Çerkeslerin Anasayfası

MUSTAFA SAADET İLE RÖPORTAJ

Değerli thamatemiz Mustafa Saadet Bey' e bazı sorular sorduk. Yoğunluğu nedeniyle özet cevaplar verse de bu cevapların bizler için önemli olduğunu düşünüyoruz. Mustafa Bey emekli banka müfettişidir ve 64 yaşındadır. Çerkeslere ait çeşitli dergilerde ve internet sitelerinde yazıları mevcuttur. Murat Bardakçı;ya cevaben yazdığı Değişmeyen Zihniyet; başlıklı yazısı bunlardan bir tanesidir.

18 sorunun cevabı, birkaç kitaba sığdırılamayacak kadar geniş ve önemeli bir konudur. Bunun için herkesin anlaşabileceği ve özet halinde cevaplar verilmiştir.

1) At hırsızlığı konusu... Nedir?

At hısızlığı deyimi sadece Çerkezler için söylenen bir yakıştırma değildir. Sert mizaçlı, çalışmadan geçinmeye çalışan insanlar için kullanılan bir deyiştir. Çerkezler eskiden beri atları seven , yetiştiren ve her düğünde, eğlencede ve önemli günlerde at yarışları yapan bir ırktır.Yaşantılarının gereği ata çok büyük önem veren ecdadımız mitolojide UÇAN AT olarak tanınan HAKURATE at cinsini yetiştirmiş , bu atların yeni soyları halen Kafkasya' da bir çiftlikte yetiştirilmektedir. Bu aşırı tutku ve at sevgisi, göçülen yerlerde de unutulmamış, ancak atlarını yanında getiremediklerinden, bu sevdala rını gidermek için, ender olarak gördükleri güzel atları çaldıklarından, bu münferit olaylar bütün ırka teşmil edilerek at hırsızları yakıştırması yapılmıştır.

2) Çerkeslerin çalışmayı fazla sevmediği konusu... Bunun doğruluk payı var mıdır? Varsa bunu nasıl izah edeceğiz? Yoksa bu yargı nereden çıkıyor?

Çerkezlerin Kafkasya' daki toprakları çok verimlidir. Fazla bir çalışma yapmadan geçinmek ve hayatı devam ettirmek mümkündür. Bu alışkanlıklarını gittikleri yerlerde de sürdürmek istemişler fakat yerleştirildikleri çorak yerlerde emeklerinin karşılığını alamadıklarından fazlaca çalışma isteğinde bulunmamışlardır. Göç ettikleri yerlerde konuşulan dilleri de bilmediklerinden çalışmak isteseler de meramlarını anlatamadıklarından çalışamamışlar ve işsiz kalmışlardır.

3) Çerkeslerin birlik olamadığı söyleniyor. Aynı şekilde bunun doğruluk payı var mıdır? Varsa sebebi nedir? Yoksa bu yargı nereden çıkıyor?

Çerkezlerde, Hindistan' daki Kast sistemi gibi katı bir hiyerarşi uygulaması vardı. Dağlık arazinin de etkisiyle hepsi eşit olarak bir araya gelerek birlik oluşturamamışlardır. Bir İngiliz gezginin gözlemleri şöyledir. "Kafkaslarda her dağın ardında ayrı bir krallık var."

4) Çerkeslerin kibirli olduğu söylenir. Düşünceleriniz nelerdir?

Sadece Çerkezlerde değil bütün ırklarda vardır. Her ırk kendini üstün görür.

5) Çerkeslerdeki kölelik konusunu açıklar mısınız? Kimlere köle deniyordu? Bu Çerkesler için bir ayıp mıdır?

Kölelik insanın yaratılışından beri mevcuttur. Peygamberimizin döneminde bile kölelik müessesesi vardı. 1850' li yıllarda bütün dünyada kölelik yasaklanmış ve Çerkezler de kölelik sistemini zamanla bırakmışlardır.

6) Tarihte Çerkeslerin çeşitli nedenlerden dolayı çocuklarını sattıklarına dair bazı şeyler duyuyoruz. Açıklar mısınız?


Bu tamamen uydurma bir yakıştırmadır. Bu konuda somut hiçbir olay yoktur.

7) Osmanlı' nın son dönemlerinde saraydaki Çerkes cariyeler gerçeğini nasıl değerlendiriyorsunuz? Çerkes kızlarının saraya getirilme hikayesini bize anlatır mısınız? Bazı Çerkes ailelerinin kızlarını kendi istekleri ile saraya verdikleri söyleniyor. Doğru mudur?

Osmanlı sarayında sadece Çerkezler cariye olarak bulunmamıştır. Asırlar boyunca, Rum, Sırp, Macar, Polonyalı, Bulgar cariyeler sarayda bulunmuştur. Cariyeler zorla saraya alınan insanlar değil kendi istekleri ile veya davet üzerine sarayda cariyelik yapılırdı.

8) Geçmişte Çerkeslerin çeşitli toplumsal sınıflar halinde yaşadıkları biliniyor. Bu konuyu nasıl değerlendirmek gerekir?

Bu konu çok geniş bir konu olup, birkaç satırla ifade edilebilecek bir husus değildir. Bu konudaki yayınları okumanız gerekecektir.

9) Geçmişte ve bugün Çerkeslerin arasından etkili liderlerin çıkmamış olmasını neye bağlıyorsunuz?

Küçük kabileler halinde , dünyaya kapalı bir toplum olarak yaşamalarından ve yazılı dillerinin olmayışından kaynaklanmaktadır.

10) Çerkeslerde devlet kurma geleneğinin olmadığı söyleniyor. Bu konudaki değerlendirmeniz nedir?

Millatan önce 2000 yıllarında Anadolu' da Hatti devletini kuran Çerkezlerdir. Kavimler kapısı olarak tarihte bilinen yerin üstünde olmaları nedeniyle sayısız hücumlara uğradıklarından, büyük bir devlet kurma şansını verdikleri kayıplar nedeniyle bulamamışlardır. Örneğin 1245 yıllarında Moğol komutan Bayçu Noin Kafkasya' da taş üstünde taş bırakmamıştır.

11) Gerçekten de başımıza ne geldiyse Ruslar yüzünden mi geldi? Bizim hiç mi hatamız yoktu?

Bizim de hatalarımız vardır. Dünyanın en gelişmiş silahlarla mücehhez ve en kalabalık ordusuna karşı ilkel silahlarla karşı koymak mümkün değildi. Uzlaşma kültürümüz olmadığından ırk perişan olmuştur.

12) Acaba Çerkesler kendi halinde yaşayan ve dış dünyaya kapalı bir toplum muydu? Çerkesler dünyadaki gelişmeleri takip edemedi mi? Ve bunun sonucu olarak da çeşitli problemler ile mi karşı karşıya geldi?

Evet, Çerkezler tamamen dış dünyaya kapalıydı.Gelişmelerden haberleri yoktu. Bu konuda fikir sahibi önderleri de olmadığından bilinen belalar başlarına gelmiştir.

13) Tarihte İslam' ın çerkesler üzerindeki etkisi ne idi?

Bir kısım Çerkezler Müridizim akımına kapılmışlar ve bundan taviz vermemişlerdir. Bu etki ile Müslüman ülkelere göç etmişlerdir.

14) Okuduğumuz çerkeslere ait bazı yayınlarda ne olursa olsun vatanı terk etmenin doğru olmadığı, bunun kabul edilemeyeceği yazıyor. Gerçekten de öyle midir? Bize şimdiye kadar başka çaremiz kalmadığından dolayı zorunlu bir göç yaptığımız söylendi ve biz de öyle inandık. Acaba gerçekten de ne olursa olsun vatan terk edilmemeli miydi? Vatanı terk etmenin hiçbir mazereti olamaz mı?

Vatanın katiyetle terk edilmemesi gerekirdi. Çünkü terk edilen yere dönmek mümkün olmamaktadır. Yakın tarihten bir örnek vermek gerekirse : 1990 lı yıllarda Bosna-Hersek savaşlarında bütün Boşnakların Türkiye' ye göç etmeye kalkmaları üzerine, Aliya İzzet Begoviç, durumu başbakan Demirel' e ileterek fikir alış verişinde bulunduğunda, Demirel : "Katiyetle ülkelerini terk etmemeleri gerektiğini" tavsiye etmiş ve bu tavsiyeye uyan Boşnaklar, Bu gün kendi toprakları olan Bosna-Hersek' te devletin eşit şartlara haiz vatandaşları olarak yaşamaktadırlar.

15) Çerkesin çerkesle evlenmesi konusuna nasıl bakıyorsunuz?

Irkın devamı için elzem olan bir şeydir. Ama gönül bazen Çerkezlik dinlemiyor.

16) Kafkas halklarının kendi dillerini öğrenmeleri gerekliliği hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?

Bu konu çok geniş bir inceleme gerektiren bir konudur. Kısaca özetlemek gerekirse, medeniyetin bu gün ulaştığı seviye de bile yeni bir dil üretilememektedir. Dil bilginlerinin oluşturduğu ESPERANTO dilini hiç kimse konuşamamış ve unutulup gitmiştir. Diller Allahın insanlara bahşettiği var ediliş sebebi bilinmeyen ve muhakkak korunması gereken bir olgudur.

17) Gerçekten de bazılarının dediği gibi bir iki nesil sonra yok mu olacağız?

Dil yok olsa da ırk yok olmaz. Örf ve adetleri ile yaşam tarzları ile devam eder. Ancak yeter ki aslımızı inkar etmeyelim.

18- Son olarak biz gençlere neler tavsiye etmek istersiniz?

Mümkünse dili öğrenmeniz, bunu sağlayamazsanız, örf ve adetlerin devam ettirilmenizi (yüz yüze yaptığımız görüşmede kendisi adetlerin de çağa uydurulması gerektiğini söylemiştir.) ve Çerkez olduğunuzu unutmamanızı, Çerkezler hakkındaki son senelerde bolca yapılan yayınları okumanızı tavsiye ederim. Çerkezlik ruhunu ilelebet taşıyacağınız ümidi ile mutlu günler.

Teşekkür ederiz.

Muvahhid
muslumancerkes