Çerkeslerin Anasayfası

ÇERKES SÖZCÜĞÜNÜN TARİHÇESİ

Çerkes sözcüğü milattan önceki devirlerden beri bir çok toplum tarafından kullanılmaktadır.

Yunan eski tarihçisi Herodot, Çerkeslerin kollarını şöyle sıralar: Meot, Aspugianis, Sandi, Serset, Sirkas ve Giges.

Atrabon ise, Çerkeslerden bahsederken Herodot gibi Sirkas vesindlerden bahseder.

Diğer yazarlardan Homer ise Trer, Serakes ve Sirakesleri bir soyun fertleri olarak Avrupa'nın en eski kavimlerindendir, der.

Tarihçi Jubain Ville ise, Herodot zamanında Serakeler Hintlilerden sonra dünyanın en büyük milletidir derken, Strabon, M.Ö. 2000 yıl önce Serakelerin Yunanistan'ı istila ettiklerini yazar. Jubain Ville, eski çağın en ünlü şair ve şarkıcısı Orfe ila Linos için Serakelerdendir demektedir.

Görüldüğü gibi Çerkesler biraz değişiklikte olsa da Çerkes adıyla anılmaktaydılar. Strabon Çerkeslere Serset, Kerket, Kirke, Türkler yakın tarihlerden itibaren Çerkez, Avrupalılarda Kirkes diye tanımlamakta ve tanımaktadırlar.

Çerkes sözcüğündeki ''ç'' sesi Yunanca'da olmadığından ''s'' olarak söylenmiş ve yazılmıştır.

Sözcükleri Adige diliyle ele alırsak;

Kirkas; Avrupalıların söyleyişi Kir-Latince efendi, bey Kas-Adigelerin tarihsel isimlerinden
Kir-kas, efendi Kas, Kasların efendisi, Kas efendileri, beyleri, liderleri anlamında kullanılmıştır.

Çerkes, günümüzde söylenişi:
Çer, Acemce asker
Kes, kesmek
Çer-kes, asker kesen anlamında. Bazı yorumcular Çerkes'i buna bağlarlar.

Ancak, Che-cher, tohum, öz, çekirdek anlamında
Khes, Kas sözcüğünün kesin söyleniş şekli. Bundan da Kasların özleri, Kasların önderleri anlamında ve Kirkas ile eş anlamlıdır.

Serkes, Arap ve Yunanlarca söylenişi:

Ser, Adigece koşan anlamında ve ''s'' sesi ''sş'' karışımıdır.

Kes, Kas'ın keskin söylenişi. Ser-kes, koşan Kaslılar, Kasların önderleri, yol göstericileri anlamındadır.
Adigelerden Abzeghler, Çerkes veya Çerces tabirlerini kullanırlar. Anlamı Kirkas ve Çerkesle eş anlamlıdır. Kabardeyler ise Şerces derler ki,
Sher-koşan, Ces-süvari, jokey, Sherces'te koşan atlı anlamındadır.

Çerkes sözcüğü görüldüğü gibi genellikle Kasların efendileri, liderleri anlamındadır. Çerkes sözcüğü yıllardan beri kullanılmasına karşın İslam diniyle birlikte daha çok kullanılmaya başlamıştır. İslam ordularının Kafkasya'da ilk tanıdıkları Adige ve Abhazlar olmuştur. Bazı dinciler ismin Araplar tarafından verildiğini söylerlerse de Adige anlamlı ve Adigece'den başka bir şey değildir.

Günümüzde Çerkes sözcüğü Karaçay-Çerkesya için kullanılmaktadır. Bunun dışında anavatandakiler bölge veya kabile isimleriyle anılmaktadırlar. Adigelerin güzel bir tabiri vardır, Çerkes Kafkassız, Kafkas'ta Çerkessiz yapamaz. Bu güzel deyimin sahipleri dün olduğu gibi bu günde bir arada ulusallıklarını korumak zorundadırlar. Bu sadece Kafkasya'da yaşayanların sorunu değil, sürgündeki bizlerinde en büyük sorunudur.

GHUNEKHO Savsır Özbay
circassiancenter

GALAT-I MEŞHUR

Öğretmenlerimiz biz yaştakilerin öğrenciliğinde bile “galat-ı meşhur”dan eski bir deyim diye söz ederlerdi. Günümüz gençliğinin bilmemesi çok doğal bu deyim, yanlış bir söylemin doğru olanından daha çok bilinir olmasını anlatır. İşin ilginci kullananların çoğu da deyimi doğru sanarak kullanırlar.

