Çerkeslerin Anasayfası

LATİN HARFLERİYLE SEMBOLİZE EDİLMİŞ ADIGE ALFABESİ

T’eshu Mehmet Yasin’re Xhuwuajh Fahri’re Tha raze khaferexhu.
T’eşu Mehmet Yasin’re Xhuwuajh Fahri’re Tha raze kaferexhu.
T’eşu Mehmet Yasin ve Xhuvajh Fahri’den Allah (CC) razı olsun.


А а
Adıge alfabesindeki bu harf eğer kelimenin başında ise Türk alfabesindeki a sesli harfinden farklı olarak biraz uzatılarak okunur ama kelime ortasında iki sessiz harf arasında ise aynı Türk alfabesindeki a harfi gibi okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
Адыгэ Adıge Adıge Adıge
анэш anesh aneş dayı
апч apch apç cam
аргъой arghoy arğoy sivrisinek
армэу armeuw armeuw tembel
ары arı arı evet, öyle
амал amal amal çare, imkan
атакъэ atakhe atake horoz
ау auw auw ama, fakat, lakin


IА Iа
Adıge alfabesinde kelime veya hece başlarında yer alan a harfinin Türk alfabesindeki a harfinden biraz daha uzunca okunduğunu yukarıda belirtmiştik. Bunun yanısıra kelime veya hece başlarında bu şekliyle (Ia) yeralan a harfi ise aynı kelime ortasındaki a harfi gibi yani Türk alfabesindeki a harfi gibi okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
Iадэ ’ade, ade ade maşa, kerpeten
Iадэуад ’adewuad, adewuad adewuad alet edavat
Iае ’ayé, ayé ayé çirkin, güzel olmayan
Iазэ ’aze, aze aze usta, uzman, becerikli
Iанэ ’ane, ane ane sofra
Iапэ ’ape, ape ape el parmağı ucu
IашIу ’ash’u, ash’u aş’u tatlı
Iахыгъ ’axıgh, axıgh axığ (ondan) aldılar


Б б
Adıge alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki b harfinin karşılığıdır. Adıge alfabesinde kullanılırken kendisinden sonra sessiz bir harf geldiğinde bı şeklinde okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
бзыу bzıuw (bızıuw) bzıuw kuş
бгы bgı bgı bel
бгырыпх bgırıpx bgırıpx kemer, kuşak
бгынтіэ bgınt’e bgınt’e kemersiz, kuşaksız
бгъэ bghe bğe göğüs, döş
бгъашъу bghashu bğaşu göğüs derisi
бгъу bghu bğu dokuz (9); yön, taraf, yan, yantaraf
бгъанэ bghane bğane dokuzda bir (1/9)
бгъо bgho bğo dokuz defa
бгъо bgho bğo geniş, bol
бгъодихьагъ(э) bghodihagh bğodihağ yanına bitişiğine yaklaştı, girdi
бгъодилъхьагъ(э) bghodilhhagh bğodilhhağ yanına bitişiğine koydu
бгъодифыгъ(э) bghodifıgh bğodifığ yanından bitişiğinden kovdu
бгъодэкіын bghodech’ın bğodeç’ın yanından bitişiğinden ayrılmak
бгъодэсын bghodesın bğodesın yanında bitişiğinde oturmak
бадзэ badze badze sinek
бай bay bay zengin
бысым bısım bısım ev sahibi
бысымгуащэ bısımguash bısımguaş ev sahibesi
блэ ble ble yılan
бэ be be çok


В в
Adıge alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki v harfi gibi okunur. Adıgece kelimelerde bulunmayıp sonradan dile karışan yabancı kelimelerde bulunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
вагон vagon vagon vagon
ваз vaz vaz vazo
вазелин vazelin vazelin vazelin


Г г
Adıge alfabesindeki bu harf kendisinden sonra gelen sesli harfe göre farklı şekillerde okunur.

