zeteeziwik'axem,
Adighebzem zyk' yeg'u g'amixhu ya txik'e systemir dy Adighebzem yeg'u g'axhuiw
ja-anure de Adighexer yigyiry daqhaguivenuxes! Adighexer yilhes bqhuic' lhandere
dizeriguivar ze yiryqua xhuin xueey-a?!. Adighebzer zichiqhuipchejxer; diyasporem
g’ichynemic’awe, dy xekuimy kued chixhuiw xueejhas! Lheguim g'ichidqhalheqhua
ynternet syte psalhachh'am; har, naxue didewe g'eeqhalhaqhuir, g'ee-uater:
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Xekuim chipsew dy lhepqaqhuxer xuytxe-am! Habixem ya maq g'iraqhak'ifinu-am!
Diyasporem chipsew Adighexer sitim chiqhue dig'ichiwicinur? Adighebzer dymi-aj
xhua newijh dig'ichiwicinur? Adighexer; habi hatk'e dimiguivew, c'exiw dig'awiciwe,
alternatyfince dy jile txik'e system zaque dy "Adighe Txik'er" g'aatchtew zeeth'awe
dixueejhen xueey-a?!. Adighe pejxer zyk' deeguipsisa; ha dy jile uexuiqhue kritiky
didem dy nexer xuediwif'its'ime, Halih'im, Adighebzem yi h'eesepir dawe yettijifinu?
Dy cexydxem ya ne-uxem dawe deeplhijifinu? "C'eble Adighexer de g'idebghink'ey
xhuins!.." jit-awe zyk' dygu g'ak'-a?!. Nit'e; deeplhiwre, dy jaqhueqhuxem ji-ac'e da-
xuexhuiwre, dy Adighebzemre dy Adighe Kuilturimre dqhal'ejinu?.. Fe dy ts'ixuxem
ze nivjizo-ajir: Adighebzer hapxuedew deeplhiwre dqhaal'eme, de, habi yi veebalim
yflah' dyqhaxhuin-am! Halih' Lhap'em; axhretim, habi yi h'eesepir cheettijifin-am! Ha
dy jile uexuiqhuem ze feeguipsisijime, nexhif’ xhuinuwe g’ischoxhuir!. .
.
T’EG’U NEXH C’EXIWE GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
Cir queciws zerylheqhuar, zyguiry ADIGHE PEJ g’axhu Adighe Cuweeyim! Adighe
ts’ixuim guik’e, psek’e yi quec Adighecir; Adighe Cuweeyim chyqhuisem, “Adigher
zeriguipsisen xueeyim” xuedew yiqhaguipsisewre g’eeqhaafer, g’eeqhawigyir sitiry
g’aziqhac’a Halih’ Lhap’em, Adigher ha Adighecim xuedew “Adighe Guipsisek’ek’e
yiqhaguipsisejin” chh’ak’e!.. Hawe dy zemanim chipsew Adighexem kuedk’e ya ne-
xhibem, “Adighe Guipsisek’er” yapqirik’xew har zeraqhag’uedam, Adighe Chenimy
xame zerixuexhuaxem chh’ak’e, nobe haxer, daxe – daxew zeguiri-uejifxe-am, yiry-
quiw f’iwe zerilhaqhuijifxe-am!.. Dy ts’ixuxem ah’laq mif’xer g’aaxalhh’axewe haxer
zeguirimi-uejif ziqhaxhuaxer; Adighebzemre Adighe Kuilturimre Adighe Ah’laqimre
Adighe Chenimre yaquitenxew yelejh xamexem ya bzequitexerras! Habixem yade-
lajhexe dy ts’ixu guerxemy; dy nibjhic’exer g’aaqhaapts’exery yaqhah’awleeyxer!..