Örneğin “evlat” veledin çoğuludur. Ama Türkçe'de bir teyzenin bir delikanlıya “evladım” diye seslenmesi hiç yadırganmaz.

Benzetme hata kaldırır, diyerek aydınlarımızın bir Galat-ı Meşhur'undan söz edelim bu kez. Çerkes sözcüğünün Kuzey Kafkasya’nın bütün otokton halklarını kapsadığı iddiasında olanların ya da siyasetleri gereği öyle olsun isteyenlerin ünlendirdiği, merhum General İsmail Berkok’un sözü:

“Her Adige Kirkas’dir (Çerkes), fakat her Kirkas (Çerkes) Adige değildir.

Kuzey Kafkasya’nın otokton halkları Çerkes ortak adı ile anılır benzeri bir görüş belirtmeyen yazarımızın, bize göre dönemin siyasi bakış açısına göre söylenmiş bu sözünü, hiçbir belgeye gereksinme duymadan siyasetlerini beslediği için neredeyse “hadis” derecesine çıkartmışlardır. Araştırma, inceleme alışkanlığımız da pek olmadığı için kendisinin olmayan bir görüş Sayın Berkok’a yapıştırılmış, tartışmaları sonlandıran bir düstur gibi söylenir yazılır olmuştur.

Oysa bu yazarımızın vurguladığı şey Kirkasların, Çerkesler yani Adigeler olduğu ve Bütün Kafkasya’da yaşadıkları değil Batı Kafkasya’da yerleşik olduklarıdır.

Kanıtlar yine aynı kitaptan “Tarihte Kafkasya’dan”:

“Kas (Kafkas, Kirkas, Kasbi…) kelimesi
Kas kelimesi ve müştakatı (türemiş sözcükleri) Kafkasya’nın varlık bünyesine çok karışmış olan ve mazinin çok derinliklerinden gelen bir tabirdir.

Bu takdirde Kafkasya’da aslı Kas kelimesi olan bir isim taşıyan eski bir kavim yaşadığı muhakkaktır. Acaba bugün Kafkasya’da yaşayan bu eski kavmin devamı ve bakiyesi midir?

Kas kelimesinin mahiyeti ve menşei (kökü) bu suale (soruya) cevap olacaktır.

Halen dahi, Kafkasya’da Kafkasyalılar arsında ve bütün dünyada Kas kelimesi ve müştakları (türemişleri) aşağıdaki şekillerde kullanılır:

Kavim İsimleri:
Kir-Kas = Sir-Kas
Kas-bi
Kas-ak”

Dikkatinizi çekmiştir sayın yazar Kasların yani genel Kafkasyalıların üç halktan oluştuğunu söylüyor: Kirkas, Kasbi ve Kasak. Daha sonra da konuyu daha bir açıklıyor:

“Bunlardan bilhassa kavim ve coğrafi isimlerin kıymetlendirilmesi faydalı olacaktır.

Kirkas (Çerkes) kavmi garbi Kafkasya sekenesidir. (Batı Kafkasya halkıdır) Burada Kir kelimesi bir edat olup yaptığım incelemede bu edatın Latince hakiki ve Yunanca'da ise efendi manasında bulunduğu anlaşılmaktadır. Buna göre Kirkas isminin medlulunün (işaret ettiği şeyin) hakiki Kas veya Kasların Efendisi olduğu anlaşılır.

Kas-bi'ye gelince bu Şarki (Doğu) Kafkasya’da yaşamış olan eski bir kavimdir. (Yani Kirkas’tan farklı bir Kafkas halkıdır. NH.) ''Bi'' Gürcüce cemi (topluluk) edatıdır. Şu halde Kas-bi= Kaslar manasına gelir.

Kas-ak= Kazak özel bölümünde görüleceği veçhiyle (gibi) Kazak unsurunun yeri, Don havzasının aşağı kısmıdır. Bu kısmın tamamen Kafkaslılarla meskun olduğu muhakkak, esasen Don kelimesinin Asetince'de su manasına geldiği malum. Bu nehrin Yunanca ismi olan Tanais kelimesinin de bu Don isminden alınmış olması muhtemeldir.
Kas-ak’da ak kelimesi İslavca ''li'', ''lu'' manasına nispet bazı kerre vasıf edatıdır. Bosniyak, Palyak, Sibiryak, Slovak, Pomak gibi. Şu halde Kas-ak kelimesi de Kaslı veya Kaslara mensup manasına gelir.

Bazı nazariyelere göre Garbi Kafkasyalılar yani Adigeler şimalden (kuzey) Şarki Kafkasyalılar ise cenuptan (güney) gelmişlerdir.
Kirkaslar kendilerine Adige derler. Bu ismin Greko-Romen devrinde de kullanıldığı bu devrin esrelerinden anlaşılmaktadır.

Yukarıda da temas edildiği veçhiyle (değinildiği üzere) Greko-Romen ve bunu müteakip devirlerde Kirkasların kendilerine Ant ve Adige dedikleri serahatle (açık şekilde) anlaşılmaktadır”

Bize göre Tarihte Kafkasya’nın sıra siyasi kaygıya gelmezden önce bize anlattığı; tüm Kafkasya’da adında Kas sözcüğü olan halkların yaşadığı,
Bu halklardan Kirkas=Çerkeslerin Batı, Kasbilerin Doğu Kafkasya ve Kasakların da Don havzasında yaşadıkları, Batı Kafkasya’da Kirkasların yani Çerkeslerin kendilerine Adige dedikleri ve bu adların Greko-Romen döneminden beri bilindikleri.

Kas halklarından batıda yerleşik Çerkeslerin Kafkasya’ya kuzeyden, doğuda yerleşik olan Kasbilerin de güneyden geldikleridir.

Özetle Çerkesler kendilerine Adige diyen batı Kafkasya’da yerleşik bir Kas halkıdır.

Öyleyse Kıssadan Hisse:

Siyasetleri gereği “Çerkes bütün Kuzey Kafkasyalıların ortak adıdır” görüşünü terennüm edip duranlar Tarihte Kafkasya’nın yazdıklarını gerekçe göstermesinler sakın. Çünkü, Tarihte Kafkasya’yı referans kabul edip ısrarcı olmaları, Kirkasların yani Çerkeslerin yani Adigelerin hakiki Kas halkı, Kasların efendisi olduğunu savundukları anlamına gelecek ve gülünç duruma düşeceklerdir. Bizden söylemesi…

En iyisi bu sevdadan vazgeçmek yani Galat-ı Meşhurlardan uzak durmak…

Ne dersiniz?


Alıntılar:
Tarihte Kafkasya General İsmail Berkok İstanbul 1958 Sayfa 57 - 65

MEŞFEŞŞÜ Necdet Hatam
circassiancenter

ÇERKES kelimesinin aslı 'KAS' dır.halkımızın en eski adıdır KAS.çı harfi bütün KAS halklarında at demektir.at ehlileştirildikten sonra,o zamanın en önemli olayı olarak,halkımızın kendini isimlendirme biçimi,ÇIRKAS olmuştur.,ismimizin aslı budur.yunanca da KİRKAS olarak geçer veya KİRKAZZİ..asya dan tatar ve moğol akınlarından sonra da,söyleniş biçmi ÇERKES olaraktır.bu onların anlayışıdır,iranlılar da çırkas kelimesine ayrı bi anlam vermişlerdir.bunların kelimenin aslı olan çırkas la(atlı kas lar kas süvarileri) anlam bakımından hiç bir ilgileri yoktur.uzun yayla da 70 80 yıl önce şogen ailesinden bi büyüğümüzün adı HADUT tu,avşarlar tellaffuz zorluğundan ona HAYDUT bey denekteydiler,ve halkımız,doğan bir çocuğa haydut ismini vermekle onun HADUT bey kadar akıllı olacağını düşünmekteydiler

ÇERKES KELİMESİNİN BİZE DIŞARDAN VERİLDĞİNİ SÖLİYENLER OLSA DA işin gerçeği kendi dilimizde olduğudur.çı=at çır,çuv,çur sölenişleri abhazya dan dağıstan a kadar aynı anlamı taşır.dolayısıyla ismin en dorusu,milletimizin kendini adlandırış biçmi olan ÇIRKAS dır.ülkemizin adıda KAS larıun ülkesidir.kafkas adının aslıda uzun dağ lardır.ruslar tatarlar gelene dek çırkas,çerkas kelimelerini kullanmışlardır.haritalarda da bu isimlere rastlanır ÇERKASK,NOVO ÇERKASK gibi...yine eski haritalarda kafkasya üzerinde CIRCASIA ya rastlarsınız.rus ça haritalarda bu karşımıza ÇERKESSİA olarak çıkar.çerkes kelimesi DZIK(herodot) döneminden bei vardır,farklı bi ifadesi ADIG,ADZIK DİR,günümüzde ADİGE olarak kullanılmaktadır.ancak bu kavramların kapsamının,günümüzde içinin boşaltılmaya çalıştığı görülmektedir

alıntı