1. Kendisinden sonra Adıge alfabesindeki А , Ы veya Э harflerinden biri gelirse Türk alfabesindeki ğ harfine yakın fakat Adıgeceye mahsus bir aksanla (ağızla) okunur:

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
гыны gını gını barut
бгы bgı bgı bel
пагэ page page kibirli
лъагэ lhage lhage ulu; yüksek

2. Г harfinden sonra Adıge alfabesinde bulunan ve yukarıda belirtilen sesli harflerin dışında kalan А, Е, И sesli harfleride gelebilir. Fakat bu şekilde yazılan kelimeler orjinalde Adıgece kelimeler olmayıp dile sonradan karışan yabancı kelimelerdir. Bu durumda da okunuş aynı Türk alfabesindeki g harfinin okunuşu gibidir:

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
гитар gitar gitar gitar
газ gaz gaz gaz
газэт gazet gazet gazete
гараж garaj garaj garaj
генерал general general general
гарнизон garnizon garnizon garnizon


ГУ гу, ГО го
3. Г harfinden sonra Adıge alfabesindeki О (woe) veya У (wuı) harflerinden biri gelirse Türk alfabesindeki g harfi gibi okunur:

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
гу gu(ı), gu gu kalp, gönül, yürek
дэгу degu(ı), degu degu sağır
бзэгу bzegu(ı), bzegu bzegu dil, dil organı
гогон gogon gogon güğüm
гуащэ guashe guaşe hanım efendi; kayınvalide


ГЪ гъ
Adıge alfabesindeki bu harfin karşılığı Türk alfabesinde yoktur. Okunuş açısından Arap alfabesindeki ğayın, yani kalın ğ sesine benzemektedir. Görüldüğü üzere Adıge alfabesindeki bu harf iki sembol ile ifade edilmektedir (Г + Ъ). Aslında Ъ sembolü Adıge alfabesinde bir harf olmayıp kendisinden önce gelen sessiz harfin okunuşunu kalınlaştırma görevini yapan bir işarettir. Adıge-Latin alfabesinde h ile temsil edilmektedir.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
гъогу ghogu(ı), ghogu ğogu yol
гъатхэ ghatxe ğatxe ilkbahar
гъэмафэ ghemafe ğemafe yaz mevsimi
благъэ blaghe blağe 1.akraba, hısım, 2.yakın


Д д
Adıge alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki d harfi gibi okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
дэ de de ceviz
данэ dane dane ipek
дэнэф(ы) denef denef dane+fıjıàipek+beyaz
àbeyaz ipek
дэнагъо denagho denagho dane+ghojıàipek+sarı
àsarı ipek
дэнашъо denasho denasho dane+(-sho)àipek+(-imsi) àipeğimsi
дыды dıdı dıdı çuvaldız, biz
дахэ daxe daxe güzel, hoş
дыджы dıcı dıcı acı, dilde hoş olmayan bir tat bırakan acı


ДЖ дж
Adıge alfabesindeki Д ve Ж harflerinin birlikte kullanılması sonucu oluşan bu harf Türk alfabesindeki c harfi gibi okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
джанэ cane cane gömlek
джэгу cegu(ı), cegu cegu oyun; düğün
джэгун cegu(ı)n, cegun cegun oynamak
мэджэгу mecegu(ı), mecegu mecegu oynuyor (o oynuyor)
зэдэджэгун zedecegu(ı)n, zedecegun zedecegun beraber, birlikte, karşılıklı oynamak


ДЗ дз
Adıge alfabesindeki Д ve З yani Türk alfabesindeki karşılıkları d ve z olan harflerin birlikte kullanılması sonucu oluşan Adıgeceye mahsus sessiz bir harftir.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
дзэ dze dze ordu
дзыо dzıow dzıow çuval
бадзэ badze badze sinek


Е е
Adıge alfabesinde bulunan bu harf kelimedeki yerine ve kendisinden önce gelen harflerin sesli veya sessiz oluşuna göre değişik şekillerde okunur. Temelde okunuş olarak Türk alfabesindeki e harfi gibi fakat biraz ince okunur. Adıge-Latin alfabesinde bu harfin karşılığı yé ve é şeklinde düşünülmüştür. Bu şekilde sembolize edilmesinin başlıca sebebi bazı fiil çekimlerinde bu harfin değişikliğe uğramasından dolayıdır, aksi taktirde sadece ye veya e şeklinde sembolize edilmiş olsaydı bu fark dili yeni öğrenenler tarafından göz ardı edilebilir, yanlış yazımlar doğardı (bkz. 3 nolu açıklama). Eğer sadece é şeklinde sembolize edilecekse okunurken önünde gizli bir y harfinin varlığı unutulmamalıdır.

1. Kelime başında ise yé diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
eбз yébz yébz gübre
eджэн yécen yécen okumak

2. Kelime içinde sessiz harften sonra é diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
къефэхын khéfexın kéfexın aşağı düşmek
къефэхы khéfexı kéfexı aşağı düşüyor
къефэхыгъ khéfexıgh kéfexığ aşağı düştü

3. Kelime içinde sesli bir harften sonra temelde yé diye okunur. Eğer kendisinden önce У (wuı) sesli harfi gelmiş ise pratikte yani konuşma esnasında sanki y harfi düşmüşçesine sadece é harfi varmış gibi telaffuz edilir.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
гоутын gouwtın gouwtın yanından kopararak ayırmak
гуeуты gu(y)éuwtı, guéuwtı guéuwtı yanından kopararak ayırıyor
гуиутыгъ gu(y)iuwtıgh, guiuwtıgh guiuwtıgh yanından kopararak ayırdı
пый pıy pıy düşman
пыeу pıyéuw pıyéuw düşman olarak

4. Kelime sonunda sesli bir harften sonra yé diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
Iаe ’ayé, ayé ayé çirkin
Iаey ’ayéuw, ayéuw ayéuw çirkin olarak, çirkince


Ж ж
Adıge alfabesinde bulunan bu harf okunuş olarak Türk alfabesindeki j harfi gibi fakat biraz daha sert ve kalınca okunur. Aslında pratikte yani konuşma esnasında bu farklılık pek dikkat çekmesede bu harfin özgün durumunu muhafaza etmek isteyende olabilir. Bu durum düşünüldüğünde Adıge-Latin alfabesinde bu harfin karşılığının çift j harfi ile yani jj şeklinde sembolize edilmesi uygun olacaktır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
жакіэ jjach’e jjaç’e sakal
жэ jje jje ağız
жэпкъ(ы) jjepkh jjepk çene
Iажэ ’ajje, ajje ajje kızak
бжыхьэ bjjıha bjjıha sonbahar, güz mevsimi
жалэ jale jjale solungaç
жэлый jjelıy jjelıy olta
жын jjın jjın kusmak
мэжы mejjı mejjı kusuyor
жыгъэ jjıghe jjığe kustu


ЖЬ жь
Adıge alfabesinde bulunan bu harf okunuş olarak Türk alfabesindeki j harfinin tam karşılığıdır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
жьау jawu(ı) ààjauw jawu gölge
жьыбгъэ jıbghe jıbğe rüzgar
жьыгъэбыб jıghebıb jığebıb uçurtma
бжьэ bje bje bal arısı
eжь yéj yéj kendi
eжьыр yéjır yéjır kendisi
eжь-eжьырэу yéj-yéjıreuw yéj-yéjıreuw kendi kendine
мажьэ maje maje tarak
жьын jın jın taramak
ежьы yéjı yéjı tarıyor
ыжьыгъэ yıjıghe yıjığe taradı


ЖЪ жъ
Adıge alfabesinde bulunan bu harf okunuş olarak bir önceki j harfleri içerisinde en kalın ve sert olanıdır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
жъэн jhen jhen pişmek
мажъэ majhe majhe pişiyor
жъагъэ jhaghe jhağe pişti
гъэжъэн ghejhen ğejhen pişirmek
eгъажъэ yéghajhe yéğajhe pişiriyor
ыгъэжъагъ yıghejhagh yığejhağ pişirdi
бжъэ bjhe bjhe boynuz
жъы jhı jhı yaşlı
жъыгъэ jhıghe jhığe yaşlılık
пшъэшъэжъый psshesshejhıy pşşeşşejhıy psshesshe+jhıyéàkız+küçük àküçük kız, körpe kız