Adighexem, ha g’axhuiqha mixhumic’exer tlhaqhuifime, Halih’ Lhap’em, ts’ixuibem
aayetk’e g’idjy-axer zaxuexew g’idguiri-ueme, dimiguivew dy jile uexuiqhuexer c’ex
didew dqhazac’exew dixueejheme; Adighexer xeg’uedejiniqham, nexh mixuymiwe
gyawir xhuijiniqham dig’eelifinus!.. Harasy, habi hatk’e xamexem ya darew yadela-
jhe dy ts’ixuxem, habi hatk’e zyk’ zag’eedmiqhaqhaapts’ew, haxem zadmiqhaqha-
h’awleeyiwe, dy jile uexuiqhue kritikyxer c’exiw dqhazec’en chh’ak’e, zerijilek’e di-
zedelajhexew dixueejhen xueey g’oxhuir!..
.
Ya Rabbyy!
Adighexer; sit chiqhuew p’ere xerijilek’e c’exiw dig’awiciw, Adighe Guipsisek’ek’e
diguipsisewre dizedelajhewe dichixueejhenur?!. 17.09.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGHE NIBJHIC’EXEM DINIFCHOGUIQHUIR!..
.
. Duneeyim teet bzexem psoguemy diyalekyt kued ya-as. Hawe “Jile (Myllet)”
xhuijifa lhepqxer; ya bzexem ya diyalekyt zerizxemk’e zeguiri-uejif lhepqxers.
Zeguiri-uexew “zi” xhuijif lhepqxers, “Jile (Myllet)” xhuijifxer! Har zimiqhazec’ef
lhepqxer; habixem sity jira-a, neqhuec’ lhepqxem xotg’uih’ijxer!.. Habi g’ynemi-
c’awe zi lhepqir “Jile (Myllet)” xhuijifin chh’ak’e ha lhepqim; alternatyfincewe zi
jile txik’e system zaque yi-awe ha yi jile txik’e system zaquer zeryh’an xueeys,
har “jile xuyt” g’axhuijifin chh’ak’e!.. “Jile (Myllet)” mixhuijifa lhepqir, xeg’uedeji-
niqham g’eelijifinu-am! Haxer zaxuew g’idguirimi-uew, Adighexer “Jile (Myllet)”
dixhuijifinu-am! Adighe Txibze Cexydxem yalhxer xepchaw g’axhuiw witikuim
g’yh’aa alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er,” Adighexem
zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, dip’ac’ewe Adighe Kuiltur daxer
habik’e ttxijin, alternatyfince ha dy jile txik’e system zaquemk’e dy winexemre
dy yegyap’e wineeyxemre, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre chadqhaagewe chadqhac’en xueey g’oxhuir. Harasy fe dy
Adighe Nibjhic’exem; “Adighe Txik’er” wibqhuawe g’azi-uate ha dy txiqhaxem
fixeplhew “Adighe Txik’er” c’exiwe zevqhac’en, har, dy ts’ixuiw xhuam psomy
psinc’e didewe yavqhac’en xueey g’oxhuir. Alternatyfince dy jile txik’e system
zaque dy “Adighe Txik’er” Adighe Nibjhic’exem c’exiw zeefh’awe fixueejheme,
fy wered, fy wisexer habik’e ftxiwe haxem ya meqaamexemk’e fag’eegexeme,
“Adighe Txik’er” zeefh’awe Adighe Kuilturim fiteelejhih’ime, sitiry ha txik’emk’e
ftxiwre Adighebzemy firylajheme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre duneeyir
chitixu xexhuexewre psewifinuxes!.. Fe dy nibjhic’exem hapxuedew h’areket
fc’ime, Adighexer xeg’uedejiniqham dig’eelifinus! Adighe Nibjhic’exem; ha dy
jile uexuiqhuexer fimiqhaguivew c’exiw vqhazec’enuxewe dinifchoguiqhuir!..
.
