Çerkeslerin Anasayfası

DAĞISTAN’IN HALKLARI

Dağıstan, etnik açıdan en karışık bölgelerden biridir: burada 30’u yerli olan İber-Kafkas, Türk, İran, Hint-Avrupa ve diğerleri olmak üzere 100’ü aşkın milliyet ve halk yerleşmiştir. Yerel dillerin önemli bir bölümünde lehçe ve patois ayrışımları vardır.

Dünyanın diğer hiçbir yerinde bu kadar küçük bir alanda bu kadar çok halkı birarada bulma olanağı yoktur. 1996 başlarında Dağıstan’ın nüfusu 2.1 milyonu aşmıştır. Bu Rusya’nın toplam nüfusunun %1.2’sidir. Nüfusun %58’i kırsal alanda yaşar. Nüfus artışı hızlıdır: cumhuriyet nufusunun doğum oranı % 2, ölüm oranı % 0.71’dir. Nüfus yoğunluğu kilometre kareye 42.5 kişidir.

Dağıstan’ın dağlarında çarpıcı bir nüfus birikimi vardır. Ancak göç süreçleri yoğun olarak başlamıştır. Dağlardaki nüfus azalmasının temel nedeni, alçak bölgeler ile dağlar arasında gözlemlenen yaşam standartlarındaki büyük farklardır.

Nüfusun büyük çoğunluğu sünni Müslümandır. Şii Müslüman olan Dağıstan Azerileri azınlıktadır. Rus, Gürcü ve Ermeniler Hristiyan’dır. Dağlı halklar arasında Yahudiler de bulunmaktadır. 1989 sayımına göre Cumhuriyetin etnik bileşimi şöyleydi:

Avarlar (496 bin): -Sulak nehrinin kollarını oluşturan vadiler boyunca orta ve batı Dağıstan’da yerleşmişlerdir. Avarlar ile tarihsel birlikteliği olan ve Sulak nehrinin kolları olan Avarkoysu ve Andikoysu’nun vadilerinde yerleşik olan Andiyan (Andi, Akhvakh, Bagulal, Botlikh, Godoberin, Karatin, Tindal, Çamalal) ve Didoyan (Beztin, Ginuk, Gunzib, Hvarşin, Tzez-Dido) halklar ile Karakoysu nehrinin yüksek bölgesindeki Arçinler, kültür ve dil açısından farklılık gösterirler. Toplam 60 bin kişi olan bu halklar hem dillerini kendi hem de Avar dilini konuşur; büyük bir bölümü Rusça da bilir. Bu halklar Avar özbilincini paylaşır ve ilköğretim, devlet işlerinde ve diğer etnik gruplarla ilişkilerde Rusça ile birlikte Avarcayı kamu yaşamında kullanır.

Geleneksel uğraşları: Hayvancılık ve tarım.

El Sanatları: kadınlar-Dokumacılık (Çuha, halı ve kilim), yün örgücülüğü (çorap), keçe ve burka (keçi kılından), nakış. Erkekler- deri işlemeciliği, taş kesim işçiliği, kuyumculuk, silah yapımı ve demircilik, pirinç oymacılığı, tahta alet üretimi. Untsukul, Gotsatl, Sogratl, Çoh da gümüş işlemeciliği önemlidir (hinjal, iki uçlu hançer), gazir, koşum takımları vb.

Darginler (Kaytak ve Kubaçiler dahil 280.4 bin) Dağıstan’ın merkezi kısmında yerleşmişlerdir.

Geleneksel uğraşıları: tarım ve hayvancılık

El Sanatlar: yün işlemeciliği (çuha, halı, iki yüzlü kilim, örgülü işler), metal, ahşap, taş, deri işlemeciliği. Kubaçi (silah ve kuyumculuk), Kharbuk (silah), Amuzgi (kılıç), Kaytak (ipek eşyalar), Gubden(kadın çorapları), Subuk (taş yontmacılığı) vb. ünlüdür.

Kumuklar (231.8 bin) alçak bölgelerde ve ovalarda yerleşmişlerdir.

Geleneksel uğraşlar: tarım ve hayvancılık (sığır, koyun, keçi, at). Dağıstan’ın dağlarına eskiden tuz ve petrol sağlarlardı.

El sanatları: Çuha ve pamuklu kumaşlar, deri işlemeciliği, ahşap, metal, taş, halı, çömlekçilik, silah yapımı.

Lezginler (204.4 bin) Güney Dağıstan’ın her yerinde yerleşiktirler.

Geleneksel uğraşlar: Tarım, bahçıvanlık, sığırcılık, vb. kültürler.

El sanatları: ahşap oymacılığı, halı dokuma, giyim, battaniye jurab(kalın örgülü çorap), deri işleme, ayakkabıcılık, demircilik, (Akti köyü), kuyumculuk, silah yapımı (İkra köyü) vb.

Laklar (91.7 bin) Çoğunluğu dağlık Dağıstan’ın orta kesiminde, bir bölümü ise Çeçenistan sınırı boyunca yerleşmiştir.

Geleneksel uğraşlar: tarım ve sığır besiciliği.

El Sanatları: Çuha, iki yüzlü kilim, metal eşyaların üretimi ve kalaylanması, kuyumculuk, altın ve gümüşle dikiş, eğer ve ayakakabı yapımı, taş işleme, Kaya köyü tüccarları, Kuma konfeksiyoncuları, Tsovkra ip cambazları ve akrobatları ile ünlüdür. Balhar kadınlarının ürettiği seramikler iyi tanınır.

Tabasaranlar (73.2 bin) Güney Dağıstan’ın dağ yamaçları ile ovalarında yaşarlar.

Geleneksel uğraşlar: tarım, bahçıvanlık, sığır besiciliği.

El sanatları: halıcılık, ahşap işleme, çömlekçilik, ağaç ve taş oymacılığı, demircilik, giysi, battaniye ve kalın çorap üretimi, deri işlemeciliği.

Nogaylar (28.3 bin) Özellikle Cumhuriyetin kuzeyindeki Nogay steplerinde yerleşmişlerdir.

Geleneksel uğraşlar: Göçerlik şeklinde ve meralarda sığırcılık, at ve deve yetiştirme, tarım, kavun tarımı, bahçıvanlık, tavukçuluk, avcılık ve balıkçılık.

El sanatları: deri işlemeciliği, koyun derisi, kerestecilik, çuha ve battaniye ürünleri (burka, ayakkabı, şapka, Arbabaş halıları)

Rutullar (15.0 bin) Güney Dağıstan’da Samur havzasının yukarılarında yaşarlar.

Geleneksel uğraşlar: Sığırcılık, tarım, sebze tarımı, bahçıvanlık.

El Sanatları: Çuha, halıcılık, battaniye, yünden çoraplar üretimi, dönen tezgah olmaksızın seramik, taş işelemeciliği, bakır ve gümüş.

Agullar (13.8 bin) Güney Dağıstan’da Çirakçay nehri havzasında yaşarlar.

Geleneksel uğraşlar: demircilik, deri işleme, koyun derisi, yün (giysi, iki yüzlü kilim, havsız halı, çorap), ahşap oyma, taş kesmeciliği.

Tsakurlar (5.2 bin) Güney dağıstan’da Çırakçay nehrinin sağ kolları boyunca yerleşmişlerdir.

Geleneksel uğraşlar: tarım ve sığırcılık

El sanatları: deri işleme, koyun derisi, yün, iplik, halı, giysi, iki yüzlü kilim üretimi; örgücülük, marangozluk, kalaycılık.

Dağ Yahudileri ve Tatlar (17-18 bin) Esas olarak kentlerde yaşayan bu halkların dil ortaklığı vardır. Ancak dinsel inanaçları farklıdır (Sii Müslüman, Yahudi ve Monofizit Hiristiyan).

Geleneksel uğraşlar: tarım, bahçıvanlık, bağcılık ve şarap üretimi

El sanatları: halı dokumacılığı, pirinç eşya yapımı vb.

Azeriler (75.4 bin) Derbent kenti ile Derbent ve Tabasaran ilçelerinde yaşarlar.

Geleneksel uğraşlar: tarım, bahçıvanlık, bağcılık

El Sanatları: halıcılık, kuyumculuk, pirinç eşya yapımı, giysi, deri işlemeciliği vb.

Çeçenler (60 bin) Hasavyurt ve Novolak ilçelerinde yaşarlar.

Geleneksel uğraşları: tarım, bahçıvanlık, sığırcılık.

El Sanatları: kuyumculuk, demircilik, çerkeska için çuha (uzun, tam boy- ince belli ceket) ve diğer giysiler, battaniye ve ipek işleri, deri ve ahşap işleme.

Ruslar (300 bin) Kentlerde ve Kizilyar ile Tarumov bölgelerinde yaşarlar.

Dağıstan dışında da özellikle Rusya, Azerbaycan ve Orta Asya Cumhuriyetlerinde önemli sayıda Dağıstanlı yaşar

http://www.kafkasfederasyonu.org/kafkasya/dagistan/dagistan_cumhuriyeti.htm