ЖЪУ жъу, ЖЪО жъо
Adıge alfabesindeki bu harfin karşılığı Türk alfabesinde yoktur. ЖЪ harfinden sonra О (woe) veya У (wuı) sesli harflerinden birinin gelmesiyle ЖЪ harfinin okunuşu değişmektedir. Türk alfabesine uyarladığımızda okunuş olarak jö ya da jü sesine yakın fakat sert ve kalın olarak okunmaktadır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
жъон jo(e)n, jon jon 1.tarla sürmek, 2.kaynamak
мажъо majo(e), majo majo 1.tarla sürüyor, 2.kaynıyor
жъyагъэ juaghe juağe 1.tarla sürdü, 2.kaynadı
жъyакIэ juach’e juaç’e 1.tarla sürüş şekli, 2.kaynama şekli, tarzı
жъонакIо jo(e)nak’o(e), jonak’o jonak’o tarla süren
жъоныгъо jo(e)nıgho, jonıgho jonığo tarla sürme zamanı, vakti
жъоныгъошIу jo(e)nıghosh’u(ı), jonıghosh’u jonığoş’u (tarla) sürmesi kolay yer
жъоныгъуае jo(e)nıghuayé, jonıghuayé jonığuayé (tarla) sürmesi zor yer


Burada görüleceği üzere Г harfinde de bahsettiğimiz gibi О (woe) veya У (wuı) sesli harfleri kendisinden önce gelen sessiz harflerin okunuşunu değiştirmekte, birlikte oluşturdukları durumun sanki yeni bir harfmiş gibi algılamamıza sebebiyet vermektedirler. Aynı durum ileride göreceğimiz КІ, Ц, ШЪ ve ШI harflerinde de böyledir. Ayrıca alfabede О harfi tek bir işaretle sembolize edilmesine karşın okunuş olarak wo+e, У harfide wu+ı şeklinde okunmaktadır. Yani okunuş esnasında kendilerinden sonra gizli bir e ve ı sesi varmış gibi...Bu durum (gizli e ve ı sesleri) verilen misallerde parentez içinde belirtilmiştir. Kısaca bahsedecek olursak:

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-LatinOkunuş Türkçe Anlamı
цэ tse tse Diş
цу chu(ı) çu  çü(ı)  çü Öküz
шъэ sshe şşe yüz (100)
шъо sho(e) şo  şö(e)  şö 1.siz, 2.deri, 3.renk, kabuk 4.-imsi, -ımsı
шъошъуий sho(e)shuiy şoşuiy  şö(e)şüiy  şöşüiy sizin, size ait
шIэн sh’en ş’en Bilmek
шIу sh’u(ı) ş’u  ş’ü(ı)  ş’ü 1.karaciğer, 2.iyi
шIои sh’o(e)yi ş’oyi  ş’ö(e)yi  ş’öyi kirli, pis


З з
Adıge alfabesinde bulunan bu harf, Türk alfabesindeki z harfinin tam karşılığıdır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
зы zı zı bir (1)
зэ ze ze 1.bir kere, 2.bir dakika (konuşma içinde)
загъорэ zaghore zağore bazen, ara sıra
зэз zez zez öd kesesi
мэзы mezı mezı Orman
зае zayé zayé kızılcık meyvesi, zuval



И и
Adıge alfabesinde bulunan bu harf temelde Türk alfabesindeki i harfine karşılık gelmekle birlikte kelime içindeki konumuna göre değişik şekillerde okunur:

1. Kelime başında ise yi diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
ибэ yibe yibe Yetim
из yiz yiz dolu (boş karşıtı)
ины yinı yinı Büyük
инэу yineuw yineuw büyük olarak, büyükçe

2. Kelime içinde sessiz harften sonra i diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
къихын khixın kixın içinden çıkarmak
къехы khéxı kéxı içinden çıkarıyor
къихыгъ khixıgh kixığ içinden çıkardı
исэ къихыгъ yice khixıgh yise kixığ kılıcını çıkardı, (içinden) çekti

3. Kelime içinde sesli bir harften sonra temelde yi diye okunur. Eğer kendisinden önce У (wuı) sesli harfi gelmiş ise pratikte yani konuşma esnasında sanki y harfi düşmüşçesine sadece i harfi varmış gibi telaffuz edilir. (Bkz. E harfine)

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
гуиутыгъ gu(y)iuwtıgh, guiuwtıgh guiuwtığ yanından kopararak ayırdı
сыигъэ sıyighe sıyiğe sıvadım
хъоигъэ xhoyighe xhoyiğe bolluk, çokluk

4. Kelime sonunda sesli bir harften sonra yi diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
дэи deyi deyi kötü, fena
хъои xho(e)yi, xhoyi xhoyi bol, çok (az karşıtı)

5. ....-ıp, ....-ip, ....-up, ....üp anlamı veren ek durumundayken -iy diye okunur.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
ыІуи yı’ui(y), yı’ui yı’ui(y), yı’ui o söyleyip
аІуи a’ui(y), a’ui a’ui(y), a’ui onlar söyleyip
сыкІони sık’oni(y), sık’oni sık’oni(y), sık’oni ben gidip
егъалІи yéghal’i(y), yéghal’i yéghal’i(y), yéghal’i o onu öldürüp
ыукІи yıuwch’i(y), yıuwch’i yıuwch’i(y), yıuwch’i o onu (boğazlayarak, keserek, vurarak) öldürüp
аукІи auwch’i(y), auwch’i auwch’i(y), auwch’i onlar onu öldürüp


Й й
Adıge alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki y harfinin tam karşılığıdır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
бай bay bay zengin
фай fay fay istiyor
тэ тий te tiy te tiy bizim
Адыгэй Adıgey Adıgey Adıge Ülkesi
Дунай dunay dunay dünya


К к
Adıge alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki k harfi gibi okunur. Adıgece kelimelerde genelde О (woe) ve У (wuı) harfleriyle kullanılır.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
Ко ko(e), ko qo but, kalça
Ку ku(ı), ku qu araba
куу ku(ı)wu(ı), kuwu quwu derin
коцы ko(e)tsı, kotsı qotsı buğday, ekin
кощын ko(e)shın, koshın qoshın taşınmak, göç etmek
куцІы ku(ı)ts’ı, kuts’ı quts’ı ilik
кушъэ ku(ı)sshe, kusshe quşşe beşik
картоф kartof kartof patates
кантроф kantrof kantrof patates
клуб klub klub klüb, klüp
кукумау ku(ı)ku(ı)mauw, kukumauw ququmauw baykuş
куон ku(ı)wo(e)n, kuwon quwon bağırmak
куп-купэу ku(ı)p-ku(ı)peuw,kup-kupeuw qup-qupeuw grup-grup
хэку xeku(ı)ààxeuk’ xequààxeuq’ ülke, vatan, yurt
сэку seku(ı) ààseuk’ sequààseuq’ yele

Görüldüğü üzere –ку hecesi bir kelimenin sonunda ise o kelimenin pratikte okunuşunu değiştirmekte ve öncesinde gelen heceye son harf olan у (wuı) harfini bağlayarak к harfinin kelime sonunda kesik ve sıkıştırılmış bir şekilde okunmasına yol açmaktadır.


КЪ къ
Adıge alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki k harfinden daha kalın şekilde gırtlaktan çıkartırcasına okunur. Aynı Arap alfabesindeki kaf harfi gibi... Adıge-Latin alfabesinde serleştirme işareti h ile birlikte kh olarak sembolize edilmiştir.

Kril Alfabesi Klasik-Latin Türk-Latin Türkçe Anlamı
къо kho(e), kho ko 1.oğul, erkek evlat, 2.domuz
къуае khuayé kuayé peynir
къуи khu(ı)yi, khuyi kuyi kel
къоепсы kho(e)yépsı, khoyépsı koyépsı buğday, ekin
къурмэн khu(ı)rmen, khurmen kurmen kurban
къуріан Khu(ı)r’an, Khur’an Kur’an Kur’an
къин khin kin zor, güç
къабзэ khabze kabze temiz
къалэ khale kale şehir
макъэ makhe make ses


КІ кІ
Adıge alfab


çrks çrkz çrkez crkes kfkas kfks kafksya kfkasya kafkasy adge agie adıye adye adig dige adigr adigw sdige adiga abhaz abhz baza abaz abazya çerkezistan çerkesya kafkaya kbartay kbarde kabarde kaberte sapsıg sapsiğ spsğ hatkoy htkouya mzik mp2 3 ndir inle dinl hbr habr adighe adiğa adiğe cherkesh cherkes cekes kbtya cecen chechen şeşen sheshen ceenistan ceenya kasen kashen kaen

çok teşekkür ederiz...