. ADIGHEXEM C’EXIW GUI ZILHITTEN XUEEYXER:
. Adighebzer t-ac’ek’ime, har, dy xekuir zerit-ac’ek’am nexhire kuedk’e nexh
eey xhuinus!.. Dy jaqhueqhuxem Adighebzer yaquiteniwe, yaqhag’uediniwe
ya wijh zerytxer zichidqhaqhuipchen xueey-am! Habi g’ynemic’awe diziqha-
guivexer, xamexem ya de-apiqueqhu zerixhuxer zichidqhaqhuipchen xueey-
am! Adighe Jilewe dig’izerinejifinim pejiwe dixueeyiwe chitime; dy jile txik’e
system zaque g’axhu "Adighe Txik'er" zerijilek’e zeeth'an zerixueeyir zichid-
qhaqhuipchen xueey-am! Adighexem; alternatyfince dy jile txik’e system za-
que “Adighe Txik’er” daxemk’e dy weredxer ttxiwre haxem ya meqaame da-
xexemk’e dag’eegeme, zy axer g’itteelh jilexem ya bzequitexem Adighebze
daxer yaqhal’efin-am! Adighebzer g’uexu nexh daxe g’axhuiwre, xexhuewre
psewifins! Adighebzer c’eniqhabze g’adqhaxuime; Adighexem c’eniqhaxem-
k’ey, eekonomyyk’ey c’exiw zig’adiwijhijifins!.. 17.10.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. SİZ ADIGE GENÇLERİ’MİZE GÜVENİYORUZ!..
.
. Dünyadaki bütün dillerin çok sayıda diyalektleri vardır. Milletleşebilmiş olan
toplumlar; tüm diyalektlerini muhafaza etmekle beraber, farklı diyalekttekilerin
anlaşabilmesi için bir diyalektte uzlaşıp onunla anlaşabilen toplumlardır. Onla-
rın yazıları alternatifsiz ve milli olup, asla “dayatma yazısı” kullanmazlar!..
. Adıge Yazı Dili Şehitleri’nin kanları ile de yoğurularak oluşan, alternatifsiz
ve milli tek yazı sistemimiz olan “Adıge Yazısı (Adighe Txik’er);” ilgili kitapları-
mızda ve cerkes.net sitesindeki yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. O
yazılarımızın kopyalarını arşivlerinize muhafaza ederek, e-mail adreslerini öğ-
rendiğiniz Adıgeler’e iletirseniz ve sorusu olanların sorularını yanıtlayarak o
yazılarımızın içeriklerini Adıgeler’e öğretirseniz, önemli bir milli sorunumuzun
en güzel şekilde çözüme ulaşmasına önemli bir katkıda bulunmuş olursunuz!
(Bize e-mail adreslerini bildiren Adıgeler’e, o yazıları adreslerine iletiyoruz).
. Siz Adıge Gençleri’miz; o yazıları hemen inceleyip “Adıge Yazısı”nı çabuk
öğrenerek kullanmaya başlarsanız, şarkılarınızı ve ezgilerinizi “Adıge Yazısı”
ile yazarak onları güzel makamlarıyla okursanız, Adıge Kültürü’müzü “Adıge
Yazısı” ile Adıgece yazarak üzerinde çalışırsanız; Adıgece ve Adıge Kültürü
gelişerek yaşayabileceklerdir! Siz Adıge Gençleri’miz; hiç kimseye kanmadan
ve zamanınızı çaldırmadan iyi çalışırsanız, geleceklerinizi en güzel şekillerde
inşa edebilir ve aynı zamanda özgün Adıge Kültürü’müzü koruyup geliştirerek
ve bu değerli kültürel çalışmalarınızı toplumumuza uygun şekillerde aktararak
Adıge Toplumu’nu yok oluştan kurtarabilir ve böylece milli varlığımızın devam
etmesini ve gelişmesini sağlayabilirsiniz!..
. Siz Adıge Gençleri’mize güveniyoruz!.. 24.11.2017 Yılmaz Özcan
.
.
. XASE
. …
.
. Zek’e qaaruxer ya mac’es,
. Zek’e mig’uate ya uexu... (!?.)
. Haras ya nepsxer yalhec’iw
. Guimac’e c’exhuxer pselhexu.
.
. Yit’aney xax-am ya guiqha
. Muradimy, har guape pchoxhu.
. Teezicefiny ya lhaqhue
. Habixem yadibolhaqhu:
.
. Har, zerachap’irs habixem
. Ya guic’em hanedelhxuibzer.
. Har, zeraxetirs habixem
. Yigyiry ya Adighepser...
.
. BYTSU Anatole
.
xuytin
Acemi Üye
Acemi Üye
 
İleti: 142
Kayıt: Pts Mar 31, 2014 8:14 pm

DİL BİLGİSİ

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyenler: Kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir