Çerkeslerin Anasayfası

Kamçının örülmesi

Щ1ОПЩ

Şopşır zıravxuenır





KAMÇI, anlaşıldığı gibi. Ata vurmak için yapılmıştır ancak Adıge erkeği kamçıyı vurmak üzere, atı için çok nadir kullanırdı. Kamçı onun için bir elbise gibi ata bindiği zaman kullanacağı, sağ eliyle tuttuğu atın aksesuarlarından bir parçası olmuştur.

Kamçının sapını yapmak için kullandıkları malzemeler en çok hamkutey(хьамк1ут1ей) yemişen, şopşıkuey (щ1опщык1уей) ağaçlarından olurdu.

İçinde sayıca feden i(yassı ince deri, sırım) çok olarak örülmüş kamçı daha kıymetli sayılırdı. Kamçının yaprağına mısırıbdz ile(deri delgisi) 1–4 arası delik açılır, kenarlarına (ştapkha ile) nakış atılırdı.



Kamçının örülmesi: Hepsinden önce üzeri, ip şeklindeki derilerle (feden) örülecek olan iç kısmı (kumıle) hazırlanır. İç kısmı kalın deriden uygun olacak şekilde yuvarlak, 50 cm. uzunluğunda, arka tarafı biraz kalın, uç tarafı birazcık yassı olacak şekilde kesilir. Daha sonra yay gibi sert, esnek yassı şıvgın, şekilde 1 de görüldüğü gibi eğilir. Kumılenin çevrisini dolanacak özel kesilmiş ince derinin(sırım) uzunluğunu kumılenin iki katı uzunlukta kesiyorlar. Örnek verecek olursak; kumılenin kalınlığı 5 mm. İse, onu 18 mm. Uzunluğunda iplik dolanır. Feden(sırım) olarak hazırlayacakları malzemenin eni 18 mm. Dir. (feden yaşıpenu felırır 18 mm. yibuğuağu yağahazır). Kumılenin üstüne kaç tane feden öreceklerse (6–8–10) 18 i bu sayıya taksim ediyorlar. 6 feden olarak öreceklerse (18: 6 = 3), her fedeni 3 mm. Eninde hazırlıyorlar. 8 fedenle örmek istiyorlarsa (18:8=2,2) her fedeni 2.2 cm. eninde hazırlıyorlar. 10 fedenle örmek istiyorlarsa (18:10=1,8) 1,8 cm. eninde hazırlıyorlar.



Feden olarak kullanılacak malzemenin kalın tarafı kesilmeden 6–7 cm uzun bırakılır bunlar kumılenin arkasına sarılır, iki ucu yaya(şabzekhu) sıkı sıkıya bağlanır ondan sonra kamçı örmeye başlanır. Örerlerken fedenler hafif ıslak olur, her taraftan esneterek(en, boy) sıkıca sarılarak birbirine geçirilir. Bu iş yapılırken şekil 2 de görülen aletten istifade edilir. Bu alet tahtadan yapılmış; uzunluğu 10–12 cm. eni 2–3 cm. kalınlığı 1 cm. veya 2 cm. dir. Bunun bir tarafından kumıle geçebilecek şekilde delinir. Bu aletin içinden kumıleyi geçirip ucunu yaya bağlıyorlar. Bu aletle örgü yapılırken sık, sık geriye doğru bastırıldığında örgü sıkı ve sağlam olacaktır.

Kış Hazretali
Çeviri: Atalık Rafet
kafkasfederasyonu.org


Щ1опщыр зыраухуныр

ЩIопщым, зэры­гуры­Iуэ­гъуэщи, шым иреуэу аращ, ауэ адыгэлIым зэзэмызэххэт апхуэдэу щищIыр, ар фащэ хъуати Iэ ижьымкIэ иIыгъ къудейуэ арат.

ЩIопщыкъур нэхъ къы­зы­ха­щIыкIыу щытар хьэм­­кIутIей, щIопщыкъуей жыгхэращ.

Фэдэн нэхъыбэу зыхэухуэна щIопщыр нэхъ ягъэ­лъа­пIэрт. ЩIопщ тхьэмпэм гъуа­­нэ зыщыплI мы­сыры­бдз­кIэ хуащIырти, нэз къыз­де­кIуэ­кIым щтапхъэкIэ нэпкъыжьэ традзэжырт.

ЩIопщ ухуэныкIэ. Псом япэу фэдэнхэр зытраухуэнэну кумылэр ягъэхьэзыр. Ар фэ Iувым къыхащIыкI хъу­рей­уэ, сантиметр 50 и кIы­хьа­­гъыу, мащIэу и да­къэм­кIэ нэхъ Iуву, и щхьэ­кIэмкIэ нэхъ пIащIэу. Абы къы­кIэ­лъы­­кIуэу чы пIащэ ткIий шабзэкъум ещхьу къагъэш (сур.1). Кумылэ ящIыну фэм и зэ­хуэдитIым деж хуэзэу къапщ и хъуреягъым къекIуэкIыр. Пса­лъэм пап­щIэ, кумылэм и Iувагъыр мил­лиметритху хъумэ, абы къокIуэкI миллиметр 18 хъу Iуданэ. Фэдэну ясыпэну фэлъырыр миллиметр 18 и бгъуагъыу ягъэ­хьэзыр. Фэдэн дапщэ кумылэм трау­хуэ­нэну мурад ящIами (6, 8, 10) а бжы­гъэм 18-р хуа­гуэш. Фэдэнихыу яухуэнынумэ (18:6=3), фэдэн къэс миллиметрищ и бгъуагъыу ясыпэ, фэдэниймэ - миллиметри 2,2-рэ (18:8=2,2), фэ­дэнипщIым - зы миллиметррэ пщIанийрэ (18:10=1,8).

Фэлъырым и нэхъ Iув лъэныкъуэмкIэ ямысыпу сантиметрих-блы къагъанэри, ар кумылэ дакъэм къра­шэкI, шабзэкъум кIа­питIри быдэу ирапхыжри, щIопщ ухуэныным щIадзэ. Щау­хуэнкIэ фэдэнхэр мащIэу ягъэпсыIэурэ ткIийуэ и бгъуи­­тIымкIи, и щIыбымкIи яшэщIауэ зэра­гъэтIысхьэ. Апхуэдэу щащI­кIэ къагъэсэбэп пхъэ Iэмэ­псымэ (сур.2). Абы и кIы­хьагъщ сантиметри 10 - 12, и бгъуагъщ сан­ти­метритI-щы, и Iува­гъщ зы сантиметр е тIу. Абы и зы кIа­пэмкIэ кумылэр хуэфIу икIыу яугъуэн. Абы кумылэр иралъэфри, и кIапэр шаб­зэкъум ирапхыж. А пхъэ­м­­кIэ щIэх-щIэхыурэ фэдэн зэблэхыпIэм удэуэмэ, ухуэнар фIыуэ зэрегъэ­тIысхьэ.

КIыщ Хьэзрэталий

www.kafkasfederasyonu.org